نویسندگان جهانی یهود درایران (۱)

محمّد طیّب

انگیزة این گردآوری

سال‌هاست به عنوان یک علاقه‌مند به کتاب و کتاب‌خوانی از نمایشگاه‌های داخلی و بین‌المللی کتاب بازدید می‌کنم؛ حضور مستمرّی در کتابخانه‌ها و کتاب‌فروشی‌های کشور دارم و بخش قابل ملاحظه‌ای از اوقاتم به مطالعه و تحقیق و ارائة حاصل آن به عزیزان نسل جوان می‌گذرد.

در طول این سال‌ها در حیطة علوم انسانی و هنر به آثار متعدّدی برخورده‌ام که آفرینندگان آن یا خود یهودی بوده‌اند یا موضوع کتاب به آنچه در مجموعة فرهنگ جهانی، مورد علاقة یهودیان است، مرتبط می‌شده است. بسیاری از این کتاب‌ها را خوانده‌ام و در محتوا و پیام‌هایشان دقّت کرده‌ام؛ البتّه به عنوان یک مسلمان ایرانی نمی‌توانم نگرانی عمیق خود را از شیوع فراوان این آثار کتمان کنم.

کسانی که اندکی با مقولة صهیونیزم فرهنگی و خطراتی که به خصوص برای نسل جوان دارد، آشنا باشند، از اهمّیت موضوع ترجمه و انتشار بی‌پروای آثار یهودیان و محصولات رنگارنگ ناشران صهیونیست در حیطة علوم انسانی1 نیز به خوبی آگاه هستند و می‌دانند چنین اقدامی با هدف تأمین سلطه‌ای عمیق و دائمی صورت می‌پذیرد.

هدیه‌های فکری زهرآلود

فروید جملة مشهوری دارد که: هدیه‌های فکری چه با مهارت به زهر آلوده‌اند! آری! زینت کردن باطل، هنر شیطان است؛ البتّه همین که باور کردید طعامی زهرآلود است، دیگر به آن لب نخواهید زد.

هدایای فکری یهودیان مسمومند؛ یا از همان ابتدا یا در میانه یا آخر کار.

روانشناسی فروید، مارکسیسم مارکس، جامعه‌شناسی دورکیم، اومانیسم ترویجی اریش فروم و...، به واقع دردی را که از دنیا و آخرت بشر درمان نکرده؛ بلکه او را گرفتار دردهای متعدّدی هم کرده است.

هدایای فکری یهود با تبلیغات فراوان عرضه می‌گردد و به تواتر ارائه می‌شود تا سالم و مغذّی نشان داده شود. این روش‌ها را باید شناخت و فریبشان را نخورد.

اقتضای ولیّ نگرفتن یهود و نصاری، داشتن سوءظن به طعام‌های فکری‌ای است که با آن، روح ما را پرورش می‌دهند. بدون تعارف و مسامحه، باید قائل به نگاه کاراگاهی در مورد محصولات فکری و هنری یهودیان - چه در نقش تولیدکننده، چه در نقش توزیع‌کننده و چه درنقش تبلیغ‌کننده - بود. غربی‌ها، از قضا خود چنین هستند و تا جایی که نگارندة این سطرها مطّلع است، کاراگاهانه‌ترین رفتارهای خود را در عرصة تربیتی و سنجش نویسندگان و ناشران کتب و مجلّات مرتبط با کودک و نوجوان سامان می‌دهند.

رفتار کارگزاران و سیاست‌گران فرهنگی غرب، بعد از یازدهم سپتامبر، بسیار خشن‌تر، بی‌پرواتر و وقیحانه‌تر از گذشته شده است؛ رفتاری توأم با تحقیر، تهدید و ضرب و شتم.

موضوع سوءظن در عالَم اخلاق را نباید با تساهل و تسامح‌های نادرست در عرصة انتظام و امنیت و مراودات فرهنگی و سیاسی با بیگانگان، بلکه با دشمنان دین و آئین و هویّت ملّی‌مان به اشتباه بگیریم.

البتّه ماندن در سوءظن و ترديد و تردّد و حرکتی سرگیجه‌آور در دایرة شکّ و تردید هم معنا ندارد. باید تکلیف هر موضوع را در زمان مناسب و متناسب آن روشن کرد. شک، معبر و پل خوبی است برای عبور و مکان بسیار بدی است برای خانه کردن.

کتاب «دایی جان ناپلئون» نوشتة ایرج پزشک‌زاد، از شخصیتی سخن می‌گوید که در جایگاه گذر و عبور - یعنی شک - خانه کرده است. او به هر اتّفاقی مشکوک است که مبادا زیر سر انگلیسی‌ها باشد و این‌گونه، واقعيت وجود دست پنهان «انگلیس» در بسیاری از وقایع سیاسی مهمّ دورة قاجار و پهلوی‌ها در «ایران» را به جانب هجو می‌کشاند. دایی جان ناپلئون، به توانایی تشخیص نرسیده است و همواره وقایع مختلف را بر پل شک به تفسیر می‌نشیند و معلوم است که عاقبت کار چنین هویّتی، رسیدن به آمیزه‌ای از جنون و حرکت‌های نادرست و خنده‌دار است.

خلاصه اینکه، نظام فرهنگی ما باید به همة محصولات غرب، با دیده سوءظن نگاه کند؛ ولی نباید در این حال باقی بماند. ارزش کار عالمانه و محقّقانه و پژوهش‌های کارآمد هم در همین نقطه است که معلوم می‌شود. البتّه این هم موضوع روشنی است که نظام فرهنگی ما تا رسیدن به جایگاهی اطمینان‌بخش و تزلزل‌ناپذیر در تفسیر و تحلیل درست تعاملات غرب، فاصلة بسیاری با آنچه سزاوار است، دارد.

کتاب، مقولة فرهنگی عجیبی است

کتاب یکی از ارزشمندترین فرآورده‌های بشری و گنجینة بزرگترین ثروت‌های بشر، یعنی دانش و تحقیق است. دین و دنیای بشر و جسم و جان انسان، به برکت کتاب، تأمین و تغذیه می‌شود و فرآیند کمال بشری به وسیلة کتاب تحقّق می‌یابد. کتاب، مادر تمدّن‌ها و نیز عصارة آنها است و بشر با پدید آوردن کتاب، درس‌های بی‌شماری را که در کتاب تكوين بدو آموخته شده، گرد می‌آورد و در محیط بشری، منتشر می‌سازد و بدین‌گونه، روز به روز، گنجينة ثروت بشری غنای بیشتر می‌یابد.2

از این‌رو، خوب و بد کتاب و آفرينندگان آن را باید شناخت.

بحمدالله توفیق یار شد تا با بهره‌گیری از برخی آشنایی‌هایی که با موضوع يهود و اقتدار جهانی و ظلمانی‌شان در پهنة فرهنگ روزی‌ام شده بود، بتوانم با تلاشی فزون‌تر، یادداشت‌های پراکنده‌ای را که در این زمینه تهیّه کرده بودم، به صورت کنونی درآورم و تقديم علاقه‌مندان نمایم؛ یادداشت‌هایی که خصوصاً به حجم وسیع کتاب‌های ارائه شده توسط نویسندگان یهودی - که آثارشان به زبان فارسی در این آب و خاک، ترجمه و منتشر شده - اشاره‌ای مختصر دارد.

پیش از تقدیم ادامة مطلب، لازم به تصریح می‌دانم که مخاطبان اصلی نوشتة حاضر عزیزانی نیستند که نسبت به موضوع یهود در تاریخ و فرهنگ معاصر، بدون مطالعه یا با مطالعة اندک باشند؛ مخاطب نوشتة حاضر کسانی هستند که مقدّمات این موضوع را تا حدودی تخصّصی گذرانده و لااقل، بعضی آثار مهمّی را که در نقد کوشش‌های ناصواب یهودیان، تاکنون نوشته شده، خوب خوانده‌اند.

ملاک ما در معرفی یهودیان

در تهیّة فهرستی از نویسندگان یهودی با توجّه به اینکه یهودیت بر مبنای نژاد تعريف می‌شود، توافق بر اینکه چه کسی یهودی است؟ لازم به نظر می‌رسید.

پاسخ به این سؤال بارها به شکل‌های مختلف، در اروپا در ادوار گوناگون، خصوصاً دوران جنگ جهانی دوم داده شده است و در کشورهای «آلمان»، «ایتالیا» و «فرانسه» محقّقانی که با خطر تهاجم‌های فرهنگی و اجتماعی یهودیان آشنا بوده‌اند، به زعم خود، به این پرسش پاسخ داده‌اند. هرچند بخش‌های قابل ملاحظه‌ای از حاصل تلاش‌های مطالعاتی آن دوران، بعد از پیروزی متّفقين - یعنی يهود - به اصرار صاحبان سلطه، تحت عنوان دروغین «مبارزه با نژادپرستی» مكتوم و پوشیده مانده است، ليکن گاه و البتّه جسته و گریخته از نکاتی مطّلع می‌شویم که به نوبة خود جالب است؛ مثلاً می‌خوانیم:

پس از آتش‌بس و تسلیم فرانسه به آلمان در جنگ جهانی دوم، حکومت مارشال پتن که نسبت به موضوع کتاب و تأثیر آن در فرهنگ‌سازی توجّه کافی داشت، با تأسیس اداره‌ای برای امور کتاب، به تهیّة فهرستی اقدام کرد که امروزه، از آن تحت عنوان «فهرست اُتو»3 یاد می‌شود.

فهرست اُتو که مرجع همة ممنوعیت‌ها و توقیف‌های بعدی شد، در سال ۱۹۴۳م.، آثار ۷۳۹ نویسندة یهودی فرانسه‌زبان را دربر می‌گرفت و فروش آثار آنان، مگر در مورد کتاب‌هایی که محتوای علمی داشتند، ممنوع شد.4

یک بار دیگر به اشراف چشمگیر یهود بر فرهنگ فرانسه که عمدتاً در دوران جمهوری سوم حاصل شده است، نظر افكنید: ۷۳۹ نویسندة یهودی فرانسه‌زبان. مگر یهودیان فرانسه‌زبان چند نفر بوده‌اند که بیش از هفتصد نویسندة ممنوع‌القلم داشته اند؟!

امروزه و به دنبال احساس قدرتمندی و اقتداری که به یهودیان سلطه‌جو دست داده است، به این پرسش که: کدام نویسنده یهودی است؟ خیلی راحت‌تر پاسخ داده می‌شود. سایت‌های اینترنتی متعدّدی با نگاه مثبت و تحسین‌گر، شخصیت‌های یهودی را در سطوح و صنوف و شقوق گوناگون فهرست کرده‌اند و با کمال افتخار در مورد ایشان اطّلاع‌رسانی می‌کنند. از این گذشته، کتب فراوانی نیز در این زمینه نوشته شده یا به طور مستمر، در دست نگارش است. به نظر نگارنده، تعیین‌کننده‌ترین این منابع، «دانشنامة جودائیکا»5 است.

جودائیکا کتابی است که به قلم یهودیان، با سرمایه‌گذاری و سازماندهی یهودیان، دربارة یهودیان، به زبان انگلیسی و برای همة یهودیان دنیا نوشته شده است. البتّه مخاطبان چنین اثری در واقع، تنها یهودیان انگلیسی‌زبان نیستند؛ بلکه همة مردم جهان هستند.

دهه‌ها است که یهودیان سلطه‌جو و کتمان‌گر با تکیه بر توانایی‌های فوق‌العادّة مالی، پیشرفت‌های علمی، ساختارآفرینی‌های سیاسی و امنیتی و همچنین با اتّکا بر قدرت نظامی «آمریکا» و اروپا، چندان احساس امنیت و آرامش خیال کرده‌اند که به آشکار ساختن شمّه‌ای از اطّلاعات مربوط به خود بپردازند؛ ولی روشن است که جودائیکا، تنها حاوی همان معلوماتی است که یهودیان مایل هستند خود در مورد خود بپراکنند. بنابراین باید بسیار سنجیده و با احتياط، از چنین دانشنامه‌ای استفاده کرد.

معرفی دائرة‌المعارف جودائیکا

دائرة‌المعارف جودائیکا یک اثر بسیار مهمّ یهودی است که انتشار آن از چند دهه پیش آغاز شده. این اثر حاصل سال‌ها کار فشرده و متمرکز پژوهندگانی یهودی از سراسر جهان است و تصویری جامع از تمام جنبه‌های زندگی و دانش یهودی تا روزگار حاضر ارائه می‌كند.6

به مدّت چندین سال، به ویژه از زمان وقایع مهم و ناگهانی در تاریخ یهودیت در دهه ۱۹۴۰م.، یک دائرة‌المعارف یهودی کاملاً جدید، به ویژه به زبان انگلیسی برای یهودیان، به «اورشلیم» منتقل شد. اورشلیم در این زمان، مرکزی انگلیسی‌زبان که تقریباً نیمی از یهودیان جهان آن را تشكیل می‌دادند، احساس می‌شد.7

در نخستین دورة کار، که در ایالات متّحده انجام می‌شد، پرفسور بنتصيون نتانیاهو،8 ویراستار آن زمان «دائرةالمعارف هبرائیکا»، سمت سرویراستاری را عهده دار شد. دفتر اصلی ویرایش در سال ۱۹۶۳م. در «فيلادلفيا» دایر شد. در سال ۱۹۶۵م.، پرفسور نتانیاهو از این سمت کناره گرفت و متعاقب آن، مركز ويراستاری به اورشلیم منتقل شد. اورشلیم در این زمان، مرکز بی‌رقيب مطالعات یهودی در جهان بود و بزرگترین محقّقان یهودی، از جمله پروفسور سسیل روث،9 سرویراستار جدید این اثر، در این شهر اقامت داشتند.10

به جز موضع‌گیری‌ها و نگاه صهیونیستی دست‌اندرکاران تألیف این اثر، انتقال مرکزیت دائرة‌المعارف جودائيکا به اسرائیل نیز به خوبی نشان از هویّت صهیونیستی دانشنامة جودائیکا دارد.

در سال ۱۹۶۷م.، کار با جدّیت آغاز و پنج سال برای تکمیل آن در نظر گرفته شد. برای اینکه کار در زمان مقرّر به پایان برسد، بنا شد که تقسیمات، هرچه جزئی‌تر شود تا ویراستاران و نویسندگان بیشتری به آن بپردازند. محتوای دائرة‌المعارف به

بیست بخش اصلی و هر بخش نیز، خود به بخش‌های فرعی‌ای تقسیم شد. برخی از بخش‌ها دو یا سه قسمت داشتند؛ ولی برخی دیگر دارای قسمت‌های بیشتری بودند؛ مثلاً بخش تاریخ، ۳۵ قسمت داشت و بخش مشارکت یهودیان در فرهنگ جهان، دارای بیش از هفتاد قسمت بود.11

گسترة این کار را این امر روشن می‌کند که به جز ۳۰۰ ویراستار و ۱۸۰۰ نویسنده، ۱۵۰ کارمند نیز به کار گماشته شدند و تازه این، پیش از مراحل چاپ و صحّافی بود.12

یکی از ویژگی‌های ممتاز این دائرة‌المعارف در مقایسه با دائرةالمعارف‌های پیشین، گزینش تعداد و کیفیت اطّلاعات تصویری آن است. برای این منظور، آرشیوی از بیست و پنج هزار عکس، گردآوری و از این میان، هشت هزار تصویر برای دائرة‌المعارف انتخاب شده است. این تصاویر معمولاً تکمیل‌کنندة اطّلاعات مکتوب هستند؛ به ویژه وجود چند صد عکس رنگی، موجب بازآفرینی روشن و دقیق بسیاری از شاهکارهای هنر یهودی شده است.13

طرّاحی جلد دائرةالمعارف کاری است از طرّاح انگلیسی، ابرام جیمز،14 در شکل شمعدان (Femmah) که این آیه از «کتاب اشعیا» را به زبان عبری و انگلیسی دربردارد:

بیایید تا به کوه خداوند و به خانة خدای یعقوب برآییم تا طریق‌های خویش را به ما تعليم دهد و به راه‌های وی سلوک نماییم؛ زیرا که شریعت از صهيون و كلام خداوند از اورشلیم صادر خواهد شد.15

این آیه به نحوی روی جلد کتاب آمده است که سه کلمة خداوند (Lord)، صهيون (Zion) و اورشليم (Jerusalem)، به گونه‌ای بارز در عطف کتاب جای گرفته است.16

یکی از ویژگی‌های مهمّ این دائرة‌المعارف، فهرست راهنمای مبسوط آن است. با استفاده از این فهرست، به راحتی می‌توان به هر مطلبی مراجعه کرد. این فهرست بیست و پنج هزار موضوع در اختیار خواننده می‌نهد که به کمک آن، می‌توان به حدود دویست هزار موضوع دست یافت و خواننده درمی‌یابد که حتّی در مورد عنوان‌هایی که مدخل مستقل ندارند، در کجا می‌تواند اطّلاعات کسب کند. افزون بر این، خواننده می‌تواند تمام جنبه‌های یک موضوع را در دائرة‌المعارف بیابد.17

یکی از امور مشکل در تدوین دائرة‌المعارف، تصمیم در مورد این امر است که کدام مدخل در دائرة‌المعارف گنجانده شود و کدام گنجانده نشود. در برخی مدخل‌های راجع به زندگی‌نامه، در مواردی، مشکل این بود که چه کسی یهودی است. اصل نخستی که پذیرفته شد، این بود که هرکه یهودی متولّد شده، یهودی است؛ حتّی اگر بعدها تغییر کیش داده باشد. اصل دوم این بود که شخصی را که

والدین یهودی دارد، می‌توان به عنوان یهودی در دائرة‌المعارف آورد.18

جلد هفدهم دائرة‌المعارف، محتوی اطّلاعات بین سال‌های ۱۹۷۲ تا ۱۹۸۱م. است. در این جلد، آخرین اطّلاعات دربارة افراد زنده‌ای که زندگی‌نامه‌اشان در جلدهای پیشین آمده، خلاصه‌ای از وقایع جدید، آمارهای تازه و... آمده است.

پس از این، جلد دیگری از این دائرة‌المعارف، با عنوان ده‌سال‌نامه، از ۱۹۸۲ تا ۱۹۹۳م.، به چاپ رسید که مکمّل اطّلاعات جلدهای پیشین است و اطّلاعات این ده سال را ارائه می‌دهد. جلد هفدهم و کتاب «ده‌سال‌نامة جودائیکا»، خود فهرست راهنمای مجزّایی دارند که در آن، به مدخل‌های مندرج در جلدهای پیشین ارجاع داده شده است. برای نمونه، مدخل «ایران» که در جلد هشتم آمده است، وقایع ایران و یهودیان این کشور را تا سال 1971م. / 1349ش. پی می‌گیرد. وقایع ده سال بعد، یعنی تا سال 1981م. / 1359ش.، در جلد هفدهم، با اشاره به مدخل ایران در جلد هشتم آمده است و در جلد بعدی، یعنی ده‌سال‌نامة 1983 تا 1992م.، به وقایع تازة ایران، مثل جنگ ایران و «عراق»، اشاره شده است. پدیدآورندگان دائرة‌المعارف در پی آنند که این روند را ادامه دهند و ده سال نامه‌ها را در آینده نیز به چاپ رسانند.19

فایل پی.دی.اف این کتاب (ویرایش 2006م.) در دوره‌ای 22جلدی با قطع رحلی، حجمی بالغ بر هفده هزار و پانصد صفحه را شامل می‌شود.

پی‌نوشت‌ها: