خسرو آقایاری
- نخیر! به جان شما نمی‌شود، بفرمایید، شما بفرمایید!
- اختیار دارید پهلوان! شما بزرگ و پهلوان این شهر هستید. چه کسی جرئت دارد جلوتر از پهلوان حسن وارد زورخانه شود؟ بفرمایید.
با جار و جنجال از درِ زورخانه وارد شدند. ده نفری بودند. به همدیگر تعارف می‌کردند و خودشان را بزرگ نشان می‌دادند. این قدر پهلوان، پهلوان کرده بودند که توجّه همه جلب شده بود. حسن که زودتر از بقیه وارد زورخانه شده بود، همان‌طور جلوی در با صدای بلند گفت:
- یاالله، سلام بر همگی! قربان آقایان! قربانتان بروم! بفرمایید! تو را به خدا شرمنده نکنید!
بقیه هم پشت سر حسن وارد شدند و به سکّوها رفتند. چند نفری جواب سلام حسن را دادند؛ امّا آن‌طوری که باید و شاید، کسی تحویلشان نگرفت. وقتی دیدند که مرشد نه تنها به زنگ نزد، بلکه با ضرب هم آنها را وارد نکرد و محلّی به آنها نگذاشت، خیلی عصبانی شدند. حسن با خشم، چپ چپ به مرشد نگاه می‌کرد. از کم‌محلّی مرشد آن‌قدر عصبانی شده بود که می‌خواست از همان پایین با مرشد درگیر شود. یکی از نوچه‌های حسن که پشت سرش ایستاده بود، با صدای بلند داد زد:
- برای سلامتی پهلوان حسن صلوات بفرست!
و به دنبال آن، خودشان چند نفری صلوات فرستادند؛ امّا ورزشکارهایی که در زورخانه بودند، اعتنایی به آنها نکردند. بالأخره زیر سردم روی سکّوها نشستند.
تن و بدن ساخته‌ای داشت. قد بلند، اندام ورزیده و بازوان پیچیده و نیرومند. مدّتی بود که بین ورزشکاران «تهران» و پهلوان‌ها، اسم حسن دولابی سر زبان‌ها افتاده بود. شهرت حسن به خاطر این نبود که پهلوان بی‌مانندی باشد، امّا در چند کشتی‌ای که بین او و نوچه‌های سرشناس تهران برگزار شده بود، حسن حریفان خود
را شکست داده بود. عدّه‌ای هم دورش جمع شده بودند و اسمش را سرزبان‌ها انداخته بودند و ادّعای پهلوانی پایتخت را داشتند. بعد از مرگ پهلوان سیّد حسن رزّاز و پهلوان حاج محمّدصادق بلور فروش، نظم و انضباط ورزش پهلوانی از هم پاشیده شده بود. هرکس ادّعای پهلوانی و ضرب و زنگ داشت. دیگر احترامی برای پیران ورزش باقی نمانده بود. در این میان، حسن هم که جوان زورمند و شروری بود و کلّة پربادی داشت، بیشتر از همه، ادّعای پهلوانی می‌کرد. عدّه‌ای هم دورش جمع شده بودند و سروصدا راه می‌انداختند تا بلکه از این نمد، کلاهی نصیبشان بشود و به نان و نوایی برسند. در همة شهر تهران، اسم حسن دولابی به خاطر شرارت سر زبان‌ها افتاده بود. در خیلی از زورخانه‌ها، از ناچاری برای او ضرب و زنگ می‌زدند. اگر کسی هم این کار را نمی‌کرد و جلوی آنها می‌ایستاد، سروکارش با نوچه‌های حسن بود و زیر مشت و لگد آنها له می‌شد.
مرشد به آرامی ضربش را گرم می‌کرد و گاهی تلنگری به آن می‌زد. حسن درحالی‌که باد به غبغب انداخته بود و با خشم به مرشد نگاه می‌کرد، رو به نوچه‌هایش با صدای بلند گفت:
- مثل اینکه جناب مرشد به‌جا نیاوردند و نفهمیدند چه کسی وارد زورخانه‌اشان شده است؟
یکی از نوچه‌های حسن با لحن چاپلوسانه‌ای گفت:
- اختیار دارید پهلوان! کیست که پهلوان حسن را نشناسد؟! همة «ایران» پهلوان حسن دولابی را می‌شناسند. ایشان اشتباه کردند، نفهمیدند. حالا هم اشتباه خودشان را درست می‌کنند.
بعد رو به مرشد کرد و گفت:
- آهای مرشد! پس چرا معطّلی؟ زود برای پهلوان حسن به زنگ بزن.
چند نفری از ورزشکاران جوان که مشغول گرم کردن خودشان بودند، با تعجّب نگاه می‌کردند.
مرشد با ناراحتی گفت:
- بلند شوید! زود از این زورخانه بروید بیرون. اشتباه آمدید. اینجا مثل زورخانه‌های دیگر نیست. اینجا زورخانة حاج سیّد حسن رزّاز است. در این زورخانه، به پرگوها و بی‌ادب‌ها محل نمی‌گذارند. این زورخانه پهلوان دارد. درست است که حاج سیّد حسن به رحمت خدا رفته، امّا نوچه‌های پهلوانش هنوز هستند. زنگ این زورخانه، فقط برای سیّد ستون به صدا در می‌آید. هرکس هم که ادّعایی دارد، با او طرف است.
جوانی که با مرشد صحبت می‌کرد، با لحن مسخره‌ای گفت:
- اِ؟ حالا کجا تشریف دارند این سیّد ستون شما؟ برایشان پیغام بگذارید، پهلوان حسن دولابی آمدند تا تکلیفشان را معلوم کنند.
مرشد با بی‌اعتنایی به آنها جا سنگی را نشان داد و گفت:
- آقا تشریف دارند. سنگ می‌گیرند. خودشان جواب شما را می‌دهند.
حسن و نوچه‌هایش به طرف جاسنگی خیره شدند. انتهای زورخانه، در غرفه‌ای که جاسنگی بود، لنگی روی زمین انداخته بودند و مردی زیرسنگ خوابیده بود. پیرمردی سرپا ایستاده بود و مشغول شمردن سنگ بود:
- یزدان پاک، خالق افلاک، سیّد کائنات، سبب‌ساز کلّ سبب خود الله!
مرد بدون توجّه به سر و صداهایی که بلند شده بود، با آرامش سنگ می‌گرفت. هربار به یک طرف می‌غلتید و دست دیگرش را با سنگ بلند می‌کرد.
مردی که سرپا ایستاده بود، لنگی را لوله کرده و به دور گردنش انداخته بود. یک جفت میل را روی شانه‌هایش گذاشته بود و گاهی آرام میل را دور کتفش می‌چرخاند و با صدای زنگ‌دارش، سنگ گرفتن رفیقش را می‌شمرد:
- چاره‌ساز بیچارگان خود الله... پنجة خیبرگشای مولا نگهدارت!... شش ساق عرش مجید... قبلة هفتم دخیل!
مرد همان‌طورکه سنگ می‌گرفت، گفت:
- موسی بن جعفر نگهدارت!
چشمشان که به حاج سیّدتقی زینتی افتاد، ساکت شدند و کمی خودشان را جمع وجور کردند. آقا سیّد تقی همان‌طور که با توجّه سنگ‌های دوستش را می‌شمرد، چشم‌غرّه‌ای به حسن و رفقایش رفت و دوباره میل را دور کتفش گرداند و مشغول شمارش شد. سیّدتقی زینتی و سیّد ابراهیم حسینی که به سیّد ستون معروف بود، هر دو دوست صمیمی و از نوچه‌های سرشناس حاج سیّد حسن رزّاز بودند. بعد از حاجی هم کسی قدرت کشتی گرفتن و عرض اندام در برابر آنها را نداشت. سیّد تقی همچنان با دقّت مشغول شمارش بود. حسن و نوچه‌هایش متوجّه شدند آنکه سنگ می‌گیرد، سیّد ستون است. با دقّت، سنگ گرفتن مرد را تماشا می‌کردند. یک ذرّه لغزش در سنگ‌هایش نبود. هرچه بیشتر می‌گرفت، راحت‌تر سنگ را بلند می‌کرد و دست‌ها و بدنش بلندتر می‌شد.
دو لنگه سنگ، مثل دو کفة ترازو، بدون کمترین کم و زیادی، مرتّب بالا و پایین می‌رفت و مرد زیر سنگ‌ها می‌غلتید. شمارش سنگ سیّد تقی از چندصد گذشته بود و مردی که زیر سنگ خوابیده بود، بدون احساس خستگی همچنان سنگ می‌گرفت. هرچه بر تعداد شمارش سنگ‌ها افزوده می‌شد، تعجّب حسن و نوچه‌هایش بیشتر می‌شد. دیگر صدا از کسی در نمی‌آمد؛ حتّی نوچه‌ها و ورزشکاران «زورخانة پامنار» هم همه نشسته بودند و سنگ گرفتن سیّد را تماشا می‌کردند. بعد از هر صد جفت سنگ، سیّد تقی تقاضای صلوات می‌کرد و ورزشکاران صلوات می‌فرستادند و مرد همچنان سنگ می‌گرفت. جمعیت هفت بار صلوات فرستاده بودند و مرد دست‌بردار نبود. سیّد تقی دیگر صدایش را رها کرده بود زیر سقف زورخانه و با صدای بلند می‌شمرد. نوچه‌های حسن نگاه‌های معنی‌داری به هم می‌کردند. بعد از مدّتی طولانی، مرد سنگ‌ها را بر زمین گذاشت. آقا سیّدتقی با صدای بلند گفت:
- یک هزار بار جمال شاه مردان صلوات!
صدای صلوات در فضای زورخانه پیچید. مرد از جایش بلند شد. سیّدتقی دوباره گفت:
- برای سلامتی پهلوان، حاج سیّد ابراهیم حسینی صلوات بفرست!
باز هم جمعیت صلوات فرستادند. صدای ماشاءالله ماشاءالله و بر چشم بد لعنت، از هر طرف بلند بود. مرشد اسپند را مشت کرد و روی آتش ریخت و ضرب را محکم به صدا در آورد و بر زنگ کوفت و گفت:
- جمال جدّة سادات صلوات!
باز طنین صلوات فضای زورخانه را نورباران کرد.
پهلوان مردی پیر بود؛ با قامتی رسا و بدنی ورزیده. به چهره و موهای سپیدش که نگاه می‌کردی، ردّپای گذر زمان را برآن می‌دیدی. بیشتر از شصت سال از عمرش گذشته بود؛ امّا بدنی ورزیده و چالاک داشت. پیرمرد با حوله‌ای که در دست داشت، عرق تنش را خشک کرد. بعد به سیّدتقی گفت:
- داداش یاالله! شما بفرمایید سنگ بگیر، من می‌شمرم.
سیّد تقی با خنده گفت:
- نه آقاجان! شما دیگر چیزی برای ما نگذاشتی. با این سنگی که گرفتی، دیگر چه کسی جرئت می‌کند طرف سنگ برود؟ رفقا منتظر هستند. بهتر است برویم پایین و ورزش را شروع کنیم. سنگ من بماند برای بعد.
بعد سیّد نگاهی به زیر سردم انداخت. حسن و نوچه‌هایش را ورانداز کرد و گفت:
- آقایان خوش آمدید! یا علی! بابا، مجلس بی‌ریاست! بلند شوید، لخت شوید، ما هم ورزش نکردیم.
کسی چیزی نگفت. حسن اخم‌هایش را در هم کشیده بود و ساکت نشسته بود. آقا سیّد ابراهیم یاعلی‌گویان پرید داخل گود. مرشد با حرارت، ضرب را به صدا در آورد و بر زنگ کوفت. پشت سر او حاج سیّدتقی زینتی و بقیّة ورزشکاران را به تناسب کسوت و مقامشان وارد می‌کرد. با تعارف سیّد ستون، ورزشکارها تخته‌های شنا را برداشتند. سیّد تختة شنا را وسط گود، مقابل مرشد، روی زمین گذاشت و زانو زد. مرشد آرام ضرب سرنوازی می‌گرفت و می‌خواند:
اوّل هر کار «بسم الله الرّحمن الرّحیم»
مطلع انوار «بسم الله الرّحمن الرّحیم»
پادشاه مصر شد یوسف برای آنکه گفت
بر سر بازار «بسم الله الرّحمن الرّحیم»
٭٭٭
زورخانه است دلا چندگهی ماوا کن
به خرابات و مناجات رهی پیدا کن
خانة ورزش ما هست علی‌رغم فلک
سرزمینی که بود پاک‌تر از چشم ملک
خانة ورزش ما جای هوس ناکان نیست
جای پاکان بود این منزل ناپاکان نیست
ورزش فقر بود روز و شبان در سر ما
خاک کشتی است همه بالش ما بستر ما
بوریایی که از آن بوی ریا می‌آید
کی سزاوار به سرمنزل ما می‌آید
هست ما را ز جهان پاره لُنگی به میان
آن هم از کهنه‌سوار است به جان رندان
گر گداییم ز غیرت دل ما پر پیچ است
پادشاهی جهان در نظر ما هیچ است
مدّعی کوشش بی‌جا چه کنی هیچی هیچ
چند بار یک بریسی شده‌ای فتیله‌پیچ
خانة ورزش ما جای هوس‌ناکان نیست
جای پاکان بود این منزل ناپاکان نیست
اشعار مرشد که تمام شد، حسن با عصبانیت از جایش بلند شد و به طرف در به راه افتاد و با صدای بلند گفت:
- حالا دیگر کنایه می‌زنی؟ باشد، عیبی نداره! به من می‌گویند حسن دولابی. پهلوانی این شهر هم مال من است. از این پیرمردها هم کاری ساخته نیست. دعوای ما سرجایش است. تکلیف ما می‌ماند به وقتش.
بعد هم با خشم از در زورخانه خارج شد.
سیّدتقی که از کوره در رفته بود، می‌خواست از گود به بالا بپرد و جواب این جوان جسور را بدهد که آقا سیّدابراهیم به او اشاره کرد و گفت:
- بنشین سیّد! هیچی نگو. یک خرده خونسرد باش. بگذار شرّشان را کم کنند.
همین‌طور که حسن و دار و دسته‌اش از زورخانه خارج می‌شدند، مرشد داد زد:
- شما که قابل کشتی گرفتن با پهلوانان نیستید؛ امّا هروقت دل و جرئت لخت شدن پیدا کردید، خودم حاضرم با شما کشتی بگیرم.
بعد از ورزش، سیّدابراهیم از سیّدتقی و مرشد پرسید:
- اینها کی بودند؟ چی بودند؟ حرف حسابشان چی بود؟
سیّدتقی گفت:
- حاجی! این پسر، اسمش حسن دولابی است. نوچة «زورخانة گذر ارباب» است. چند سالی است ورزش می‌کند. تن و بدنش هم خوب است؛ امّا آدم شرّ و ناراحتی است. چند تا کشتی گرفته و چند نفری را زمین زده، خیالات برش داشته است. یک عدّه هم دورش جمع شدند و پهلوان پهلوان می‌کنند. این جوان هم باورش شده و ادّعای ضرب و زنگ دارد. چند وقت پیش، در زورخانة «کوچة غریبان»، مرشد برایش به زنگ نزده، با دار و دسته‌اش ریختند سرش و کتک سیری به مرشد زدند.
مرشد گفت:
- آقاجان! حتماً ماجرای خراب شدن سردم زورخانة «گذر قلی» را شنیده‌اید؟ آن کسی که سردم زورخانة گذرقلی را خراب کرده، همین آدم است. آنجا هم مرشد برایش به زنگ نزده، با کتفش زده سردم را خراب کرده. مرشد را با سردم ریخته پایین. جوان قلدر و بی‌ادبی است. فکر می‌کند که پهلوانی گاوزوری است. خیالات برش داشته و خیال می‌کند اینجا هم مثل زورخانه‌های دیگر است که از ترس گردن‌کلفت‌هایی که دورش جمع شده‌اند، برایش به زنگ بزنند؛ امّا شما هم بدجوری زهر چشم ازشان گرفتید. وقتی که سنگ گرفتن شما را دیدند، دیگر جرئت نکردند لخت بشوند. دُمشان را گذاشتند روی کولشان و رفتند.
سیّدابراهیم گفت:
- امّا خدا به داد مردم برسد با این جوان‌های نادان! معلوم نیست تلافی امروز را سر چه کسی در بیاورند. این بچّه دوباره برمی‌گردد اینجا. این‌طور هم نیست که دیگر نیاید. او برای اینکه سری در سرها در بیاورد و بگوید که پهلوان‌های زورخانة پامنار را هم زمین زدم و آنجا هم برای من ضرب و زنگ زدند، برمی‌گردد؛، امّا این دفعه اگر آمد، باید ادبش کرد. منتظرم تا بیاید تا درس بزرگی به او بدهم.
حسن مثل برج زهرمار شده بود. مثل گل زغال، برافروخته بود. با عصبانیت می‌گفت:
- هنوز نشناخته‌اند که با چه کسی طرف هستند! مگر دست از سرشان برمی‌دارم؟ همه باید بفهمند پهلوان این شهر کیست. چند روز دیگر برمی‌گردیم. چنان درسی بهشان بدهم که خبرش همه جای ایران بپیچد. دو تا پیرمرد زه‌وار دررفته، می‌خواهند برای من عرض اندام کنند.
مردمی که در قهوه‌خانه نشسته بودند، به آنها زل زده بودند. یکی از نوچه‌های حسن رو به مردم کرد و گفت:
- پهلوان می‌خواست لخت شود و جوابشان را بدهد، من نگذاشتم! دیدم آن‌قدر عصبانی است که خون جلوی چشمانش را گرفته. ترسیدم اگر لخت بشود، کار دست آنها بدهد! برای همین هم نگذاشتم. مچ دستش را گرفتم و قسمش دادم بگذارد برای بعد.
وقتی که تنها شدند، اسماعیل بزّاز گفت:
- ببین داداش حسن! از خیر کشتی گرفتن با این پیرمردها بگذر. ندیدی اون بابا چطور سنگ می‌گرفت؟ خدایی ما صد تا از آن سنگ را نمی‌توانیم بگیریم. شوخی نیست هزار جفت سنگ! بدنش مثل فولاد بود. اینها شاگردان حاج سیّد حسن رزّاز هستند. کسی حریف آنها نیست. می‌ترسم با آنها سرشاخ شویم و کنفمان کنند.
٭٭٭
دو ساعت به ظهر مانده بود که حسن و دار و دسته‌اش با درشکه به طرف «زورخانة دانگی» راه افتادند. در زورخانه گروهی از ورزشکاران مشغول ورزش بودند. مرشد با حرارت زیاد ضرب می‌گرفت و ورزش با میان‌داری حاج قاسم سراج اجرا می‌شد. بیرون زورخانه حسن، کالسکه‌چی را به کناری انداخته و خودش به جای او نشسته بود. افسار اسب کالسکه را در دست گرفته بود و مرتّب با شلاّق اسب را می‌زد و اسب و کالسکه به سرعت به طرف زورخانه حرکت می‌کردند. به زورخانه رسیده بودند؛ امّا حسن همان‌طور اسب را می‌زد و مستقیم به طرف زورخانه هی می‌کرد. اسب با سرعت از چهارچوب در زورخانه گذشت و در و دیوار آن را خراب کرد و کالسکه تا کمر وارد زورخانه شد. مرشد و ورزشکاران بهت‌زده به کالسکه نگاه می‌کردند که دار دستة حسن با چوب و چماق به داخل ریختند و تا ورزشکاران متوجّه بشوند که چه خبر است، کتک مفصّلی به مرشد زورخانه و ورزشکاران زدند و مرشد را مجبور کردند که برای حسن به ضرب و زنگ بزند.
ادامه دارد...