نگرشي بر زيارت آل ياسين

السلام عليك يا تالي كتاب‏الله و ترجمانه

سلام بر تو اي خواننده قرآن و همراه با آن و ترجمان و مفسر و بيانگر كتاب خدا

سيد مجتبي بحريني

قسمت ششم

اين جمله نيز همانند فقرات گذشته متضمن سلام به آن وجود مقدس به دو عنوان است ولي در ارتباط با يك موضوع و يك محور و آن پيوند آن حضرت است با قرآن و ارتباطي كه ميان آن كتاب الله الناطق با كتاب الله الصامت موجود است.

قسمت نخست اين سلام را مي‏توان دو گونه بيان نمود:

يكي اينكه تالي كه اسم فاعل است از تلاوت به معناي قرائت و خواندن گرفته شده باشد؛ يعني، سلام بر تو اي خواننده و تلاوت كننده قرآن. قرائت و خواندن را تلاوت مي‏گويند از اين جهت كه كلمات و حروف تِلوّ يكديگر مي‏آيد و پشت سر هم قرار مي‏گيرد و ممكن است از تلّ به معناي دنبال چيزي قرار گرفتن و با آن همراه بودن باشد. در لغت چنين مي‏خوانيم:

تلاُ - تلاوة الكتاب: قرأه و تلاهُ - تُلُوّاً: تبعه. التالي التابع، الرابع من خيل الحلبة.1

كتاب را تلاوت نمود يعني قرائت كرد. تالي كسي قرار گرفت يعني تابع او شد. چهارمين اسب مسابقه را هم تالي مي‏گويند. اگر در اين جمله معناي اول تالي مراد باشد، اين حقيقت را مي‏فهماند كه تالي قرآن كما هو حقه اوست. اوست كه بايد قرآن بخواند. قرآن از آن زبان شنيدن دارد. لسان‏الله بايد كتاب الله را بخواند و كتاب ناطق تلاوت كند كه چه دلربا اين خاندان تلاوت قرآن مي‏كردند!

نواي جان‏بخش تلاوت قرآن جدشان رسول خدا، صلي‏الله عليه‏وآله، به دل‏هاي مرده حيات مي‏بخشيد و قلوب را مسخر مي‏نمود.

علي‏بن محمد نوفلي مي‏گويد: خدمت حضرت كاظم، عليه‏السلام، سخن از صوت به ميان آوردم. فرمود: علي‏بن الحسين، عليه‏السلام، آنچنان دلربا قرآن تلاوت مي‏فرمود كه چه بسا كسي عبور مي‏كرد و از حسن صوت حضرتش از هوش مي‏رفت. امام، عليه‏السلام، اگر از اين امر چيزي اظهار نمايد، مردم به خاطر حسن و خوبي آن تاب تحملش را ندارند. گفتم: مگر رسول خدا، صلي‏الله‏عليه‏وآله، صداي خود را در نماز به خواندن قرآن بلند نمي‏كرد؟ فرمود: آن حضرت به مقدار تاب و توان جمعي كه پشت سرش بودند رفتار مي‏نمود.2

آري، همان‏گونه از اين روايات شريفه استفاده مي‏شود، مردم تاب تحمل تلاوت اين تالين قرآن را ندارند. در همان حدي كه گاه و بيگاه قرائت مي‏نمودند جمعي دل از دست مي‏دادند و نمي‏توانستند متحمل شوند.

امام زمان، عليه‏السلام، تالي كتاب

الله است؛ قاري قرآن خداست اما چه تالي و چه قاري‏اي! آن‏چنان تلاوت و قرائتي كه اين احاديث بازگو مي‏كنند؛ تلاوتي كه چون به گوش علامه بحرالعلوم، سيد مهدي طباطبايي،

رحمة‏الله‏عليه، مي‏رسد دل از دست مي‏دهد.

مولي زين‏العابدين سلماسي گويد:

روزي سيد جليل بحرالعلوم، قدس‏سره، وارد حرم اميرالمؤمنين، عليه‏السلام، شد. پيوسته مترنم به اين شعر بود: چه خوش است صوت قرآن از تو دلربا شنيدن به رخت نظاره كردن سخن خدا شنيدن! سيد بحرالعلوم، آن كانون تقوي و ادب و در حرم و حريم قطب آسياي ولايت شعر خواندن؟! وقتي از آن مرحوم سبب خواندن اين شعر را پرسيدند، گفت، در آن لحظه كه وارد حرم مطهر شدم، ديدم حضرت حجت، عليه‏السلام، بالاي سر مرقد اميرالمؤمنين، عليه‏السلام، نشسته‏اند و با صداي بلند قرآن ميخوانند. چون استماع صوت تلاوت قرآن حضرتش را نمودم، دل از دست دادم و به خواندن اين شعر پرداختم.3

آري، هر گوشي لايق و قابل نيست كه به افتخار استماع تلاوت آن تالي كتاب الله در عصر غيبت نائل آيد. سيد بحرالعلومي بايد، سيدابن طاووسي شايد و يا صاحب قداست و طهارت ديگري تا نواي دلربا و آهنگ گيراي قرآن و دعاي آن وجود مقدس را بشنوند و دل از دست بدهند. ما تالي قرآن نديده‏ايم، ما قاري قرآن مشاهده نكرده‏ايم، ما كتاب خدا را از عالم به كتاب خدا استماع نكرده‏ايم كه به هر نوايي گوش مي‏دهيم و بر هر آهنگي احسنت و آفرين مي‏آوريم! اگر در اين جمله مقصود از تالي كتاب‏الله معناي دوم باشد (يعني تابع و كسي كه پشت سر و همراه قرآن است) اشاره‏اي به حديث متواتر ثقلين دارد و بازگو كننده اين حقيقت است كه آن وجود مقدس همراه و همگام با قرآن است؛ او از قرآن جدا نمي‏شود و قرآن از او انفكاك ندارد. اميرالمؤمنين، عليه‏السلام - در گفتگوي مفصلي كه با كميل داشت - براي او از رسول خدا، صلي‏الله‏عليه‏وآله، نقل نمود كه حضرتش فرمود: كل واحد منهما ملازم لصاحبه غير مفارق له حتي يرد الي الله فيحكم بينهما و بين العباد.4

هر كدام از دو ثقل (قرآن و عترت) ملازم با ديگري است و از او جدا نمي‏شود تا بر خدا وارد شوند. آنگاه او ميان آنها و بندگانش حكم نمايد. در جز ديگر اسلام، حضرتش را ترجمان كتاب خدا مي‏خوانيم. ترجمان در لغت به يكي از دو معني آمده است: يا كسي كه كلامي را از زباني به زبان ديگر برگرداند و يا آنكه كلامي را تفسير نموده توضيح مي‏دهد.5

خاندان رسالت، عليهم‏السلام، عموماً و حضرت صاحب‏الامر، عجل‏الله‏تعالي‏فرجه، خصوصاً، تراجم و ترجمان كتاب خدايند؛ مفسر قرآنند و مبين حقايق آن. اگر قلم اين چيزمدان در اين وادي به جريان افتد، كتاب در شرح آن به پايان مي‏رسد و مطلب تمام نمي‏شود. باشد براي مجالي ديگر؛ اگر عمري بود و توفيقي رفيق شد. تنها به نقل دو حديث اكتفا مي‏كنيم.

امام باقر، عليه‏السلام، در توضيح ثقلين فرمودند:

لا يزال كتاب الله و ادليل منا يدل عليه حتي يردا علي الحوض.6

معناي سخن رسول خدا، صلي‏الله‏عليه‏وآله، اين است: پيوسته كتاب خدا با دليلي از ما خاندان كه بر آن دلالت نمايد همراه است تا كنار حوض (كوثر) بر من درآيند.

نيز حضرتش به عمروبن‏عبيد فرمود:

فاًّنما علي الناس أن يقرؤوا القرآن كما أنزل فاًّذا احتاجوا اًّلي تفسيره فالاهتدأ بنا و اًّلينايا عمرو.7

اي عمرو، بر مردم لازم است قرآن را آن‏گونه كه فرود آمده است - بخوانند و چون به تفسير آن نياز پيدا كردند. به سوي ما آيند و از ما هدايت و رهنموني جويند.

پي‏نوشت‏ها: