كربلا از منظر انديشمندان جهان

حسين(ع) از نظر مسيو ماربين آلماني

مسيو ماربين آلماني درباره امام حسين(ع) و علل قيام آن حضرت و نتايج حاصل از آن چنين مي‌نويسد:

حسين ‌بن علي(ع) نوة محمّد(ص) كه از دختر محبوبه‌اش، فاطمه(س) متولّد شده، تنها كسي است كه در طیّ چهارده قرن، در برابر حكومت جور و ظلم قد علم كرد. اخلاق و صفاتي كه در دوران حكومت عرب پسنديده و قابل احترام بود، در فرزند مولاي متّقيان مشاهده مي‌شد.

حسين، شجاعت و دلاوري را از پدر خود به ارث برده بود؛ به دستورات و احكام اسلام، تسلّط كاملي داشت؛ در سخاوت و نيكوكاري نظير نداشت؛ در نطق و بيان، زبردست بود و همه را مجذوب بيانات خود مي‌ساخت؛ مسلمانان جهان عقيده و ارادت فراوانی به امام حسين(ع) دارند و هر ساله در ماه معيّني (منظور ماه محرّم) براي او عزاداري می‌کنند. كتب بسياري از فضائل و مناقب حسين(ع) توسط مسلمانان نوشته شده و از ملكات حسنه و سجاياي پسنديدة او گفت‌وگو می‌کنند، موضوعي را كه نمي‌توان ناديده گرفت، اين است كه حسين(ع)، اوّل شخص سياست‌مداري بوده كه تا به امروز احدي چنين سياست مؤثّري اختيار ننموده است.

براي اثبات اين نكته بايد به تاريخ قبل از اسلام توجّه نمود. بني‌اميّه و بني‌هاشم دو طايفه‌اي بودند كه با هم قرابت و خويشاوندي داشتند؛ زيرا اميّه و هاشم پسران عبدمناف بودند و قبل از اسلام بين اين پسرعموها دشمنی و كدورت برقرار بود و آنان مكرّر با يكديگر نزاع مي‌نمودند و به اصطلاح اعراب، خون‌خواه يكديگر بودند. در عرب، طايفة قريش و در قريش بنی‌هاشم و بنی‌امیّه عزيز و محترم بودند؛ بنی‌امیّه از لحاظ ثروت و رياست و بنی‌هاشم از لحاظ علم و معنويت. در صدر اسلام، كدورت بنی‌هاشم و بنی‌امیّه بالا گرفت تا وقتي كه محمّد(ص) «مكّه» را فتح نمود و طايفة قريش را در دست گرفت. بدين لحاظ بنی‌هاشم تفوّق و برتري پيدا كردند و بنی‌امیّه مجبور شدند از بنی‌هاشم اطاعت نمايند.

اين پيشامد آتش حسد را در سينة بنی‌امیّه شعله‌ور ساخت و درصدد انتقام گرفتن از بنی‌هاشم برآمدند تا پس از رحلت حضرت محمّد(ص)

موقع را مغتنم شمرده، با همة قوا كوشيدند كه جانشيني محمّد(ص) با اصول ولايت‌عهدي1 صورت نگيرد. بالأخره براي تعيين جانشين، اكثريت آرای مردم را انتخاب كردند و چون بنی‌امیّه از لحاظ ثروت و رياست در بين مردم نفوذ كاملي داشتند، بر بنی‌هاشم غلبه پيدا نمودند و ابوبکر به خلافت رسيد. به مناسبت همين، خليفه‌تراشي بنی‌امیّه مقام بلندي حاصل كرده، جادّه را براي آيندة خويش هموار كردند. هر روز اين جانشينان به ناحقّ محمّد(ص)، بر جاه و جلال خود افزودند و در امور اسلام، مداخلات ناروائي مي‌نمودند.

بنی‌امیّه از موقعيت استفاده كرده و براي آيندة خود جايگاه محكم و استواري به وجود آوردند و بنا بر عادت ديرين خود كه دشمن بنی‌هاشم بودند، كمتر خلوص عقيده و نيّت پاك به اسلام ابراز مي‌داشتند و در باطن، ننگ مي‌دانستند كه پيرو دين اسلام باشند؛ زيرا دين اسلام از فداكاري‌ها و جانبازي‌هاي بنی‌هاشم پابرجا مانده بود؛ ولي چون مسلمانان نفوذ كاملي داشتند، بنی‌امیّه صلاح را در اين ديدند كه در ساية پيروي از اسلام، مقاصد خويش را عملي سازند. به همين دلیل، به محض اینكه در دستگاه حكومت و خلافت وارد شدند و پاية جاه و جلال خويش را محكم نمودند، علناً به مخالفت با اسلام برخاستند و اسلام را به باد سُخره گرفتند.

بنی‌هاشم كه كار را بدين منوال ديدند و به نيّات بنی‌امیّه پی بردند، سكوت را جايز ندانسته و حركت عثمان، سومین خلیفه را به مردم نشان دادند. مسلمانان كه اين حركات را مشاهده كردند، بر عثمان شوريدند و او را به قتل رسانيدند و اكثريت آرا، خلافت علي(ع) را تصويب كرد و ایشان به خلافت رسيدند. پس از اين واقعه، بنی‌امیّه يقين كردند كه باز بنی‌هاشم داراي سيادت و عظمت اوّليه مي‌شوند. اين بود كه دوباره حكومت‌هاي سابق بنی‌امیّه كه موقعيت خود را در خطر ديدند، دست به تظاهرات شديدي زدند و حاكم «شام» (معاويه) كه يك جرثومة شيطنت بود، به بهانة قتل عثمان و به ادّعاي اينكه كشته شدن عثمان با اشارة علي بوده، عَلَم مخالفت را برافراشت و اختلاف شديدي بين مسلمانان بروز كرد و مانند عهد جاهليت، شمشيرها بين اعراب به كار افتاد و جنگ‌هاي متعدّدي به وقوع پيوست. تا اينكه علي(ع) را در محراب مسجد شهيد كردند. از آن به بعد كاملاً معاويه غالب و حسن، فرزند علي(ع) و برادر بزرگ حسين(ع)، با وي صلح كرد و جانشيني محمّد(ص) دوباره به دست بنی‌امیّه افتاد.

معاويه از يك طرف اقتدار مي‌يافت و از طرف ديگر، با تدابير عملي در نابودي بنی‌هاشم مي‌كوشيد و در نابودي و محو ابدي آنان دقيقه‌اي فروگذار نمي‌نمود.

حسين(ع) به شعار هميشگي خود مي‌گفت: من در راه حق و حقيقت كشته می‌شوم و دست به ناحق نخواهم داد.

بنی‌امیّه از اين شعار حق و حقيقت مي‌ترسيدند. اين جنگ و جدال باقي بود تا اينكه امام حسن(ع) و معاويه درگذشتند و يزيد جانشين معاويه شد. از یک سفر، حسين(ع) ديد حركات بنی‌امیّه، كه قدرت مطلقه داشتند و دستورات اسلام را پايمال مي‌كردند، نزديك است پايه‌هاي استوار و مستحكم اسلام را در هم ريزد و از سوی ديگر مي‌دانست به فرض اينكه از يزيد اطاعت بكند يا با او مخالفت ورزد، بنی‌امیّه نظر به عداوت و دشمني ديرينة خود، از محو و نابودي بنی‌هاشم دست بردار نيستند و اگر بيش از اين مسامحه كند، نام و نشاني از اسلام و مسلمانان باقي نخواهد ماند، تصميم گرفت در برابر حكومت جور و ظلم قد علَم كند و براي پايدار داشتن پرچم اسلام، پرچمي كه با فداكاري و از خودگذشتگي‌هاي جدّش و با ايثار خون پاك صدها مسلمان غيرتمند برافراشته شده بود، جان و مال و خانواده و دوستان خود را فدا نمايد.

اين سرباز رشيد عالم اسلام به مردم دنيا نشان داد كه ظلم و بيداد و ستمگري پايدار نيست و بناي ستم، هر چند ظاهراً عظيم و استوار باشد، در برابر حق و حقيقت، چون پَر كاهي بر باد خواهد رفت.

پيروان وجدان، اگر با نظر دقيق اوضاع و احوال آن دوره و پيشرفت مقاصد بنی‌امیّه و وضع (حكومت) و دشمني و عداوت آنها را با حق و حقيقت بنگرند، بدون تأمّل تصديق خواهند كرد كه حسين(ع) با قرباني كردن عزيزترين افراد خود و با اثبات مظلوميت و حقّانيت خود به دنيا، درس فداكاري و جانبازي آموخت و نام اسلام و مسلمانان را در تاريخ ثبت و در عالَم بلندآوازه ساخت. اگر چنين حادثة جان‌گدازي پيش نيامده بود، قطعاً اسلام به حالت كنوني خود باقي نمي‌ماند و ممكن بود يك‌باره محو و نابود گردد.

حسين‌بن علي(ع) كه بعد از پدر، مصمّم در اجراي اين مقصود عالي بود، بعد از جانشینی يزيد به جاي معاويه، از «مدينه» بدين قصد حركت كرد كه در مراكز مهمّ اسلام، مانند «مكّه» و «عراق»، اين خيال بزرگ و ايده‌آل مهمّ خويش را منتشر سازد و به جهان و جهانيان بگويد: بايد در راه دفاع از حق و حرّيت، جانبازي كرد و مرگ را به اسارت ترجيح داد.

در هر كجا كه حسين(ع) قدم مي‌گذاشت و حقّانیت اسلام را آشكار مي‌ساخت، در قلوب مردم نفرت و انزجار شديدي نسبت به بنی‌امیّه ایجاد مي‌شد. يزيد هم كه از اين نكات باريك بي‌خبر نبود، دانست كه اگر در يك نقطه از كشورش، صحبت از حق و حقيقت به ميان آيد و حسين در برابر او پرچم مخالفت را برافرازد، با آن‌همه نفرتي كه مسلمانان از وضع سلوك و حكومت بنی‌امیّه پيدا نموده بودند و آن‌همه مهر و محبّتي كه نسبت به حسين(ع) ابراز مي‌داشتند، زوال (حكومت) او در خواهد رسيد. اين بود كه پس از نشستن بر اريكة قدرت، پیش از هر اقدامی، تصمیم به قتل حسين(ع) گرفت و اين بزرگترين خبط سياسي بنی‌امیّه بود و به واسطة این خطاي سياسي، نام و نشان خود را از صفحة عالم محو كرد.

حسين(ع) از شهيد شدن خود، خبر مي‌داد و از آن ساعتي كه از مدينه حركت كرد، بدون پروا و وحشت، با صداي رسا می‌گفت كه من براي كشته شدن مي‌روم و به همراهان خود محض اتمام حجّت چنين فرمود:

«هركس به طمع جاه و جلال همراه من است، ترك همراهي كند؛ زيرا من براي مبارزه با ظلم و جور حركت مي‌كنم و كشته شدن من در راه حق و حقّانيت مسلّم است.»

اگر منظور حسين(ع) اين موضوع نبود، به كشته شدن تن نمي‌داد و در جمع نمودن لشكر كوشش مي‌كرد؛ نه اينكه جماعتي را كه همراه

داشت متفرّق سازد؛ چون قصدي جز كشته شدن كه مقدّمة يك نهضت عظيم و عالي بود، نداشت. بزرگترين وسيله را بي‌كسي و مظلومي مي‌دانست و آن را اختيار كرد تا مصائب وي در قلوب عالم مؤثّر واقع گردد. حسين(ع) به هفتاد و دو تن از ياران خود چنين فرمود:

«من ننگ دارم كه پسر معاويه شراب مي‌خورد و اشعار هوس‌آلود مي‌سازد و قبايل بيمناكِ اسلام را با زر و زور مي‌ترساند و پاية حكومت بيداد را استوار می‌کند و دين خدا بي‌پناه باشد. من بايد قيام كنم و با خون خود، دين اسلام را آبياري نمايم. اگر شما از اين راه پرخطر مي‌ترسيد، فوراً برگرديد و مرا به حال خود گذاريد.»

ولي يارانش كشته شدن و فداكاري را بر زندگي ترجيح دادند.

حسين(ع) می‌دانست كه بعد از كشته شدن، زنان و اطفال بنی‌هاشم كه آل محمّد(ص) بودند، اسير خواهند شد و اين واقعه در مسلمانان، خاصّه در عرب، بيش از آنچه به تصوّر آيد، مؤثّر است؛ چنانچه حركات و رفتار ظالمانة بنی‌امیّه و سلوك بي‌رحمانة آنان نسبت به اهل بيت حسين(ع) به اندازه‌اي در قلوب مسلمانان مؤثّر افتاد كه اثرش از كشته شدن حسين(ع) و همراهانش كمتر نبود و عداوت بنی‌امیّه را با خاندان محمّد(ص) و عقيدة آنها را نسبت به اسلام و رفتارشان را با مسلمانان آشكار ساخت. اين بود كه حسين به دوستان خود، كه او را از اين سفر ممانعت مي‌نمودند، می‌فرمود:

«من براي كشته شدن مي‌روم.»

دوستان حسين(ع) در منع مسافرت او اصرار مي‌كردند. حسين(ع) به آنها فرمود:

«خدا چنين خواسته و جدّم چنين امر فرموده.»

ياران حسين(ع) چون چنين ديدند، به حسين(ع) پيشنهاد كردند و گفتند:

حال كه براي كشته شدن مي‌روي، زنان و بچّه‌ها را همراه مبر.

حسين(ع) در پاسخ آنها فرمود:

«خدا عيال مرا اسير خواسته.»

و اين سخنان، چون مسلّم شد، آنها فهميدند كه حسين(ع) جز اجراي اوامر خداوند مقصد ديگري ندارد. اين بود كه فرمود:

«چون قيام من به واسطة جلوگيري از ظلم و جور است، بعد از كشته شدن من و تحمّل مصائب جانكاه، خداوند جماعتي را برانگيزاند كه حق را از باطل جدا مي‌سازد و قبور ما را زيارت می‌کنند و بر مصائب ما گريه مي‌نمايند و دمار از روزگار دشمنان آل محمّد(ص) درمي‌آوردند.»

اگر درست در كلمات و گفتار حسين(ع) دقّت شود، معلوم خواهد شد كه هدف و ايده‌آل حسين(ع) جلوگيري از ظلم و ستم بوده و اين همه قوّت قلب و از خودگذشتگي را در راه مقصود عالي خويش به خرج داده است.

او حتّي در آخرين دقايق زندگي، طفل شيرخوار خود را قرباني حق و حقّانیت نمود و با اين عمل، انديشة فلاسفة بزرگ عالم را متحيّر ساخت؛ زيرا كشتن طفل شيرخواره در چنين حال با آن وضع دهشتناك، جز عداوت سبعانه كه منافي با قواعد هر دين و مذهبي است، چيز ديگري نبود و همين نكته مي‌تواند پرده از روي قبايح اعمال و نيّات فاسد و عقايد بنی‌امیّه بردارد و بر جهانيان، خاصّه مسلمانان ظاهر شود كه بنی‌امیّه بر خلاف احكام اسلام حركاتي مي‌كردند؛ بلكه از روي عصبيت جاهلانه مي‌خواستند كه از بنی‌هاشم، به خصوص بازماندگان محمّد(ص)، حتّي يك طفل شيرخواره باقي نماند.

امّا حسين(ع) در نظر داشت که با آن‌همه دانش و علمي كه در او بود، تا موقعي كه شهيد گردد، مرتكب امري نگردد كه بهانه‌اي به دست بنی‌امیّه بدهد و آن را دليل بر كشتن حسين(ع) بدانند. حسين ‌بن علي(ع) با آن عظمت و اقتدار و نفوذ كلمه‌اي كه داشت، شهري از شهرهاي اسلام را مسخّر نكرد و بر حكومتي از حكومت‌هاي يزيد حمله ننمود. با اين وصف، وي را به دستور يزيد در بيابان لم يزرعي محاصره كردند.

حسين(ع) فقط فجايع بنی‌امیّه و نابودي اسلام را از رويّة آنان گفته و از قتل خود خبر مي‌داد و از مظلوميت خود دلشاد بود. همين نكته است كه سلامت نفس حسين(ع) را مي‌رساند و در منتها درجه در قلوب مسلمانان اثر می‌گذارد.

تاريخ عاشورا، كاملاً نشان می‌دهد كه هيچيك از شهيدان كربلا عمداً خود را به كشتن نداده‌اند؛ يعني دشمنان بر سر هريك از كشته‌شدگان تاخته و آنها را مظلومانه از پاي درآورده‌اند و به اندازة مظلوميتشان، بر عظمت و بزرگي اسلام افزوده شده؛ ولي شهادت حسين(ع) از همه مهم‌تر و از روي دانش و بصيرت و سياست انجام گرفت و اين شهادت و شهامت در تاريخ بشريت نظير ندارد.

حسين(ع) مدّت‌ها خود را آمادة پيكار كرد و در انتظار چنين روزي دقيقه‌شماري می‌کرد و می‌دانست كه زنده ماندنِ نام جاويدان اسلام و «قرآن» مستلزم آن است كه او را شهيد كنند و با خون مقدّسش درخت اسلام آبياري شود.

مصائبي كه حسين(ع) در راه احياي دين جدّش بر خود وارد ساخت، او را بر شهيدان پيش از او برتري داد؛ زیرا بر احدي از گذشتگان چنين مصائبي وارد نيامده است.

در تاريخ دنيا، هجوم اين‌گونه مصائب پي‌درپي مخصوص حسين(ع) است. اين است كه به مجرّد اينكه حسين(ع) شهيد گرديد و زن و فرزند او را اسير كردند و آن واقعه‌های دردانگيز پيش آمد، يك مرتبه قبايح و فجايع اعمال بنی‌امیّه ظاهر شد و يك مرتبه جنبش و نهضت عظيمي در مسلمانان پيدا و عليه (حكومت) يزيد و آل اميّه قيام كردند. و بنی‌امیّه را مخرّب اسلام دانستند و آنها را ظالم و غاصب ناميدند و برعكس، بنی‌هاشم را مظلوم و شايستة خلافت دانسته و حقيقت اسلام را رونقي تازه دادند.

مهم‌ترين اثر اين نهضت اين بود كه رياست روحاني، كه در عوالم سياست اهمّيت شاياني داشت، مجدّداً به دست بنی‌هاشم افتاد و به ويژه در بازماندگان حسين(ع) مسلّم گرديد. چندي طول نكشيد كه (حكومت) ظلم و جور معاويه و جانشينان او منهدم شدند و در كمتر از يك قرن، قدرت از بنی‌امیّه سلب گرديد. منهدم شدن (قدرت) از بنی‌امیّه به قسمي شد كه امروز نام و نشاني از آنها نمودار نيست و اگر در متن كتب تاريخي نامي از اين قوم ذكر شده، در تعقيب آن، هزاران نفرين و ناسزا هم نوشته شده و اين نيست؛ مگر به واسطة قيام حسين(ع) و ياران با وفاي او.

نهضت حسين(ع) از نظر مهاتما گاندي

من زندگي امام حسين(ع)، آن شهيد بزرگ اسلام را به دقّت خوانده‌ام و توجّه كافي به صفحات كربلا نموده‌ام و بر من روشن است كه اگر «هندوستان» بخواهد يك كشور پيروز گردد، بايستي از سرمشق امام حسين(ع) پيروي كند.2

محمّدعلي جناح دربارة حسين(ع) سخن مي‌گويد

هيچ نمونه‌اي از شجاعت بهتر از آنكه امام حسين(ع) از لحاظ فداكاري و تهوّر نشان داد، در عالم پيدا نمی‌شود. به عقيدة من تمام مسلمانان بايد از سرمشق اين شهيدي كه خود را در سرزمين عراق قربانی كرد، پيروي نمايند.3

حادثة طَف از نظر لياقت عليخان

اين روز (عاشورا)، براي مسلمانان در سراسر جهان معناي بزرگی دارد. در اين روز يكي از حزن‌آورترين و تراژيك‌ترين وقايع اسلام اتّفاق افتاد. شهادت حضرت امام حسين(ع) در عين حزن، نشانة فتح نهايي روح واقعي اسلامي بود؛ زيرا تسليم كامل به ارادة الهي به شمار مي‌رفت. شهادت يكي از عظيم‌ترين پيروان اسلام مَثَل درخشنده و پايداری براي همة ما است. اين درس به ما مي‌آموزد كه اشكال و خطرات، هر چه باشد، نبايد از راه حقيقت و عدالت منحرف شود.4

پورشو تامداس توندون5 حسين(ع) را مي‌ستايد

شهادت امام حسين(ع) از همان زمان كه طفلي بيش نبودم، در من تأثير عميق و حزن‌آوري مي‌بخشيد. من اهمّيت برپا داشتن اين خاطرة بزرگ تاريخي را مي‌دانم. اين فداكاري‌هاي عالم از قبيل شهادت امام حسين(ع) سطح بشريت را ارتقا بخشيده است و خاطرة آن شايسته است که هميشه بماند و يادآوري شود.6

اثر نهضت حسين(ع) از نظر گيبون مورّخ مشهور

در طيّ قرون آينده، بشريت و در سرزمين‌هاي مختلف، شرح صحنة حزن‌آور مرگ حسين(ع) موجب بيداري قلب خونسردترين قارئان خواهد شد.7

چارلز ديكنز دربارة نهضت حسين(ع) اين‌گونه مي‌گويد

اگر منظور امام حسين(ع) جنگ در راه خواسته‌هاي دنيایي خود بود، من نمي‌فهمم چرا خواهران و زنان و اطفالش به همراه او بودند. پس عقل چنين حكم مي‌نمايد كه او فقط به خاطر اسلام فداكاري خويش را انجام داد.8

حسين(ع) از نظر توماس كارلايل

بهترين درسي كه از تراژدي كربلا مي‌گيريم، اين است كه حسين و يارانش ايمان استوار به خدا داشتند. آنها با عمل خود روشن كردند كه تفوّق عددي در جایي كه حق با باطل روبه‌رو می‌شود، اهمّيت ندارد و پيروزي حسين(ع) با وجود اقلّيتي كه داشت، باعث شگفتي من است.9

سخنان پروفسور ادوارد براون دربارة حادثة طف

آيا اقلّيتي پيدا می‌شود كه وقتي دربارة كربلا سخن مي‌شنود، آغشته با حزن و اَلَم نگردد؟ حتّي غيرمسلمانان نيز نمي‌توانند پاكي روحي را كه اين جنگ اسلامي تحت لواي آن انجام گرفت، انكار كنند.10

نهضت حسين(ع) از نظر فردريك جمس

درس امام حسين(ع) و هر قهرمان شهيد ديگري اين است كه در دنيا، اصول ابدي عدالت و ترحّم و محبّت وجود دارد كه تغيير ناپذيرند و همچنين مي‌رساند كه هرگاه كسي براي اين صفات ابدي مقاومت كند و بشر در راه آن پافشاري نمايد، آن اصول هميشه در دنيا باقي و پايدار خواهد ماند.11

ل. م. بويد

در طيّ قرون، افراد بشر هميشه جرئت و پردلي و عظمت روح و بزرگي قلب و شهامت رواني را دوست داشته‌اند و در همين‌هاست كه آزادي و عدالت، هرگز به نيروي ظلم و فساد، تسليم نمی‌شود. اين بود شهامت و اين بود عظمت امام حسين(ع) و من مسرورم با كساني كه اين فداكاري عظيم را از جان و دل ثنا مي‌گويند، شركت كرده‌ام؛ هرچند كه 1300 سال از تاريخ آن گذشته است.12

حسين(ع) از نظر واشنگتن ايروينك، مورّخ آمريكايي

براي امام حسين(ع) ممكن بود كه زندگي خود را با تسليم شدن به ارادة يزيد نجات بخشد؛ ليكن مسئوليت پيشوا و نهضت‌بخش اسلام اجازه نمي‌داد كه او يزيد را به عنوان خلیفه بشناسد. او به زودي خود را براي قبول هر ناراحتي و فشاري، به منظور رها ساختن اسلام از چنگال بنی‌امیّه آماده ساخت. در زير آفتاب سوزان سرزمين خشك و در روي ريگ‌هاي تفتيدة عربستان، روح حسين، فناناپذير است. اي پهلوان و اي نمونة شجاعت و اي شهسوار من، اي حسين!13

توماس ماساريك دربارة حادثه كربلا چنین مي‌گويد

بسياري از مورّخان ما به كمّیت و كيفيت اين رسم و ازدياد عزاداري واقف نبوده، جاهلانه سخن مي‌گويند و وضع عزاداري پيروان حسين(ع) را مجنونانه مي‌پندارند و ابداً بدين نكته پي نبرده‌اند كه اين مسئله در اسلام چه تحوّلاتي را به وجود آورده و این جنبش و نهضت مذهبي كه از تعزيه داري در اين قوم پيدا شده، در هيچيك از اقوام و ملل ديگر عالم پيدا نشده است، با يك نظر دقيق در ترقّيات دويست سالة پيروان علي(ع) در هندوستان در می‌یابیم كه آنان عزاداري را شعار خود نموده‌اند.

دويست سال پيش، پيروان علي و حسين(ع) در سرتاسر هندوستان، در اقلّيت بودند و همين حال را ممالك ديگر داشتند. امروزه در ممالك مترقّي و ثروتمند مسيحي، اگر بخواهند چنين ماتم و عزاداري را به‌پا نمايند، با صرف ميليون‌ها دلار، باز هم به برپایی چنين مجامع و مجالس عزاداري‌ای موفّق نخواهند شد. گرچه كشيشان ما هم از ذكر مصائب حضرت مسيح(ع)، مردم را متأثّر مي‌سازند، ولي آن شور و هيجاني كه در پيروان حسين(ع) يافت می‌شود، در پيروان مسيح يافت نخواهد شد و گويا سبب اين است كه مصائب مسيح در برابر مصائب حسين(ع)، مانند پَر كاهي است در مقابل يك كوه عظيم.14

موريس دوكبري مي‌نويسد

اگر مورّخان ما، حقيقت اين روز را می‌دانستند و درك می‌کردند كه عاشورا چه روزي است، اين عزاداري را مجنونانه نمي‌پنداشتند؛ زيرا پيروان حسين(ع) به واسطة عزاداري حسين(ع) می‌دانستند كه پستي و زيردستي و استعمار و استثمار را نبايد قبول كنند؛ زيرا شعار پيشرو و آقاي آنها، تن ندادن به زير بار ظلم و ستم بود.

قدري تعمّق و بررسي كنيم كه در مجالس عزاداري حسين(ع) چه نكات دقيق حيات‌بخشي مطرح می‌شود. در مجالس عزاداري حسين(ع) گفته می‌شود، كه حسين(ع) براي حفظ شرف و ناموس مردم و بزرگي مقام و مرتبة اسلام، از جان و مال و فرزند گذشت و زير بار استعمار و ماجراجویي يزيد نرفت.

پس بيایيد ما هم شيوة او را سرمشق قرار داده، از زيردستي استعمارگران (بيگانگان) خلاصي يابيم و مرگ با عزّت را بر زندگي با ذلّت ترجيح دهيم؛ زيرا مرگ با عزّت و شرافت، بهتر از زندگي با ذلّت است.

مسلّم است ملّتي كه از گهواره تا گورِ تعليماتش چنين است، داراي چه مقام و مرتبه‌اي است! داراي هرگونه شرافت و افتخاري است. همه سرباز حقيقي عزّت و شرافتند.

علاوه بر منافع سياسي كه ذكر شد و آثارش طبيعي است، بزرگترين پاداش اخروي را مسلمانان در اين عمليات (يعني تعزيه‌داري حسين(ع)) مي‌دانند. آشنايان به تاريخ، تصديق خواهند نمود كه اصلاح اخلاق و تعليمات بين‌المللي، جز به وسيلة مذهب، بلكه در قرن‌ها در ملل خاورميانه، غيرممكن است. جمعيّت طرفدار اخلاق، به خوبي بدين نكته پي برده‌اند كه ملل خاور زمین، وطن‌خواهي و اتّحاد و اتّفاق را در ساية دين و مذهب و ديانت، به دست آورده‌اند. امروزه در ممالك متّحدة «آمريكا»، مردم را به نام خدمت به وطن دعوت می‌کنند؛ ولي در «آسيا» مي‌توان خدمات شاياني را به نام دين و مذهب حاصل نمود.

اگر مسلمانان، مذهب را ناديده انگارند و به نام وطن‌خواهي بخواهند ترقّيات سياسي حاصل كنند، به جاي نفع، زيان خواهند برد؛ زيرا اگر تعليمات سربازي را با دين توأم سازند، سربازان تا خون در بدن دارند، حاضر نيستند حتّي يك وجب از خاك مقدّس وطن را تسليم اجانب نمايند. امروز اگر استقلالي در مسلمانان مشاهده می‌شود، عامل اصلي آن، پيروي از دستورات قرآن و اسلام است و خواهيم ديد روزي را كه سلطنت‌هاي اسلامي، در ساية همين نكتة اساسي قوّت گيرند و بدين وسيله مسلمانان عالم در ساية اتّحاد و اتّفاق واقعي، مانند صدر اسلام، ممالك مشرق و مغرب عالم را مطيع اوامر خود سازند.

حسين(ع) شبيه‌ترين روحانيان به حضرت مسيح(ع) است؛ ولي مصائب او سخت‌تر و شديدتر است.15

عاشورا از نظر دكتر ژوزف فرانسوي

دكتر ژوزف، مورّخ معروف فرانسوي، در كتاب «اسلام و مسلمانان» مي‌نويسد:

بعد از رحلت بنيان‌گذار اسلام، يعني محمّدبن عبدالله(ص)، اختلاف كلمه و عقيده در تابعان و جانشينان وي پيدا شد. دسته‌اي به خلافت دامادش، عليّ‌بن ابي‌طالب(ع) قائل و دستة ديگري، خلافت پدرزن او ابوبكر را قبول نمودند. دستة اوّل را شيعه و دستة دوم را سنّي ناميدند.

وقتي علي(ع) به خلافت رسيد و عايشه، زوجة حضرت محمّد(ص) و دختر ابوبكر به مخالفت او برخاست و معاويه برادرزن ديگر محمّد(ص) در شام، پرچم پادشاهي را برافراشت، در اين موقع سه دستگي به

وجود آمد و جنگ‌هاي شديدي برپا شد و عدّة زيادي، مقتول و مجروح گرديدند.

زماني كه زمامدار شام (معاويه) به قتل و غارت پيروان علي(ع) پرداخت و دستور داد كه نام علي(ع) را به زشتي ياد كنند و در منابر و مساجد نسبت به علي(ع) اهانت نمايند، عداوت و دشمني بين دو دستة شيعه و سنّي، بيش از پيش شد و شيعيان از زير بار اطاعت بزرگان سنّت بيرون آمده و تنفّر و انزجار خود را از آنها ابراز داشتند؛ ولي حكومت و اقتدار در دست اهل تسنّن بود. بعد از زمان خلافت، شيعيان از ترس حكومت‌هاي جابر، هيچ‌گونه ابراز عقيده‌اي نمي‌نمودند و اين شيوه برقرار بود تا واقعة عاشورا كه در اين روز، به دستور حاكم شام (يزيد بن معاويه)، حسين(ع) و يارانش را در حوالي «كوفه»، به قتل رسانيدند و اين واقعه حائز اهمّيت شاياني گرديد و پيروان علي(ع) برآشفتند و موقعیت را مغتنم شمرده، مشغول پيكار شدند و جنگ‌ها نمودند و خون‌ها ريخته و عزاداري برپا شد و كار به جایي رسيد كه شيعيان، عزاداري نوة محمّد(ص)، يعني حسين بن علي(ع) را جزو [شعائر] مذهب خود قرار دادند و از آن روز تاكنون، به پيروي از بزرگان دين خود، كه آنها را دوازده نفر از اولاد علي(ع) و فاطمه(س) مي‌دانند و گفتار و رفتار و كردار هريك از آنها را در مرتبة گفتار و كردار خدا و رسول و تالي قرآن مي‌شمارند، در عزاداري حسين(ع) شركت كرده و رفته رفته اين عزاداري از اركان مذهب شيعه قرار گرفت.

با ترقّيات سريع السّيري كه شيعيان در اندك مدّتي كردند، مي‌توان گفت در دو قرن ديگر، عدد آنها از ساير فرق مسلمان بيشتر خواهد شد و علّت اين امر، به واسطة سوگواري حسين(ع) است.

امروز در هيچ نقطه‌اي از جهان نيست كه براي نمونه، دو الي سه نفر شيعه يافت شوند و اقامة عزاداري ننمايند.

در «بندر مارسيل»، عربي را ديدم كه پيرو مذهب تشيّع بود و گويا تبعيت «بحرين» را اختيار نموده بود و در مهمان‌خانة جنب اتاق من مسكن داشت. در روز عاشوراي حسين(ع)، به تنهايي احوالات حسين را مي‌خواند و گريه می‌کرد و سپس مقداري آش كه با شكر و برنج تهيّه نموده بود، بين فقرا تقسيم مي‌نمود.

شيعيان عقيده دارند كه در روزهاي عاشورا و تاسوعا، بايستي فقرا را اطعام نمود. از اين جهت، همه ساله از اموال خود، به قدر استطاعت خويش به فقرا كمك مي‌نمايند و بعضي اوقات، اين كمك‌ها از ميليون‌ها دلار هم مي‌گذرد. دستة ديگري از شيعيان براي اقامة مجلس سوگواري وقفياتي نموده‌اند كه ارزش آن بالغ بر ميليون‌ها دلار مي‌گردد. بايد اعتراف نمود كه شيعيان از بذل جان و مال خود، در راه مذهب و سوگواري حسين(ع) دريغ ندارند.

امروز در هر نقطه از عالم، مسلمانان شايسته‌ترين افرادي مي‌باشند كه به معرفت علم واقف شده و به خصوص فرقة شيعه بر ساير فرق اسلام مزيّت و برتري دارند.16

پی‏نوشت‌ها: