موعود ادیان

اسماعیل شفیعی سروستانی

باور به «موعود نجات‌بخش»، فصل ظهور ایشان در آخرالزّمان و موضوع نجات، فصل مشترک همة ادیان توحیدی و حتّی ادیان غیرتوحیدی است. این اشتراک در معنی و تفرّق در مصداق به:

- ذاتی بودن موضوع انتظار در وجود آدمی، خارج از ظرف مکانی، زمانی و نژادی؛

- اتّفاق همة انبیاء و اوصیاء در تعلیم عمومی پیروان خود دربارة این معنی و دعوت از آنها برای انتظار مقدّس؛

- وجود جریان ظلم و ظالم در همة اعصار و قرون و ناتوانی عموم فرهنگ‌ها و تمدّن‌ها و دولت‌ها در اجرای عدالت و رفع ظلم از ساحات حیات مردم، برگشت می‌کند.

به این سبب، به ندرت می‌توان قومی، قبیله‌ای و ملّتی را جست‌وجو کرد که به نحوی از انحاء در آموزه‌های فرهنگی‌اشان یادی و نامی از «موعود منجیّ»، «فصل ظهور» و موضوع «نجات» به میان نیاورده باشند.

موعود منجیّ، به هر نامی که خوانده شود، به هر زبانی که با مردم گفت‌وگو کند و به هر هیئتی که ظهور کند، نجات‌بخش، برکت‌زا، پایان‌دهنده به ظلم و فقر و آزادی‌بخش است. با این‌همه، اشخاص معرفی شده به عنوان منجیّ موعود، بی‌تأثیر از حوزة جغرافیایی پیروان ادیان و شرایط تاریخی و اقلیمی ساکنان این حوزه‌های جغرافیایی نیستند و تنها در میان مسلمانان و به نحو خاص در میان شیعیان است که به مدد روایات و احادیث حضرات معصومان(ع) سیمای کاملی از موعود مقدّس ارائه شده و جملة خاستگاه پیروان عموم ملل و نحل را به رغم تفاوت در جغرافیایی سیاسی، اجتماعی و حتّی فرهنگی در خود جمع دارد.

مهم‌ترین وجوه مشترک منجی‌گرایی یادشده در میان ملل و نحل عبارتند از:

- غیبت و دور از نظرها بودن آن موعود؛

- بازگشت؛

- و نجات‌بخشی در زمان اوج گرفتن مصیبت‌ها (آخرالزّمان) در ابعاد جهانی.

سوشیانس، ماشیح، بودای پنجم، آواتار، منصور، آرتور، فارقلیط یا هر اسم دیگری که ملل و نحل بر این موجود تقدیس شده بگذارند، یک مصداق کامل در جهان خارج بیشتر نمی‌تواند داشته باشد.

به جز مدّعیان دروغین، تاکنون در هیچیک از ادیان توحیدی و غیرتوحیدی ادّعای بازگشت و ظهور منجیّ موعود، نجات‌بخشی و پایان یافتن غیبت اعلام نشده است. این امر خود حمایت‌کنندة این ادّعاست که یک آخرالزّمان بیشتر نخواهیم داشت و البتّه یک منجیّ موعود. شخص شخیصی که در هنگامة ظهورش، جملة پیروان ادیان، او را مصداق موعود مورد انتظارشان خواهند یافت و بی‌گمان این شخص می‌بایست مصداق تمام‌عیّار و جامع همة خصوصیات مورد انتظار مظلومان و مستضعفان و واجد عالی‌ترین درجه از دانایی و توانایی برای برکندن ریشه‌های ظلم در ابعاد جهانی و تأسیس دولتی فراگیر، جامع و مانع باشد؛ به‌گونه‌ای که جملة نیازمندی‌های فردی و جمعی جمیع ساکنان زمین را در وجوه مختلف برآورده ساخته و ضمن دفع اغیار و بازدارنده‌ها، دولتی در آن سطح را مدیریت کند.

از میان آثار فراوانی که بسیاری از ملل و نحل دربارة منجیّ موعود نگاشته‌اند، به دریافت چند گروه پرطرفدار و پرجمعیت در جهان امروز اشاره می‌کنیم:

موعود هندوان

پیروان آئین هندو، به ظهور نجات‌بخشی، موسوم به کالکی1 باور دارند که در پایان

آخرین دورة زمانی از ادوار چهارگانة جهانی، یعنی «کالییوگه»2 ظهور خواهد کرد.

در این دوره، فساد و تباهی در ابعاد جهانی اتّفاق افتاده و سطح حیات معنوی مردم به نازل‌ترین حدّ خودش خواهد رسید.

مردمان این دوره، گناهکار، ستیزه‌جو و چون گدایان، بداقبالند. چیزهای بی‌ارزش را ارج می‌نهند، آزمندانه می‌خورند و در شهرهایی زندگی می‌کنند که پر از دزدان است.3

در پایان چنین دوران سیاهی، آخرین و دهمین تجلّی (اوتارة) ویشنو،4 موسوم به کالکی، سوار بر اسبی سفید و به هیئت انسان ظهور خواهد کرد. وی سراسر جهان را سواره و با شمشیری آخته و رخشان درمی‌نوردد تا بدی و فساد را نابود کند. با نابود کردن جهان، شرایط برای آفرینشی نو مهیّا می‌شود تا در «مهایوگای آتی»، دیگر بار عدالت و فضیلت ارزش یابند.5

اگرچه آئین هندو، آئینی دینی و توحیدی، همچون ادیان ابراهیمی نیست، امّا تصاویر ارائه شده از جهان در هنگامة ظهور کالکی و عمل وی در وقت اصلاح‌گری، بی‌شباهت به موعود معرفی شده در دین اسلام نیست. این امر به تأثیرپذیری هندوان از آموزه‌های پیامبران آسمانی در این‌باره معطوف است.

در سایر کتب مقدّس هندوان نیز به صراحت دربارة منجیّ موعود سخن به میان آمده است؛ از جمله آنکه در کتاب «باسک» از کتب هندیان آمده است:

دور دنیا تمام شود به پادشاه عادلی در آخرالزّمان که پیشوای ملائکه و پریان و آدمیان باشد و حقّ و راستی با او باشد و آنچه دردریاها و زمین‌ها و کوه‌ها پنهان باشد، همه را به دست آورد و از آسمان‌ها و زمین آنچه باشد، خبر می‌دهد و از او بزرگتر، کسی دنیا نیاید.6

این عبارات، خوانندة مسلمان را یادآور روایاتی می‌سازد که حضرات معصومان(ع) دربارة مهدی موعود(عج) بیان کرده‌اند.

در کتاب «دید» از کتب مقدّس هندیان، نام آن منجیّ را بیان کرده و می‌نویسد:

پس از خرابی دنیا، پادشاهی در آخرالزّمان پیدا شود که پیشوای خلایق و نام او«منصور» باشد.تمام عالم را بگیرد و به دین خود درآورد و همه کس را از مؤمن و کافر بشناسد و هرچه از خدا بخواهد، بیاورد.7

موعود زرتشتیان

موضوع و مفهوم منجیّ‌گرایی و موعود آخرالزّمان، در جهان‌شناسی و معاداندیشی زرتشتی، از جایگاهی خاص برخوردار است.

به موجب روایات زرتشتی و بنا به «یشت8 نوزدهم»، در آخرالزّمان از زرتشت سه پسر متولّد می‌شود که با نام عمومی سوشیانس خوانده می‌شوند. این نام، به خصوص برای تعیین آخرین موعود، تخصیص یافته و او آخرین مخلوق اهورا مزدا خواهد بود. کلمة «سوشیانس» که از ریشة «سو»9 به معنی سود و سودمند است، در «اوستا»، سئوشیانت10 آمده و در پهلوی به اشکال گوناگونی، چون سوشیانت، سوشیانس، سوشانس، سوسیوش و سیوسوش آمده است.11

در «فروردین یشت»، بند 129، در معنی سوشیانت چنین آمده است:

او را از این جهت سوشیانت خوانند، برای آنکه او به کلّیة جهان مادّی سود خواهد بخشید.12

تردیدی نیست که این آموزه، ریشه در باورهای دینی و ماورایی پیامبرانی دارد که در این دیار مبعوث شده‌اند.

در عموم آثار زردشتی، ردّ و نشانی از این موعود، یعنی سوشیانش می‌توان یافت. همو که جهانی از نو بنا کرده و رسم و آئین خداپرستی را همراه با راستی و درستی در زمین می‌پراکند.

فرّ کیانی نیرومند مزدا آفریده را ما می‌ستاییم؛ (آن فرّ) بسیار ستودة زبردست، پرهیزگار، کارگر چُست (چابک) را که برتر از سایر آفریدگان است؛ که به سوشیانت پیروزمند و به سایر دوستانش تعلّق خواهد داشت. در هنگامی که گیتی را نوسازد؛ (یک گیتی) پیر نشدنی،

نمردنی، نگندیدنی، نپوسیدنی، جاودانِ زنده، جاودانِ بالنده و کامروا. در آن هنگامی که مردگان دگر باره برخیزند و به زندگانْ بی‌مرگی روی کند. پس آنگاه او (سوشیانت) به در آید و جهان را به آرزوی خود تازه کند.

پس جهانی که فرمانبردار راستی است، فناناپذیر گردد. دروغ دگرباره به همان جایی رانده شود که از آنجا، برای آسیب‌رساندن به راستی‌پرستان و نژاد و هستیِ وی آمده بود. تباهکار نابود خواهد گردید؛ فریفتار رانده خواهد شد.13

«جاماسب‌نامه» کتابی است به زبان پارسی میانه. نویسندة آن جاماسب حکیم است و در «اوستا» بسیار او را ستوده‌اند. در این کتاب، جاماسب به پرسش‌های گشتاسب شاه پاسخ داده و آینده را پیش‌گویی کرده است.

سیّد رضا صدر، مؤلّف کتاب «راه محمّد»، جاماسب را حکیمی ایرانی و دانشمندی فرزانه معرفی می‌کند که در سلسلة هخامنشیان منصب وزارت یکی از شهریاران را داشته است.

جناب صدر، از روی نسخة خطّی جاماسب‌نامه در کتابخانة ملک، پیش‌گویی‌های وی را دربارة پیامبر آخرالزّمان ذکر کرده و می‌نویسد:

مردی آید از دودمان هاشم، نه دراز قد بود و نه کوتاه قد. نه سپید بود و نه سیاه. خوب‌روی و خوب‌گوی. دعوت وی به هفت کشور برسد. این مرد به زنان ارزش نهد و فرزندش نماند و اگر بماند، مادّه بود. هر روز دینش قوی‌تر گردد. پادشاهی از شهان بستاند. به جای تاج، دستار بندد. آتش‌خانه‌ها را ویران سازد. موبدان را براندازد... .14

همین حکیم در پیش‌گویی‌هایش دربارة موعود منجیّ و ظهورش در آخرالزّمان از زرتشت می‌نویسد:

از فرزندان دختر پیغمبر که خورشید جهان و شاه زمان نام دارد، کسی پادشاه شود در دنیا، به حکم یزدان که جانشین آخر آن پیغمبر باشد... .

مردی بیرون آید از زمین تازیان، از فرزندان هاشم، مردی بزرگ سر و بزرگ تن و بزرگ ساق و بر دین جدّ خویش باشد. با سپاه بسیار روی به ایران نهد و آبادانی کند و زمین را پر داد کند.15

دریافت‌های عمومی ارائه شده در «جاماسب‌نامه» و برخی اسامی و رخدادها، انطباق عجیبی با همة آنچه که پس از بعثت نبیّ اکرم(ص) رخ داده و همة آنچه که از موعود آخرالزّمان بیان شده است، دارد.

منجیّ موعود در عهد عتیق

«بنی‌اسرائیل» را باید قومی همیشه منتشر و همیشه عهدشکن و متوهّم خواند.

در آن سال‌های سخت که در اسارت فرعونیان بودند، در زیر آوار شلّاق‌ها و سنگ‌ها چشم به آمدن منجیّ داشتند تا آنکه خداوند متعال، جناب موسی(ع) را مبعوث ساخت و آنان را از چنگ ظلم فرعونیان خلاصی بخشید.

هیهات! که بر طبع ناسپاس آنان، پایبندی به عهد و پیمان خوش نمی‌آمد، ماجرای خودداری از همراهی با حضرت موسی(ع) در مجاهدت با عمالقه و دست‌یابی به سرزمین مقدّس، ماجرای گوسالة سامری و گوساله‌پرستی بنی‌اسرائیل و همة آنچه که بر سر هارون نبی، یوشع بن نون و ده‌ها پیامبر و نبیّ مرسل(ع) آوردند، حکایت تکراری سال‌های دراز زندگی بنی‌اسرائیل در عرصة هستی است.

آن هنگام هم که چشم به بعثت عیسی مسیح(ع) داشتند، با ظهورش به روی حواریونش شمشیر کشیدند و دست آخر آن نبیّ مکرّم(ص) را تا پای صلیب کشیدند و بعثتش را دروغ اعلام کردند و سر بر فرمانش فرود نیاورند.

با این‌همه، منابع توراتی، آکنده از اخبار آخرالزّمان و فصل ظهور منجیّ موعود در آخرالزّمان است.

«قرآن کریم» متذکّر می‌شود که در منابع توراتی و از جمله «زبور» وعدة آمدن منجی موعود داده شده بود.

«وَ لَقَدْ کَتَبْنا فِي الزَّبُورِ مِنْ بَعْدِ الذِّکْرِ أَنَّ الْأَرْضَ يَرِثُها عِبادِيَ الصَّالِحُون؛16

و به تحقیق در زبور، بعد از ذکر چنین نوشتیم که زمین را بندگان شایسته من به ارث می‌برند.»

عنصر مشرکانة قومیت‌گرایی و نژادپرستانه در مرام «بنی‌اسرائیل» و یهود، همواره باعث بود تا آنان تنها یهودیان را بر حق دانسته و دریافت‌های محرّف خود را حقّ مطلق بشناسند. از این‌رو، آنان با ترک پیش‌بینی‌های حضرت ابراهیم خلیل‌الرّحمان(ع) مبنی بر انتقال میراث نبوّت به «بنی‌اسماعیل»، در این گمان خام ماندند که صالحانِ میراث‌بر زمین، بنی‌اسرائیلند و لاغیر.

همین امر، باعث طغیان آنان در برابر پیامبر آخرالزّمان، محمّد مصطفی(ص) و عناد با ایشان شد.

دلایل بسیاری وجود دارد که نشان می‌دهد بشارت ظهور منجیّ موعود در آخرالزّمان در صحیفه‌های مختلف «تورات» وارد شده است و جز این بشارت کلّی، دربارة شخص شخیص منجیّ موعود، یعنی حضرت صاحب‌الزّمان(عج) از خاندان اسماعیل و از فرزندان پیامبر آخرالزّمان، حضرت محمّد(ص) نیز تصریح شده بود.

علّامه آیت‌الله حاج شیخ علی اکبر نهاوندی در مجموعة «العبقری الحسان فی احوال مولانا صاحب‌الزّمان» فصلی را به بشارت ظهور در «تورات» اختصاص داده و در طلیعة آن دلایل خود را دربارة موجود بودن این بشارت در تورات ذکر می‌کند و در فرازهایی با ترجمة دقیق آیات عهد عتیقی، این موضوع را اثبات می‌نماید و می‌نویسد:

بدان که دلیل ما بر موجود بودن این بشارت عظمی در تورات، چهار چیز است:

اوّل: قول خدای تعالی «وَ لَقَدْ کَتَبْنا فِي الزَّبُورِ مِنْ بَعْدِ الذِّکْرِ...» است.

دوم: قول رسول خدا(ص) [در خطبة غدیر است که فرمودند:] «أَلَا إِنَّهُ قَدْ بَشَّرَ بِهِ مَنْ سَلَفَ بَيْنَ يَدَيْه؛[آگاه باشید اویی که گذشتگان بشارت او را داده بودند، پیش روی شماست.]»17

سوم: احادیث روایت شده در این باب، مثل حدیثی که نعمانی در «الغیبه» به سند متّصل از سالم اشل روایت کرده که گفت: شنیدم حضرت ابوجعفر، محمّد بن علی الباقر(ع) می‌فرمودند:

«موسی بن عمران در سفر اوّل تورات نگران شد به آنچه که به قائم آل‌محمّد(ص) عطا کرده شود. سپس موسی عرض کرد: ای پروردگار من! مرا قائم آل‌محمّد(ع) قرار بده. خطاب رسید: به درستی که او از ذرّیة احمد است و دیگری را این دولت در کنار نیاید.

آنگاه در سفر ثانی نظر کرد و یافت از جلال و جبروتی که خدا به حضرت قائم(عج) عطا می‌فرماید؛ مثل آنچه که در سفر اوّل یافته بود. باز همان تمنّا نموده، همان جواب شنید.

آنگاه در سفر سوم نظر فرمود و دید مانند آنچه را که در آن دو سفر دیده بود. باز همان استدعا کرده، همان جواب شنید.»18

چهارم: بعضی آیاتی که در تورات رایحة موجوده مسطور است و در آنها استفادة این بشارت عظمی می‌توان نمود... .19

فصل رهایی در منابع توراتی

ابتدا نظری داشته باشیم در بخش‌هایی از منابع توراتی موجود که موضوع و مفهوم «فصل رهایی» و ظهور منجیّ موعود در آخرالزّمان را متذکّر می‌شود:

در کتاب «اشعياي نبي» که يکي از پيامبران پيرو توراتند، آمده است:

نـهالي از تـنة يسي (پدر داوود) بيرون آمده، شاخه‌اي از ريشـه‌هايش خـواهد شکفت. مـسکينان را بـه عـدالت داوري خواهد کرد و به جهت مظلومان زمين بـه راسـتي حکم خواهد نمود. جهان را به عصاي دهان خويش زده، شريران را به نفخة لب‌هاي خـود خواهد کشت. کمربند کمرش عدالت خـواهد بود و کمربند ميانش امـانت.20

در فرازی دیگر از کتاب «اشعیا»، گستره و میدان عمل آن منجی جهانی و عمر آن را همیشگی اعلام می‌دارد:

آنگـاه انـصاف در بـيابان ساکن خواهد شد و عدالت در بوستان، مقيم خـواهد گـرديد و عـمل عـدالت، سـلامتي و نـتيجة عدالت، آرامي و اطمينان خاطر خواهد بود تا ابدالآباد و قوم من در مسکن سلامتي و در مساکن مطمئن و در منزل‌هاي آرامي ساکن خواهند شد.21

جميع امّت‌ها به سوي او روان خواهند شد... او امّت‌ها را داوري خـواهد نمود و قوم‌هاي بسياري را تنبيه خواهد کرد... امّتي بر امّتي شمشير نخواهد کشيد و بار ديگر جنگ را نخواهند آموخت.22

پیش‌تر ذکر شده که یهودیان در پیمان با حضرت عیسی(ع) درنیامده و با انکار وی، کمر به تصلیب ایشان بستند. از این‌رو، این مسیح یا ماشیح، غیر از مسیح مورد انتظار یهودیان است و آنان بر این باورند که آن مسیح موعود هنوز به دنیا نیامده است.

در کتاب «زبور» فعلی دربارة شرایط عصر ظهور و منجیّ موعود آمده است:

زيرا که شريران منقطع می‌شوند؛ امّا متوکّلان به خداوند وارث زمـين خـواهند شد.(10) و حال اندکست که شـرير نـيست می‌شود که هر چند مکانش را جست‌وجو نمايي، ناپيدا خواهد بود.(11) امّا متواضعان وارث زمين شده، از کثرت سلامتي متلذّذ خواهند شد.(12) شرير به خلاف صادق، افـکار مـذمومه مي‌نمايد و دندان‌هاي خويش را بـر او مـي‌فشارد.(13) خداوند به او متبسّم است؛ چون‌که مي‌بيند روز او مي‌آيد.(14) شريران شمشير را کشيدند و کمان را چلّه کردند تا آنکه مظلوم و مسکين را بيندازند و کمان‌هاي ايشان شکسته خواهد شد.(16) کميِ صدّيق از فراواني شريران بسيار بهتر اسـت.(17) چـون‌که بازوهاي شريران شکسته می‌شود و خداوند صدّيقان را تکيه‌گاه است.(18) خداوند روزهاي صالحان را مي‌داند و ميراث ايشان ابدي خواهد بود.(19) در زمان بلا، خجل نخواهند شد و در ايّام قحطي، سير خواهند بود.(20) لیکن شريران هلاک خواهند شـد و دشـمنان خداوند، مـثل پيه بره‌ها فاني، بلکه مثل دود، تلف خواهند شد.(21) زيرا متبرّکان خداوند، وارث زمين خواهند شد؛ امّا ملعونان وي منقطع خواهند شـد.(29) صدّيقان وارث زمين شده، ابداً در آن ساکن خواهند شد.(34) به خـداوند پنـاه بـرده، راهش را نگهدار که تو را به وراثت زمين بلند خواهند کرد و در وقت منقطع شدن شريران، اين را خواهي ديد.(38)23

در برخی از نسخه‌ها، به جای متوکّلان در آیة 10، عبارت منتظران آورده شده است و به جای صدّیقان در آیة 29، صالحان به کار برده شده است.

این ترجمه با آیات قرآنی وارد شده در این‌باره، هم‌خوانی بیشتری دارد.24

«بنی‌اسرائیل» شواهد بسیاری در «تورات» دربارة بعثت پیامبر آخرالزّمان، محمّد مصطفی(ص) و تولّد و منجیّ موعود از نسل ایشان داشتند؛ امّا از روی حسادت و تعصّب قومی، آن‌همه را پوشانده و از منظر عموم مردم خویش دور ساختند.

بشارت به منجی در سایر کتب انبیاء

«عهد عتیق» شامل 39 کتاب است که پنج کتاب اوّل آن، «تورات» خوانده می‌شود؛ با نام‌های «سفر پیدایش»، «خروج»، «لاویان»، «اعداد» و «تثنیه». بخش قابل توجّهی از عهد عتیق، اختصاص به صحیفه‌های برخی از انبیای «بنی‌اسرائیل»، پس از حضرت موسی(ع) دارد. این مجموعه متشکّل از هفده صحیفه است و از صحیفة «اشعیای نبی» شروع و به صحیفة «ملاکی نبی» ختم می‌شود. در جای جای این صحیفه‌ها، از جمله در صحیفة «دانیال نبی»، «صفینای نبی»، «اشعیای نبی» و «زکریّای نبی» و دیگران، رد و نشانة بشارت ظهور منجیّ موعود در آخرالزّمان قابل شناسایی و اشاره است. با اینکه می‌دانیم بخش قابل توجّهی از این کتاب - تورات - مورد تحریف قرار گرفته و حقایقی از میان آیاتش حذف شده است، در باب دوازدهم از «کتاب دانیال»،25 آیات یکم تا سیزدهم این عبارات آمده است:

1. آن فرستندة آسمانی که لباس کتاب بر تن داشت، در ادامة سخنانش گفت: در آن زمان، فرشتة اعظم، میکائیل، به حمایت از قوم تو برخواهد خاست. سپس چنان دوران سختی پیش خواهد آمد که در تاریخ بشر بی‌سابقه بوده است؛ امّا هر که از قوم تو، نامش در کتاب خدا نوشته شده باشد، رستگار خواهد شد؛

2. تمام مردگان زنده خواهند شد. بعضی برای زندگی جاودانی و برخی برای شرمساری و خواری جاودانی؛

3. حکیمان، همچون آفتاب خواهند درخشید و کسانی که بسیاری را به راه راست خدایت کرده‌اند، چون ستارگان تا ابد درخشان خواهند بود؛

4. سپس به من گفت: امّا تو ای دانیال! این پیش‌گویی را مثل یک راز نگهدار. آن را مُهر کن تا وقتی که زمان آخر فرا رسد. بسیاری به سرعت حرکت خواهند کرد و عِلم خواهند افزود؛

5. آنگاه من، دانیال، نگاه کردم و دو نفر دیگر را نیز دیدم که یکی در این سوی رودخانه و دیگری در آن سوی آن ایستاده بودند؛

6. یکی از آنها، از آن فرستادة آسمانی که لباس کتان بر تن داشت و در این هنگام، بالای رودخانه ایستاده بود، پرسید: چقدر طول خواهد کشید تا این وقایع عجیب به پایان برسد؟

7. او در جواب، دو دست خود را به سوی آسمان بلند کرد و به خدایی که تا ابد باقی است، قسم خورد و گفت: این وضع تا سه سال و نیم طول خواهد کشید. وقتی ظلم و ستمی که بر قوم خدا می‌شود، پایان یابد، این وقایع نیز به پایان خواهد رسید؛

8. آنچه را که او گفت، شنیدم؛ ولی آن را درک نکردم. پس گفتم: ای سرورم! آخر این وقایع چه خواهد شد؟

9. او جواب داد: ای دانیال! تو راه خود را ادامه بده؛ زیرا آنچه گفته‌ام مهر خواهد شد و مخفی خواهد ماند تا زمان آخر فرا رسد؛

10. عدّة زیادی پاک و طاهر خواهند شد؛ ولی بدکاران به کارهای بدشان ادامه خواهند داد. از بدکاران هیچ‌کدام چیزی نخواهند فهمید؛ امّا حکیمان همه چیز را درک خواهند کرد؛

11. از وقتی که تقدیم قربانی‌های روزانه منع شود و آن بت در خانة خدا برپا گردد، یک دورة هزار و دویست و نود روزه سپری خواهد شد؛

12. خوش به حال آن کس که صبر می‌کند تا به پایان دورة هزار و سیصد و سی و پنج روزه برسد؛

13. امّا ای دانیال! تو راه خود را ادامه بده تا پایان زندگی است، فرا رسد و بیارامی؛ امّا بدان که در زمان آخر زنده خواهی شد تا پاداش خود را بگیری.

صاحب کتاب «عبقری‌الحسان» پس از بیان این آیات از «انجیل» می‌افزاید:

این ناچیز گوید: فقرة اخیر اشاره به رجوع دانیال به دنیا در زمان ظهور موفور السّرور است و در خبر مروی در «خرایج» از حضرت حسین بن علی(ع) به این معنی تصریح شده است که حضرت در صبح عاشورا از شهادت و نیز از رجعت خود و ائمّه و ظهور حضرت قائم(عج) خبر می‌دهد و می‌فرماید:

«وَ إِنَّ دَانِيَالَ وَ يُونُسَ يَخْرُجَانِ إِلَی أَمِيرِ الْمُؤْمِنِين(ع) يَقُولَانِ صَدَقَ اللهُ وَ رَسُولُه؛26

و همانا دانیال و یونس [از قبر] خارج می‌شوند و به سوی امیرالمؤمنین(ع) می‌روند؛ در حالی که می‌گویند: راست گفتند خداوند و رسولش.»

و با هفتاد نفر به جنگ با اهل «بصره» مأمور شوند. پس با اهل بصره قتال داده و بر آنها غالب شوند.27

و در «الزام الناصب»28 از «حسام الشّیعه» نقل نموده که در فصل اوّل از کتاب صفینای نبی - از مجموعه صحیفه‌های تورات - آمده است:

زمان صاحب نزدیک شده است و روز ظهور، روزی تلخ می‌باشد که شجاع از آن می‌گریزد؛ روز ضیق است و در بلاد معموره و اماکن و غرفه‌های عالیه، اضطراب حال، ظلمت، عجّه، بادهای تند و صوت عظیم است.

مردم مضطرب می‌شوند و مثل راه رفتن کوران راه می‌روند به جهت عصیان نمودن مر صاحب را. خون‌های ایشان ریخته شده و بدن‌های آنان خرد می‌شود. طلا و نقره‌های ایشان، آنها را در روزی که صاحب، بر آنها غضب نماید، نجات نمی‌دهد؛ زیرا در وقت غضب صاحب، تمام آنچه روی زمین است، سوخته می‌شود.

بس از آن فرموده: نصارا این علامات را به مسیح - عیسی بن مریم(ع) - منطبق ساخته‌اند با آنکه آنچه از تواریخ ایشان معلوم می‌شود، آن است که چیزی از این علائم، مناسب و ملایم با عیسی و تا زمان آن نیست؛ چه آنکه از آن جمله است، نزدیک شده زمان صاحب. تا [آنجا] آنکه می‌فرماید: آنچه را که از آن سختی‌ها مبتلا می‌شوند، به واسطة غضب نمودن صاحب بر آنها است و «صاحب» از القاب خاصّة حضرت بقیّه الله(عج) است؛ کما لا یخفی.

و قول آنکه فرموده: طلا و نقرة ایشان، در روز غضب صاحب، آنها را نجات نمی‌دهد؛ این خود دلیل واضحی است که مراد از صاحب، مسیح نیست؛ زیرا نصارا اتّفاق دارند بر اینکه مسیح

غضوب نبوده و هیچ وقت غضب نفرموده است.

پس از این عبارات، صحّت انطباق این علامات بر قائم(عج) ظاهر می‌شود؛ نه غیر آن؛ چه آنکه مراد از صاحب، کسی است که غیر از گویندة این علایم است و این گوینده همانا از وجود و آمدن آن خبر می‌دهد و نصارا به الوهیّت مسیح قائلند. به اعتقاد ایشان، مسیح قائل به این علائم و مبشّر به ظهور و مخبر از ظهور صاحب است. پس باید صاحب، غیر از مسیح باشد و آن شخص به دلالت لفظ صاحب، اقتدارش بر مخالفان و استعلایش بر جبابرة طاغین و سخت گرفتن جنابش بر امرا و سلاطین، غیر از حضرت بقیّة الله نیست.

بنابراین روز ظهور آن نور موفور السرور بر کفّار و معاندان، «یوماً عبوساً قمطریراً» و «عذاباً صبّا» یا آنکه مراد از آن علائم، آن چیزهایی باشد که وقت ظهور آن حضرت، بر قلوب واقع خواهد شد از خوق و هول و اضطراب، از ندایی که جبرئیل در میان زمین و آسمان می‌نماید و آن حضرت را اسم می‌برد که از آن ندا، مردم به فزع در می‌آیند. خوابیده، برپا می‌ایستد و ایستاده، می‌نشیند و نشسته، برپا می‌ایستد.

ممکن است مراد از ظلمت و عجّه و بادهای وزندة تند، به کسوف شمس و خسوف قمر در آن روز اشاره باشد و وزیدن باد سیاه، به باد سیاهی که در وقت ورود آن بزرگوار در مدینه می‌وزد و امتحان ایشان در جبت و طاغوت اشاره باشد. پس تمام آنها را هلاک می‌نماید.

و مراد از صیحة عظیمه، آن صیحه‌ای است که هنگام ظهور آن جناب در نزد قرص آفتاب بلند می‌شود. آنگاه اهل آسمان‌ها و زمین‌ها، آن صیحه را می‌شنوند که: «الا یا اهل العالم! هذا مهدی آل محمّد(ص)!

این مهدی آل محمّد است که ظاهرشده، با او بیعت نمایید تا آنکه هدایت یابید.»

و قول آنکه فرموده: «مردم مضطرب می‌شوند تا آنکه به جهت عصیان نمودن ایشان به صاحب، مثل کوران راه می‌روند، مراد آن است که اضطراب آنان به واسطة اقتدار صاحب و سلطنت او نسبت به ایشان است و ایشان از آن جناب، خایف و در غیّ خود تائه29 هستند.» بر این مطلب دلالت دارد آنچه که در فصل اوّل و دوم آن کتاب است، می‌فرماید: «ای امّت ذلیلة خفیفه! پیش از گذشتن فرصت، ایمان بیاورید و اجتماع نمایید او را - یعنی صاحب را - و پیش از روز تعب و انتقام، متابعت نمایید.»

مراد از ریختن خون‌ها و پایمال شدن جسدها، آن چیزی است که حضرت سیّد الشهداء(ع) در خطبة خود که اخبار به ظهور و کشیدن تیغ انتقام است، در ایّام رجعتش اشاره می‌فرماید و به خون‌خواهی خود تصریح می‌فرماید.

انتهی الخبر و الله المستعان و علیه التکلان.30

پی‌نوشت‌ها: