بار دیگر ما غلط کردیم راه!

چند سالی از آن روز که در سرمقالة یکی از شماره‌های موعود، خبر از «طوفانی سهمگین» به میان آمد، می‌گذرد. آنجا آمده بود:

طوفانی سهمگین از جای خود کنده شده است؛ توفنده و بی‌امان. بی‌آنکه مرزی و ساحتی بشناسد، پیش می‌آید. از هیچ تیغ و سنان و سرنیزه‌ای بیم به دل راه نمی‌دهد. گستاخ و بی‌رحم همه جا را درمی‌نوردد، بی‌آنکه هماوردی فراروی خود بیند...

آن زمان، زلزله‌های پی‌در پی هر شهر و روستایی را درننوردیده و بر وسعت قبرستان‌ها نیافزوده بود؛

آن زمان، چونان امروز، درهای آسمان بسته نبود و خشکی ابرها، بر وسعت بیابان‌ها نمی‌افزود؛ آن زمان بحران‌ها و بن‌بست‌ها در عرصه‌های مختلف، حیات فردی و جمعی ساکنان زمین را چونان امروز مبتلای انفعال و ابتذال نساخته بود و گرسنگی، فسق و فجور فراگیر، خشکی و دریا را از خود آکنده نساخته بود و...

آن روز غریو توپ‌ها و موشک‌ها، در جای‌جای زمین خدا، در گوش بندگان، زنگ پایان روزگارِ بی‌فریاد را به صدا درنیاورده بود؛ امّا امروز، عارف و عامی دریافته‌اند که:

«ظَهَرَ الْفَسادُ فِي الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ بِما كَسَبَتْ أَيْدِي النَّاس»1

فسق و فساد فراگیر که همة پهنه‌ها خشکی و دریا را درنوردیده، حاصل دست همة مردمی است که گوش‌ها را فروبسته و در ادبار و پشت‌کردنی دیوانه‌وار به آسمان، همة برخورداری و لذّت‌های شهوانی را در غفلت از چشمی نظاره‌گر، بی‌پاسخ می‌پندارند.

این‌همه بحران و بن‌بست در مناسبات فرهنگی و تمدّنی خلق روزگار و این‌همه فلاکت و درماندگی، پاسخ ناگزیر آسمان و زمین و برآمده از سنّت ثابتی است که همة انبیاء و اولیاء با چشم دل، آمدنش را اعلام داشته‌اند.

اینک، ساکنان زمین، کشتة مزرعة عمل و نظر خود را درو می‌کنند و از آن نیز گریزی ندارند. آنان برآیند همة سال‌هایی که در غفلت از حضرت محبوب، در خودکامگی تمام روزگار گذرانده‌اند، می‌بینند و از اینجا، تیغ تدبیرها هر روز کند و کندتر و ناکامی‌ها افزون و افزون‌تر می‌شوند.

در این موقعیت و شرایط به بارنشسته، از سویی یأس و نومیدی و بیم فردایی سیاه‌تر از امروز، جگر را می‌سوزاند و از دیگر سو، امید فرارسیدن فصل رهایی، چشم را به افق فرارو می‌دوزد؛ شاید که طلایه‌دار موکبش را نظاره کند.

خداوند، کلید گشایندة بستگی‌ها را در صندوق‌خانة یأس و نومیدی از غیر خود گذارده است. یأس و نومیدی از مدّعیان دروغزن و چشم امید فروبستن بر گندم‌نمایان جوفروش، هم‌آنان که بانگ برمی‌آورند:

هر یکی از ما مسیح عالمی‌است

هم الم را در کف ما مرهمی‌است

و امّا از این نکته غافل هستند که هر کجا پای ادّعا به میان آید، پای ابتلا و امتحان نیز به میان می‌آید و بدین سبب است که از میان صحن خانة دل مدّعیان و خودبنیان مغرور، جز عجز و ناتوانی و فساد سر برنیاورد؛ لذا:

هر چه کردند از علاج و از دوا

گشت رنج افزون و حاجت ناروا

از قضا سرکنگبین صفرا فزود

روغن بادام خشکی می‌نمود

تجربة فساد فراگیر که همة خشکی و دریا را مبتلای تباهی و سیاهی ساخته، هر هشیارمردی را متذکّر اقرار و اعتراف بر خطای رفته و برگشت به گنج‌خانة صاحب همة دارایی‌ها و توانایی‌ها و طلب رهایی از عمق جان می‌شود.

بی‌سبب نیست که ما را به محراب خواهش صمیمانه و تمنّای صادقانه دعوت می‌کنند.

«فَأَظْهِرِ اللَّهُمَّ لَنَا وَلِيَّكَ وَ ابْنَ وَلِيِّكَ وَ ابْنَ بِنْتِ نَبِيِّكَ الْمُسَمَّى بِاسْمِ رَسُولِكَ صَلَوَاتُكَ عَلَيْهِ وَ آلِهِ فِي الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ حَتَّى لَا يَظْفَرَ بِشَيْ‏ءٍ مِنَ الْبَاطِلِ إِلَّا مَزَّقَهُ وَ يُحِقُّ اللَّهُ بِهِ الْحَقَّ وَ يُحَقِّقُه‏؛2

پس ای پروردگار من! ولیّ خود و پسر دختر پیغمبرت، همو که مسمّی به نام پیغمبر است، بر ما ظاهر کن تا آنکه بر هر باطل ظفر یابد و آن را محو و نابود سازد و حق را ثابت و محقّق گرداند.»

کای کمینه بخششت ملک جهان

من چه گویم چون تو می‌دانی نهان

ای همیشه حاجت ما را پناه

بار دیگر ما غلط کردیم راه

چون در میان دریای سیاه ابتلائات، افتاده‌ای از ژرفای جان، نجات‌بخشی را طلب کند، دریای لطف خداوند به جوش آمده و سائل را پاسخی شایسته می‌دهد.

چنان‌که سیاهی از خانة اندیشه و عمل آدمی بر پهنة دریا و خشکی باریدن گرفته، روشنایی و نور نیز از همان خانه سر برمی‌آورد. به عبارت دیگر، هر امّتی هماره شاهد طلب و تمنّای خویش خواهد بود، هر چند آنها را ناخوشایند بداند.

به قول جناب مولانا، آنگاه که پادشاه مأیوس و درمانده و عاجز از طبابت حکیمان و طبیبان آکنده از غرور شد، به دنبال قدرت حق رفت.

چون برآورد از میان جان خروش

اندر آمد بحر بخشایش به جوش

در میان گریه خوابش در ربود

دید در خواب او که پیری رو نمود

گفت ای شه! مژده حاجاتت رواست

گر غریبی آیدت فردا ز ماست

در علاجش سحر مطلق را ببین

در مزاجش قدرت حقّ را ببین

ترک بنیادهای آکنده از فساد، روی آوردن به محراب نیاز و تمنّا و هم‌افقی نظری و عملی با ساحت قدسیِ رهایی‌بخش آسمانی، سه شرط اساسی گشوده شدن درهای رحمت و نعمت است. یله و رهاگذاردن هریک از این سه‌گانه شروط رهایی، باعث تداوم همة سال‌های دوری و درماندگی است.

«وَ اجْعَلْهُ اللّهمّ مَفْزَعاً لِلْمَظْلُومِ مِنْ عِبَادِكَ وَ نَاصِراً لِمَنْ لَا يَجِدُ لَهُ نَاصِراً غَيْرَك‏؛3

خدايا! او را قرار ده پناهگاهی برای ستمديدگان از بندگانت و ياور برای كسی كه ياری برای خود جز تو نمی‌يابد.»

پی‌نوشت‌ها: