تربیت دزد

روزی علّامه محمّدتقی جعفری به منزلش در خیابان خراسان می‌رفت که متوجّه شد دزدی قالی منزل ایشان را برداشته و می‌برد. دزد را تعقیب کرد و در «سرای بوعلی بازار تهران» دید که آنجا در حال مظنّه کردن قالی است. لحظه‌ای که در مقابل حجره‌ای، قصد معاملة آن را داشت، استاد پیش رفته و با پیشنهاد منفعت به طرفین (صاحب حجره و دزد) قالی را می‌خرد؛ ولی شرط می‌کند که خود فرد فروشنده، آن را تا منزل برایش حمل کند.

وقتی دزد به درب منزل استاد می‌رسد، پی به اصل قضیه می‌برد.

دزد از استاد معذرت می‌خواهد. استاد بدون آنکه به رویش بیاورد، او را از این عمل منع می‌کند و می‌گوید:

من که ندیدم تو از خانة من فرش را دزدیده باشی... من فقط قالی را از تو خریده‌ام.

و به این صورت او را به راه صواب رهنمون می‌سازد.

این حکایت کوتاه حاوی درس‌ها و نکات اخلاقی متعدّدی است که به برخی از آنها اشاره می‌شود:

1. اینکه شخصی بتواند در هنگام مشاهدة سرقت اموال خود، آرامش خویش را حفظ کند، حاکی از عدم دل‌بستگی او به دنیا و تسلّط بر نفس و قوّة غضبیّه است؛

2. درس دیگر این حکایت، انتخاب بهترین و مؤثّرترین روش در امر به معروف و نهی از منکر است؛

3. گاهی انسان برای تربیت یک نفر می‌بایست از مال خود هزینه کند؛ علّامه برای پس گرفتن قالی، علاوه بر پرداخت پول آن به سارق، مبلغی را نیز به صاحب حجره پرداخت تا کراهت ورود خود به معاملة دیگری را برطرف کرده باشد؛ همچنین بتواند از این رهگذر، به هدف خود برای تربیت دزد دست یابد؛

4. درس دیگر این حکایت رعایت حسن ظنّ، حتّی نسبت به شخصی است که مال خود را در دستان او می‌یابیم.

استاد با تعبیر من که ندیدم تو از خانة من فرش را دزدیده باشی، حسن ظنّ خود را نشان دادند؛

5. درس دیگر این حکایت، خیرخواهی برای دیگران، حتّی برای شخصی است که مال خود را نزد او می‌یابیم.