غيبت امام زمان، عليهالسلام، در نگاه علي، عليهالسلام
حضرت علي، عليهالسلام، موضوع غيبت را با زمينهسازي بخصوصي مرحله به مرحله مطرح مينمايند. در مرحله اول پس از تصريح به لزوم وجود حجت الهي در روي زمين ميفرمايند:
... لا تخلوا الأرض من حجة قائم للّه حجته. إمّا ظاهر معلوم و إمّا خائف مغمور...(1)
زمين هرگز از حجت الهي كه براي خدا قيام ميكند خالي نخواهد بود منتهي گاهي ]شرايط براي حضور علني او فراهم ميشود و در نتيجه [حجت پروردگار عالم به صورتي كه براي همگان شناخته شده باشد در بين آنها زندگي ميكند ولي گاهي ]به جهت وقوع انحرافات و پيدايش فساد و تباهي زمينه براي حضور آشكار حجت آماده نميگردد لذا او[ به صورت نهان و ناشناخته به انجام وظيفه ميپردازد.
در روايت ديگر بعد از اشاره به ضرورت وجود امام معصوم در زمين و تبيين مسؤوليتهاي وي اضافه مينمايند كه:
حجت خدا يا ظاهر است و فرمانروايي نميكند )چون از او فرمانبرداري نميشود( و يا غايب از ديدهها و پنهان است كه مردم در انتظارش به سر ميبرند اگر چه جسم و شخص حجتهاي الهي در برههاي از زمان به جهت ترس يا وجود خطر مخفي باشد ولي دانش آنها از مردم نهان نخواهد بود و آداب ايشان در قلبهاي مؤمنان استوار و ثابت خواهد بود و مردم بر طبق آن آداب رفتار خواهند كرد.(2)
آنگاه پس از معرفي بيشتر امام زمان، عليهالسلام، ميفرمايند:
للقائم منّا غيبة امدها طويل...(3)
براي قائم ما دوره غيبتي هست كه مدت آن طولاني خواهد بود.
بالاخره در روايتي ديگر اصبغ بن نباته ميگويد:
روزي به خدمت عليبن ابيطالب، عليهالسلام، رسيدم با كال تعجب ديدم آنحصرت در درياي فكر غوطهور است، عرض كردم يا اميرالمؤمنين مگر اتفاقي افتاده است كه اينگونه نگران به نظر ميرسيد؟ حضرت فرمودند: درباره فرزندي كه از نسل من بعدها به دنيا خواهد آمد فكر ميكردم. او يازدهمين فرزند من است او مهدي ماست كه زمين را پس از آنكه از ظلم و ستم پر شده است با عدل و داد پر خواهد ساخت. براي او دوران غيبت و سرگرداني خواهد بود كه عدهاي در آن ايام از حق منحرف ميشوند...(4)
و بر طبق روايت ديگري در اشاره به طولاني بودن دوره غيبت ميفرمايند:
دوره غيبت آن حضرت به اندازهاي طولاني خواهد بود كه افراد ناآشناي به مصالح الهي بگويند: براي خداوند نيازي در آل محمد، صلّياللَّهعليهوآله، نيست(5)
يعني اگر از آل محمد، صلّياللَّهعليهوآله، كسي در روي زمين وجود داشت تاكنون بايد ظهور ميكرد و به اين نابسامانيها پايان ميداد.
و در ضمن سخنان ديگري در توصيف دوره غيبت فرمودهاند:
وقتي كه امام غايب از فرزندان من از چشم مردم پنهان شد افراد از حدود شرع خارج ميشوند و اغلب مردم گمان ميكنند كه حجت خدا از بين رفته است و امامت باطل شده است سوگند به خدا در چنين دورهاي حجت خدا در بين آنهاست در كوچه و بازار رفت و آمد ميكند و سخنان آنها را ميشنود... او مردم را ميبيند ولي آنها تا زمان معيني قادر به رؤيت او نيستند...(6)
حكمتهاي غيبت
براي غيبت امام زمان، عليهالسلام، علت و حكمتهاي زيادي در روايات اهلبيت، عليهمالسلام، ذكر شده است كه در مجموعه روايات حضرت علي، عليهالسلام، در اين باره به چند مطلب به عنوان علت و حكمت غيبت اشاره شده است كه اين بخش را با ذكر آن موارد به پايان ميبريم:
1- ليغيبنّ عنهم تمييزاً لاهل الضلالة...
او از ديدهها پنهان خواهد شد تا گمراهان شناخته شوند.(7)
2- و اعلموا أنّ الأرض لا تخلوا من حجة للّه و لكن الله سيعمي خلقه منها بظلمهم و جورهم و إسرافهم علي
أنفسهم...(8)
بدانيد كه زمين از حجت الهي خالي نخواهد بود ولي خداوند مردم را به خاطر ظلم و ستمي كه مرتكب ميشوند و زيادهروي كه در حق خود انجام ميدهند بزودي از ديدن حجت الهي محروم خواهد ساخت.
3- إنّ للقائم منّا إذا قام لم يكن لأحد في عنقه بيعة فذلك تخفي ولادته و يغيب شخصه.(9)
همانا وقتي قائم ما قيام كند، بيعت كسي در گردن او نخواهد بود به اين جهت )براي اينكه بيعت كسي در گردن او نباشد( تولد او به صورت پنهاني انجام ميگيرد و بعد جسم او از چشم مردم نهان خواهد شد.
4- باضطهادكم ولدي...
امام، عليهالسلام، به مناسبتي وقايع غيبت و پيشامدهاي آن را شبيه به حوادثي كه براي قوم حضرت موسي، عليهالسلام، پيش آمد معرفي مينمايند. آن حضرت در علت وقوع مسأله غيبت ميفرمايند:
سرگرداني و تحير شما در دوره غيبت امام زمان، عليهالسلام، چندين برابر سرگرداني قوم حضرت موسي، عليهالسلام، خواهد بود و آن در اثر ظلم و ستمهايي كه بر فرزندان من روا خواهيد داشت بوقوع ميپيوندد.(10)
5- خائفاً مغموراً لئلا يبطل حجج الله و بيناته...
خداوند حجت خود را ولو در حال هراس در پشت پرده غيبت حفظ خواهد كرد تا براهين حق و نشانههاي روشن او )در هدايت و راهنمايي به صراط مستقيم( از ميان نرود...(11)
نتيجه آن كه بر طبق اين بخش از روايات علي، عليهالسلام، اموري چون: مشخص گشتن اهل ضلالت و گمراهي از اهل هدايت، ظلم و تعدي به حقوق ديگران، در امان ماندن امام، عليهالسلام، از بيعت با ستمگران، حفظ جان حجت الهي، امتحان مردم و... از جمله حكمتهاي غيبت امام زمان، عليهالسلام، هستند.
***