ژئوپلیتیک دینی غرب آسیا در متون مقدّس مسیحی (2)

نصیر صاحب‌خلق

الف: ژئوپلیتیک منطقه در دوران جنگ‌های صلیبی

شخصی به نام پیر لرمیت Piyer Lermit، در سفرنامة خود به «قدس»،1 می‌نویسد که در کلیسای «مزار مقدّس» به خواب رفته و مسیح(ع) را در خواب می‌بیند. عیسی مسیح با او می‌گوید: پیر، فرزند عزیزم! برخیز! به نزد پاتریک من برو. اوبه تو نامه ای خواهد داد که در آن وظایف محولة تو درج گردیده است. به کشور خود باز گرد. شور بختی مکان مقدّس را بیان کن. برای باز پس گیری قدس از مشرکین، دل‌های آنان را نگران ساز!

پیر، از پاتریک قدس نامه‌ای دریافت نموده نزد پاپ آورد. از آن زمان به بعد، موعظه‌ها و نصایح با هدف آماده‌سازی برای جنگ‌های صلیبی آغاز گردید.2 به این ترتیب، پیر لرمیت برای آغاز گرداندن جنگ‌های صلیبی با انتشار آنچه که از سوی مسیح(ع) برای آن مأمور شده بود درمیان مردم به شهرت رسید.3

زمانی که ترک‌ها در سده 11 میلادی قدس را تصرف نموده وآغاز به تهدید «کنستانتینوپل» نمودند، پاپ اوربانوس دوم که در آن اوضاع آینده جهان مسیحیت را چندان رو شن نمی‌دید، اوّلین جنگ صلیبی را تدارک دید.4 پاپ در حین سفر خود به «فرانسه»، در وعظی که در کنفرانس «کلرمونت» به عمل آورد،5 خواستار حرکت به سمت شرق و رهایی سرزمین‌های مقدّس از دست مسلمانان شد. او از طرف کلیسا قول داد که هرکس که در این جنگ شرکت کند گناهان او بخشوده خواهد شد.6 چراکه در صورت باقی ماند قدس در دست مسلمانان، هیچیک از عبادات مسیحیان مورد قبول واقع نگردیده وباز گشت عیسی مسیح(ع) و برقراری پادشاهی خداوند نیز غیر ممکن خواهد بود. بدین ترتیب، مسیحیان با تصرّف مجدّد قدس، هم عبادت

حج را بسیار آسان‌تر به جای می‌آوردند و هم فرایند بازگشت مسیح را سهل‌تر نموده حتّی زمان بازگشت را نیز سرعت می‌بخشیدند.

همان‌گونه که ملاحظه می‌شود، علّت اساسی جنگ‌های صلیبی آغاز شده از سوی غرب مسیحی علیه مسلمانان تماماً دینی است.7 علّت رسمی عنوان شده برای جنگ‌های صلیبی رهایی بخشی سرزمین‌های مقدّس از دست مسلمانان، حفظ آن و رهایی اروپای مسیحی از تهدیدات بود.8 پاپی‌گری، تنها به ترتیب جنگ‌های صلیبی بری رهایی شهر مقدّس قدس از دست مسلمانان بر اساس باورهای خود بسنده ننمود؛ بلکه به عنوان کلیسا در میان طریقت نظامی شرکت کننده در جنگ نیز جای گرفت.9

پاپ اوربانوس و «واتیکان»، با این گفتمان و رفتار خود که هدف آن نجات کلیسا و مکان‌های مقدّس درجغرافیای خاورمیانه بود، با طرح هدف و مقصدی بالاتراز یک رویارویی نظامی، فرصتی را برای به دست آوردن صوابی اخروی برای مردم و دست یابی به بهشت در مقابل نبرد با کفّار فراهم آورد و این علّت اصلی جنگ‌های صلیبی گردید؛ چراکه برای شرکت‌کنندگان در این جنگ، اهداف شخصی نسبت به اهداف کلّی در درجة اوّل اهمّیت قرار داشت.10 سربازانی که در این جنگ شرکت می‌کردند، ازپاداش‌های اخروی برخوردار می‌شدند.

در هر دوره‌ای از تاریخ11 که رابطة دین و سیاست موضوعیت داشته است، مشروعیت بخشیدن به قدرت مادّی با باور‌ها و سمبل‌ها دینی12 صورت پذیرفته است. مشروعیت دینی بخشیدن به تدابیر مختلف اتّخاذ شده در حوزة سیاسی و شیوة عملکردها برای تمامی مسائل و مشکلات، پاسخ دینی به آنها بوده است. اصولاً کاری که مشروعیت دینی انجام می‌دهد، حفظ واقعیت‌های سیاسی و اجتماعی است.13

سمبل‌های دینی‌ای که روحانیون مسیحی برای باز پس‌گیری سرزمین‌های مقدّس از مسلمانان، از آن بهره جستند، برای مدّت‌های مدیدی قدرت خود را در اروپا حفظ کرد.14 آن‌گونه که در چشم دین باوران مسیحی جغرافیای ژئوپلیتیک دینی، در مقابل آزاد سازی مکان‌های مقدّس از دست کفّار با راهبرد بهشت، به عامل دست‌یابی به نجات جاودانه بدل گردید. این وضعیت بیانگر وحدت و اشتیاق دینی مسیحیان سده‌های میانه و مثال خیره‌کنندة قرار گرفتن دیگر بارة ژئوپلیتیک دینی خاورمیانه در دستور کار جهان مسیحی بود.

ب. تمایل مسیحیان به تورات و تأثیر ایوانجلیک‌ها بر ژئوپلیتیک منطقه:

اعتقاد به ارض موعود یهودیان درآموزه‌های کهن مسیحیت وجود نداشته است. این باور که یهودیان عامل به صلیب کشیدن حضرت عیسی(ع) بوده‌اند، موجب تلقّی یهودیان به عنوان دشمن سنّتی کلیسا تا آن زمان شده بود؛ امّا پس از جنبش اصلاحات، ابراز علاقة مسیحیان اروپایی نسبت به یهودیان آغاز گردید و دیدگاه‌های خود نسبت به آنان را تغییر دادند.15 بعضی از مورّخان این تغییر را با ارتباط اصلاحات و رنسانس با ادبیات عبرانی به ویژه تأکید اصلاحات بر عهد عتیق، مرتبط می‌دانند. این ویژگی اصلاحات، موجب افزایش علاقه به یهودیان شده و در نتیجه، سربر آوردن بعضی از گروه‌های پروتستان مذهب که تمایلات یهودی پیدا کرده بودند گردید.16

پس ازآن، گروه‌های پروتستان، اشغال دنیا در آینده را در دستور کار خود قرار دادند و در نهایت، به عنوان تلقّی موضوعی حیاتی از زندگی، به مسیح‌گرایی Messianism و هزاره‌گرایی millenarianism متمایل شدند.17

در قرن نوزدهم میلادی، بعضی از معتقدان به مذهب پروتستان، پیش‌گویی «تورات» در خصوص ضرورت بازگشت به سرزمین‌های مقدّس را به عنوان اساس و مبنای باورهای اعتقادی خود قرار دادند.18 به همین جهت، در پی بازگشت دوم مسیح، مسیح و ایمان آورندگان به او، از قدس بر تمامی ملل حکم خواهند راند. بدین ترتیب، گروه‌های دینی ایوانجلیست، در پیوند خود با عهد عتیق، مسیح‌باوری و اینکه یهودیان حقّ حکمرانی یهودیان بر دنیا را پذیرفته‌اند.19

ایوانجلیک‌های مورد بحث، با این اعتقاد که کتاب مقدّس تماما تدوین خواسته‌های خداوند است اسناد‌های خود را به کتاب مقدّس محدود می‌نمایند.20

گروه‌های پروتستانی که ریشة فرهنگیِ تاریخ دینی را متعلق به یهودیان می‌دانند و درستی وقایع مربوط به عیسی مسیح را بر اساس ماجراهای تاریخی آنها می‌دانند، یهودیان را یکی از عناصر مهم دنیای جدید تلقّی می‌کنند.21

بر اساس این تلقّی، یهودیان نه به خاطر یهودی و پیروان موسی(ع) بودن آنها بلکه به خاطر نقش آنها در نجات مسیحیان، به عنوان «دوستی عزیز» پذیرفته شده بودند.22

معنی لغوی ایوانجلیسم رجعت وبازگشت به کتاب مقدّس است. برای اولین بار این لغت دربارة لوتر و پیروان او به کار برده شد. امروزه، ایوانجلیسم، به بخش محافظه کار مسیحیان آمریکا اطلاق می‌گردد. درآغاز قرن بیستم میلادی، در میان پروتستان‌های آمریکا، ائتلاف پروتستان‌های محافظه‌کار و لیبرال تشکیل شد. محافظه کاران ابتدا خود را بنیاد گرا Fundamentalist 23 و متعاقباً نیز ایوانجلیک نامیدند.24 گروه‌های دینی پروتستان که جنبش ایوانجلیکی را پدید آورند، عبارت بودند از: باپتیست‌های شمال،25 متدیست‌ها،26 پرست‌بیتارین‌ها،27 کنگریسایونالیست‌ها (Kongregasyonalist) ،28 اپیس‌کوپالین‌ها و شاگردان مسیح.29

«انجیل اسکوفیلد»، انجیلی است که از سوی صاحبان این‌گونه باور‌ها بیشتر از هر انجیل دیگری مطالعه می‌گردد؛ زیرا در حالی‌که در دیگر انجیل‌ها، پیش‌گویی مربوط به بازگشت دوبارة یهودیان به «فلسطین» مطرح می‌گردد، اسکوفیلد تحقّق آن را زورمدارانه توصیف می‌کند و در دیگر اظهارت خود بر آن تأکید می‌ورزد.30

الهیات ایوانجلیک، به مثابه تغییری که با مارتین لوتر آغاز گردید، بدون شک در مسیحیت ادامة فهم پیوریتنی‌ای31 بود که درداخل مسیحیت با بازگشت به یهودیت معنا پیدا می‌کرد. ایوانجلیک‌ها نیزتمامی این پیش‌گویی‌ها را همچون یهودیان تفسیر می‌کردند و باور داشتند که همراه با تحقّق یافتن پیش‌گویی‌ها مسیح نیز خواهد آمد و برای تحقّق این پیش‌گویی‌ها باید هرگونه مساعدت و حمایت از یهودیان به عمل آید.32 مهم‌ترین عاملی که مسیحیان را در قبال یهودیان به تغییر

موضع واداشت ایجاد دولت اسرائیل در سرزمین‌های مقدّس بلافاصله بعد از جنگ جهانی دوم بود.33 عقیده‌ای که هرچیز تاریخی را بر اساس کتاب مقدّس تعبیر و تفسیر می‌کند، بسیاری از بنیادگرایان(مسیحی) و ایوانجلیست‌ها را به هوادارن دولت اسرائیل تبدیل نموده بود؛ چرا که موجودیت اسرائیل، به مثابه تحقّق پیش‌گویی‌های مرتبط با آمدن مسیح تعبیر می‌شد.34

مشخّص‌ترین ویژگی ای که بنیاد گرایان و ایوانجلیک‌ها را از دیگر مسیحیان بارز می‌سازد اعتقاد آنها در مورد بازگشت دوم مسیح است. به زعم آنها، بازگشت مجدّد و با شکوه عیسی مسیح(ع) بر روی زمین از پیش خبر داده شده است. دربارة بازگشت دوم مسیح در عهد جدید اِسناد زیادی وجود دارد؛35 امّا برای بازگشت او به دنیا، باید تمامی علائم و نشانه‌ها در روی زمین محقّق شود. این علائم و نشانه‌ها عبارتند از:

1. بازگشت یهودیان به فلسطین؛

2. برپایی دولت اسرائیل؛

3. وعظ انجیل برای تمامی ملّت‌های دنیا، ازجمله بنی اسرائیل.

ایوانجلیک‌ها در سال‌های اخیر، به فعّالیت‌های تبشیری خود بیش از پیش سرعت بخشیده‌اند. کلیسا‌ها وسازمان‌های تبشیری ایوانجلیک در آمریکای جنوبی کاتولیک مذهب نیز ایجاد شده است. در کشور‌های آمریکای جنوبی تغییر رویکرد از مذهب کاتولیک به شاخة افراطی پروتستانتیسم به ایوانجلیسم در جریان است. از نمونه‌های قابل توجه دیگر، اینکه بوش، رئیس جمهور سابق آمریکا، طرفدار افراطی کلیسای «سوترن بابتیست» Southern Baptist بود و در سوگند ریاست جمهوری خود به انجیل سوگندیاد کرد. فرانکلین گراهام، کشیشی که در مراسم سوگند بوش دعا خواند، رهبر سازمانی به نام «ساماریتن پرس» Samaritan’s Purse بود که در «عراق» فعالیت می‌کرد.36

4. دوران هفت سالة فلاکت Tribulasyon 37

در این دوران، یهودیان و دیگر اهل ایمان مورد ظلم قرار خواهند گرفت.38 چنان‌که در «مکاشفات یوحنّا» آمده است، با گشوده شدن هفت مُهر با غضب‌های خداوند، نواخته شدن هفت شیپور، ریخته شدن هفت جام آکنده از خشم خداوند بر روی زمین تحقّق خواهد یافت.39 این دوران هفت ساله دورانی است که خداوند موضوع مردم یهود و نپذیرفتن مسیح از جانب آنان را مورد بررسی قرار خواهد داد. در دوران فشار و مصیبت، آنانی که به مسیح روی می‌آورند، برای ورود به پادشاهی باشکوه نجات خواهند یافت، وکسانی که از او اطاعت نکنند نیز نابود خواهند شد. در دوران مصیبت و فشار یک گروه یهودی به

اسرائیل کفر آلود باز خواهند گشت.40 سه و نیم سال از ای سال‌ها توام با سختی‌های محدودی خواهد بود.41 در میانه‌های این دوران فشار چیزی نفرت انگیز و ویرانگر به «معبد قدس» در «اورشلیم» افزوده و از مردم خواسته خواهد شد تا به پرستش آن بپردازند و در صورت عدم اطاعت، کشته خواهند شد.42

5. به آسمان (بهشت ) رفتن ایمان آورندگان به کلیسا؛

کلیسا از طرف خداوند به بهشت برده خواهد شد. پس از انتقال تقدیس‌شدگان به بهشت، خداوند روابط خود با یهودیان را از سر خواهد گرفت. در باب هفتم مکاشفات یوحنّا نیز آمده است که آنان با مسیح وارد دوران هزار ساله خواهند شد. 144 هزار نفرممهور شده در اینجا، همان ایمان آورندگان یهودی هستند. همان‌گونه که این مهر آنان نشانگر تعلّق آنها به خداوند است، همچنین حاکی از در امان بودن آنان از مصایب در طول هفت سال مصیبت است. جماعتی هم که رداهای سفید به تن دارند، جماعاتی هستند که از هر ملّت، به عیسی مسیح ایمان آورده‌اند.43 اینان اکنون در شرف ورود به پادشاهی مسیح هستند.44 خواست مخفی خداوند با دمیده شدن شیپور هفتم45 به پایان خواهد رسید46 نواخته شدن شیپورهفتم،46 نشانگر پایان مصیبت بزرگ و آغاز دوران حاکمیت مسیح است.47 اهل ایمان این دوران از برکات حاکمیت 1000 ساله، برخوردار خواهند شد و هرکاری که به خاطر مسیح و یا به نام مسیح انجام پدیرد پاداش خواهد گرفت.48

پی‌نوشت‌ها: