مردم دنیا چه اندازه بازگشت منجی را نزدیک می‌دانند؟

بررسی چند نظرسنجی معتبر

مقاله‌ای که پیش رو دارید، به بررسی میزان اعتقاد به بازگشت منجی در بین پیروان دو دین اسلام و مسیحیت می‌پردازد. در این مقاله، با توجّه به چند نظرسنجی معتبر بیان می‌شود که پیروان این ادیان تا چه اندازه بازگشت منجی را نزدیک می‌دانند. در این نظرسنجی‌ها که در قارّه‌ها و کشورهای مختلف و در سال‌های اخیر صورت گرفته است، مردم دنیا به یک سؤال مشترک پاسخ می‌دهند: آیا معتقدید که منجی در دوران عمر شما باز خواهد گشت؟

مقدّمه:

در این نوشتار برآنیم با توجّه به اهمّیت و جایگاه منجی در دو دین بزرگ الهی، به بررسی میزان اعتقاد وگرایش به بازگشت منجی در میان پیروان اسلام و مسیحیت بپردازیم. هر دو دین بر بازگشت منجی و نجات‌بخش الهی، تأکید ویژه‌ای دارند و این آموزه در این دو دین الهی بسیار پررنگ است. از طرفی بنا به تعالیم دین اسلام بازگشت منجی اسلام، یعنی حضرت مهدی(عج)، همراه با بازگشت منجی وعده داده شدة مسیحیان، یعنی حضرت مسیح(ع) می‌باشد که این نیز انگیزه‌ای بر توجّه هم‌زمان به پیروان هر دو دین در زمینة منجی‌گرایی می‌باشد.

همان‌طور که می‌دانیم در هر تغییر اجتماعی، میزان توجّه و خواست اجتماعی عاملی بسیار مهم، در زمینة شکل‌گیری آن رویداد است. عامل خواست جمعی، مقدّمة هر حرکت و تغییر اجتماعی می‌باشد. پیش از هر تغییر عمیق اجتماعی، لازم است مردم یک جامعه به آن اقبال داشته باشند و در وهلة اوّل، از لحاظ ذهنی و فکری، آن را بخواهند؛ به عبارتی، برای آن آمادگی و خواست ذهنی داشته باشند. بدون این پارامتر اجتماعی وقوع تغییرات عمیق بسیار دشوار است.

«إِنَّ اللّهَ لاَ يُغَيِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُواْ مَا بِأَنْفُسِهِمْ»

بر اساس این توضیحات، حال باید پرسید برای ظهور و بازگشت منجی الهی، چه مقدار تمایل و خواست اجتماعی وجود دارد؟

پاسخ به این پرسش، مقدّمه‌ای برای حرکت‌های بعدی در حوزة زمینه‌سازی ظهور می‌باشد. یک راه ساده برای سنجش میزان آمادگی و خواست ذهنی این است که بدانیم مردم دنیا چه اندازه بازگشت منجی را نزدیک می‌دانند؟

زیرا هرچه کسی در فکرش، بازگشت نجات‌بخش را نزدیک‌تر بداند، لاجرم بیشتر بدان تمایل و نیاز دارد.

کسی که به منجی نیاز ندارد، بدان فکر هم نمی‌کند؛ چه رسد به اینکه بازگشتش را نزدیک بداند. اساساً انسان تشنه، به دنبال آب می‌رود و دوست دارد زودتر بدان برسد؛ نه انسان سیراب؛ لذا کسی که خواست و آمادگی ذهنی برای بازگشت منجی دارد، در پی او می‌رود و تمایل دارد که وی را زودتر بیابد. (لازم است دوباره اشاره شود که در اینجا، بیشتر بر خواست و آمادگی ذهنی تأکید داریم؛ نه آمادگی کامل و جامع)

با توجّه به این مباحث، بسیار مناسب است که بدانیم میزان اعتقاد به بازگشت منجی در میان52% مردم دنیا؛1 یعنی پیروان دو دین اسلام و مسیحیت چگونه است؟ لازم است بدانیم پیروان این دو دین بزرگ الهی چه اندازه بازگشت منجی را نزدیک می‌دانند؟ مهم است که به این پرسش، پاسخ هایی دقیق داده شود؛ نه صرفاً بر اساس تجربه و حس و دریافت‌های کلّی جواب داده شود. از این‌رو، در این نوشتار به نتایج چند نظرسنجی معتبر اشاره می‌شود؛ نظر‌سنجی‌هایی که از مسلمانان و مسیحیان در سال‌های اخیر در قارّه‌های مختلف جهان انجام شده است. بر اساس این نظرسنجی‌ها، می‌توان به صورت علمی‌ و بر اساس آمار گفت که مردم دنیا چه اندازه بازگشت منجی را نزدیک می‌دانند و تا چه اندازه برای آن آمادگی ذهنی دارند؛ آماری که بیشتر و بیشتر می‌تواند مسئولیت ما در عرصة جهانی، در حوزة زمینه‌سازی ظهور مشخّص نماید و چراغ راهی برای مؤسّسات و اساتید و پژوهشگران محترم در این زمینه باشد.

این نظرسنجی‌ها توسط «مؤسّسة پیو» (Pew) صورت گرفته است. مؤسّسة پیو، مأموریت اصلی خود را تحقیق و پژوهش در زمینة دین و زندگی عمومی معرفی می‌کند.

این مؤسّسه در سال 2001م. تأسیس شده است و دفتر آن در شهر «واشینگتن» است. مسئول این مؤسّسه، آقای دکتر لویس لگو (LUIS E. LUGO) می‌باشد. وی اصالتاً کوبایی و دارای دکترای علوم سیاسی از «دانشگاه شیکاگو» است. دکتر لگو از سال 2004م. مسئولیت این مؤسّسه را به عهده داشته است و در گسترش فعّالیت‌های آن نقش مهمّی ایفا کرده است.2

مردم آمریکا به چه میزان بازگشت عیسی مسیح را نزدیک می‌دانند؟

در ابتدا، به یک نظرسنجی انجام شده در «ایالات متّحده» می‌پردازیم. این نظرسنجی در سال 2006م. در میان مسیحیان این کشور برگزار شده است. نتایج گرافیکی این نظر سنجی در تصویر زیر نمایش داده شده است.3

توجّه به این کشور از جهات مختلف حائز اهمّیت است. اوّلین عامل، نفوذ و گسترش مسیحیان ایوانجلیست در این کشور می‌باشد؛ عامل دوم پیشرو بودن این کشور در مقوله‌هایی، همچون آخرالزّمان‌سازی و منجی‌گرایی است که فیلم‌های هالیوودی مصداق بارز آن است.

بر اساس نتایج این تحقیق 79% مسیحیان آمریکا معتقد به بازگشت مسیح(ع) می‌باشند (سؤال اوّل). همچنین تنها 20% آنها معتقد به بازگشت عیسی (ع) در طول حیاتشان هستند (سؤال دوم). از طرفی 33% مسیحیان آمریکا معتقدند که زمان بازگشت مسیح در «انجیل» مشخّص شده است و 40% با این موضوع مخالفند (سؤال سوم). همین‌طور 34% آنان معتقدند که اوضاع جهانی پیش از بازگشت مسیح بدتر خواهد بود و 37% اوضاع آن زمان را نامعلوم و غیرقابل پیش‌بینی می‌دانند (سؤال چهارم). در انتها نیز 50% مسیحیان آمریکا معتقدند که مردم نمی‌توانند تأثیری در زمان بازگشت مسیح داشته باشند و 23% مردم را در آن سهیم می‌دانند (سؤال پنجم).

(در تصویر، رنگ آبی به معنای جواب آری است، رنگ نارنجی مشخّص‌کنندة جواب خیر است، رنگ سبز به معنای نامعلوم و غیرمشخّص است، رنگ زرد جواب نمی‌دانم را نشان می‌دهد و رنگ خاکستری معرّف درصد کسانی است که اصلاً به موضوع سؤال اعتقاد ندارند.)

چیزی که برای ما تا حدّی آماده بودن ذهنی مسیحیان آمریکا را برای

بازگشت مسیح(ع) مشخّص می‌سازد، سؤال دوم است که بر اساس آن، 20% مسیحیان آمریکا معتقدند که مسیح در طول دوران عمر آنها بازمی‌گردد و در مقابل، 39% معتقدند که مسیح در طول حیاتشان باز نخواهد گشت و 21% هم به بازگشت دوبارة مسیح اعتقادی ندارند.

در کنار این نظرسنجی، به یک نظرسنجی جدیدتر اشاره می‌کنیم. این نظرسنجی، توسط مؤسّسة پیو و در سال 2010م. صورت گرفته است.4 مشابه مورد قبل این نظر سنجی نیز بر روی جامعة آماری مسیحیان ایالات متّحده صورت گرفته است. این بار از مردم یک سؤال پرسیده شده است که آیا معتقدید که مسیح(ع) در طیّ 40 سال آینده، به زمین باز خواهد گشت؟ (بسیار مشابه سؤال دوم نظرسنجی سال 2006م.)

بر اساس این نظرسنجی، 27% مسیحیان آمریکا معتقدند که حتماً این امر در طیّ 40 سال آینده محقّق خواهد شد، 21% معتقدند که احتمالاً او در این مدّت باز خواهد گشت، 28% معتقدند که مسیح احتمالاً در 40 سال آینده به زمین نخواهد آمد و 10% معتقدند که اصلاً، وی در طیّ این مدّت به زمین نخواهد آمد.

لذا می‌توان گفت تقریباً نیمی(48%) از جامعة مسیحیان آمریکا احتمال می‌دهند که در طیّ 40 سال آینده، مسیح به زمین باز خواهد گشت که این موضوع نسبت به نظرسنجی قبلی، تغییر محسوسی داشته است. چرایی این اعتقاد بسیار جالب توجّه است.

نظر مسلمانان و مسیحیان قارّة آفریقا در مورد بازگشت منجی چیست؟

در ادامه، به بررسی اعتقادات دو جامعة مسیحی و مسلمان که در یک قارّه و بعضاً در کنار هم زندگی می‌کنند، می‌پردازیم. این بار به بررسی اعتقاداتی مشابه در قارّة «آفریقا» خواهیم پرداخت.

این نظرسنجی در سال 2006م. و دوباره توسط مؤسّسة پیو انجام شده است. در این نظرسنجی که در بین دو جامعة مسلمان و مسیحی آفریقا صورت گرفته است، هر دو جامعه معتقدند در دورانی زندگی می‌کنند که وقوع رویدادهای مهمّ دینی، بسیار محتمل است. برای نمونه در هر کشور، با نمونه‌های کافی، نیمی از مسیحیان معتقدند که بازگشت دوبارة مسیح در طول حیاتشان خواهد بود. مثلاً نزدیک به 70% مردم مسیحی «جمهوری کنگو» این عقیده را دارند.5

همچنین حدّاقل نیمی از مسلمانان در بین 10 کشور از 15 کشور (با جمعیت مسلمان کافی، جهت آنالیز داده‌ها) معقدند که دوران طلایی

حکومت اسلام در دوران زندگی‌اشان دوباره ساخته خواهد شد؛ مثلاً این عقیده در «موزامبیک» حدوداً 70% بین مردم رایج است. همچنین در بین 12 کشور از 15 کشور مورد مطالعه، حدوداً 60% مردم به بازگشت مهدی، آغازکنندة آخرین دورة پیش از قیامت و نیز احیاکنندة دوران اسلامی معتقدند. البتّه در این تحقیق از مردم پرسیده نشده است که آیا به بازگشت او در طول حیاتتان معتقدید یا خیر.

با کنار هم قرار دادن سؤالات قبل، گرچه این سؤال مستقیم از مردم مسلمان آفریقا پرسیده نشده است، ولی به طور تحلیلی می‌توان گفت که حدّاقل و به طور میانگین 30% مسلمانان آفریقا به بازگشت مهدی(عج) در دوران حیاتشان معتقدند؛ زیرا نیمی معتقدند که حکومت گسترده و طلایی اسلام بر زمین، در دوران عمرشان دوباره شکل خواهد گرفت و نیز 60% به بازگشت حضرت مهدی(عج) به عنوان احیاکنندة اسلام اعتقاد دارند؛ لذا با یک قیاس منطقی و ضرب این دو احتمال، می‌شود گفت که 30% آنان معتقد به بازگشت امام مهدی(عج) در دوران حیاتشان هستند.

نتایج این نظرسنجی در بین مسلمانان کشورهای آفریقایی در پاسخ به این سؤال که آیا به بازگشت مهدی موعود معتقدید؟ در جدول زیر نمایش داده شده است.

(نتایج این جدول بر اساس درصد می‌باشد و Yes به منزلة معتقد بودن به بازگشت حضرت مهدی، No به منزلة معتقد نبودن به بازگشت حضرت مهدی است و Dk/refuse هم کسانی هستند که یا نمی‌دانستند یا جواب نداده‌اند.)

شایع بودن این نوع عقاید در بین جامعة آفریقایی که بعضاً مناطق آن از فقر فرهنگی رنج می‌برد، در نوع خود، قابل تأمّل است.

یک نظرسنجی بزرگ آخرالزّمانی بین مسلمانان و مسیحیان آسیا

در ادامه نیز به نتایج جدیدترین نظرسنجی مؤسّسة پیو می‌پردازیم که در مناطق مختلف قارّة آسیا برگزار شده است.

این نظرسنجی در سال‌های 2011 و 2012م. با بیش از 38.000 مصاحبه شونده در کشورهای مختلف و به بیش از 80 زبان دنیا برگزار شده است.6

در این نظرسنجی، بیشتر بر روی عقاید مختلف مسلمانان تمرکز شده است و از آنها در مورد اعتقادات مختلف آنان سؤال شده است؛ امّا در برخی موضوعات هر دو جامعه مسلمانان و مسیحیان این مناطق، مورد توجّه قرار گرفته اند.

امّا نتایجی که از این نظرسنجی مفصّل در این نوشتار لازم است بیان شود، نتایج آن در حوزة منجی‌گرایی است. در تصویر زیر می‌توانید نتایج جواب مسیحیان 22 کشور به این سؤال را که آیا معتقدید که حضرت مسیح در دوران عمر شما باز خواهد گشت؟ مشاهده کنید.

بر اساس نتایج نظرسنجی فوق، مسیحیان «تونس» با 67% پاسخ مثبت، پیشروترین کشور در این زمینه هستند. بعد از آن، به ترتیب «ترکیه» و «عراق» با 65% و 64% قرار می‌گیرند. مسیحیان خاورمیانه با میانگین 42% از سایر مناطق بررسی شده در این نظرسنجی، پیش‌تر می‌باشند و مسیحیان جنوب شرق آسیا با میانگین 37% در رتبة بعدی قرار می‌گیرند.

در همین نظرسنجی، سؤال نسبتاً مشابهی از مسلمانان همین کشورها پرسیده شده است. در تصویر زیر می‌توانید نتایج پاسخ مسلمانان 23 کشور به این سؤال که آیا معتقدید که حضرت مهدی در دوران عمر شما باز خواهد گشت؟ در مناطق مختلف مشاهده نمایید. (متأسّفانه این نظرسنجی در «ایران» برگزار نشده است و جای خالی آن به شدّت احساس می‌شود)

با مقایسة دو نظرسنجی اخیر، در وهلة اوّل باید گفت که مسلمانان، بیشتر از مسیحیان کشورهای خودشان، بازگشت منجی‌اشان را نزدیک می‌دانند. از طرفی، این بار هم کشورهای تونس و عراق و ترکیه درصد بیشتری نسبت به سایر کشورها دارند؛ با این تفاوت که «افغانستان» اضافه شده به این لیست، گوی سبقت را با 82% از هر سه کشور ربوده است.

به طور میانگین 42% مسلمانان خاورمیانه، ظهور حضرت مهدی(عج) را در دوران عمرشان، باور دارند. همچنین 48% مسلمانان جنوب آسیا به طور میانگین، ظهور حضرت را بسیار نزدیک می‌دانند. این درصد برای کشورهای شرق آسیا، آسیای مرکزی و شرق اروپا، به ترتیب برابر با 49% و 33% و 19% است.

این نتایج، خبر از آمادگی بالای ذهنی تقریباً نیمی ‌از مسلمانان آسیا برای بازگشت منجی می‌دهد. به عبارتی، مسلمانان و حتّی مسیحیان این مناطق به علّت اینکه بازگشت منجی را بسیار نزدیک می‌‌دانند، اگر به زودی بشنوند که مهدی(عج) یا مسیح(ع) بازگشته‌اند، منفعلانه تعجّب نخواهند نمود؛ بلکه در پی بررسی صحّت آن بر خواهند آمد.

بر همین اساس، می‌توان گفت که نیمی‌از مسلمانان این مناطق، هم اکنون نگاهی آخرالزّمانی به پدیده‌های اطراف خود دارند و در پی ربط آنها به بازگشت منجی هستند.

اینکه چه عواملی چنین شرایطی را پدید آورده است؟ آیا این وضعیت محصول دوران معاصر است یا در قبل هم، این گونه بوده است؟ خود، موضوعاتی برای نظرسنجی‌های آتی هستند؛ امّا می‌توان گفت آمادگی ذهنی برای ظهور منجی، که از مقدّمات ظهور است، در اعتقادات نیمی ‌از مردم این مناطق بر اساس این نظرسنجی‌ها شکل‌گرفته است. از طرفی شاید بتوان گفت که این مردم به منجی نیاز زیادی نیز دارند؛ زیرا کسی ظهور منجی را نزدیک و عن‌قریب می‌داند که خود محتاج منجی است و بدان نیاز زیادی دارد؛ و گرنه کسی که در خود نیازی به منجی احساس نمی‌کند، اصلاً به او فکر نمی‌کند؛ چه رسد به اینکه بازگشتش را نزدیک بداند!

نتیجه‌گیری

در این نوشتار سعی شد که به گونه‌ای علمی‌تر و بر اساس آمار، میزان نفوذ موج منجی‌گرایی در جامعة مسلمانان و مسیحیان بررسی گردد. همة ما بارها شنیده‌ایم که مردم دنیا در دوران کنونی، به منجی بیشتر توجّه دارند و بیشتر به دنبال آن هستند؛ امّا هیچ وقت بر اساس آمار، این موضوع بیان نشده است. در این مقاله سعی شد که یک بار این

موضع به صورت کمّی بین دو جامعة مسیحیان و مسلمانان در کشورها و قارّه‌های مختلف بررسی گردد. البتّه برای بیان دقیق‌تر لازم است که همین نتایج را مثلاً در 30، 50 یا 100 سال پیش می‌داشتیم تا بتوانیم دقیق‌تر بفهمیم که دنیا چقدر بیشتر تشنة منجی شده است که این نتایج در دسترس نیست. با این حال، بر اساس این مقاله، دقیق‌تر می‌دانیم اکنون دنیا چقدر تشنة منجی است. همین طور دقیق‌تر می‌دانیم که میزان آمادگی و خواست ذهنی در میان پیروان دو دین مسیحیت و اسلام، به تفکیک کشورهایشان نسبت به بازگشت منجی چگونه است.

نتایج این نظرسنجی‌ها می‌تواند امیدها و هشدارهایی و مهم‌تر از همه، فرصت‌هایی را به همراه خود داشته باشد. امید به نزدیک و نزدیک‌تر شدن شرایط ظهور در بین جوامع مختلف، امید به آماده بودن مردم برای پذیرفتن منجی در صورت بازگشت او. جهت تقریب بیشتر به ذهن باید گفت که بر اساس این آمار، تقریباً نیمی از مسلمانان معتقدند که امام زمان(عج) در دوران عمرشان به دنیا باز می‌گردد و این، یعنی جمعیتی برابر با 650 الی 750 میلیون مسلمان که بسیار قابل توجّه است. البتّه به طور کلّی نمی‌توان گفت که این درصد نزدیک دانستن بازگشت منجی و متعاقباً نیاز به او داشتن، در بین مسلمانان یا مسیحیان، نقطة مطلوب نهایی است یا اینکه بیشتر از آن لازم است؟

در کنار این امیدها، مهم‌ترین هشداری که نسبت به این موضوع باید بدان توجّه کرد، این است که در این چنین جوامعی، شرایط برای ظهور منجی‌های دروغین مهیّا است؛ به عبارتی افرادی با نیّات مختلف از این بستر می‌توانند به راحتی، سوءاستفاده کنند و این احساسات را به بازی بگیرند. چیزی که اگر در برابر آن آمادگی ایجاد نشود، می‌تواند بسیار خطرناک باشد. برای باز کردن این موضوع تنها کافی است نگاهی به اطراف خود بیندازیم و ببینیم در طیّ همین 10 سال اخیر، چند نفر در دنیای اسلام ادّعای مهدویت داشته‌اند:

ـ بن لادن در افغانستان و «پاکستان»، ادنان اکتار (هارون یحیی) در ترکیه، دو امام زمانی که در دو سال گذشته در کنار خانة خدا دستگیر شدند که یکی عربستانی و دیگری جوانی مصری بود، الگر عاوی در محمود صرخی در عراق و ..... که برخی در جمع کردن هوادار موفّق و برخی ناموفّق بوده‌اند. به این لیست می‌توان جمعیت کثیر مدّعیان نمایندگی یا وکالت امام زمان(عج) را نیز اضافه نمود. در دنیای مسیحیان نیز وضع تا حدّی مشابه این است. پرواضح است که گسترش بیشتر این مدّعیان دروغین، به تدریج این جمعیت علاقه‌مند بسیار را به انحطاط می‌کشاند و می‌تواند این امیدها را به سمت ناامیدی سوق دهد.

با توجّه به نکات مطرح شده، در این شرایط، وظیفة ما شیعیان را (به ویژه شیعیان ایران را که در سایة یک حکومت شیعی و با دست بازتری نسبت به سایر شیعیان مظلوم زندگی می‌کنیم) چند برابر می‌کند. چون این ما شیعیان هستیم که مصداق عینی منجی و نجات‌بخش بشریت را می‌‌شناسیم. این ما هستیم که وظیفه داریم در ابتدا، خودمان بیشتر و بیشتر، مولایمان حضرت مهدی(عج) را بشناسیم و بعد، ایشان را به گونه‌ای شایسته و تأثیرگذار به مردم سایر کشورهای اسلامی و حتّی مسیحیان معرفی کنیم تا شرایط هرچه بیشتر و بیشتر برای آن فجر مقدّس مهیّا شود. به امید تلاش هرچه بیشتر ما در جهت زمینه‌سازی ظهور.

پی‌نوشت‌ها: