محمّدرضا دیانت
با اينکه همة امامان جلوة کاملي از صفات و اسمای الهي هستند و الگوهای کاملی برای هدایت انسان‌ها، امّا شرايط خاص و ويژگي‌هاي زمانه، باعث می‌شد که جنبه‌اي از شخصيت آنها در هر زمانی، تجلّی پيدا کند و به فعليت برسد و در هر زمان، يک بُعد از ابعاد وجودي آنان ظهور، بروز و جلوة خاصّی داشته باشد. در اين بين، موقعيت و شرايط امام حسين(ع)، شرايط ويژه‌اي بوده است و در اين شرايط امام توانست هم اسلام را از نابودي نجات بخشد و هم تمام ابعاد اسلام واقعي را در عمل براي جهانيان ترسيم نمايد و به نمايش بگذارد؛ يعني در حادثة «کربلا» و به ويژه روز «عاشورا»، ما شاهد بروز و ظهور همة فضائل و خوبي‌ها از وجود مقدّس امام حسين(ع) و يارانش هستيم و راز اثبات امتيازات ويژه در روايات نيز در همين نکته نهفته است. اين در حالي است که براي امامان ديگر، اين شرايط و امکان فراهم نشد که همة ويژگي‌ها و فضائل خود را به منصة ظهور برسانند و در معرض ديد حقيقت‌جويان قرار دهند و البتّه این به مقتضاي وظيفه‌اي بود که بر عهدة آنان بود که هر شرايط خاص، رفتار خاصّی را هم می‌طلبيد و آنان موظّف بودند الگوي رفتاري مناسب همان شرايط را به بشريت ارائه دهند؛ يعني اين محدوديتِ از سوي شرايط، محدوديتِ در رفتار الگويي را اقتضا می‌کرد.
از این‌رو، به تعبیر برخی از بزرگان، همة اهل‌بیت(ع) کشتی نجات هستند؛ امّا کشتی امام حسین(ع) وسیع‌تر و در عبور از امواج سهمگین دریاها سریع‌تر است. از این‌رو، ما در این مقاله، برآنیم تا از چند مورد از ویژگی‌های اختصاصی سیّدالشّهداء(ع) که در روایات، به آنها اشاره شده است، پرده برداریم .
1. عظمت مصیبت سیّدالشّهداء(ع)
طبق روایات زیادی که در بیان مصائب وارده بر معصومان(ع) رسیده و طبق زیارات متعدّد امام حسین(ع)، مانند «زیارت عاشورا»، هیچ مصیبتی به عظمت و بزرگی مصیبت اباعبدالله(ع) و واقعة عاشورا نمی‌رسد. از اهتمام سایر ائمّة معصومان(ع) بر حفظ و نگهداری و بزرگ‌داشتن واقعة عاشورا نیز، می‌توان این نکته را استنباط کرد.
حادثة عاشورا، حادثه‌ای فراگیر و با جلالت است؛ به طوری که ملکوت کلّ عالم، با این حادثه درگیر است. در زیارت عاشورا آمده است:
«يَا أَبَا عَبْدِاللَّهِ لَقَدْ عَظُمَتِ الرَّزِيَّةُ وَ جَلَّتْ وَ عَظُمَتِ الْمُصِيبَةُ بِكَ [بِكُمْ] عَلَيْنَا وَ عَلَی جَمِيعِ أَهْلِ الْإِسْلامِ وَ جَلَّتْ وَ عَظُمَتْ مُصِيبَتُكَ فِي السَّمَاوَاتِ عَلَی جَمِيعِ أَهْلِ السَّمَاوَاتِ؛
ای اباعبدالله! به راستی بزرگ شد سوگواری تو و گران و عظیم گشت مصیبت تو بر ما و بر همة اهل اسلام و گران و عظیم گشت مصیبت تو در آسمان‌ها بر همة اهل آسمان‌ها».
بنابراین، این حادثه به حسب ظاهر، حادثه‌ای محدود است؛ ولی همة عوالم، ملکوت عالم، آسمان و زمین با این حادثه درگیر هستند. در جای دیگری از این زیارت می خوانیم:
«مُصِيبَةً مَا أَعْظَمَهَا وَ أَعْظَمَ رَزِيَّتَهَا فِي الْإِسْلامِ وَ فِي جَمِيعِ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ [الْأَرَضِينَ]؛
به راستی چه مصیبت بزرگی و چه داغ گرانی بود در اسلام و در تمام آسمان‌ها و زمین!»
در روایات ما هست که همة عوالم بر وجود مقدّس سیّدالشّهداء(ع) گریسته‌اند. از عالم ملک، از گیاهان و نباتات و حیوانات تا جمادات، همچنین عالم ملائکه و انسان و جن، همه و همه بر حادثة عاشورا گریسته‌اند.
راوی می‌گوید: به امام صادق(ع) عرض کردم:
یابن رسول‌الله! چه شد روز عاشورا؟ روز شهادت حسین(ع) است، روز بزرگ مصائب است و حال آن که روز وفات رسول الله(ص) و روزی که فاطمه(س) جهان را وداع گفت و روزی که امیرالمؤمنین(ع) شهادت یافت و روزی که حسن بن علی(ع) به ضربت ستم شهید گشت، واجب می‌کند که مصائب این روزها بزرگتر باشد؟
امام (ع) فرمودند: «مصیبت روز قتل امام حسین(ع) از همة روزها بزرگتر است؛ زیرا که اصحاب کساء که در نزد خداوند، بهترین آفریدگانند، بیشتر از پنج تن نباشند و آنها محمّد و علی فاطمه و حسن و حسین(ع) هستند و وجود عالم منوط به وجود ایشان بود؛ چون رسول خدا(ص) جهان را وداع کرد، مردمان به بقای چهار تن دیگر شاد بودند و چون فاطمه(س) از دنیا رفت، مردمان به وجود حسن و حسین(ع) تسلیت می‌یافتند، چون علی(ع) به شهادت رسید، امام حسن و امام حسین(ع) به جای او بودند و بعد از شهادت حسن(ع)، مردم چشمشان به جمال حسین(ع) بود؛ امّا چون حسین را به قتل رساندند، کسی از اصحاب کساء باقی نماند و مردم پیوسته در سوگواری آن حضرت در عزا بودند. پس شهادت حسین(ع) بسان از دست دادن همة آنها بود و گویا پیامبر(ص) و علی و فاطمه و حسن و حسین(ع) همگان را شهید کرده باشند، اینجاست که مصیبت روز شهادت حسین(ع)، بزرگترین ایّام و بزرگترین مصائب است.»
2. ثواب گریه برحضرت اباعبدالله(ع)
امام صادق (ع) به ابو هارون مکفوف دستور داد مرثیه بخواند. آنگاه که وی مرثیة خود را آغاز نمود، متوجّه شد امام (ع) سخت گریه می‌کنند و زنانی که پشت پرده بودند، همین که صدای گریة امام صادق(ع) را شنیدند، آنها نیز صدای خود را به گریه و شیون بلند کردند. بعد امام فرمودند: «هر کس در مصیبت حسین(ع) شعر بگوید و گریه کند و ده نفر را بگریاند، بهشت بر او نوشته می‌شود».
امام رضا (ع) می‌فرمایند: «روش پدرم، امام موسی بن جعفر(ع) این بود که هرگاه ماه محرّم می‌رسید، پیوسته غمگین بود تا دهة عاشورا سپری شود. روز عاشورا روز گریه و ماتم او بود و می‌فرمودند: این روزی است که حسین به شهادت رسیده است.»
امام رضا (ع) فرمودند:
«کشته شدن امام حسین(ع) اشک‌های ما را ریزان و پلک‌های چشمان ما را مجروح و در کربلا، عزیز ما را ذلیل کرد... گریه‌کنندگان باید بر حسین(ع) گریه کنند. گریه بر او گناهان بزرگ را می‌ریزد».
امام رضا(ع) به ریان بن شبیب فرمودند:
از ريان بن شبيب روايت شده است كه گفت، روز اوّل محرّم به خدمت امام رضا(ع) رسيدم، حضرت فرمودند: «...اي پسر شبيب! اگر بر حسين(ع) گريه كني و آب ديد‌گان تو بر روي تو جاري شود، حق‌تعالي جميع گناهان صغيره و كبيرة تو را می‌آمرزد؛ خواه اندك باشد و خواه بسيار.»
حتّی به موجب بعضی از روایات، امام زمان(عج) نیز مدام بر سیّدالشّهداء(ع) اشک می‌ریزد و می‌گوید:
«ای جدّ بزرگوار! روزگار مرا به تأخیر انداخت و نتوانستم به یاری تو بشتابم و با دشمنانت پیکار کنم. در عوض، «هر صبح و شام بر مصائب تو گریه می‌کنم. اگر اشک چشمم تمام شود، به جای آن خون می‌گریم.»
3. زیارات مأثوره
برای هیچیک از معصومان(ع) به اندازة امام حسین(ع) زیارت مأثوره و منقول از معصوم وارد نشده است، با نگاهی اجمالی به کتاب «مفاتیح‌الجنان» متوجّه این مطلب می‌شویم که در مناسبت‌های مختلف، توصیه به زیارت رفتن و خواندن زیارت شده است؛ مانند زیارت امام حسین(ع) در روز عاشورا، در شب‌های قدر، نیمة رجب، شب وروز نیمة شعبان، روز عرفه، شب‌های جمعه و...
4. جایگاه تربت کربلا
خدای تعالی در ازای شهادت امام حسین(ع) شفای بیماری‌ها را در تربت مقدّس آن حضرت قرار داد. خوردن خاک، ولو به مقدار کم جایز نیست؛ امّا خوردن تربیت سیّد الشّهداء(ع) به مقدارکم، حرام نیست؛ بلکه خدای تعالی خوردنش را باعث شفا و نجات از همة امراض ظاهری و باطنی قرار داده است و این در میان هزاران نفر از انبیاء و اوصیای الهی، مختصّ به تربت مطهّر مرقد امام حسین(ع) است.
آری. خاک بی‌مقدار در سایة همجواری با بدن طیّب و طاهر امام، از فرش به عرش می‌رسد و تبدیل به نوش‌داروی روح‌بخش و نجات‌آفرین می‌شود. اگر انسان‌ها خودشان را در سایة سیره و سنّت امام حسین(ع) قرار داده و واقعاً به آن حضرت محبّت و مودّت داشته و اطاعتش کنند، به کمالاتی می‌رسند که برای ما قابل تصوّر نیست. در واقع، شفابخش بودن تربت حسینی، نوعی پیام خدای تعالی است به انسان‌ها که با بودن امام حسین(ع) در هر شرایطی هستید، ناامید نشوید. انسان‌ها کمتر از خاک نیستند. از خاک عبرت بگیرید که چه‌سان همجواری با آن حضرت، از درد به درمان تبدیل شد.
امام رضا(ع) فرمودند: «هر خاكی حرام است؛ مثل مردار، خون و ذبح شدة بی‌نام خدا؛ مگر خاك قبر حسين(ع) كه درمان هر درد است.»
امام صادق(ع) دستمال زردی داشت كه در آن، تربت حضرت سيّدالشّهدا(ع) بود. وقت نماز كه می‌شد همان تربت را در موضع سجودش می‌ريخت و بر آن سجده می‌كرد و نيز آن حضرت فرمودند: «سجده بر تربت حسينی، حجاب‌های هفت‌گانه را كنار می‌زند.» همچنين روايت شده است كه امام صادق(ع) جز بر تربت سیّدالشّهدا(ع) سجده نمی‌كرد، به عنوان فروتنی و تواضع در برابر خداوند.
نسبت به برداشتن كام نوزادان با تربت كربلا نيز احاديث فراوانی نقل شده است؛ از جمله، از امام صادق(ع) روايت است كه: «كام فرزندان خود را با تربت حسين(ع) برداريد كه اين تربت، امان است.»
5. استجابت دعا نزد قبر سيّد الشّهداء(ع)
در روایت آمده است خداوند در عوض شهادت حضرت، اجابت دعا را در زیر قبّة حضرت قرار داد.
امام هادي(ع) در زمان بيماري، کسي را به حائر حسيني فرستاد تا براي شفاي حضرتش در آنجا، دعا کند.
6. نماز در حائر حسيني
اين نکته را می‌دانيم که نماز در مسافرت، با شرايطي که در رساله‌هاي عمليه آمده، شکسته است؛ امّا مسافر می‌تواند در چهار مکان، نمازش را شکسته يا تمام بخواند. اين اماکن عبارتند از: «مسجد الحرام»، «مسجد پيغمبر(ص)»، «مسجد کوفه»، «حائر و حرم امام حسین(ع)». رواياتي که در اين‌باره وارد شده، اساس چنين حکمی است و بيانگر اهمّيت و ويژگيِ حرم و مرقد مطهّر سالار شهيدان می‌باشد.
7. انتقال مقام امامت به نسل امام حسین(ع)
در روایت آمده است: خدای سبحان در عوض شهادت امام حسین(ع)، مقام امامت را نصیب ذرّیة آن بزرگوار نمود؛ البتّه اگرچه از امام باقر(ع) به بعد، امامت در نسل امام حسن مجتبی(ع) هم قرار می‌گیرد؛ چون امام سجّاد(ع)، داماد امام مجتبی(ع) است؛ امّا از فرزندان پسر امام مجتبی(ع) کسی به مقام امامت نرسید و در تاریخ آمده است برخی از آنها نیز به علّت تمایل به بنی‌عبّاس، با امام صادق(ع) تعامل خوبی نداشتند.