حرمت راز

اخلاق معاشرت

جواد محدّثی

راز، به اقتضای حرمتش باید پنهان و پوشیده بماند وگرنه، راز نمی‌شد؛ در این هیچ تردیدی نیست.

گفته‌اند: غلامی طَبق سرپوشیده‌ای بر سر داشت و خاموش و بی‌صدا در راهی می‌رفت. یکی از افراد، در راه به او برخورد و پرسید: در این طبق چیست؟

غلام چیزی نگفت. آن شخص به اصرار پرسید: زیر آن سرپوش که روی طبق کشیده‌اند، چیست؟

غلام گفت: فلانی! اگر قرار بود همة افراد بدانند در طبق چیست، دیگر سرپوش روی آن نمی‌کشیدند.

رازهای درونی افراد نیز، همین‌گونه است. اگر آن را به این و آن بگویید، از راز بودن، می‌افتد.

با مردم بیگانه مگو راز دل خویش

بیگانه، دل راز نگهدار ندارد

راز فاش شده، مثل یک زندانی گریخته از محبس است که بازگرداندنش به بازداشتگاه، بسیار دشوار است.

تیری که از کمان رها گشت و گلوله‌ای که از سلاح شلّیک شد، دیگر به کمان و سلاح بر نمی‌گردد.

راز، همان زندانی است، همان تیر و گلوله است و دهان و سینة تو، همچون زندان مانند چلّة کمان و مانند خشاب اسلحه تا وقتی که رها نشده، مصون و پنهان است، همین‌ که از چنگت گریخت و از تفنگت شلّیک گشت، دیگر از اختیار تو بیرون رفته است. اگر تا آن لحظه، راز گروگان تو بود، اینک تو در گروی آنی.

به تعبیر زیبای امیرالمؤمنین(ع):

«سِرُّكَ‏ أَسِيرُكَ‏ فَإِذَا أَفْشَيْتَهُ صِرْتَ أَسِيرَهُ؛1

راز تو اسیر توست. اگر آشکارش ساختی، تو اسیر آن شده‌ای.»

به قول سعدی:

خامشی که به ضمیر دل خویش به کسی گویی و گویی که: مگوی ای سلیم! آب ز سرچشمه ببند که چو پر شد، نتوان بستن جوی.

پس آنچه زمینة برخی کدروت‌ها و گله‌ها میان افراد می‌شود، گاهی زمینه‌اش دست خود صاحب سرّ است که نمی‌تواند رازدار خویش باشد.

راز را حتّی به دوستان هم نباید گفت؛ اگر واقعاً راز است و پنهان بودنش حتمی؛ چراکه همان دوستان صمیمی تو، دوستان صمیمی دیگری دارند. همان افراد مورد اعتماد هم، به کسان دیگری اعتماد دارند. آنان هم به همه‌کس نمی‌گویند؛ ولی به بعضی، چطور؟ شاید!

باز هم به قول شاعر شیراز، سعدی حکیم:

رازی که پنهان خواهی، با کسی در میان منه، اگرچه دوست مخلص باشد، که مر آن دوست را دوستان مخلص باشد.

نگهبانان راز، هرچه کمتر باشند، محفوظ‌تر است؛ برخلاف نگهداری از چیزهای دیگر که زیادی نگهبانان، آن را سالم‌تر نگاه می‌دارند.

اسرار، هرچه صندوق‌های متعددّتر داشته باشد، نا‌امن‌تر و در معرض فاش شدن است.

«كُلُّ سِرٍّ جَاوَزَ اثْنَيْنِ شَائع؛2

هر رازی که از دو نفر فراتر رفت، پخش خواهد شد.»

پی‌نوشت‌ها: