از حسین(ع) تا مهدی(عج)

واحد پژوهشی موعود

1. تفسیر آیه‌های قدر

از امام صادق(ع) نقل شده است که فرمودند:

«قَالَ لِي أَبِي مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ قَرَأَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ(ع) إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ وَ عِنْدَهُ الْحَسَنُ وَ الْحُسَيْنُ عَلَيْهِمَا السَّلَامُ فَقَالَ لَهُ الْحُسَيْنُ(ع) يَا أَبَتَا كَأَنَّ بِهَا مِنْ فِيكَ حَلَاوَةً فَقَالَ لَهُ يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ وَ ابْنِي إِنِّي أَعْلَمُ فِيهَا مَا لَمْ تَعْلَمْ إِنَّهَا لَمَّا نَزَلَتْ بَعَثَ إِلَيَّ جَدُّكَ رَسُولُ اللَّهِ فَقَرَأَهَا عَلَيَّ ثُمَّ ضَرَبَ عَلَى كَتِفِيَ الْأَيْمَنِ وَ قَالَ يَا أَخِي وَ وَصِيِّي وَ وَالِيَ أُمَّتِي بَعْدِي وَ حَرْبَ أَعْدَائِي إِلَى يَوْمِ يُبْعَثُونَ هَذِهِ السُّورَةُ لَكَ مِنْ بَعْدِي وَ لِوُلْدِكَ مِنْ بَعْدِكَ إِنَّ جَبْرَئِيلَ أَخِي مِنَ الْمَلَائِكَةِ حَدَّثَ إِلَيَّ أَحْدَاثَ أُمَّتِي فِي سُنَّتِهَا وَ إِنَّهُ لَيُحَدِّثُ ذَلِكَ إِلَيْكَ كَأَحْدَاثِ النُّبُوَّةِ وَ لَهَا نُورٌ سَاطِعٌ فِي قَلْبِكَ وَ قُلُوبِ أَوْصِيَائِكَ إِلَى مَطْلَعِ فَجْرِ الْقَائِمِ(عج)‏؛1

راوي نقل مي‏كند: از امام صادق(ع) شنيدم مي‏فرمود: «پدرم امام محمّد باقر(ع) برايم نقل فرمود كه اميرالمؤمنين حضرت علي(ع) در حالي‌كه امام حسن(ع) و امام حسين(ع) در محضر مبارك او بودند «سورة مباركة قدر» را قرائت فرمود؛ امام حسين(ع) عرض كرد: «پدر جان! گويا شنيدن اين سوره از دهان مبارك تو شيريني ويژه‏اي دارد.» پس حضرت امير(ع) در پاسخ او فرمود:

«اي فرزند رسول خدا(ص) و فرزند من! من از اين سوره [خاطره‏اي] دارم كه تو خبر نداري. هنگامی که اين سوره نازل شد، جدّ تو پيامبر خدا(ص) مرا به حضور طلبيد و آن را بر من قرائت فرمود. سپس دست بر شانة راست من زده، فرمود: «اي برادر! سرپرست و وصيّ امتّم پس از من و ستيزگر با دشمنان من تا روزي كه برانگيخته شوند! اين سوره، پس از من براي توست و سپس در شأن فرزندان تو. همانا برادرم جبرئيل - كه برادرم در ميان فرشتگان است - رويدادهاي امّتم را در روش‌هايش برايم بازگو كرد و او آنها را همانند حوادث نبوّت براي تو بازگو مي‏كند. اين سوره در قلب تو و اوصياء تو تا هنگام طلوع فجر قائم آل محمّد(ع)، نوري درخشان دارد.»

2. تفسیر کهیعص

از امام عصر، ارواحنا له الفداء، دربارة تأویل عبارت «کهیعص» پرسیدند. فرمودند:

«هذه الحروف مِنْ اَنْباءِ الغيب اطَّلَعَ اللّهُ عَليها عَبْدَهُ زَكَرِيّا ثُّمَ قَصَّها علي محمّد(ص) و ذلكَ اَنَّ زَكَرِيّا(ع) سألَ رَبِّهُ اَنْ يُعَلِّمَهُ الْاَسْماءَ الخَمْسَةَ فَاَهْبَطَ عَلَيْهِ جَبْرَئيلُ فَعَلَّمَهُ اِيّاها فكان زكريّا اِذا ذَكَرَ محمّداً و عليّاً و فاطمة والحسن سَري عَنْهُ هَمُّهُ وَانْجَلي كَرْبُهُ وَ اذا ذَكَرَ اسْمَ الْحُسَيْنِ(ع) خَنَقَتْهُ الْعَبْرَةُ وَ وَقَعَتْ عَلَيْهِ الْبَهْرَةُ فَقَالَ ذاتَ يَوْمٍ: اِلهي

مابالي اِذا ذكَرْتُ اَرْبَعاً مِنْهُمْ تَسَلَّيْتُ بِاَسْمائِِمْ مِنْ هُمُومي و اذا ذكرتُ الحسينَ(ع) تَدْمَعُ عيني و تَثُورُ زُفْرتي فَأنْبأَه اللّه تباركَ وَ تَعالي عَنْ قِصَّتِهِ فَقالَ كهيعص.

فالكافُ اِسْمُ «كربلاء» وَالْهاءُ «هلاك» والياء «يزيدُ» وَ هُوَ ظالِمُ الْحُسَيْنِ والعينُ «عَطَشُهُ» والصّادُ «صَبْرُهُ» فَلَمّا سَمِعَ بذلك زكريّا(ع) لَمْ يُفارِقُ مَسْجِدَهُ ثَلاثَةَ اَيَّامٍ وَ مَنع فيهن النّاسَ مِنَ الدّخولِ عليه وَاَقْتل علي البكاءِ و النّحيبِ و كان يُرثيِه: اِلهي أَتُفْجِعُ خَيْرَ جميع خلقكَ بولده؟ اِلهي أَتُنْزِل بَلْوي هذِهِ الرّزيّةَ بِفنائهِ؟ اِلهي أَتَلْبِسُ علياً و فاطمةَ ثوبَ هذِهِ الْمُصيبةِ؟ اِلهي تَحِلُّ كُرْبَة هذِهِ المصيبةِ بساحَتِهِما؟ ثُمَّ كان يقول اِلهي اُرْزُقْني ولداً تَقرُّبِهِ عَيْني عَلي الْكِبَرِ فاذا رزقتنيه فَافْتَنّي بِحُبّهِ ثُمَّ أَفْجِعْني بِهِ كما تُفْجِعُ محمّداً حبيبَكَ بولده. فرزقه اللّه يحيي وفَجَّعَهُ بِهِ وَ كانَ حملُ يحيي سِتَّةَ اَشْهُرٍ وَ حَمْلُ الْحُسَيْنِ كَذلِكَ ...؛2

احمدبن اسحاق پس از مناظره‏اي كه با يكي از دشمنان اهل بيت(ع) داشت، وقتي مي‏بينيد از مجاب كردن او ناتوان است، به خدمت امام عسكري(ع) مي‏رسد تا جواب‌ها را از ايشان بپرسد. آن حضرت هم او و سعدبن عبداللّه اشعري را كه به همراهش بود، به فرزند بزرگوارشان ارجاع مي‏دهند. از جمله سؤالات آنها از حضرت مهدي(عج) اين سؤال است كه:

از تأويل كهيعص مرا مطّلع فرمائيد.

امام عصر(ع) در جواب فرمودند:

«اين حروف از اخبار غيبيّه است كه خداوند، زكريّا را از آن مطّلع نمود. سپس داستان را براي حضرت محمّد(ص) بيان فرمود و خلاصة ماجرا اين است كه زكريّا از خداوند درخواست نمود كه اسامي پنج تن را به او ياد دهد و جبرئيل فرود آمده، اسامي پنجگانه را به ايشان تعليم نمود. هر زمان كه زكريّا نام‌هاي محمّد، علي، فاطمه و حسن(ع) را مي‏برد، شاد مي‏شد؛ ولي آنگاه كه نام مقدّس امام حسين(ع) را مي‏برد، دلش شكسته و اشكش جاري مي‏گشت. روزي گفت: خدايا! مرا چه مي‏شود كه هرگاه نام چهارتن بالا را مي‏برم، دلم تسلّي مي‏يابد و هرگاه نام مبارك حسين(ع) را مي‏برم، اشكم جاري مي‏شود و نفسم در سينه گره مي‏خورد؟ خداوند از حادثة مربوط به امام حسين(ع) بدين‏گونه خبر داد كه كهيعص.

امام عصر، ارواحنا فداه، در ادامه فرمودند:

«كاف» اسم كربلا و «هاء» اشاره به شهادت و هلاكت عترت طاهره (خاندان مكرّم حضرت رسالت) است؛ «ياء» اشاره به يزيد است كه بر حسين(ع) ظلم نمود؛ «عين» اشاره به عطش و تشنگي حسين(ع) [و ياران عزيز او] است و «ص» اشاره به صبر آن حضرت است [در مقابل مصايب و شدايد]. زكريّا(ع) وقتي اين را بشنيد، در مسجد خويش سه روز اعتكاف نمود و از معاشرت با مردم خودداري كرد و پيوسته گريه و زاري نمود و مرثيه‏سرايي مي‏كرد:

بار خدايا! آيا بهترين بندگان و مخلوقات را به مرگ فرزندش [با اين كيفيت] مبتلا مي‌كني؟ بارالها! آيا اين بليّه را با شهادت حسين(ع) بر حبيبت خاتم انبياء نازل مي‏فرمايي؟ خداوندا! آيا بر عليّ و فاطمه لباس اين مصيبت را مي‏پوشاني؟ پروردگارا! آيا آثار اين مصيبت بزرگ را در چهرة علي و فاطمه ظاهر مي‏سازي؟

آنگاه زكريّا عرض كرد: خداوندا! به من نيز فرزندي عنايت فرما و او را در پيري ماية روشنايي چشمم قرار ده و مرا به وسيلة او امتحان فرما و در مرگ او دل مرا بسوزان؛ چنان كه خاتم انبياء را به مصيبت فرزندش مبتلا مي‏كني. خداوند به او يحيي را مرحمت فرمود كه شهيدش كردند و مدّت حمل او نيز مانند امام حسين(ع) شش ماه بود.»

پی‌نوشت‌ها: