کارل گرشمن

کارل گرشمن، متولّد 20 جولای 1943م. مدير باتجربة بنياد وقف ملّي براي دمکراسی، چهره‌اي برجسته و قديمي در عرصة سياست‌هاي حزبي ايالات متّحده مي‌باشد. او دارای مدرك ليسانس از «دانشگاه ييل»،3 1965م. و مدرك دكتري از «دانشگاه هاروارد»، 1968م. است. سابقة او به اواسط دهة 1970م. برمي‌گردد. وي در آن زمان، مدير سازمان «دمکرات‌هاي سوسياليست ايالات متّحده»4 بوده است. وقتي گرشمن در اوايل دهة 80 م. مديريت بنياد تازه‌تأسيس وقف ملّي براي دمکراسی را بر عهده گرفت، به عنوان يكي از حاميان جنجالي گسترش دمکراسی به عنوان بخش اصلي سياست خارجي آمريكا شناخته شد. اين نهاد به سرعت در سياست‌هاي جنگ سرد آمريكا وارد شد.

گرشمن از تلاش‌های دولت براي اعمال تغييرات دمکراتيك در منطقة خاورميانه حمايت كرده است. گروه‌هاي مختلف سياسي در «ايالات متّحدة آمريكا»، به ويژه نومحافظه‌كاران كه گرشمن با آنها در ارتباط بوده، از اين پروژه حمايت كرده‌اند. با تمام اين اوصاف، با شروع جنگ «عراق» و با آشفته شدن اوضاع عراق و غيرقابل كنترل شدن آن، وي همانند ديگر حاميان اين استراتژي، موضع‌گيري محتاطانه‌تري را اتّخاد نمود.

گرشمن در سال 2007 م.، در صفحة نظرات آزاد روزنامة «واشینگتن پست»،5 دربارة طرح دمکراسی بوش نوشت: پاره‌اي از مشكلات طرح دمکراسی بوش به تمركز آن در منطقة خاورميانه برمي‌گردد؛ چرا كه در اين منطقه شرايط براي ايجاد دمکراسی چندان مطلوب و مساعد نيست. وي در اين‌باره مي‌نويسد: در منطقة خاورميانه، اصلاح‌طلبان ليبرال، فضاي محدود موجود ميان رژيم‌هاي استبدادي و جنبش‌هاي اپوزيسيون اسلامي را به تصرّف خود درآورده‌اند؛ منافع هر دوی اين گروه‌ها در برخورد با يكديگر، به ‌وسيلة يك مركز دمکراتيك كوچك تأمين مي‌گردد و ادامة خشونت در خاك عراق و بحران جدّي در رابطه با «ايران»، خواستة رئيس جمهور براي پيشبرد روند آزادي در منطقة خاورميانه را با مشكل روبه‌رو كرده است؛ به گونه‌اي که در شرايط فعلي، كسي نمي‌تواند انتظار گسترش دمکراسی در منطقة پرتنش خاورميانه را داشته باشد.6

وي با انتقاد از كساني كه مبتني بر تصوّرات دور از انتظاري براي ايجاد سريع يك حكومت با ثبات دمکراتيك در قلب خاورميانه، از حمله به عراق حمایت كرده‌اند، نوشت: موج سوم دمکراسی‌سازي در دهه‌هاي 80 و 90 ميلادي به پرورش توهّماتي پيرامون چگونگي اوج‌گيري دمکراسی و اينكه مي‌تواند مورد پذيرش و حمايت قرار گيرد، كمك كرد و از طرفي به تقويت اين نگاه پرداخت كه دمکراسی قادر است در كشورهايي كه هيچ‌گونه سابقة دمکراسی نداشته‌اند، محقّق شود و آمريكا با منابع در دسترس خود، قادر است عامل اصلي در ايجاد و تحقّق آن باشد. وي در انتها نتيجه‌گيري مي‌كند: فرصت‌هاي گسترش دمکراسی، در آينده خود را نشان مي‌دهد و ما بايد خود را مهيّاي بهره‌برداري از اين فرصت‌ها كنيم. همان‌طور كه رونالد ريگان7 در «وستمينستر»8 «انگلستان» گفت: دمکراسی يك گل لطيف نيست؛ امّا با اين حال، نيازمند به پرورش است. لذا در مواجهه با چالش‌هاي پيش‌رو، هر آنچه را از دستمان برمي‌آيد، بايد مشتاقانه و با حمايت

جدّي از كساني كه در جبهه‌هاي متعدّدي براي گسترش دمکراسی درحال مبارزه‌اند، انجام دهيم.9

با وجود این، گرشمن با شروع حملة آمريكا به عراق، ريسك ناشي از اين حمله را بسيار بالا ارزيابي كرد. وي در ماه نوامبر سال 2003م. گفت: اگر دمکراسی در خاك عراق محقّق شود، قطعاً نتايجي در آن ‌سوي مرزهاي اين كشور خواهد داشت و در نقطة مقابل، اگر اين هدف در خاك عراق محقّق نشود، نتايج ديگري در بيرون از مرزهاي عراق رقم خواهد خورد.10

گرشمن اندكي بعد از انشعاب حزب سوسياليست ايالات متّحده11 به دو گروه، در اوايل دهة 1970م.، مدير سازمان دمکرات‌هاي سوسياليست ايالات متّحدة آمريكا شد. اين دو گروه منشعب شده از حزب سوسياليست ايالات متّحدة آمريكا، عبارت بودند از حزب دست چپ، به رهبري مايكل هارينگتون12 و حزب دست راست، به رهبري گرشمن، تام كاهن13 و راشل هورويتز.14

حزب دست‌راستي به ‌صورت سازمان دمکرات‌هاي سوسياليست ايالات متّحدة آمريكا ظاهر شد كه به دور هنري اسكوپ جكسون15 حلقه زده و به وي پيوستند.

هنري اسكوپ جكسون، يكي از دمکرات‌هاي جنگ‌طلب «ايالت واشینگتن» بود كه كارمندان وي را افرادي تشكيل مي‌دادند كه بعدها به عنوان چهره‌هاي برجستة حزب نومحافظه‌كار شناخته شدند.

از جملة اين افراد، بايد به ريچارد پرل،16 فرانك گافني،17 اليوت آبرامز،18 اشاره كرد. گرشمن مانند بسياري از اين شخصيت‌هاي نومحافظه‌كار براي خدمت در دولت ريگان مورد استفاده قرار گرفت.

تولد بنياد وقف ملّي براي دمکراسی در سال 1984م. بود و گرشمن سكّان رهبري بنياد وقف ملّي براي دمکراسی را در اختيارگرفت. اين بنياد كه كنگرة آمريكا پشت سر آن قرار داشت، در سال 1982م. توسط دولت ريگان ايجاد شد. هدف از تأسيس اين بنياد، حمايت از گروه‌هايي بود كه به گسترش دمکراسی در «اتّحاد جماهير شوروي» و ساير كشورهاي كمونيست مي‌پرداختند.19

امروزه بنياد وقف ملّي براي دمکراسی، در بيش از 90 كشور دنيا بودجه‌هايي را در اختيار اين گروه‌ها قرار مي‌دهد. فرانسيس فوكوياما20 و مايكل نوواك21 از مؤسسة آمريكايي «اينترپرايز»22 و بيل فريست،23 سناتور پيشين جمهوري‌خواه از «ايالت تنسي» آمريكا از جمله اعضاي هيئت مديرة اين بنياد به شمار مي‌روند.

نقش فعّال بنياد در كودتاها

اين بنياد در دوران مديريت گرشمن، پيوسته به از بين بردن مرز ميان مداخلة ايالات متّحده و توسعة محض دمکراسی، متّهم مي‌شد. در سال 2004م. اين بنياد درگير رقابت قدرت در«ونزوئلا» شد. بعد از آنكه هوگو چاوز24 در انتخابات رياست جمهوري ونزوئلا به راحتي در آگوست سال 2004م. به پيروزي رسيد، اتّهاماتي در مورد نقش اين بنياد در حمايت از گروه‌هاي مخالف چاوز مطرح شد. بعد از بازداشت رهبران اين گروه‌ها، گرشمن در توجيهي آشكار با مردود دانستن اين اقدام گفت: در طيف ميان دمکراسی و ديكتاتوري، ممكن است پيگرد قانوني عليه اين فعّالان صورت بگيرد... و چنين اقدامي به اهداف استبدادي قرابت بيشتري دارد. گرشمن راجع به اين باور هوگو چاوز كه بنياد وقف ملّي براي دمکراسی بخشي از تلاش «سازمان جاسوسي سيا» در براندازي دولت وي است، ناشيانه و در حركتي مانند فرار به جلو گفت: اين تبليغات دولت چاوز است.25

وزراي دولت در اين كشور نيز عنوان كرده‌اند تعدادي از گروه‌هايي كه

در كودتاي سال 2002م. عليه چاوز شركت كردند، از بنياد وقف ملّي براي دمکراسی، كمك مالي دريافت كرده‌اند. يكي از وزرا در اين‌باره گفت: من تعجّب مي‌كنم از اينكه آيا واقعاً ايشان به دنبال توسعة دمکراسی هستند؛ چراكه ايشان افرادي را مورد حمايت خود قرار داده‌اند كه عليه دموکراسی اقدام می‌کنند (همان).26

در اواسط دهة 1980م.، اين بنياد نقش چشمگيري در دخالت ايالات متّحده در آمريكاي مركزي داشت؛ به عنوان مثال در انتخابات سال 1984م. «پاناما»، اين بنياد از نيكولاس آرديتو بارلتا،27 نامزد مرتبط با ارتش اين كشور حمايت نمود؛ به‌رغم اين واقعيت كه ايالات متّحدة آمريكا با وجود حكومت نظامي در اين كشور مخالف بود. اقدامات اين بنياد در انتخابات پاناما حتّي خشم سفير آمريكا در اين كشور را برانگيخت. وي در تلگرافي محرمانه نوشت: سفارت‌خانه خواستار آن است كه اين پروژة نامعقول، قبل از اينكه به طرفداران ما آسيب برساند، متوقّف شود.28

باربارا كانري،29 در گزارشي به «مؤسسة كاتو»30 در سال 1993م. نوشت: دخالت و درگيري بنياد وقف ملّي براي دمکراسی در «كاستاریكا» ابتكاري بيش از حد مشكوك است. نه تنها كاستاريكا كشوري دمکرات با بنيان‌هاي مطمئن است، به گونه‌اي كه جرج بوش پدر در دوران رياست جمهوري خود، در سال 1989م. به منظور شركت در جشن صدمين سالگرد استقرار دمکراسی از اين كشور بازديد به عمل آورد، بلكه از طرف ديگر، اين كشور تنها دمکراسی باثبات در آمريكاي مركزي است؛ امّا اسكار آرياس،31 رئيس جمهور كاستاريكا با سياست دولت رونالد ريگان32 در آمريكاي مركزي، به ‌ويژه با حمايت وي از كنتراهاي «نيكاراگوئه»،33 اپوزسيون مخالف دولت نيكاراگوئه، مخالفت كرده بود.

آرياس به دليل تلاش‌هاي خود به منظور خاموشي كشمكش‌ها در اين منطقه، جايزة صلح «نوبل» را دريافت كرد؛ امّا با وجود این، از خشم فعّالان دست‌راستي اين بنياد در امان نماند و از ناحية آنها متضرّر شد و به وي آسيب رسيد. لذا از سال 1986م. تا سال 1988م.، اين بنياد به مخالفان سياسي آرياس كه مورد حمايت جدّي ديكتاتور پاناما، مانوئل نوريگا،34 نيز بودند، كمك مالي نمود. همان‌طور كه استفان سولارز،35 نمايندة «نيويورك» از حزب دمکرات در كنگرة آمريكا توضيح داد: آنها اگرچه ممكن است كه از جنبة فنّي مطابق با قانون باشند، امّا من تصوّر مي‌كنم كه اين اقدام به وضوح روح قانون را نقض مي‌كند. تمام هدف اين بنياد، تسهيل روند ايجاد و استقرار دمکراسی در مكاني است كه فاقد دمکراسی است و حفاظت از آن در مكاني كه دمکراسی وجود دارد، مي‌باشد؛ درحالي‌كه در كاستاريكا، هيچيك از اين دو اجرا نمي شود.

اين‌گونه فّعاليت‌ها و اقداماتي شبيه به اين، در چند دهة اخير، بسياري از شاهدان را به تحقيق پيرامون ارزش اين بنياد و نيز تأكيد بر خطر بالقوّه‌اي كه اين بنياد متوجّه منافع ايالات متّحده مي‌كند، سوق داده است. كانري اين‌گونه نتيجه‌گيري مي‌كند كه توسعة دمکراسی، هدف نامشخّص و مبهمي است كه مي‌تواند براي توجيه انگيزه‌ها و منافع ويژة گروه‌هايي كه اكثر بودجه و سرمايه‌هاي اين بنياد را مديريت مي‌كند، دست‌كاري شود؛ از جملة اين گروه‌ها بايد به حزب جمهوري‌خواه و دمکرات، اتّحاديه‌هاي كارگري و اتاق بازرگاني ايالات متّحده اشاره كرد. اين گروه‌ها هم‌زمان با اجراي سياست خارجي مورد نظر خود، اغلب عليه منافع ملّي آمريكا فعّاليت کرده و بدون اينكه نياز باشد، در امور ساير كشورها دخالت مي‌كنند. اين گروه‌ها با انجام چنين اقداماتي، منجر به تحليل رفتن جنبش‌هاي دمکراتيك مي‌شوند؛

جنبش‌هايي كه بنياد وقف ملّي براي دمکراسی، به منظور حمايت و مساعدت آنها ايجاد شده است.

بنياد وقف ملّي براي دمکراسی، نقشي محوري در استراتژي دولت بوش در گسترش دمکراسی ايفا كرده است. جرج بوش در سال 2004م.، در سخنراني ساليانة خود در برابر نمايندگان كنگره، از كنگره درخواست نمود تا بودجة اين بنياد را دو برابر كنند و آن را از40 ميليون دلار به 80 ميليون دلار ارتقاء دهند. با افزايش بودجة اين بنياد، گسترش دمکراسی، خصوصاً در منطقة خاورميانه محقّق مي‌گردد. بوش در نطق خود خاطرنشان ساخت: تا زماني‌كه منطقة خاورميانه مكان استبداد، يأس و نااميدي و خشم و آشفتگي است، پرورش افراد و جنبش‌هايي كه امنيت آمريكا و دوستان ما در منطقه را تهديد مي‌كند، ادامه خواهد داشت. وي در ادامه افزود: لذا آمريكا پيشبرد استراتژي آزادي در طرح خاورميانة بزرگ36 را دنبال مي‌كند. ما دشمنان اصلاحات در منطقة خاورميانه را به چالش خواهيم كشيد، با متّحدان ترور برخورد مي‌كنيم و نهايتاً استانداردهاي بالاتري را از دوستان خود درمنطقة خاورميانه انتظار خواهيم داشت. گرشمن اين طرح رئيس‌جمهور را يك حركت بسيار فوق‌العادّه ارزيابي نمود. وي در ادامه به اين نكته اشاره كرد كه اين بنياد قصد ندارد ديدگاه‌هاي ما را بر ديگران تحميل كند. اين بنياد با اين طرز فكر شكل گرفته است كه شما موظّف هستيد از نيروهاي بومي حمايت كنيد.37

گرشمن همچنين در مجلات مهم و دست راستي آمريكا مقالاتي به نگارش درآورده است كه در اين ميان، بايد به ماهنامة «كامنتري»،38 مجلّة «نيو ليدر»،39 دو هفته‌نامة «نيو رپابليك»،40 روزنامة «وال استريت ژورنال»،41 ماهنامة «آمريكن اسپكتيتر»،42 هفته‌نامة «نيويورك‌تايمز»،43 فصل‌نامة «ميداستريم»،44 فصل‌نامة «واشینگتن»45 و ماهنامة «ژورنال دمکراسی»،46 اشاره كرد. وي ويراستار همكار كتاب «اسرائيل، اعراب و منطقة خاورميانه»47 در سال 1975م. و نويسندة كتاب «سياست خارجي حزب كارگر آمريكا»48 نيز مي‌باشد.

پی‌نوشت‌ها: