تحصيل 3 هزار آقازاده در خارج از كشور

حجّت‌الاسلام عليرضا سليمي، نمايندة مردم «محلّات» و عضو كميسيون آموزش و تحقيقات مجلس شوراي اسلامي، به خبرنگار پارلماني «فارس» گفت كه هم اكنون 75.000 دانشجوي ايراني در خارج از كشور تحصيل مي‌‌كنند.

به گفتة وي از ميان اين 75.000 دانشجو، حدود 3.000 نفر آنها آقازاده هستند.

سليمي در ادامه گفت كه از اين تعداد دانشجوي تحصيل‌كرده در خارج از كشور 80% در دورة كارشناسي و 20% آنها در دورة تحصيلات تكميلي تحصيل مي‌كنند كه نكتة قابل توجّه، آن است عمدة آقازاده‌هاي تحصيل‌كننده در خارج، در مقطع كارشناسي‌ ارشد و دكترا مشغول تحصيل هستند.

وي با طرح اين سؤال كه با وجود شرايط نسبتاً خوب براي تحصيل در بسياري از رشته‌ها در داخل كشور، چه ضرورتي دارد كه هنوز برخي افراد، به‌ ويژه آقازاده‌ها در خارج از كشور تحصيل مي‌كنند؟ اظهار داشت: چرا برخي از مسئولان موجب بسترسازي براي خروج فرزندانشان و تحصيل آنان در خارج شده‌اند؛ درحالي‌كه اكثراً از رانت و قدرت براي تحصيل فرزندانشان در خارج استفاده مي‌كنند.

اين عضو كميسيون آموزش و تحقيقات مجلس سپس متذكّر شد كه مجلس شوراي اسلامي به شدّت به ‌دنبال محدود كردن تحصيل فرزندان مسئولان، اعّم از وزرا و نمايندگان است تا با اين اقدام، جلوي برخي سوءاستفاده‌هاي سرويس‌هاي جاسوسي بيگانگان را كه براي آنها تور اطّلاعات پهن كرده‌اند، بگيرد.

منبع: سایت رجا نیوز، سه‌شنبه 4 خرداد 1389 ساعت 16:22.

ضابطه یا رابطه

علی خلیل اسماعیل

يكي از بلاهايي كه از ديرباز دامن‌گير جوامع بشري بوده و هم‌اكنون نيز با شدّت بيشتري به حيات شوم خود ادامه مي‌دهد، معضل ویژه‌خواری1 نزدیکان مسئولان بوده است. پديدة ویژه‌خواری، از بارزترين آسيب‌هاي اجتماعي و شايع‌ترين بيماري‌هاي اداري در نظام مديريتي كشورهاست كه پيامدهاي منفي و مظاهر نكبت‌بار آن در بسياري از جوامع، از جمله كشورهاي اسلامي قابل مشاهده و پيگیري است.

به شهادت تاريخ، ارتكاب اين خيانت با تمامي مراحل و صورت‌هاي گوناگوني كه در بستر زمان به خود گرفته، فرد و جامعه را در سراشيبي سقوط قرار داده و از نيل به سعادت هر دو جهان بازداشته است. هر چند افراد، زشتي این کار را در لابه‌لاي عبارت و عناوين فريبنده و در وراي نام‌هايي، چون حقّ اولاد، صلة رحم، چراغی که به خانه رواست و... پنهان مي‌كنند، امّا ناگفته پيداست كه تغيير نام، به هيچ وجه تغييري در ماهيت آن نمي‌دهد.

انحصارطلبی در زمرة آفت‌هایی است كه اگر در جامعه‌اي نفوذ كند، مفاسد فراواني، از قبيل بي‌عدالتي، يأس و نااميدي ضعفا و از بين رفتن اعتماد عمومي را به دنبال داشته و به تدريج، شيرازة اجتماع را فرو مي‌پاشد. به همين دليل، در آموزه‌هاي ديني، به شدّت تقبيح شده است.

ویژه‌خواری که در عربی واژة «استئثار» برای آن به کار می‌رود، از مصادیق انحصارطلبی است. استئثار به معنای خودگزینی و اختصاص دادن چیزی به خود است.2 بر این اساس، استئثار و ویژه‌خواری به معنای مقدّم داشتن خود يا وابستگان و هواداران خود بر ديگران در تأمين نيازها و خواسته‌هاست.

«قرآن» این انحصارطلبی را در همة زمینه‌ها، مذمّت می‌کند؛ در هدایت، در حقّانیت،3 دوستی خدا،4 قانون‌گذاری،5 انحصارطلبی اقتصادی6 و در حکومت‌داری.7

امیرمؤمنان، علی(ع) در سخنی به برخی آثار ویژه‌خواری و انحصارطلبی اشاره کرده و فرمودند:

«الاِستِئثارُ يوجِبُ الحَسَدَ، وَ الحَسَدُ يوجِبُ البِغضَةَ، وَ البِغضَةُ توجِبُ الاِختِلافَ، وَ الاِختِلافُ يوجِبُ الفُرقَةَ، وَ الفُرقَةُ توجِبُ الضَّعفَ، وَ الضَّعفُ يوجِبُ الذُّلَّ، وَ الذُّلُ يوجِبُ زَوالَ الدَّولَةِ وَ ذَهابَ النِّعمَةِ؛8

ویژه‌خواری و انحصارطلبی، حسادت می‌آورد و حسادت، دشمنی و دشمنی، اختلاف و اختلاف، پراكندگی و پراكندگی، ضعف و ضعف، زبونی و زبونی، زوال دولت و از ميان رفتن نعمت.»

از نظر امیرمؤمنان علی(ع)، خود ویژه‌خوار پیش از مردم، به هلاکت و تباهی خواهد افتاد؛ زیرا اگر مردم دنیای خود را از دست می‌دهند، ویژه‌خوار آخرت خویش را به بهایی اندک فروخته و هلاکت ابدی را برای خود رقم زده است. آن حضرت می‌فرمایند:

«مَن يَستَأثِر مِنَ الأموالِ يَهلِك؛9

هر كه در اموال، انحصارطلبی كند، نابود می‌شود.»

آن حضرت (ع) در فرمانشان به مالک اشتر نیز می‌فرمایند:

«از انحصارطلبی در آنچه مردم در آن برابرند و غفلت از آنچه در حوزة مسئوليت تو قرار دارد و در برابر ديدگان مردم روشن است، بپرهيز؛ زيرا تو به خاطر ديگران مؤاخذه خواهی

شد و به زودی پرده‌های امور از برابر ديدگانت كنار خواهد رفت و داد ستمديده از تو گرفته خواهد شد.»10

پیامبر اکرم(ص) فرمودند:

«پنج کس هستند که من و هر پیامبر مستجاب الدّعوه‌ای، آنان را لعنت کرده است: .... کسی که اموال عمومی را به خود منحصر سازد و [تصرّف در] آن را [به نفع خود] حلال شمارد.»11

امیرمؤمنان علی(ع) خطاب به عمر بن خطّاب فرمودند:

«سه چیز است که اگر آنها را حفظ و به آنها عمل کنی، از هر چیز دیگر، تو را کافی است و اگر آنها را ترک کنی، چیز دیگری برای تو فایده ندارد.»

عمر گفت: آنها چیست؟

امام فرمودند:

«1. اجرای حدود بر همه کس، چه از اقوام باشد و چه غیر از آنان؛

2. حکم کردن طبق کتاب خدا، در حال خشنودی و خشم؛

3 .تقسیم عادلانة بیت‌المال میان همة مردم، از عجم و عرب.»

عمر گفت: سوگند به جانم! مختصر و بلیغ گفتی.12

حضرت علی(ع) فرمودند:

«بخشش نابه‌جای حکمرانان از اموال عمومی مسلمانان، ستم و خیانت است.»13

عوامل و ریشه‌ها

1. ايمان ضعيف

مهم‌ترين دليل گرايش به اين خیانت، ضعف ايمان و عدم آراستگي به زيور تقوا و پرهيزگاري است. شخص باتقوا از نيروي قناعت‌ورزي برخوردار است و همين نيرو، وي را از حرص و طمع و در نتيجه، افتادن در این دام رهايي مي‌بخشد.

2. تکبّر و غرور

برخی بر این باورند که اصولاً مناصب اجتماعی برای آنان ساخته شده و دیگران هیچ شایستگی‌ای برای این‌گونه مسئولیّت‌ها ندارند. این روحیة انحصارطلبی در حوزة سیاسی، ریشه در تکبّر و غرور شخصیت دارد. افرادی که دچار خودبزرگ‌بینی هستند و مال و ثروت و قدرت را مبنا قرار می‌دهند، برای دیگران هیچ ارزش و پایگاه اجتماعی‌ای قائل نیستند و مناصب را منحصر در خود دانسته و مانع از قدرت‌یابی یا منصب‌یابی دیگران می‌شوند.14

3. منفعت‌طلبي

انسان، داراي غريزة منفعت‌طلبي است و همواره در راستاي منافع خود حركت مي‌كند. از این‌رو، اختصاص امکانات حدّاکثری به اطرافیان و به ویژه فرزندان خود، ريشه در غريزة منفعت‌طلبي افراد دارد.

4. ساختارهای غلط اداری

ویژه‌خواری، مرضی ناشي از واقعيت‌هايي است كه در يك نگاه اقتصادي، محصول ساختارهاي غلط اداري است و از شيوع نوع خاصّي از فساد در دستگاه‌هاي دولتي حكايت دارد. عامل دیگر، پیچیدگی قوانین و رویه‌های اداری و عدم شفّافیت آنهاست.

5. بی‌توجّهی به شایسته‌سالاری

عامل بعدی این غدّة خطرناک، بی‌توجّهی به شایسته‌سالاری در گزینش مناصب و مشاغل دولتی و از میان رفتن منزلت اجتماعی مشاغل دولتی است. ازاین‌رو، راه از بین بردن این غدّة کشنده، آمدن مسئولان و حاکمان شایسته و مصلح در رأس کار است .

حضرت فرمودند:

«فَلَيْسَتْ تَصْلُحُ الرَّعِيَّةُ إِلَّا بِصَلَاحِ الْوُلَاةِ وَ لَا تَصْلُحُ الْوُلَاةُ إِلَّا بِاسْتِقَامَةِ الرَّعِيَّةِ؛15

پس مردم صالح نمی‌شوند، مگر به اصلاح زمامداران و زمامداران صالح نمی‌شوند، مگر با استقامت مردم»

سیرة اهل‌بیت(ع) در برخورد با نزدیکان

1. برخورد امام علی(ع) با برادرش عقیل

امیرمؤمنان(ع) در برابر زیاده‌خواهی برادرشان، عقیل فرمودند:

«اگر علی را بر روی تیغ‌های تیز سعدان که خواب را برباید یا به غل زنجیر در بندند، بهتر و شیرین‌تر از آن است که خدا و پیامبرش را در حالتی ملاقات کنم که بر بندگان خدا ستم نموده باشم. به خدا سوگند! عقيل را در نهايت بينوايی ديدم. از من خواست تا يك صاع از گندم شما مردم را به او ببخشم؛ در حالی كه، فرزندانش را از شدّت فقر، آشفته موی و گردآلود با چهره‌ای نيلين می‌ديدم. چند بار نزد من آمد و خواهش خود مكرّر كرد و من، همچنان، به او گوش می‌دادم و او پنداشت كه دينم را به او می‌فروشم و شيوة خويش وامی‌گذارم و از پی هوای او می‌روم. پس پاره‌آهنی را در آتش گداختم تا مگر عبرت گيرد و به تنش نزديك كردم. عقيل همانند بيماری ناله سر داد و بيم آن بود كه از حرارتش بسوزد.

گفتم: ای عقيل! نوحه‌گران در عزايت بگريند! آيا از حرارت آهنی كه انسانی به بازيچه گداخته است، می‌نالی و مرا از آتشی كه خداوند جبّار به خشم خود افروخته، بيمی نباشد؟ تو از اين درد می‌نالی و من از حرارت آتش ننالم؟ ... به خدا سوگند! اگر همة هفت اقليم عالم را و هر چه در زير آسمان است، به من دهند تا نافرمانی خدا كنم، آن‌قدر كه پوست جوی را از مورچه‌ای بربايم، نپذيرم و اين دنيای شما برای من از برگی كه ملخی می‌خايد، حقيرتر است.

علی را با نعمتی كه روی در زوال دارد و لذّتی كه پايدار نمی‌ماند، چه كار؟ از اينكه خِردم به خواب بي‌خبری رود يا به زشتی لغزشی مبتلا گردم، به خدا پناه می‌برم.»16

از این‌رو، معاویه بعد از شنیدن این جریان از عقیل، سخت در شگفتی فرو رفت و گفت:

«هَيْهاتَ هَيْهاتَ عَقِمَتِ النِساءُ أنْ يَلِدْنَ مِثْلَهُ؛17

چه دور است چه دور است يافتن همانند او! زنان عقيم هستند از اينکه مثل علی بزايند.»

2. برخورد امام(ع) با پسر عمویش، ابن ‌عبّاس

در نامه‌ای از سوی امیرمؤمنان(ع) به ابن‌ عبّاس آمده است:

«از بندة خدا، علی، امیرالمؤمنین(ع) به عبدالله بن عبّاس

امّا بعد. بنگر آنچه را نزد تو جمع شده از غلّات مسلمانان و درآمدها و غنایم متعلّق به ایشان. پس آنها را بین افرادی که نزد تو هستند (و احتیاج دارند) تقسیم کن تا ایشان را بی‌نیاز سازی و باقیماندة آن را نزد ما بفرست تا بین کسانی که نزد ما هستند، تقسیم کنیم. و السّلام.»18

در جای دیگر حضرت به ابن‌ عبّاس می‌فرمایند:

«ای فرزند عبّاس! بهرة تو از حکومت، نباید مالی باشد که از آن استفاده کنی و نه غیظ و خشمی که با امر و نهی شفا یابد؛ بلکه باید هدف تو نابودی باطل و زنده داشتن حق باشد.»19

3. پاسخ نه به زیاده‌خواهان

در آن زمان که گروه کثیری از نزدیکان و اصحاب امیرالمؤمنین، علیّ بن

ابی‌طالب(ع) از دور آن حضرت پراکنده شده و به سوی معاویه ره سپردند تا که نصیبی از دنیا ببرند، گروهی از یاران حضرتش خدمت ایشان رسیدند و عرضه داشتند: ای امیرمؤمنان، این همه اموال را بخشش کن و این اشراف عرب و قریش و کسانی را که می‌ترسی زیر بار فرمان تو نروند و به سوی معاویه بگریزند، بر سایر آزادشدگان و عجمیان ترجیح و تفضیل ده. امیرالمؤمنین(ع) فرمودند:

«مرا می‌گویید که پیروزی را از راه ستم بجویم؟ نه. به خدا سوگند! تا خورشید می‌تابد و ستاره‌ای در آسمان می‌درخشد، دست به چنین کاری نمی‌یازم. به خدا سوگند! اگر این اموال از خودم بود، هر آینه مساوات را در میان آنان مراعات می‌کردم. چه رسد به اینکه مال خودشان است.»20

4. عکس‌العمل امام در برابر پسرعمویشان عبدالله

عبدالله، پسرعموی حضرت، از طرف امیرمؤمنان(ع) در «بصره» و نواحی «اهواز» و «کرمان» و... سمت کارگزاری داشت. او، زیاد بن ابیه را که چندان هم خوش‌نام نبود، عامل بصره کرد. امام اعمال زیاد را زیر نظر داشت و این نامه را برای او نوشت:

«به خدا سوگند! سوگندی راست که اگر آگاه گردم در مال مسلمانان به کم و بیش خیانت ورزیده‌ای، چنان بر تو سخت گیرم که اندک‌مال و گران پشت از فاقه و خوارمایه گردی. والسّلام.»21

5. امام صادق(ع) وپرهیز از ویژه‌خواری

در سیرة امام صادق(ع) ابداً کسی مشاهده نکرد که نزدیکان خویش را بر بقیّه برتری و امتیاز ویژه دهند. از این‌رو، بر تأسّی از سیرة پیامبر(ص) تأکید، شیوة آن حضرت را به عنوان حکم خداوند مطرح می‌کردند و می‌فرمودند:

«اهل اسلام، فرزندان اسلام هستند. در پرداخت، بالسّویه عمل می‌کنم.»

نمونه‌اش جواب از سؤالی دربارة نحوة تقسیم بیت‌المال است که می‌فرمایند:

«هُوَ فِعْلُ رَسُولِ اللهِ فِي بَدْوِ أَمْرِهِ؛22

این [تساوی در حقوق]، همان شیوة رسول خدا(ص)در [همان] ابتدای حکومتشان است.»

6. امام زمان(عج) وعدالت

از جمله اوصاف امام مهدی(عج)، روش ایشان در ادارة امور بیت‌المال به شیوة پیامبر(ص) است.

عبدالله بن مسعود، از پیامبر(ص) در مورد اوصاف آن حضرت نقل می‌کند که:

«يَقْسِمُ الْمَالَ بِالسَّوِيَّةِ وَ يَجْعَلُ اللهُ الْغِنَی فِي قُلُوبِ هَذِهِ الْأُمَّةِ؛23

[مهدی (عج)] مال را طبق مساوات تقسیم می‌کند و خداوند قلب‌های این امّت را لبریز از بی‌نیازی خواهد کرد.»

در آخر، توصیة ما به همة مسئولان برای برون‌رفت از این معضل، همان سفارش‌های امام متّقین به فرزندشان، امام حسن(ع) است:

الف)خداترسی

«فَإِنِّی أُوصِیكَ بِتَقْوَی اللهِ أَی بُنَی وَلُزُومِ أَمْرِهِ، وَعِمَارَةِ قَلْبِكَ بِذِکْرِهِ، الاِعْتِصَامِ بِحَبْلِهِ. وَأَی سَبَب أَوْثَقُ مِنْ سَبَب بَینَكَ وَبَینَ اللهِ إِنْ أَنْتَ أَخَذْتَ بِهِ؛24

پسرم! تو را به تقوای الهی و التزام به فرمانش و آباد کردن قلب و روحت با ذکرش و چنگ زدن به ریسمان (لطف و عنایت) او توصیه می‌کنم و کدام وسیله می‌تواند میان تو و خداوند مطمئن‌تر از «حبل الله» باشد؛ اگر به آن چنگ زنی و دامان آن را بگیری.»

ب) زهد در دنیا

ج) یاد مرگ

«(پسرم) قلب خویش را با موعظه زنده کن و هوای نفس را با زهد (و بی‌اعتنایی به زرق و برق دنیا) بمیران. دل را با یقین نیرومند ساز و با حکمت و دانش، نورانی و با یاد مرگ رام نما و آن را به اقرار به فنای دنیا وادار. با نشان دادن فجایع دنیا، قلب را بینا کن و از هجوم حوادث روزگار و زشتی‌های گردش شب و روز، آن را برحذر دار.

اخبار گذشتگان را بر او (بر نفس خود) عرضه نما و مصائبی را که به اقوام قبل از تو رسیده است، به او یادآوری کن. در دیار و آثار (ویران‌شدة) آنها گردش نما و درست بنگر آنها چه کردند، از کجا منتقل شدند و در کجا فرود آمدند. هرگاه در وضع آنها بنگری، خواهی دید که از میان دوستان خود، خارج شدند و در دیار غربت بار انداختند. گویا طولی نمی‌کشد که تو هم یکی از آنها خواهی شد.»25

پی‌نوشت‌ها: