گسترش اسلام در آمريكا*
بر اساس آمار رسمي دانشگاه جرج تاون، 70 درصد از مردم آمريكا، پروتستان و 23 درصد از آنها كاتوليك هستند. نسبت مسلمانان و يهوديان آمريكايي نيز با هم برابر و پيروان هر يك از مذاهب دو درصد از جمعيت اين كشور را به خود اختصاص دادهاند. سه درصد باقيمانده از جمعيت ايالات متحده را نيز پيروان ساير اديان همچون بودايي، بهايي و... تشكيل ميدهند.
چنين به نظر ميرسد كه دين يكي از عوامل تأثيرگذار در رقابتهاي انتخاباتي رياست جمهوري باشد. به گونهاي كه اين عامل باعث شد به عنوان مثال مسأله سقط جنين در رأس مسايلي قرار گيرد كه الگور و جرج بوش، از نامزدهاي جمهوريخواه، در مبارزه انتخاباتي خود بر آن تأكيد ميورزند. هماينك با وجودي كه شمار مسلمانان در مقايسه با مسيحيان آمريكايي اندك است، اما مظاهر و شعاير اسلامي در بيشتر نقاط ايالات متحده آشكارا به چشم ميخورد. افزون بر اينكه روز به روز به جمعيت پيروان دين اسلام نيز افزوده ميشود و اين در حالي است كه جمعيت مسلمانان آمريكا به صورت پراكنده در اين كشور سكونت
دارند و گاه و بيگاه نيز از سوي يهوديان و برخي از چهرههاي شاخص آنان در كاخ سفيد مورد تعرض قرار ميگيرند.
بيل كلينتون، رييسجمهور آمريكا، همواره سخنرانيهاي خود را با عبارت خدايا ايالات متحده را سعادتمند گردان به پايان ميبرد. گري ويفر، استاد دانشگاه جرج تاون، در اين باره ميگويد: اگر كلينتون يك روز فراموش كند كه در پايان سخنراني خود اين عبارت را بگويد، از انتقادهاي شديد آمريكاييها خلاص نخواهد شد. زيرا گفته ميشود كه وي به دين احترام نگذاشته است و اين در حالي است كه قانون اساسي آمريكا هرگونه حمايتي را از دين و همچنين در هم آميختن دين و سياست را براي دولت ممنوع كرده است.
ويفر ميگويد: امريكا تا حدود زيادي به نقش دين در جامعه اهميت قايل شده است و به همين علت است كه ميبينيم اين كشور رفته رفته وارد حالت بنيادگرايي ميشود. وي با يادآوري دوراني كه جان كندي خود را براي رياست جمهوري در سال 1960 نامزد كرد، ميافزايد: در آن زمان برخي از مردم آمريكا به خاطر نامزد شدن وي براي رياست جمهوري به او اعتراض ميكردند و با استهزاي وي چنين هشدار ميدادند كه اگر او رييسجمهور شود در اعترافهاي روز يكشنبه خود در كليسا، اسرار دولت را براي واتيكان فاش خواهد كرد و سرانجام ايالات متحده با رهنمودها و دستورهاي واتيكان اداره خواهد شد! هيچگاه جامعه آمريكا تا اين حد به دين توجه نشان نداده است و اين توجه و اهتمام هماينك به جايي رسيده است كه دكتر جابرالعلواني رييس جماعت اسلامي در ويرجينيا ميگويد: برخي از پروتستانهاي ديندار در آمريكا با من درباره انديشمند عرب، ابنرشد، به بحث و مجادله ميپردازند و چنين عنوان ميدارند كه مسؤوليت ورود لاييسم به غرب، متوجه اين انديشمند و متفكر جهان عرب است!
دكتر جان ول، استاد تاريخ اسلامي در دانشگاه جرج واشنگتن، ميگويد: بيست و پنج سال پيش زماني كه جيمي كارتر، رييسجمهور پيشين ايالات متحده اظهار دينداري كرد، آمريكاييها شگفتزده شدند، چرا كه در آن هنگام بيديني و لاييسم افتخار و مباهات
داشت و به همين خاطر بود كه كندي سعي داشت در مبارزه انتخاباتي خود، منكر دينداري خويش گردد. وي با اشاره به اهميت گفتگو در جامعهاي كه داراي اديان گوناگون است، ميافزايد: در سالهاي اخير شمار زيادي از مردم آمريكا به اسلام گرويدهاند و افراد زيادي نيز از كشورهاي عربي و اسلامي به ايالات متحده مهاجرت كردهاند؛ به گونهاي كه جمعيت مسلمانان در اين كشور به چيزي حدود 18 ميليون نفر ميرسد و پيشبيني ميشود كه اين جمعيت در آينده به حدي برسد كه به قول بعضي از مسلمانان خوشبين، ممكن است در قرن آينده، آمريكا به يك كشور اسلامي تبديل شود.
گوره پرستشگاه علمي مسلمانان سياهپوست آمريكا و گروه امت اسلام دو گروهي بودند كه براي نخستين بار درصدد معرفي و تبليغ دين اسلام در آمريكا برآمدند. بنيانگذار گروه نخست، سياهپوستي از ايالت كاروليناي شمالي به نام تيمورتي درو (1929 - 1886) بود. او از روي كتابي به زبان انگليسي كه نامش را قرآن گذاشته بود ولي در واقع انجيل بود، پيروانش را تعليم ميداد و از پيروان خود ميخواست لباسي را بپوشند كه به اعتقاد او لباس پيشگامان عرب و مصريان نجيبزاده بود. ناگفته نماند از اين گروه در حال حاضر فقط شمار اندكي باقيمانده است.
گروه دوم كه در گذشته از سوي رسانههاي آمريكا، مسلمانان سياهپوست ناميده ميشد، گروهي است كه شكلگيري آن در هالهاي از ابهام قرار دارد. عدهاي ميگويند كه بنيانگذار اين گروه شخصي است آمريكايي به نام واليس دود فورد كه پدرش از جزاير كاراييب و مادرش زني سفيدپوست بوده است. اين عده ميافزايند: وي به دليل كلاهبرداري و تجارت مواد مخدر چند سالي را در زندان گذرانده است و در اين سالها با مطالعه چند كتاب درباره اسلام، با اين دين آشنا ميشود و پس از رهايي از زندان، به تبليغ آن ميپردازد و چنين ادعا ميكند كه اهل مراكش و تاجر فرش است. اما پيروان او معتقدند كه وي مهاجري مراكشي و شيخي صوفي مسلك است و نامش والي فرد يا والي فارض است. گفته ميشود وي تبليغ خود را از ديترويت آغاز كرده و از سال 1929 تا 1931 به اين كار ادامه داده است. او همان گونه كه ظهور ناگهاني داشت، به يكباره ناپديد شد و هيچ كس هم تاكنون ندانسته است كه چه بر سر او آمد. پس از ناپديد شدن وي يكي از شاگردانش به نام عاليجاه پاول (1975 - 1897) رهبري اين گروه را به عهده گرفت و چنين ادعا نمود كه فرستاده خداوند به سوي آمريكاييان سياهپوست است و نام خود را عليجاه محمد گذاشت. او با آنكه ميگفت قرآن، كتاب مسلمانان است، اما در درسها و سخنرانيهاي خود به ندرت به آيات قرآني استناد ميكرد و بيشتر استنادهاي وي به عهد قديم و عهد جديد بود. در حقيقت مهمترين كتاب اين گروه مجموعهاي از سخنرانيهاي عاليجاه محمد بود كه در كتابي به نام نامهاي به سياهپوست آمريكايي گردآوري شده بود.
اين گروه در دهه پنجاه شاهد تغيير و تحول مهمي بود. زيرا پس از پيوستن مالكوم ايكس به گروه، شمار اعضاي آن به يكباره افزايش يافت.
گفته ميشود ايكس روشنفكر و سخنراني چيرهدست بود و توانايي زيادي در مناظره و متقاعد كردن طرف مقابل داشت. وي در سخنرانيها و مصاحبههاي خود، خشم و ناراحتي خويش را از سفيدپوستان پنهان نميكرد. اين عامل باعث شده بود كه سفيدپوستان از وي نفرت پيدا كنند و نزدسياهپوستان از محبوبيت بسيار زيادي برخوردار گردد.
مالكوم ايكس در پي سفر به چند كشور عربي و پس از اداي مراسم حج و ديدار با مسلمانان گوناگون، از اين گروه به دليل مخالفت آن با تعاليم و دستورات اسلامي كناره گرفت و از اين پس بود كه وي اطمينان حاصل
كرد كه هيچ فرقي ميان عرب و عجم و سفيد و سياه وجود ندارد و تنها ملاك برتري تقوا و پرهيزكاري است.
ايكس در بازگشت از سفر، انسان ديگري شده بود و با كنارهگيري از گروه امت اسلام شمار زيادي از اعضاي آن را با خود همراه ساخت. اين مسأله تهديد بزرگي براي گروه به حساب آمد و در نتيجه وي را به قتل رساندند. در جريان قتل مالكوم ايكس، انگشت اتهام لويس فراخان را كه در آن موقع لوييس ايكس ناميده ميشد، نشانه گرفت. اما اين اتهام در مورد وي به اثبات نرسيد و در پي آن بود كه ستاره اقبال فراخان در اين گروه طلوع كرد و به گونهاي شد كه وي شاگرد مخلص و بازوي راست عاليجاه محمد گرديد و تا زمان وفات او نيز در سال 1975 همچنان از ارج و قرب خاصي برخوردار بود.
پس از درگذشت عاليجاه محمد و پس از آنكه پسر وي از اين گروه كناره گرفت، فراخان رهبري آن را به عهده گرفت. پسر علايجاه محمد كه خود را وارثالدين محمد ميخواند پس از كنارهگيري از اين گروه به مذهب اهل سنت گرويد و پيروان زيادي را گرد خود جمع كرد.
بسياري بر اين باورند كه بيشتر رهبران كنوني مسلمانان سياهپوست، يا از اعضاي گروه امت اسلام هستند و يا از طريق اين گروه با اسلام آشنا شدهاند و سپس با كنارهگيري مالكوم ايكس، به اسلام واقعي روي آوردهاند.
مسلمانان آمريكا نسبت به بيست سال گذشته، از وضعيت بسيار بهتري برخوردار شدهاند و در حال حاضر هيچ شهر و يا ايالتي در اين كشور وجود ندارد كه مسجد نداشته باشد و تقريباً در تمامي دانشگاههاي ايالات متحده، دانشجويان و يا استادان مسلمان به چشم ميخورند. در بيمارستانهاي آمريكا نيز پزشكان مسلمان فراواني حضور دارند. حتي بعضي از كارها و مشاغل نظير وكالت و پستهاي اداري و دولتي كه پيش از اين در انحصار ديگران بود، ديگر محدوديتي براي مسلمانان ندارد و مسلمانان ميتوانند در اين گونه كارها نيز اشتغال يابند. تمام اينها در دو دهه گذشته دست به دست هم داده و مسلمانان را وارد بافت جامعه امريكا نموده است.
نكته قابلتوجه در اين ميان آنكه در دهه نود و پس از جملات تبليغي و امنيتي عليه مسلمانان در جريان انفجار مركز جهاني تجارت، مسلمانان به اين نتيجه رسيدند كه تنها با جمعيت فراوان نميتوان به حق و حقوق خود دست يابند و بايد با تشكيل گروههاي فشار و برانگيختن تشكلهاي اسلامي به مشاركت در صحنه سياست، درصدد احقاق حقوق خود برآيند. در همين راستا گروههاي فشاري مانند شوراي اسلامي آمريكا و شوراي روابط اسلامي آمريكا شكل گرفت و علاوه بر اين دو گروه كه از بزرگترين گروههاي فشار در واشنگتن به حساب ميآيند، گروههاي كوچكي نيز در حال فعاليتاند كه باتوجه به امكانات اندكي كه در اختيار دارند، موفقيتهاي زيادي كسب كردهاند.
در خصوص مسايل خارجي بايد گفت براي مسلمانان موضوعي كه جنبه محوريت داشته باشد و همه آنها به گرد آن جمع شوند، وجود ندارند. اين در حالي است كه يهوديان هرچقدر هم كه با هم اختلاف داشته باشند؛ بر سر يك موضوع يعني حمايت از اسراييل اتفاق نظر دارند. مسايل خارجي مسلمانان متعدد و در عين حال پيچيده است. زيرا به عنوان مثال مسلمانان عرب براي مسأله فلسطين و قدس محوريت قايلند، در حالي كه مسلمانان هندي و يا پاكستاني، بيشتر مسأله كشمير را مورد توجه قرار ميدهند.
*اين مقاله ترجمهاي است از اميريكا دولة مسلمة فيالتمدن المقبل؟ الوسط، 14 مه 2000، برابر با 79/2/25، به نقل از: ترجمان سياسي، س پنجم، ش 18 27 خرداد 1379.