خانواده در جامعة معاصر ایران (قسمت آخر)

ابراهیم شفیعی سروستانی

6. مصونيت‌بخشي به خانواده‌ها در برابر امواج شبکه‌هاي ماهواره‌اي

چنان‌که گفته شد، در ساليان اخير، شبکه‌هاي ماهواره‌اي فارسي‌زبان براي تغيير سبک زندگي مردم «ايران»، به ويژه در حوزة خانواده و روابط زن و مرد فعّاليت گسترده‌اي را آغاز کرده‌اند و با توجّه به گسترش روزافزون اين شبکه‌ها، بيم آن مي‌رود که در آينده‌اي نه چندان دور، فرهنگ حاکم بر خانواده‌هاي ايراني، دستخوش تغييرات اساسي گردد. از اين‌رو، لازم است که نهادها و سازمان‌هاي فرهنگي کشور با اقدامي هماهنگ و منسجم، خانواده‌ها را در برابر امواج زهرآگين اين شبکه‌ها مصونيت بخشند. برخي از اقداماتي که در اين زمينه، مي‌توان انجام داد، به اين شرح است:

الف- افزايش سواد رسانه‌ای مردم در زمينة اهداف رسانه‌ها

«سواد رسانه‌ای»،1 در يک تعريف بسيار کلّي عبارت است از: يک نوع درک متّکي بر مهارت که بر اساس آن، مي‌توان انواع رسانه‌ها و توليدات آنها را شناخت و از يکديگر تفکيک و شناسايي کرد.

اين درک به چه کاري مي‌آيد؟ به زبان ساده، سواد رسانه‌ای مثل يک رژيم غذايي است که هوشمندانه مراقب است چه موادّي مناسب است و چه موادّي مضر؛ چه چيزي را بايد مصرف کرد و چه چيزي را نه يا اينکه ميزان مصرف هر مادّه بر چه مبنايي بايد استوار باشد.

سواد رسانه‌ای مي‌تواند به مخاطبان رسانه‌ها بياموزد، از حالت انفعالي و مصرفي خارج شده و به معادلة متقابل و فعّالانه‌اي وارد شوند که در نهايت، به نفع خود آنان باشد. به ديگر سخن، سواد رسانه‌ای کمک مي‌کند تا از سفرة رسانه‌ها به گونه‌اي هوشمندانه و مفيد بهره‌مند شويم.2

جيمز پاتر3 در اين زمينه مي‌نويسد:

افراد زيادي در زمينة سواد رسانه‌ای نوشته‌اند. اين نوشته‌ها در دو ويژگي مشترک هستند؛ اوّل اينکه، رسانه‌هاي جمعي را نقد و بر ماهيت زيان‌بار آنها تأکيد مي‌کنند و دوم اينکه، پيشنهاد مي‌کنند، افراد در جريان رويارويي رسانه‌ای، بسيار متفکّر و مراقب باشند تا بتوانند پيام‌هاي نادرست را به چالش بکشند و از اين راه، خودشان را از آسيب محافظت کنند. در اين نوشته‌ها، هدف سواد رسانه‌ای اين است که به مردم يادآوري کند که متفکّر باشند و در برابر اعمال شرکت‌ها و پيام‌هاي رسانه‌ای، موضعي مخالف در پيش بگيرند.4

در سال‌هاي اخير، پژوهشگران حوزة رسانه و ارتباطات به اهمّيت نقش سواد رسانه‌ای براي کاهش آثار نامطلوب برنامه‌هاي رسانه‌ها در زمينه‌هاي مختلف، توجّه کرده و حتّي مداخله‌هايي را براي از بين بردن کليشه‌هاي ذهني شکل‌گرفته از طريق رسانه‌ها، طرّاحي کرده‌اند. برخي از نويسندگان غربي در اين زمينه، مي‌نويسند:

به ‌تازگي تلاش‌هاي مربوط به سواد رسانه‌ای براي تعديل يا تخفيف تأثيرات رسانه‌ای مرتبط با سلامت، افزايش يافته است. پژوهشگران، علاوه بر مسائل مرتبط با آگهي‌هاي تجاري، به ‌تازگي به بررسي نقش محتواي سرگرم‌کننده در ترويج تصوير بدن (اندام) نامطلوب و ناموزون پرداخته‌اند. ... پژوهشگران مداخله‌هايي را طرح کرده و مورد آزمون قرار داده‌اند که کليشه‌هاي شکل‌گرفته از طريق رسانه‌ها را هدف قرار داده‌اند و اين مداخله‌ها بر کاهش کليشه‌هاي [ذهني] بينندگان دربارة سن، نقش‌هاي جنسيتي و نژاد متمرکز بوده‌اند. ... علاوه بر اين، بسياري، محتواي جنسي را حوزه‌اي با ظرفيت بالا و غني ذکر کرده‌اند.5

با توجّه به هجوم رسانه‌ای گسترده که در سال‌هاي اخير با محوريت شبکه‌هاي ماهواره‌اي فيلم و سريال و با هدف تغيير سبک زندگي اسلامي، ايراني، به ويژه در زمينة ارتباط زن و مرد و روابط جنسي شکل گرفته است، يکي از مهم‌ترين راهکارهاي مصونيت‌بخشي به مخاطبان در برابر پيام‌هاي نامناسب و غير اخلاقي اين‌گونه شبکه‌ها، افزايش سواد رسانه‌ای مردم در زمينة اهداف، طرح‌ها و برنامه‌هاي رسانه‌هاي وابسته به نظام سلطه و ارائة هشدارهاي لازم به آنها دربارة پيام‌هاي نادرست القاشده از سوي اين رسانه‌هاست.6

ب- تبيين پيامدهاي ناگوار الگوي غربي روابط جنسي

بي‌ترديد، ويژگي غفلت‌زايي غريزة جنسي و تصاوير جذّاب و دل‌نشيني که شبکه‌هاي ماهواره‌اي و سايت‌هاي اينترنتي مروّج فساد، فحشا و بي‌بندوباري جنسي، از روابط جنسي نامشروع و خارج از سياست‌هاي

سلامت و عرف جامعة ما ارائه مي‌دهند، موجب مي‌شود که مخاطبان اين شبکه‌ها و سايت‌ها، به ويژه جوانان و نوجوانان بي‌توجّه به پيامدهاي ناگوار رفتارهاي ناهنجار جنسي، به تدريج به اين‌گونه رفتارها خو بگيرند و رفته‌رفته، الگوي روابط جنسي در جامعه، به طورکلّي دستخوش تغيير و دگرگوني شود. از اين رو، نهادها و سازمان‌هاي فرهنگي کشور بايد با رصد مستمرّ فعّاليت‌هاي رسانه‌ای دشمن و با آگاهي کامل از شيوه‌ها و ترفندهايي که آنان براي تغيير سبک زندگي جامعة اسلامي «ايران»، به ويژه در حوزة روابط جنسي در پيش‌گرفته‌اند، به مخاطبان خود، اعمّ از نوجوانان، جوانان، پدران و مادران در زمينة پيامدهاي ناگوار فردي، خانوادگي و اجتماعي گسترش آسيب‌ها و ناهنجاري جنسي در جامعه، هشدار دهند و اطّلاعات و آگاهي لازم را براي مصونيت‌بخشي به آنها در مقابل موج رسانه‌ای گسترش فساد و تباهي در ايران، در اختيار ايشان قرار دهند.

7. جلوگيري از گسترش فرهنگ و سبک زندگي غربي

با توجّه به جريان سازمان‌يافته‌اي که در سال‌هاي اخير، با محوريت شبکه‌هاي ماهواره‌اي براي ترويج فرهنگ و سبک زندگي غربي و تغيير فرهنگ اسلامي، ايراني حاکم بر خانواده‌ها شکل گرفته است، نهادها و سازمان‌هاي فرهنگي بايد در حرکتي هماهنگ و منسجم، جلوگيري از گسترش فرهنگ و سبک زندگي غربي را در دستور کار خود قرار دهند و فعّاليت‌هاي خود را در سه زمينه، متمرکز کنند:

الف- نقد و بررسي دستاوردهاي فرهنگ و تمدّن غربي

به اعتراف بسياري از صاحب‌نظران جهان، تمدّن غربي به پايان راه خود رسيده و در بسياري از زمينه‌ها در حال تجربة شکست و بحران است.7 از اين‌رو، ديگر وقت آن گذشته است که ملّت‌هاي جهان، شکست خورده و منفعل در برابر تمدّن غربي حاضر شوند؛ بلکه بايد با تمام قوا، بحران‌هايي را که در حوزه‌هاي گوناگون فرهنگي، سياسي و اقتصادي گريبان‌گير غربيان شده است، بررسي و تبيين کنند.

بخشي از بحران‌هايي که غرب در حال حاضر با آن روبه‌روست، بحران‌هاي گوناگون در حوزة مسائل زنان و خانواده است که موارد زير از جملة آنهاست:

يک ـ بحران اخلاقي با مظاهري، چون صنعت هرزه‌نگاري و صنعت روسپي‌گري؛

دو ـ بحران خانواده با نمودهايي، چون کاهش ميزان ازدواج رسمي، ظهور روزافزون خانواده‌هاي تک‌والديني و خانواده‌هاي بدون فرزند، افزايش طلاق و خشونت عليه زنان؛

سه ـ بحران هويّت زنانه، با جلوه‌هايي چون صنعت تبليغات، صنعت پوشاک و مد و صنعت زيبايي.8

نهادها و سازمان‌هاي فرهنگي بايد اين بحران‌ها را به خوبي براي

همة مردم، به ويژه دختران و پسران جوان تبيين کنند تا همگان به ناکارآمدي الگوي غربي براي سامان‌دهي مباحث مربوط به حوزة زن و خانواده در جامعه، واقف شوند.

رهبر معظّم انقلاب اسلامي در اين‌باره مي‌فرمايد:

در بازنگري ارزش‌هاي سازندة شخصيت زن بايد ادّعانامه‌اي عليه کساني که در طول دهه‌هاي اخير با سياست‌هاي مغرضانه و غلط خود نسبت به زن اهانت کرده‌اند، صادر شود و فرهنگ غربي و سردمداران آن، متّهم اصلي در اين زمينه هستند. غربي‌ها هنگامي به فکر حقوق زن افتادند که در توسعة کارخانه‌هاي خود به نيروي ارزان‌قيمت زنان و در صحنة سياست به آراي آنها نيازمند بودند.9

ايشان در يکي ديگر از سخنان خود مي‌فرمايد:

من بارها به گويندگان و مبلّغان عرض کردم که در مورد مسئلة زن، اين ما نيستيم که بايد از موضع خودمان دفاع کنيم. اين فرهنگ منحطّ غرب است که بايد از خودش دفاع کند. آنچه را که ما براي زن عرضه مي‌کنيم، چيزي است که هيچ انسان انديشمند و باانصافي نمي‌تواند منکر شود که اين براي زن خوب است. ما زن را دعوت به عفّت، عصمت، حجاب، عدم اختلاط و آميزش بي‌حدّ و مرز ميان زن و مرد، حفظ کرامت انساني و آرايش نکردن در مقابل مردان بيگانه براي

اينکه لذّت ببرند، دعوت مي‌کنيم. آيا اينها بد است؟ اين کرامت زن مسلمان است. آنها که زن را تشويق مي‌کنند که خود را طوري آرايش کند که مردهاي کوچه و بازار به او نگاه کنند و غرايز شهواني خودشان را ارضا کنند، بايد از خودشان دفاع کنند که چرا زن را تا اين حد، پايين آوردند و تذليل کردند؟!10

ب- بيان برتري‌هاي فرهنگ و تمدّن اسلامي

آموزه‌هاي ارزشمند اسلام در زمينة چارچوب‌ها و ضوابط حاکم بر روابط زن و مرد در خانواده و اجتماع، اموري مانند حجاب و عفاف، جايگاه شايستة مادري و همسري، مقام متعالي زن و... چون ديگر آموزه‌هاي دين اسلام بر اساس فطرت پاک انساني تشريع شده و در صورت تبيين خوب و درست، دل‌هاي پاک و مستعد را به سوي خود جذب مي‌کند. جريان رو به افزايش گرايش زنان اروپايي به اسلام که خشم و شگفتي رسانه‌هاي غربي را برانگيخته11 و همچنين، آثار منتشر شدة نويسندگان زن غربي در سال‌هاي اخير که در آنها از لزوم بازگشت به عفاف سخن به ميان آمده،12 شاهدي بر اين مدّعاست. از اين‌رو، شايسته است، نهادها و سازمان‌هاي فرهنگي در کنار نقد و بررسي دستاوردهاي فرهنگ و تمدّن غربي، به ويژه در حوزة زن و خانواده، برتري‌هاي فرهنگ و تمدّن اسلامي در اين حوزه را براي مخاطبان خود، به ويژه جوانان و نوجوانان بيان کنند تا آنان از سر ناآگاهي، شيفتة الگوهايي که در شبکه‌هاي ماهواره‌اي تبليغ و ترويج مي‌شود، نگردند.

ج- هدايت افکار به سوي جامعة موعود اسلامي

بي‌ترديد، آنچه به ملّت‌ها اميد و حرکت مي‌بخشد، آرمان ارزشمندي است که براي آنها به تصوير کشيده شده است. به همين دليل، هر چه آرمان يک ملّت، متعالي‌تر و ارزشمندتر باشد، اميد و حرکت آنها هم فزوني مي‌يابد و آنها را در راه رسيدن به آن آرمان، توانمندتر و پايدارتر مي‌سازد.

آرمان تشکيل جامعه‌اي سرشار از عدالت، حقيقت و معنويت و به دور از هرگونه ستم، دروغ، فساد و تباهي، آن هم در گستره‌اي به وسعت جهان که به باور مسلمانان، تنها در پرتو ظهور امام مهدي(عج) تحقّق مي‌يابد، آرماني است که اگر به خوبي تبيين شود، مي‌تواند فطرت عدالت‌خواه، خداجو، حقيقت‌طلب و معنويت‌دوست انسان‌ها را با خود همراه کند؛ به ويژه اگر اين جامعة آرماني در مقايسه با ديگر آرمان‌شهرهايي که در طول تاريخ به انسان‌ها وعده داده شده و تمامي آنها به شکست و تباهي انجاميده است، تحليل و بررسي شود.13

8. گفتمان‌سازي در زمينة ضرورت افزايش زاد و ولد

چنان‌که گفته شد، اقدام‌هاي گوناگون فرهنگي، آموزشي، رسانه‌ای، اجتماعي، اقتصادي و... که در اواخر دهة شصت و اوايل دهة هفتاد در زمينة مهار رشد جمعيت در کشور صورت گرفت، موجب ايجاد گفتمان14 ويژه در زمينة زاد و ولد در جامعة ما شد؛ گفتماني که به‌تدريج در سراسر کشور و در ميان همة قشرهاي شهري و روستايي، مرفّه و مستمند، تحصيل‌کرده و بي‌سواد، مذهبي و غيرمذهبي نهادينه شد و اين ذهنيت را در همه ايجاد کرد که داشتن بيش از دو يا سه فرزند، ناهنجار و خلاف چارچوب‌هاي پذيرفته‌شدة اجتماعي است.

اين گفتمان همچنان در جامعة ما حاکم است و به همين دليل، حتّي افرادي که از تمکّن مالي خوبي برخوردارند، حاضر نيستند بيش از دو يا سه فرزند داشته باشند. ازاين‌رو، مي‌توان گفت نخستين گام در اصلاح سياست‌هاي جمعيتي کشور، تغيير گفتمان حاکم و ايجاد گفتماني جديد بر مبناي ضرورت افزايش زاد و ولد است.

بي‌ترديد، اين گفتمان‌سازي، سازوکارهاي خاصّ خود را دارد و بايد در بازة زماني قابل توجّهي رخ دهد و به همين دليل، نبايد انتظار داشت که در کوتاه‌مدّت و با چند راهکار مقطعي، اتّفاق خاصّي در بينش، نگرش و رفتار مردم در زمينة زاد و ولد رخ دهد.15

برخي از اقدامات فرهنگي که در اين زمينه مي‌توان انجام داد، به اين شرح است:

الف- ايجاد زمينه‌هاي لازم براي تحکيم خانواده‌ها

کاهش چشمگير نسبت ازدواج به طلاق و افزايش قابل توجّه ميزان طلاق در سال‌هاي اخير، زمينه‌ساز مشکلات و آسيب‌هاي گوناگون فرهنگي، تربيتي، اخلاقي و اجتماعي در جامعة ما شده16 که يکي از آ‌نها، کاهش نرخ باروري است.

بي‌ترديد، هنگامی مي‌توان به ظرفيت خانواده‌هايي که در حال حاضر در جامعه شکل گرفته‌اند، براي افزايش جمعيت تکيه کرد که اين خانواده‌ها از ثبات و آرامش لازم برخوردار باشند. در شرايطي که عوامل گوناگون فرهنگي، اجتماعي و اقتصادي موجب فروپاشي خانواده‌ها و بي‌ثباتي آنها مي‌شوند، هرگز نمي‌توان به ايجاد نسلي جديد از دل خانواده‌ها اميدي داشت. از اين‌رو، نهادها و سازمان‌هاي فرهنگي، هنري، تبليغي و رسانه‌ای کشور بايد با در پيش گرفتن سياست‌هاي زیر، از همة ظرفيت‌هاي خود براي تحکيم نهاد خانواده استفاده کنند:

يک ـ آموزش حقوق و مسئوليت‌هاي خانوادگي زن و مرد به جوانان در آستانة ازدواج؛

دو ـ توانمندسازي جوانان براي مقابله با مسائل و مشکلاتي که در کانون خانواده با آنها روبه‌رو مي‌شوند؛

سه ـ به تصوير کشيدن روابط مطلوب اعضاي خانواده (زن، شوهر و فرزندان) در آثار هنري و نمايشي؛

چهار ـ بررسي و تبيين ويژگي‌هاي خانوادة تراز اسلامي؛

پنج ـ پرهيز از به تصوير کشيدن مداوم خانواده‌هاي نابه‌سامان و روابط ناهنجار اعضاي خانواده با يکديگر در برنامه‌هاي نمايشي؛

شش ـ پرهيز از نگرش‌هاي فمينيستي در به تصوير کشيدن روابط اعضاي خانواده با يکديگر.17

ب- زمینه‌سازی براي تسهيل شرايط ازدواج

بي‌ترديد، افزايش سنّ ازدواج، موجب تغيير الگوي باروري مادران و کاهش رشد جمعيت خواهد شد. مديرکلّ آمار و اطّلاعات جمعيتي و مهاجرت «سازمان ثبت احوال» در اين زمينه، مي‌گويد:

پيک الگوي سنّي باروري مادران در سال 1385، 20 تا 24 سال بوده که

اين رقم در سال 1390، به 25 تا 29 سال افزايش يافته است. بنابراين، الگوي باروري مادران در سال‌هاي اخير، تحت تأثير مستقيم افزايش سنّ ازدواج بوده است... . افزايش سنّ الگوي باروري مادران مي‌تواند در ميان‌مدّت موجب کاهش نرخ مواليد شده و به مرور، ميزان رشد جمعيت را به صفر و حتّي منفي برساند.18

بنابراين، يکي از مهم‌ترين گام‌ها در راه افزايش جمعيت کشور، زمینه‌سازی براي کاهش سنّ ازدواج و تسهيل تشکيل خانواده براي جوانان است.

بر اساس نتايج سرشماري سال 1390، در حال حاضر، بيش از هفده ميليون نفر جوان 20 تا 29 سال در کشور وجود دارند19 که اگر زمينه براي ازدواج آنها فراهم شود، مي‌توان اميدوار بود که در سال‌هاي آينده، جمعيت کشور به ميزان قابل توجّهي افزايش يابد. بنابراين، رسانة ملّي براي تحقّق رهنمودهاي مقام معظّم رهبري در زمينة افزايش جمعيت، بايد يکي از راهبردهاي اساسي خود را زمینه‌سازی براي تسهيل شرايط ازدواج خيل گستردة جوانان در آستانة ازدواج قرار دهد و با اقدام‌هاي گوناگون، براي تسهيل شرايط ازدواج جوانان، زمینه‌سازی کند. برخي اقدام‌هايي که نهادها و سازمان‌هاي فرهنگي، هنري، تبليغي و رسانه‌ای کشور در اين زمينه مي‌توانند انجام دهند، به اين شرح است:

يک ـ فرهنگ‌سازي براي کاستن سطح توقّع جوانان و خانواده‌هاي آنان؛

دو ـ پرهيز از نشان دادن بي‌دليلِ خانه‌ها و زندگي‌هاي اشرافي و پرتجمّل در برنامه‌هاي نمايشي؛

سه ـ پرهيز از به تصوير کشيدن زندگي زوج‌هاي جواني که برخلاف بسياري از همسران جوان، نخستين روزهاي ازدواج خود را در کمال رفاه و آسايش و بي‌هيچ نگراني مالي تجربه مي‌کنند؛

چهار ـ ترويج قناعت و ساده‌زيستي و دوري از زياده‌خواهي و تجمّل‌گرايي، با بهره‌گيري از قالب‌هاي اثرگذاري، همچون فيلم‌ها و سريال‌هاي تلويزيوني؛

پنج ـ برگزاري نشست‌هاي کارشناسي دربارة دلايل و زمينه‌هاي بالا رفتن سنّ ازدواج؛

شش ـ برگزاري نشست‌هاي کارشناسي دربارة پيامدهاي بالا رفتن سنّ ازدواج.20

ج‌. اصلاح‌ بينش، نگرش و رفتار‌ خانواده‌ها در زمينة فرزندآوري

اجراي بيش از دو دهه سياست تحديد مواليد در کشور و اقدام‌هاي گوناگون فرهنگي، اجتماعي که در اين زمينه انجام شد، موجب تغيير اساسي بينش، نگرش و رفتار خانواده‌ها در زمينة فرزندآوري شده است. امروز، بيشتر زوج‌هاي جوان، دست‌کم در چند سال نخست زندگي، ضرورتي براي فرزنددار شدن احساس نمي‌کنند و فرزندداري را مزاحم تحصيل، اشتغال، رفاه و رشد و پيشرفت خود مي‌دانند. به همين دليل، آنها حتّي اگر مشکل مالي هم نداشته باشند، حاضر به فرزنددار شدن نمي‌شوند. به همين دليل،

نهادها و سازمان‌هاي فرهنگي، هنري، تبليغي و رسانه‌ای کشور براي تحقّق سياست افزايش جمعيت، در درجة نخست بايد به اصلاح و تغيير بينش، نگرش و رفتار خانواده‌ها در زمينة فرزندآوري بپردازد و با برنامه‌ريزي دقيق و حساب‌شده و در بازه زماني مشخّص، بر هر سه حوزة شناختي، عاطفي و رفتاري مخاطبان، با ارائة پيام‌هاي مناسب، اثر بگذارند.21

د ‍- ترويج فرهنگ اعتماد و خوش‌بيني به خداوند

آموزه‌هاي اسلامي، همواره مردم را به خوش‌بيني به خداوند متعال و اعتماد و توکّل بر او، فرا مي‌خوانند؛ تا آنجا که امام باقر(ع) از رسول گرامي اسلام(ص) نقل مي‌کنند که فرمودند:

«سوگند به آنکه جز او خدايي نيست! خير دنيا و آخرت به مؤمني ارزاني نمي‌شود؛ مگر به دليل خوش‌گماني و اميدواري او به خدا... سوگند به آنکه جز او خدايي نيست! هيچ بندة مؤمني به خدا خوش‌گمان نمي‌شود؛ مگر اينکه خداوند در کنار گمان بندة مؤمنش حاضر مي‌شود؛ زيرا خداوند کريم است و همة خيرها به دست اوست. او شرم مي‌کند که بندة مؤمنش به وي خوش‌گمان شود، ولي او خلاف گمان بنده‌اش، عمل و اميدش را نااميد کند. پس به خداوند خوش‌گمان و به او اميدوار باشيد.»22

در موضوع تشکيل خانواده و فرزنددار شدن بر اين خوش‌بيني، اعتماد و توکّل، بيشتر تأکيد شده است. « قرآن کريم» دراين‌باره مي‌فرمايد:

«بي‌همسران خود و غلامان و کنيزان درستکارتان را همسر دهيد؛ اگر تنگدستند، خداوند آنان را از فضل خويش بي‌نياز خواهد کرد و خدا گشايشگر و داناست.»23

«... و فرزندان خود را از بيم تنگدستي مکشيد؛ ما شما و آنان را روزي مي‌رسانيم.»24

در همين زمينه، از رسول گرامي(ص) چنين روايت شده است:

«هرکس از بيم تنگدستي ازدواج را ترک کند، به پروردگار خود بدگمان شده است؛ زيرا خداوند - تبارک و تعالي – مي‌فرمايد: «اگر تنگدستند، خداوند آنان را از فضل خويش بي‌نياز خواهد کرد و خدا گشايشگر و داناست.»25

بر اين اساس، نهادها و سازمان‌هاي فرهنگي، هنري، تبليغي و رسانه‌ای کشور براي از بين بردن يکي از موانع عيني و ذهني تشکيل خانواده و فرزنددار شدن، يعني بيم از تنگدستي يا ناتواني در تأمين رزق و روزي فرزند، بايد توجّه ویژه به موضوعات زیر کنند:

يک ـ جلوگيري از گسترش فرهنگ تجمّل‌گرايي و رفاه‌طلبي در جامعه؛

دو ـ ترويج فرهنگ اعتماد، توکّل و خوش‌بيني به خداوند؛26

سه- اصلاح برداشت‌هاي نادرست دربارة نقش «مادري» و «همسري» زنان.

يکي از آثار و پيامدهاي ناگوار رواج انديشه‌هاي فمينيستي، پديد آمدن برداشت‌هاي جديد دربارة هويّت زنانه بود. يکي از نويسندگان غربي در اين‌باره مي‌نويسد:

نيم قرن پيش، تعداد معدودي از زنان، زمينة ايجاد انقلابي فرهنگي و فلسفي را ايجاد کردند. آنها اعتقاد داشتند که زنان بايد خود را از يوغ ستم مردان رها سازند و براي رسيدن به اين هدف، کتاب‌ها نوشتند، مقالاتي منتشر کردند، در کالج‌ها تدريس کردند، در خيابان‌ها تظاهرات کردند، کنگره تشکيل دادند و بدين ترتيب، موفّق شدند قلب و روح ميليون‌ها زن را تسخير کنند.

آنها براي آنچه مفهوم زن را دربر داشت، تعريفي جديد ارائه دادند و موجب تغيير ديدگاه‌هاي موجود دربارة اولويت‌ها و مسئوليت‌هاي زنان در زندگي شدند. مفاهيمي چون زهد، پاکدامني، اطاعت، خويشتن‌داري و نجابت از واژه‌نامة ما حذف شد و واژه‌هايي چون انتخاب، طلاق، خيانت و امتيازات يکسان براي هر دو جنس، جاي آنها را گرفت. دختران و نوه‌هاي حاصل از آن نسل، هرگز شيوة تفکّر ديگري را نشناخته‌اند.

يکي از مخرّب‌ترين اهداف و تأثيرات اين ديدگاه «جديد» نسبت به زنان، سبک شمردن ازدواج و مادري و بيرون آوردن جسمي و روحي زنان از خانه‌ها به سوي بازار کار بود.27

با کمال تأسّف، در دوراني که انديشه‌هاي فمينيستي در خاستگاه و مهد پيدايش خود، با ترديدهايي جدّي روبه‌رو شده است و نويسندگان متعدّدي در نقد و ردّ آن، به تأليف کتاب و مقاله پرداخته‌اند،28 اين انديشه‌ها بر ذهن و زبان گروهي از دختران جوان ايراني جاري شده و موجب کم‌رنگ شدن نقش مادري و جايگاه ارزشمند مادري و همسري در چشم آنها شده است.

با توجّه به اين موضوع، بايد در کارهاي فرهنگي و تبليغي و طرح‌هاي علمي و پژوهشي به موضوع‌هاي زیر پرداخته شود تا به تدريج، برداشت‌هاي نادرستي که امروزه در اذهان برخي دختران جوان دربارة نقش مادري و همسري زنان شکل گرفته است، اصلاح شود:

يک ـ معرفي زيباي ديدگاه اسلام دربارة هويّت زنانه و نقش و جايگاه مادري و همسري؛

دو ـ بيان روايات وارد شده در شأن زنان باردار، از لحظة بسته شدن نطفه تا زايمان؛

سه ـ تبيين نقش فرزندان صالح در سعادت اخروي پدران و مادران؛

چهار ـ تبيين و توضيح مفاهيم رفاه، آسايش و سعادت در دو نگاه مادّي و ديني؛

پنج ـ نقد و بررسي ديدگاه‌هاي فمينيستي در زمينة نقش مادري و همسري؛

شش ـ بررسي آثار و پيامدهاي رواج اين ديدگاه‌ها در مغرب‌زمين.29

پی‌نوشت‌ها: