سفر به سرزمين عشق

مريم ضمانتي‏يار

قسمت اول

چقدر غروب‏ها سجاده‏ام را كنار باغچه پهن كردم و مفاتيح را گشودم و خواندم:

امام باقر فرمود، هر كس در روز دهم محرم حسين‏بن‏علي را زيارت كند و كنار قبر او اشك بريزد، خدا را در روز قيامت با ثواب دو هزار حج و دو هزار عمره و دو هزار جهاد - كه ثواب آنها مثل ثواب كسي باشد كه حج و عمره و جهاد را در خدمت رسول خدا، صلي‏الله‏عليه‏وآله، و ائمه كرده باشد - ملاقات خواهد كرد.

راوي گفت: فدايت شوم چه كند كسي كه دور از كربلاست و برايش امكان رفتن به سوي ضريح حسين نيست. حضرت فرمود، هر وقت چنين شد، به سوي صحرا رود و يا بر بام بلندي از خانه خودش و به سوي آن حضرت اشاره كند و سلام بفرستد و اشك بريزد و ندبه كند و دو ركعت نماز بخواند و همه اهل خانه‏اش را دعوت به عزاداري و گريستن بر حسين كند و اگر چنين كند آن ثواب‏ها را كه گفتم دارد. راوي گفت: آيا ضامن مي‏شوي؟ فرمود: بله من ضامن و كفيلم براي كسي كه اين كار را انجام بدهد و...

سرم را به سوي آسمان بلند مي‏كردم و مي‏گفتم: خدايا تو شاهدي كه توان رفتن بر بلندي را ندارم، صحرا هم كه در دسترسم نيست، پس از همين جا زير آسمان آبي غروب و كنار باغچه پر از گل سلام مرا به حسين، عليه‏السلام، برسان و نه فقط روز عاشورا كه هر روز، كه هميشه...

چقدر كوچه به كوچه، خانه به خانه، حسينيه به حسينيه صدايت كردم. چقدر با تصوير ضريح شش گوشه‏ات درددل كردم.

چقدر عاشوراها و عرفه‏ها و سوم شعبان‏ها و غروب‏هاي جمعه و اربعين‏ها و هر زماني كه به نوعي ياد تو در آن ايام جاري بود، آرزوي زيارتت را بر دل جاري كردم و چقدر...

و اينك ظهر دوشنبه 5 ارديبهشت 79 اين آسمان غبار گرفته، اين بابان‏هاي خشك و بي‏آب و اين سرزميني كه پيش روي من است، از آن توست و تا ضريح و حريم تو راهي نيست.

باور نمي‏كنم كه قدم به مرز گذاشته‏ام، به عراق، به سرزميني كه كربلا را در دل دارد. از مرز كه عبور مي‏كنيم حس غريبي تمام وجودم را دربر مي‏گيرد. كربلا تنها نامي است كه مرتب زمزمه مي‏كنم و آسمان را كه نگاه مي‏كنم و زمين را، غمي سنگين تمام وجودم را دربر مي‏گيرد و همراه با آن شادماني پنهان از برآورده شدن آرزويم و اين دو حس متضاد، عجيب در هم آميخته‏اند. در همان آغاز راه بر تابلويي سبز نوشته شده: كربلا 275 كيلومتر.

با ورود به سرزمين عراق به بغداد مي‏رويم آنجا كه روزگاري كاخ‏هاي عباسيان چهره‏اش را دگرگون كرده بود و امروز اثري از آثار آنهمه كاخ نيست. حتي به عنان يك بناي تاريخي. در تمام شهر هيچ نشانه‏اي از دوران حكومت ظالمان عباسي به چشم نمي‏خورد و

بي‏اختيار با خودم مي‏گويم: كجايند كاخ‏نشيناني كه شيعه را به جرم عشق علي، عليه‏السلام، مي‏كشتند؟!

كاظمين مأمن امام جواد و امام كاظم، عليه‏السلام، در آغاز سفر به رويمان آغوش مي‏گشايد. شهري كوچك، غريب و مظلوم و بسيار نزديك به بغداد، آنقدر كه فاصله بين بغداد و كاظمين را به سرعت طي مي‏كنيم. بعدازظهر باصفايي است. ناباورانه به هه جا نگاه مي‏كنم. هنوز در همان بهت و ناباوري آن سوي مرز هستم. باور نمي‏كنم كه اين من هستم كه قدم به چنين دياري گذاشته‏ام. تا وقت نماز مغرب فرصت خوبي است كه يك گوشه روبروي ضريح بنشينم و آنچه كه سال‏ها در دل داشته‏ام بر زبان جاري كنم.

صبح سه‏شنبه دوباره براي زيارت، از بغداد به كاظمين مي‏رويم. هنوز ماه ميان قاب دو گلدسته حرم نگاهم مي‏كند و پرستوها و كبوترها فوج فوج پرواز مي‏كنند. نماز صبح را كه مي‏خوانم حس مي‏كنم كه هيچ سحري در تمام زندگي‏ام با اين صفا به صبح پيوند نخورده است. از همه جا زمزمه زائران ايراني به گوش مي‏رسد.

لحظاتي كه در كنار ضريح و در صحن و سرا مي‏گذرانم با هيچ صفايي برابري نمي‏كند و با خودم مي‏انديشم راستي كربلا و نجف چگونه است؟ چقدر به اين كبوترها و پرستوها غبطه مي‏خورم و چقدر دلم مي‏خواهد ساكن اينجا بودم... قرار است راهي سامرا شويم، به ديار امام زمان، عجل‏الله‏تعالي فرجه، سفر كنيم، ديار غربت و رنج امامان معصوم و مظلوميت غريبانه امام هادي و امام عسكري، عليهماالسلام.

سامرا هم چون كاظمين شهري كوچك و غريب است با كودكاني فقير و مستمند و مردمي بسيار بسيار نيازمند. از سامرا تصور ديگري داشتم. حس مي‏كردم اينكه مي‏گويند سُرَّ مَن رّاي يعني حقيقتاً سراي سرور است. اما سامراي بدون مهدي، عجل‏الله‏تعالي‏فرجه، غبار گرفته و خلوت است. ساكت و آرام.

شيعيان ايراني كه مي‏رسند با خودشان شور و گريه و صفا مي‏آورند. ضريح غبار گرفته دو امام معصوم، امام هادي و امام عسكري، عليهماالسلام، و نرجس خاتون مادر حضرت مهدي و حكيمه خاتون و... چقدر غريب...

سر بر ضريح آن دو معصوم با همه وجودم گريه مي‏كنم. راستي من كجا و سامرا كجا؟ من كجا و شهر مهدي، عجل‏الله‏تعالي فرجه، كجا؟ خدايا نكند در خواب باشم و كسي دستي بر شانه‏ام بزند و بيدارم كند؟! اما نه، بيدارم و اينجا سامراست... اينجا هم آسمانش آبي آبي است و كبوترهايش محرم آستان معصومين و سرداب مطهر حضرت؛ جايي كه سال‏ها فقط در كتاب‏ها درباره‏اش خوانده بودم، در دست تعمير است اما اگر هم نبود من نمي‏توانستم آن همه پله را طي كنم. اما مگر مهم است؟

خادم عرب حال مرا كه مي بيند برايم راه باز مي‏كند. كسي آنجا نيست، هنوز زائران و همسفرانمان در حرم هستند و من با برادرم به صحن آمده‏ايم و باز اين منم و اين جاي پاي امام زمان...

چقدر دلم مي‏خواهد بر خاك بيفتم و اين خاك مقدس را ببوسم. چقدر دلم مي‏خواهد... و نگاهم به انتهاي راه پرپيچ و خمي كه به سرداب ختم مي‏شود، خيره مي‏ماند و در دل با خودم زمزمه مي‏كنم خدا لعنت كند آنها را كه با ظلمشان، اينجا نقطه ختم حضور ظاهري تو شد. خدا لعنت كند آنهايي را كه تو را از ما گرفتند و شيعه را قرن‏ها اسير اندوه انتظار كردند و... خوشا به حال آنها كه در اين شهر و ديار با تو همكلام شدند، تو را ديدند و...

سرداب مطهر نقطه شروع دوران غيبت شد، دوراني كه تا امروز و تا عصر ظهور، اشك را ميهمان ديدگان نگران شيعه كرده است. دلم ميخواهد زمان در دست من بود، كسي صدايم نمي‏كرد.

دلم مي‏خواست مي‏توانستم مثل اسماعيل هرقلي سر بر ديوار سرداب آنقدر گريه كنم تا صدايم را بشنود و پاسخم دهد...

هميشه در كتاب‏ها خوانده و به حال آنها كه اين لحظه‏ها و صفاها را تجربه كرده‏اند غبطه خورده‏ام و امروز... امروز بعد از سال‏ها شنيدن و خواندن، دارم به چشم خودم مي‏بينم. اين منم و اين سرداب مطهر

امام زمان در سامرا، همانجايي كه... اما مجال ماندن نيست. زائران ايراني و عرب از راه مي‏رسند و خلوتم به هم ميخورد. از سرداب دور مي‏شوم. خلوت خوبي داشته ام و مي‏دانم كه ديگر در اين سفر تكرار نمي‏شود... كجاست صفاي گريه‏هاي اسماعيل هرقلي، كجاست، سيدبن‏طاووس، كه صداي مناجات امام زمان را در اينجا شنيد كه مي‏فرمود: اللّهم شيعتنا منّا... خدايا اگر شيعه‏ام؛ پس، از اويم و اگر از اويم؛ پس، حق دارم كه او را ببينم و چقدر در اين لحظات نياز دارم. نيازي غريب كه تمام تار و پود وجودم را به آتش كشيده است. هيچ‏كس جز تو از دلم خبر ندارد. با هيچكس حرفي نمي‏زنم. اما تو مي‏داني كه چقدر عاجزانه ميان مردم با نگاهم او را جستجو مي‏كنم و چقدر دلم مي‏خواهد نشانه‏اي، علامتي و... خدا لعنت كند آنهايي را كه ما را از ديدارش محروم كردند. چرا نبايد حالا كه رنج اين سفر را كشيده‏ام او را ببينم، مثل آن وقت‏ها كه مردم در خانه امام معصوم را مي‏زدند.درد و حاجتشان را ميگفتند و بدون اجابت و دست خالي بر نمي‏گشتند.

باور كن در اين لحظات با همه نيازمنديم هيچ چيز جز ديدارت نمي‏خواهم. فقط يك نگاه خودت برايم كافي است. اصلاً درد و حاجت و نياز چه معنايي دارد وقتي كه تو هستي...با همه وجودم مي‏سوزم و نفرينشان مي‏كنم آنها را كه به هر دليل سعادت ديدار تو را از من گرفتند.

بي‏آنكه پاي رفتن و دل دل كندن داشته باشم با سامرا خداحافظي مي‏كنم. ديگر در مسيرمان به سامرا برنمي‏گرديم و حس مي‏كنم چيزي كه در سامرا جا گذاشتم دلم نبود، همه هستي‏ام بود. من بدون هستي‏ام چگونه برگردم خدا...! من بدون ديدار مهدي‏ام چگونه برگردم؟ بروم به هموطنانم بگويم تا سرداب مطهر رفتم و بدون ديدار برگشتم؟ در ميان بياباني خشك از سامرا به سوي كاظمين بر مي‏گرديم و در تمام مسير به اين فكر مي‏كنم كه چقدر اين راه را طي كرده‏اي و چقدر اين مسير، با صفاي گام‏هاي مهربان تو آشناست. كاش خاك راهت بودم، يا بوته خاري در مسير رفتنت به سوي كاظمين. آخ چقدر در شهر خودم كه بودم، غروب‏ها كه دلم مي‏گرفت مي‏گفتم: يا اباصالح، هر كجا هستي، نجف هستي، كربلا هستي، سامرا هستي، ياد ما هم باش...

و اينكه پشت سر مي‏گذارم سامراي توست. شهري كه به اعتبار ولادت و حضور و آغاز غيبت طولاني‏ات، آبرو يافته است. راستي اين مردمي كه به كار و كسب فقيرانه‏شان مشغول بودند مي‏دانستند و مي‏دانند كه ساكن كجاي عالم‏اند؟

سر راهمان به زيارت سيد محمدبن‏امام هادي، عليه‏السلام، رفتيم. او هم در دل اين ديار جايگاهي باشكوه دارد و حريمي آشنا. و ضريح باصفايش پذيراي دل‏هاي تشنه‏مان مي‏شود. صبح چهارشنبه براي آخرين نماز صبح به كاظمين مي‏رويم و باز همان حلاوت صبح و صفاي سحر و نگاه ملتمس زائراني كه دل نمي‏كنند. آفتاب كه بر سر و روي شهر پهن مي‏شود به ناچار وداع مي‏كنيم.

وداع با كاظمين و حركت به سوي نجف حال و هوايم را عوض مي‏كند. دارم به سوي سرزمين علي، عليه‏السلام، مي‏روم. به سوي نجف و به سوي كوفه، شهر همه انبيأ و اوليأ كه آن همه درباره‏اش خوانده و شنيده‏ام.

سطر سطر كتاب با حسين تا مهدي را با خودم مرور مي‏كنم. آن روز كه براي اولين بار اين كتاب را خواندم، كجا باور مي‏كردم كه خودم روزي به كوفه سفر كنم. مسير راهمان به خاطر دجله، سرسبز است و از آن بيابان‏هاي خشك اطراف بغداد، كاظمين و سامرا خبري نست. نخلستان‏ها و باغ‏هاي ميوه و آسمان، آبي‏آبي.

و اما كوفه، كوچك، محقر، مظلوم و غريب، باورم نمي‏شود اين آبادي و قريه غبار گرفته كه همچون كودكي در آغوش مادر، به سينه گرم نجف چسبيده، شهري است كه روزي دارالاماره علي، عليه‏السلام، در آن برپا بوده و روزگاري هم ميزبان كاروان اسراي كربلا شده و در زماني نيز ميزبان مهدي

عجل‏الله تعالي فرجه، خواهد بود. همه آنچه درباره كوفه خوانده‏ام پيش چشمم مي‏آيد و من ناباورانه به چشمم مي‏آيد و من ناباورانه به خانه‏هاي محقر و كوچك، كودكان يتيم و پابرهنه و به گرسنگان بدون علي نگاه مي‏كنم. انگار رمضان 40 هجري است و علي، عليه‏السلام، را تازه از دست داده‏اند كه اينگونه مستمندانه دست پيش اين و آن دراز مي‏كنند.

علي كجاست تا بر سرتان دست نوازش بكشد و دست‏هاي كوچك و خالي‏تان را پر از نان و خرما كند.

بعدازظهر باصفا و آفتابي چهارشنبه هفتم ارديبهشت قدم به صحن و سراي علي مي‏گذاريم. ابهت، عظمت، مظلوميت و غربت چنان در هم آميخته‏اند كه نمي‏توان آنها را جداي از هم در آن آستان به تماشا نشست.

آرام زمزمه مي‏كنم يا علي، هميشه خوانده و شنيده‏ام كه پدر يتيمان كوفه بوده‏اي. اي صاحب سوره اهل اتي، از من فقيرتر، يتيم‏تر و اسيرتر كسي را مي‏شناسي؟ آمده‏ام... آمده‏ام به آستانت، به بارگاه نزول ملائك،

به آنجا كه هيچكس دست خالي برنگشته است، به خانه تو...

و حس مي‏كنم، با همه وجودم حس مي‏كنم علي با همان نگاه مهربانش به حرف‏هايم گوش سپرده است. از نيازهايم باخبر است و دست گرمش را بر سرم حس مي‏كنم و براي فقير و يتيم و اسيري چون من، چه پاسخي از گرماي دست مهربان علي نيكوتر؟!

و در كنار ضريحش ساعت‏ها به درددل مي‏نشينم و او چه صبورانه گوش مي‏كند و چه مهربانانه پاسخ مي‏دهد و مرا دعوت به تحمل و توصيه به صبوري مي‏كند. غروب كه مي‏رسد مثل تشنه‏اي كه تازه به آبي گوارا رسيده، بعد از آن همه اشك و درددل و ناله و شكوه و شكايت و تسلي و دلجويي او، از نگاه صبورانه علي شرم مي‏كنم. با اين همه نگاهش شيرين و دلنشين است، ديگر تا عمر دارم به يتيمان كوفه غبطه نمي‏خورم كه من هم مثل آنها، گرماي دست مهربانش را بر سرم حس كردم و نگاه مهربانش به من گفت: شيعه من تنهايت نمي‏گذارم...