نقش زن درتربیت خانواده ونهادینه ‌سازی فرهنگ انتظار

مرضيه نصرتي

زن و خانواده

خانواده کوچکترین واحد اجتماع و از نظر «قرآن کریم» دارای یک بافت طبیعی است؛ بافتی که حدّاقل زن و مرد، اوّلین هستة آن را تشکیل داده و با پیمانی شرعی، قرینِ هم گشته‌اند.

قطعاً کارکردهای خانواده متعدّد و قابل توجّه است؛ ایجاد امنیت روانی و آرامش روحی، ابقای نسل پاک، تأمین غریزه، جامعه‌پذیری و... مهم‌ترین ثمرات تشکیل خانواده هستند.

در تمام ادیان آسمانی، خانواده از قداست برخوردار است و در عین حال، در کشورهای توسعه‌یافته یا رو به توسعه، در معرض خطر است.

خطری که خانواده را تهدید می‌کند، این است که محوریت زن نادیده گرفته شده و در عوض، به وسیلة ابتذال، تبرّج و خودنمایی بدل گردد.

وجود زن در خانواده، به عنوان یک عنصر تأثیرگذار است که سقوط و صعود خانواده را تعیین می‌کند.

مسئولیت زن در سه حوزه خلاصه می‌شود:

1. خانه‌داری و گرم نگهداشتن کانون خانواده: کنترل و نگهداری و به‌سازی نخستین واحد اجتماع، یعنی حفظ شئون خانواده و اداره کردن خانه کار دشواری است؛ ولی همان‌گونه که باید جامعه‌سازی از فرد شروع شود، به عبارت روشن‌تر، ادارة کامل و اسلامی جامعة کوچک خانواده پایه و زیربنای تکامل جوامع بزرگ است.

پاداش انجام این مسئولیت در اسلام بسیار زیاد است تا آنجا که پیامبر خدا(ص) فرمودند:

«یک ساعت خدمت‌گزاری در خانه، بهتر از عبادت هزار سال و هزار حجّ و هزار عمره و آزاد کردن هزار برده و... است.»1

2. آموزش فرزند و مسئولیت انسان‌سازی: پرورش فرزندان نیک و آموزش آنها، یعنی انسان‌سازی، مجاهدسازی، شهیدپروری و... و چه مقامی بالاتر از این؟

پاداش چنین مقامی بسیار زیاد است. پیامبر اکرم(ص) فرمودند:

«کسی که فرزند خود را ببوسد، در نامة عمل او پاداش نیک می‌نویسند و کسی که فرزندش را شاد کند، خداوند او را در روز قیامت، شاد خواهد کرد.»2

از این روایت که بیانگر پاداش عظیم برای مهربانی کوچک مادر به فرزند است، به خوبی درک می‌کنیم که مقام مادری و تربیت فرزند با آن‌همه زحمات، چه پاداش عظیمی خواهد داشت.

لازم به ذکر است که این وظیفه تنها از زن برمی‌آید و کسی نمی‌تواند جایگزین او شود؛

3. شوهرداری و سازگاری با همسر: سازگاری با همسر، مهم‌ترین پایة گرم نگهداشتن کانون خانواده و تربیت صحیح فرزندان است3 و این مسئله به قدری در اسلام مهم است که حضرت رسول(ص) فرمودند:

«اگر بنا بر این می‌شد که به کسی امر کنم برای غیر خدا سجده کند، می‌گفتم: زنان شوهران خود را سجده کنند.»4

زن و انتظار

وظایف زن در عصر انتظار

اسلام از دو زاویه به زن نگاه می‌کند:

1. به عنوان یک انسان که از او توقّع پیشرفت دارد؛

2. به عنوان یک مکلّف که از او انتظار مسئولیت‌پذیری دارد.

تکالیف این عنصر مهمّ خلقت را می‌توان به دو حوزة فردی و اجتماعی تقسیم کرد:

الف) وظایف فردی

1. پاک‌سازی خود؛

2. آمادگی در همة زمینه‌های مختلف: پیراستگی، روح جهاد و سلحشوری، توانمندسازی و...؛

3. دین‌داری؛

4. معرفت به امام عصر(عج)؛

5. محبّت به امام عصر(عج)؛

6. اخلاق اسلامی.

ب) وظائف اجتماعی

1. تربیت نسل؛

2. امر به معروف و نهی از منکر؛

3. مسئولیت‌پذیری؛

4. ترویج عملی عدالت و عدالت‌خواهی.

با توجّه به آنچه گذشت، اگر بخواهیم فرهنگ انتظار را در جامعه نهادینه کنیم، باید از واحد کوچک اجتماع، یعنی خانواده شروع کنیم.

از آنجا که وارثان زمین صالحان هستند، منتظران حضرت حجّت(عج) باید در جهت اصلاح خویش و جامعه پیش روند. اصلاح از زمان کودکی و در بستری، به نام خانواده و در راه شکوفایی فطرت باید انجام پذیرد.

در «قرآن کریم»، خانواده به «بیت» تعبیر شده است. خانوادة مطلوب خداوند تعالی، خانواده‌ای است که مبنای فکری‌اش توحیدی و از شرک و طاغوت بر حذر باشد؛ با کرنش در مقابل حضرت احدیت و تسلیم محض بودن در برابر او و خدمت به خلق خدای متعال، خود را برای روز جزا و برای امر الهی جهاد و هجرت آماده نموده و برای نورانیت کانون خانواده، رضای خداوند متعال را حاكم نماید؛ اصلاح خویش، سرلوحة زندگی‌اش باشد و با امید به آینده‌ای روشن، تلاش نماید و در مراحل رشد فرزندانش، تربیت مهدوی را محور کارش قرار دهد.

بیتی که پیامبر خدا(ص) برای همسرانشان فراهم می‌نمودند، بیتی مملوّ از نور خدای متعال بود و افرادی از آنها خارج می‌شدند که هیچ چیز را جایگزین یاد خدا نمی‌کردند؛ بیتی که مهاجر در راه خدا می‌پروراند.

پی‌نوشت‌ها: