ارزش‌های انسانی محور قیام امام عصر(عج)

مجیدكافي امامي

پیرامون قیام امام عصر(عج) نظرات مختلفی وجود دارد که با هویّت‌شناسی قیام ایشان می‌توان به یک شاخص دست یافت و بر اساس آن، مواضع و رفتارهای خود را تنظیم نمود. این نوشتار، محور قیام حضرت را انسانیت معرفی می‌کند و همة امور را در زمان قیام و به تبع آن، در دوران انتظار، تحت‌الشّعاع آن قرار می‌دهد. بنابراین به موضوعات ذیل پرداخته می‌شود؛ تعریف ارزش‌های انسانی، جایگاه ارزش‌های انسانی در قرآن، ارزش‌های عارض یا اصیل انسانی رهبران الهی، ویژگی‌های شخصیتی و رفتاری رهبران الهی جامعه، الگو بودن و شخصیت کاریزماتیک رهبران الهی، عوامل کاریزمایی و هوشمندی رهبران الهی و انتظار امام عصر(عج).

پرسش بسیاری از علاقه‌مندان و تشنگان طریق معرفت در عالم، از منجیّ عالم بشریت دربارة قیام ایشان است. نیازمندی‌های ایجاد زمینة قیام، وضعیت زمانة پیش از قیام، نحوة شروع قیام، نوع تعامل ملّت‌ها، محلّ حکومت منجی، نیروها و سربازان و ساختار سازماندهی آنها و بسیاری پرسش‌های دیگر که اذهان هر تشنة مصلح جهانی را به خود مشغول ساخته است. در طول تاریخ، شخصیت‌های مختلف از ادیان و مذاهب گوناگون، دربارة نوع و چگونگی قیام منجی و بعضی از آنها مختصّ امام عصر(عج)، مطالب بسیاری بیان کرده‌اند و هر کدام، به نوعی تلاش داشته‌اند ابعاد مختلفی از قیام حضرت را معرفی کنند.

توجّه به همة اظهارنظرها کار مشکلی بوده است؛ چرا که برخی از آنها تحلیل فردی بوده و کمتر تطابق با واقعیت داشته و برخی دیگر نیز آمیخته با تفسیر به رأی، مصالح فردی، جناحی یا قومیتی شده است. بنابراین برای رسیدن به پاسخ‌های صحیح، چاره‌ای جز رجوع به قرآن و کلام صحیح معصوم(ع) نیست.

«إِنَّ هذَا الْقُرْآنَ يَهْدي لِلَّتي‏ هِيَ أَقْوَمُ وَ يُبَشِّرُ الْمُؤْمِنينَ الَّذينَ يَعْمَلُونَ الصَّالِحاتِ أَنَّ لَهُمْ أَجْراً كَبيرا؛1

به راستی! این قرآن (بندگان را) به استوارترین (راه‌ها) هدایت می‌کند و مؤمنانی را که کارهای شایسته می‌کنند، بشارت می‌دهد که مسلّماً ایشان را پاداش بس بزرگی است.»

نیز:

«لَقَدْ كانَ لَكُمْ في‏ رَسُولِ اللهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ كانَ يَرْجُوا اللهَ وَ الْيَوْمَ الْآخِرَ وَ ذَكَرَ اللهَ كَثيرا؛2

یقیناً برای شما در (روش و رفتار) پیامبر خدا(ص) الگوی نیکویی است برای کسی که همواره به خدا و روز قیامت امید دارد و خدا را بسیار یاد می‌کند.»

یکی از بهترین مصادیق لطف خالق یکتا به جامعة انسانی، معرفی قرآن و معصومان(ع) به عنوان الگوهای مناسب، به جامعة بشری است تا بشر بتواند به سهولت، با بررسی رفتارهای ایشان برای ارتقای رفتار اجتماعی‌اش، جوامع خود را به

سوی توسعة پایدار سوق دهد. امام علی(ع) می‌فرمایند:

«او که خاتم پیامبران بود، بخشنده‌ترین، پرحوصله‌ترین، راستگوترین، پاینده‌ترین مردم به عهد و پیمان، نرم‌خوترین و خوش‌مصاحب‌ترین مردم بود. هر کس بدون سابقة قبلی، او را می‌دید، هیبتش او را می‌گرفت و هر کس با او معاشرت می‌نمود و او را می‌شناخت، دوستدارش می‌شد و هرکس می‌خواست او را تعریف کند، می‌گفت: نظیر او را پیش از او و پس از او ندیده‌ام.»3

قرآن کریم با ارائة برنامه‌ای هدایتگر و پیامبر اکرم(ص) و خاندان پاکش با رفتار و ارائة شخصیت تأثیرگذار در جامعه، توانسته‌اند در طول سال های زندگی در «مکّه»، «مدینه»، «کوفه»، «بغداد»، «طوس» و «سامرّاء» با ارائة شخصیتی کاریزماتیک و تأثیرگذار و با معرفی نمونه‌ای از یک انسان اجتماعی و رهبر موفّق، قلوب عالم را به سمت خود متوجّه نموده و ضمن محوریت معرفت شناسی برای هر انسانی، در مقایسة ایشان با سایر شخصیت‌های جوامع دیگر، شیفتگی نسبت به مخاطبان جامعة الهی ایجاد نموده است.

نوشتار حاضر در خصوص شناخت ماهیت قیام امام عصر(عج) و تعریف انسانیت، به عنوان محور حرکت منجی عالم بشریت، نگاه خود را ارائه می‌دهد. برای ورود به بحث ضروری است شناخت دقیق‌تری نسبت به مقولة انسانیت پیدا کنیم تا بتوان بهتر مسیر تطبیق و تنظیم امور فردی و حکومتی دوران انتظار را براساس آن، هموار ساخت و به رسوایی انحراف‌های مضلّ و مخرّب جامعة منتظر کمک نمود.

تعریف ارزش‌های انساني

ارزش، همان نیروی محرّکی است که انسان را به دنبال تحقّق آرزوها و خواسته‌های خود وادار می‌کند و می‌تواند در شکل‌دهی کمّ و کیف تفکّر، قلب، رفتار و گفتار آدمی بسیار تأثیرگذار باشد. رهبران و افراد جبهة کفر و حق، شخصیت‌های منفور و قهرمانان تاریخ هر دو دارای ارزش متناسب با آرمان‌های خود بوده و هستند. در بین ارزش‌های جوامع بشری، ارزش‌هایی که مطابق با فطرت آدمی است و با معیارهای انسانی آن سازگاری دارد و از هواهای نفسانی او به دور باشد، «ارزش‌های انسانی» گویند.

امام علی(ع) می‌فرمایند:

«[ارزش] انسان به دو عضو کوچک اوست: دل و زبان؛ چون بجنگد، با دل جنگد و چون زبان باز کند، واضح و رسا بگوید.»4

بدیهی است که برای اصلاح، تغییر و تدبیر جامعه باید وجه تمایز آن را به دست آورد و راه‌های تبدیل ارزش‌های بد به ارزش‌های خوب را به کار گرفت. تغییر ارزش‌ها بسیار سخت، ولی شدنی است. اگر از افراد جامعة دینی در دوران انتظار غافل شدیم و ارزش‌های جامعه تغییر یابد، بر اساس آن، تقاضای جامعة دینی از درون نیازها و خواسته‌های خود، شکل و قالب می‌گیرد. در این صورت، رهبران علی‌البدل جامعة دینی همیشه در حالت منفعلانه، بدون نفوذ اجتماعی و سیاسی می‌شوند و در نهایت، تأثیرگذاری خود را از دست می‌دهند و جامعة تحت امر خود را به انحطاط می‌کشانند.

بر همین اساس، بسیار ضروری است که برای اصلاح جامعه، وضعیت تقاضای جامعه را ارتقا داد و برای نیل به آن، باید به سراغ اصلاح ارزش‌ها در سطح زندگی خصوصی و عمومی افراد جامعه رفت. اهمّیت موضوع نظام ارزش‌ها اقتضا می‌کند در ابتدا از بحر قرآن کریم بهره‌مند شویم.

جایگاه ارزش‌های انسانی در قرآن

در قرآن کریم، ارزش‌ها و دلیل گرایش رفتاری انسان‌ها متفاوت بیان شده است که منشأ آنها را الهی و غیرالهی معرفی و تلاش می‌کند با روش‌های مختلف، از جمله تبشیر و انذار افراد، جامعه را در مقابل ارزش‌های غیرالهی مصون سازد و آنها را به سمت ارزش‌های الهی و انسانی سوق دهد. در قرآن کریم، به نقش ارزش در رفتار آدمی اشاره می‌فرماید و ارزش را به عنوان عامل محرّک برای رفتار انسان معرفی می‌کند. خداوند می‌فرماید:

«لا جَرَمَ أَنَّما تَدْعُونَني‏ إِلَيْهِ لَيْسَ لَهُ دَعْوَةٌ فِي الدُّنْيا وَ لا فِي الْآخِرَةِ وَ أَنَّ مَرَدَّنا إِلَى اللهِ وَ أَنَّ الْمُسْرِفينَ هُمْ أَصْحابُ النَّار؛5

بی‌شک، آنچه شما (از نظامات دینی و سیاسی منحطّی) که مرا به سوی او می‌خوانید، هیچ ارزش (صلاحیت تأثیر) خواندنی (روی‌آوردنی) در دنیا و آخرت ندارد و محقّقاً (بدانید که در قیامت) بازگشت ما به سوی خداست و البتّه مسرفان (متجاوزان از راه راست) همه اهل آتش دوزخند.»

قرآن کریم در «سورة فرقان» نیز به مبحث ارزش اشاره می‌کند و توجّه به خواسته‌ها و نیازهای مخلوقات را برای خداوند، ارزش می‌داند و راه ماندن در توجّه خداوند و حفظ ارزش انسانی را به اندازة نوع دعا و ارتباط‌گیری با خداوند معرفی کرده است و سقف تقاضای عبد و بندة خدا را به اندازة شخصیت او می‌داند. خداوند در این‌باره می‌فرماید:

«قُلْ ما يَعْبَؤُا بِكُمْ رَبِّي لَوْ لا دُعاؤُكُمْ فَقَدْ كَذَّبْتُمْ فَسَوْفَ يَكُونُ لِزاما؛6

اگر دعای شما (خواسته‌های متعالی فراتر از غریزه) نبود، خداوند من چه ارزشی برای شما قائل بود؟ و شما (امکان ارتباط بی‌واسطه با خدا را) تکذیب کردید. پس به زودی (عواقب تکذیب) دامنگیر(تان) خواهد شد.»

در این آیة شریفه کلمة «یعبأ» که فقط یک بار در قرآن آمده است، از ریشة عبأ به معنای ثقل و سنگینی است. گویی خداوند یکتا در کفّة ترازوی ارزیابی آدم‌ها، به میزان کمّ و کیف دعاهای ایشان سرنوشت ایشان را تعیین می فرماید؛ چرا که این گفتار عطف بر آیات قبلی است و معنای آیه می‌شود که: «آیا نمی‌بینی که خدا از آسمان تگرگ متراکم و انبوه نازل می‌کند، به کوه‌ها و به هر سرزمینی که بخواهد، می‌فرستد و زراعت‌ها و بستان‌ها را تباه می‌کند و چه بسا نفوس و حیوان‌ها را هم هلاک می‌نماید و از هرکس که بخواهد، برمی‌گرداند و در نتیجه، از شرّ آن ایمن می‌شود، برف و تگرگی است که روشنی برق آن نزدیک است، چشم‌ها را کور سازد. این آیه در مقام بیان علّت عذاب‌های دنیوی خداوند در نظام ارزش‌هاست که اختصاص رحمات خاصّة خدا به مؤمنان است.»7

قرآن کریم مکانیزم تبشیر و تنذیر را به عنوان روش‌های تأثیرگذار در رفتار جامعه، پیامبر را به عنوان الگو معرفی می‌کند. خداوند می‌فرماید:

«يا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِنَّا أَرْسَلْناكَ شاهِداً وَ مُبَشِّراً وَ نَذيرا؛8

ای پیامبر (گرامی)! ما تو را رسالت فرستادیم تا (بر نیک و بد خلق) گواه باشی و (خوبان را به رحمت الهی) مژده دهی و (بدها را از عذاب خدا) بترسانی.»

در این آیه، شاهد بودن، به معنای الگویی برای پیروی دیگران، جهت اصلاح جامعه است که این معنا در برخی آیات قرآن به کار رفته است و در برخی از آیات دیگر نیز از مسلمانان خواسته شده است تا الگوی مسلمانان جهان باشند و در نهایت، در نظام ارزش‌ها تأثیرگذار در اصلاح جامعه باشند.

ارزش‌های عارضی یا اصیل انسانی رهبران الهي

مدیریت رهبران الهی، به ویژه پیامبر اکرم(ص) و خاندان مطهّرش در جامعه، از طریق هدایت، ارشاد و تربیت یا همان‌ راه‌های تعلیم ایشان بر پایة ارزش‌های صحیح اجتماعی و انسانی، صورت می‌گرفت. ایشان با اولویت‌بخشی و انتخاب

صحیح بین ارزش‌ها، ماندگاری و تأثیرگذاری راه‌های تعلیم خود را افزایش می‌داد. در طول زمان، مشاهده می‌کنیم برای ایشان ارزش‌های مختلفی شکل گرفته است و تا بی‌نهایت، دارای ارزش‌های عارضی انسانی، همچون گشاده‌رویی، هوشیاری، پاکیزگی، مهربانی، رفتار خوشایند، انضباط و بسیاری از موارد دیگر بوده‌اند؛ ولی ایجاد و تقویت چنین ارزش‌هایی در اولویت مأموریت رهبری و اصلاح جامعه نبوده است.

فطرت و فرهیختگی برای انسان‌ها، ارزش‌های والایی را هر چند محدود، رقم می‌زند که با آمیخته شدن با آرمان‌های الهی، رنگ و لعاب مقدّس به خود می‌گیرد. ارزش‌های اصیل انسانی می‌تواند شامل صلح‌خواهی و جنگ‌ستیزی، تحقّق عدالت و ظلم‌ستیزی، ایجاد آرامش و سعادت، ایجاد امنیت و آسایش، ایجاد شادی و نشاط، تکریم انسانی و تعظیم انسانیت، تأمین رفاه و سلامتی، زدودن جهل و توسعة دانش و رفع فقر و توسعة ثروت سالم باشد. رهبران الهی به احیای چنین ارزش‌هایی در ارتقای انسانیت و بیدار کردن عقل و فطرت در جامعه، اولویت می‌دهند و در حقیقت، به نیازهای ضروری و اوّلیة جامعه، توجّه جدّی دارند.

پیامبر اکرم(ص) نیز به عنوان الگویی برای خاندان معصومش تأییدکنندة این معنا بوده و و به دنبال اصلاح ارزش‌های جامعه و تحقّق ارزش‌های اصیل انسانی در امّت اسلامی بوده است و می‌فرمایند:

«به راستی! من مبعوث شدم تا شرافت‌های اخلاقی (یا همان ارزش‌های انسانی) را کامل و تمام کنم (و به مردم بیاموزم و آن را در جامعه پیاده کنم.)»9

ویژگی‌های شخصیتی و رفتاری رهبران الهی جامعه

رفتار و عملکرد هر انسانی، حاکی از نوع نگرش او نسبت به جامعه و محیط پیرامونی خود است. ویژگی‌های رفتاری و اخلاقی در پیامبران و ائمّة اطهار(ع) از مهم‌ترین عوامل تأثیرگذار در امر مدیریت جامعة خویش بوده و بهترین مصداق در محوریت ارزش‌های انسانی در مأموریت رهبران الهی در اصلاح جامعه محسوب می‌شود. پیامبر اکرم(ص) و خاندان پاکشان نیز با الگوپذیری از تجربیات و رفتار انبیای گذشته و برگرفته از تعالیم قرآنی، الگوی رفتاری خود را به جامعه ارائه داده‌اند. مشاهده می‌کنیم قرآن کریم نیز شاخص‌های رفتاری را زیبندة انبیا و رهبران الهی می‌داند و برخی از ایشان را متّصف به این ویژگی‌ها، از جمله امانت‌داری و امین بودن، به عنوان یکی از قوی‌ترین شاخص‌های رفتاری در قضاوت افراد می‌نماید. در قرآن مشاهده می‌کنیم انبیای الهی، همچون نوح، هود، صالح، لوط، شعیب(ع) و پیامبر اکرم(ص) با ویژگی امین بودن، معرفی می‌شوند.

الگو بودن و شخصیت کاریزماتیک رهبران الهي

یکی دیگر از مصادیق محوریت ارزش‌های انسانی در مأموریت‌های رهبران الهی، شخصیت کاریزماتیک بودن ایشان است. از آنجایی که ایشان از هدف بزرگی در مأموریت هدایت جامعه و بشریت برخوردار بوده‌اند، چاره‌ای جز تأثیرگذاری بر جامعه نداشته و الزاماً نیازمند شخصیت کاریزماتیک بوده و هستند؛ شخصیت کاریزمایی که از چشمة جوشان ارزش‌های انسانی نشئت گرفته و از رفتارها و عقایدی که مورد پذیرش همگان و مبتنی بر وجدان و فطرت همة انسان‌ها است، سرچشمه می‌گیرد.

رهبران الهی براساس رفتار‌ها، صفات و مهارت‌های خود توانسته‌اند حسّ اعتماد محیط و جامعه را نسبت به خود ایجاد نمایند و به دایرة قلب و ذهن پیران خود نفوذ کنند و این فکر و حس را ایجاد نمایند که ملّت‌ها می‌توانند با پیروی از رهبران الهی، به آسایش و آرامش مورد نیازشان، نه فقط در آخرت، بلکه در دنیا نیز برسند.

کاریزما بودن شخصیت رهبران الهی موجب شده است تا بتوانند به سادگی با مؤمنان ارتباط برقرار کنند و علاوه بر اثرگذاری بر ذهن افراد، با ایجاد شوق و رغبت، وفاداری ایشان را همراه خود کنند و این همراهی تا قرن‌ها تداوم یابد.

قرآن کریم برای پیامبر(ص) شخصیت محبوب و محترم ایجاد می‌کند و تلاش می‌کند بین ایشان و مؤمنان رابطة عاطفی برقرار کند. خداوند می‌فرماید:

«النَّبِيُّ أَوْلى‏ بِالْمُؤْمِنينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ وَ أَزْواجُهُ أُمَّهاتُهُمْ وَ أُولُوا الْأَرْحامِ بَعْضُهُمْ أَوْلى‏ بِبَعْضٍ في‏ كِتابِ اللهِ مِنَ الْمُؤْمِنينَ وَ الْمُهاجِرينَ إِلاَّ أَنْ تَفْعَلُوا إِلى‏ أَوْلِيائِكُمْ مَعْرُوفاً كانَ ذلِكَ فِي الْكِتابِ مَسْطُورا؛10

پیغمبر اولی و سزاوارتر به مؤمنان است از خود آنها (یعنی مؤمنان باید حکم و ارادة او را مقدّم بر ارادة خود بدارند و از جان و مال در اطاعتش مضایقه نکنند) و زنان او (در اطاعت و عطوفت و حرمت نکاح به کم) مادران مؤمنان هستند و خویشاوندان نسبی شخص (در حکم ارث) بعضی بر بعضی دیگر در کتاب خدا مقدّمند؛ از انصار و مهاجران (که با هم‌عهد برادری بسته‌اند) مگر آنکه به نیکی و احسان بر دوستان خود (از مهاجر و انصار) وصیّتی کنید که این (تقدّم وصیّت بر ارث خویشان) هم در کتاب حق مسطور گردیده است.»

از جمله نمونه‌های قرآنی نسبت به شخصیت‌سازی پیامبر اکرم(ص) و ایجاد علقه‌های محبّت و مودّت با جامعة دینی خود، می‌توان به نحوة آزادسازی اسیران در «سورة انفال» اشاره نمود که عمل خیر در چارچوب ساختار دینی و اطاعت، تعریف می‌شود و در «سورة نور» نیز طرح عقد قرارداد کاری برای خرید بردگی ارائه می‌شود. خداوند می‌فرماید:

«يا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِمَنْ في‏ أَيْديكُمْ مِنَ الْأَسْرى‏ إِنْ يَعْلَمِ اللهُ في‏ قُلُوبِكُمْ خَيْراً يُؤْتِكُمْ خَيْراً مِمَّا أُخِذَ مِنْكُمْ وَ يَغْفِرْ لَكُمْ وَ اللهُ غَفُورٌ رَحيم‏؛11

ای رسول! به اسیرانی که در دست شما مسلمانان هستند، بگو که اگر خدا در دل شما خیر و هدایتی مشاهده کند (و ایمان آرید) در مقابل آنچه از شما گرفته شده، بهتر از آن را عطا می‌کند و از گناهان شما می‌گذرد که خدا آمرزنده و مهربان است.»

عوامل کاریزمایی و هوشمندی رهبران الهي

در تاریخ، اسامی متعدّد رهبران در جوامع مختلف مطرح می‌شود که هر کدام دارای شخصیت کاریزمایی بوده است. رهبران با هوشمندی خود و با تکیه بر تدبیر، به شخصیت تأثیرگذار کاریزما می‌رسند و می‌توانند یک جامعه را به دنبال خود حرکت دهند.

با توجّه به میزان قدرت نفوذ رهبران بر دل‌ها و وسعت کاریزمایی، هریک از ایشان از تأثیرگذاری بیشتر با ماندگاری بالاتری برخوردار می‌شوند و چه بسیار رهبرانی که نسبت به این اصل غفلت ورزیدند و از عمر کوتاهی در تأثیرگذاری جامعه برخوردار شدند.

با توجّه به کثرت پیروان و مدّت‌زمان وفاداری در طول قرن‌ها، می‌توان گفت که پیامبران صاحب شریعت و ائمّة معصومان(ع) دارای قوی‌ترین شخصیت کاریزما هستند که با شناخت عوامل کاریزمایی ایشان، می‌توان مروری دگربار در مصادیق ارزش‌های انسانی انجام داد. عوامل کاریزمایی رسول اکرم(ص) چنین تقسیم‌بندی می‌شود:

1. فردی (درونی): ایمان راسخ، راستگویی، تواضع، دل‌نشینی گفتار، کلام متعالی و آراستگی؛

2. اجتماعی (بیرونی): عدالت محوری، ظلم‌ستیزی، عیادت مریضان، صبوری، احترام، هم‌دلی، امانت‌داری، دل‌سوزی، کمک‌کردن و دستگیری، ارشادهای مشفقانه، مشارکت در امور مختلف، پیش‌قراول بودن در سختی‌ها و به کارگیری

تمامی مظاهر انسانیت در جامعه.

تاریخ گواهی می‌دهد که تمامی زندگی معصومان(ع) مملوّ از رفتارهای پاک و درست بوده و با عموم جامعه، مهربان و با دشمنان مردم، سرسخت بوده‌اند. از همین‌روست که مشاهده می‌کنیم در سالروز اربعین حسینی، خیل عظیمی از دل‌باختگان امام حسین(ع) برای زیارت شهدای «نینوا»، پیاده راهی «کربلا» می‌شوند و بسیاری از مردم عاشقانه خدمت به زائران حسینی می‌کنند. همچنین شاهدیم بسیاری از دل‌باختگی‌های عمومی در ملّت‌های مختلف جهان، نسبت به رهبرانی بوده است که رفتار و اعمالشان، مبتنی بر رفتار و عملکرد انسانی بوده است؛ چنان‌که رسول اکرم(ص) می‌فرمایند:

«همانا از قتل حسین(ع) در قلوب مؤمنان، حرارتی است که هیچگاه سرد نخواهد شد.»12

انتظار امام عصر(عج)

در دوران امامت امام عصر(عج) در زمان غیبت ایشان و پیش از آن، همچون آبا و اجداد طاهرینشان از رفتارهای اصلاح‌طلبانه و فتح قلوب و ایجاد شناخت و معرفت مؤمنان، کوتاهی نکرده است و همواره تلاش برای تغییر ارزش‌های افراد جامعه نموده‌اند. امام عصر(عج) می‌فرمایند:

«چگونگی بهره‌مند شدن از من در روزگار غیبتم، همچون بهره‌مند شدن از خورشید است؛ آنگاه که در پس ابر از دیدگان پنهان باشد. من مایة امنیت زمینیانم؛ همچنان‌که ستارگان مایة امنیت آسمانیان هستند.»

همچنان‌که جامعة بشری پس از وارد کردن لطمات فراوان به معصومان(ع)، توفیق درک حضور امام معصوم(ع) را از دست داده و سال به سال، شاهد تعمیق بیشتر و پیچیدگی انحراف‌های اجتماعی، ظلم‌ها و توطئه‌های بشری بوده است، با اصلاح خود و بازنگری در روابط انسانی خود و ارتقای وضعیت اطاعت و بندگی خود که همان تطابق خود با فطرت خویش است، می‌تواند در زمان انتظار به وظیفة خود عمل کرده و زمینة ظهور امام عصر(عج) را فراهم نماید.

امام کاظم(ع) می‌فرمایند:

«اگر در میان شما به تعداد اهل بدر وجود داشت، قائم ما قیام می‌کرد.»13

با ظهور امام عصر(عج) علاوه بر بهره‌مندی از نورانیت حضور معصوم و روشن شدن دل‌ها و زدوده شدن زنگارهای ضلالت از قلوب انسان‌ها، دنیای ما نیز بی‌بهره نبوده و پربرکت می‌شود.

پیامبر اکرم(ص) می‌فرمایند:

«در میان واپسین امّتم، مهدی ظهور می‌کند. خداوند به او باران عطا می‌کند، زمین گیاهش را می‌رویاند، مال را تمام و کامل می‌دهد، دام‌ها و چارپایان زیاد می‌شوند و امّت سربلند و بزرگ می‌شود.»14

در پایان بحث، به عنوان نتیجه می‌توان بیان داشت که امام عصر(عج)، همچون انبیاء و اجداد طاهرشان با بهره‌گیری از عوامل فطری، انسانی و شخصیت کاریزمایی خود و با تکیه بر عوامل نفوذ و قدرت اجتماعی و سیاسی خود و بروز رفتار صحیح اجتماعی با تعقّل و تدبیر، اقدام به اصلاح جامعه و ارتقای ارزش‌های آن می‌نمایند و با چنین مکانیزمی ارزش‌های متعالی انسانی را در جامعه، توسعه و نهادینه می‌سازند. با ایجاد شناخت ماهیت و محوریت قیام ایشان، رفتارهای ما در دورة انتظار، نیازمند تطابق و اصلاح است. بنابراین لازم است جامعة خود را به سمت انسانیت و آسمانی شدن سوق داده تا بتوان آن را لایق درک حضور ذخیرة عصمت نمود.

پی‌نوشت‌ها: