وظایف اخلاقی همسران

رضا آذریان

در این قسمت که بخش دوم از اخلاق و وظایف متقابل زوجین می‌باشد، به وظایف اخلاقی همسران در زندگی که بخش بسیار مهمّی از آن را در بر می‌گیرد، می‌پردازیم:

محبّت و مهرورزی

زن و مرد در زندگی مشترک باید بی‌دریغ به هم محبّت کنند و مهر بورزند. همسرانی که نمی‌توانند در گفتار و رفتار، محبّت خود را به هم ابراز دارند، بیشترین مشکلات خانوادگی را دارند.

بیشتر همسران در مقابل ابراز محبّتی که می‌کنند، از همسرشان توقّع دارند؛ امّا در زندگی مشترک، نباید محبّت را معامله کنند، نباید محبّت را به رخ طرف مقابل کشید، نباید دربارة ابراز محبّت متوقّع بود؛ چراکه دیگر نمی‌شود اسم آن را محبّت گذاشت. این عمل، نوعی مقابله در قالب کار خوب است. افکار خود را اصلاح کنید و در مقابل کار خوبی که انجام می‌دهید یا محبّتی که می‌کنید، انتظار نداشته باشید. اینکه طرف مقابلتان باید پاسخگوی محبّت شما باشد، نباید در ابراز محبّت شما تاثیری بگذارد.

بیان و ابراز عشق

یکی از وظایف اخلاقی همسران در زندگی مشترک ابراز علاقه و عشق به یکدیگر است. باید این ابراز عشق واقعی باشد و بدون عمل عاشقانه ابراز نشود وگفتار و رفتار در این موقعیت‌ها هماهنگ باشد و همچنین رفتار طرفین علاوه بر عاشقانه بودن، صادقانه نیز باشد وگرنه عشقی بیهوده است. پس در این راه، تمام سعی خود را بکنید.

در شرع اسلام نیز به این مقوله بسیار توصیه شده و پیامبر اکرم(ص) می‌فرمایند:

«اگر مرد به زن بگوید دوستت دارم، هرگز از قلب زن بیرون نخواهد رفت.»1

البتّه عشق‌ورزی باید دوطرفه باشد و زن و مرد، هر دو باید به هم عشق بورزند. در آخر لازم به ذکر است که محبّت یک‌دفعه نمی‌آید؛ بلکه باید تمرین شود تا به مرور زمان درون انسان نهادینه شود.

گذشت و تحمّل و مدارا

زن و مرد هر دو باید در زندگی مشترک، اهل گذشت و تحمّل باشند؛ چراکه به هر دلیلی، هریک از طرفین ممکن است خطاهایی داشته باشد که طرف مقابل از آن خوشش نیاید. در چنین حالتی باید فرصت جبران خطا به همسر داده شود تا به مرور زمان به رشد و تعالی و هماهنگی برسد.

امام علی(ع) می‌فرمایند:

«همیشه و در همه حال، با همسرت مدارا کن و با او به خوبی معاشرت کن تا زندگی‌ات با صفا و شادمان گردد.»2

ایجاد زمینة دلگرمی

زندگی مشترکی که در آن، زوجین احساس دلگرمی و آسایش داشته باشند و هیچگاه در آن حس ناامیدی و دلسردی نکنند، همواره رو به رشد و سعادت است.

در زندگی مشترکی که احساس دلسردی وجود دارد، بنای خانواده متزلزل می‌شود و هر لحظه امکان فروریختن پایه‌های آن وجود دارد.

زندگی مشترک باید به وجود آورندة حسّ آرامش و لذّتی عمیق در همسران باشد تا تجربه‌ای زیبا و دوست‌داشتنی را برای آنان رقم بزند.

معاشرت خوب

حسن معاشرت یکی از مهم‌ترین و ظایف اخلاقی در زندگی مشترک است. در حدیثی می‌خوانیم:

«جهاد زن، خوب شوهرداری کردن است»؛3 یعنی زن باید در برخورد با شوهرش حسن معاشرت را در حدّ اعلی داشته باشد و این مسئله در دین اسلام آن‌قدر مهم است که در حدّ جهاد در راه خدا از آن یاد شده است. البتّه دقیقاً همة این موارد برای مرد هم گفته شده است که او مسئول فراهم آوردن یک زندگی لذّتبخش و آرامش‌دهنده برای اعضای خانواده‌اش است وصرفاً فراهم آوردن شرایط مناسب معیشتی خانواده را نمی‌توان وظیفة مرد دانست؛ به رغم اینکه خیلی از مردان ادّعا می‌کنند ما برای رفاه خانواده تلاش می‌کنیم و پول درمی‌آوریم؛ در حالی‌که زن هم در خانه تمام تلاش خود را ( چه‌بسا خیلی سخت‌تر از مرد) می‌کند تا رفاه خانواده را فراهم آورد. پس هم‌دلی و هم‌زبانی و حسن معاشرت و فراهم کردن اوقات خوش برای همة افراد خانواده، برای هر دو طرف، لازم و واجب است.

احترام به همسر

در روابط همسران باید احترام متقابل وجود داشته باشد که نکتة بسیار مهمّی است. زوجین باید در برخورد با هم ادب و احترام را در حدّ اعلی رعایت کنند و از این جهت هم، الگوی دیگران باشند.

از آنجایی که فرزندان برخورد با پدر و مادر را از روی رفتار والدین الگو برداری می‌کنند، زوجین باید با احترام و ادب با هم برخورد کنند تا آنها هم بیاموزند که رفتار محترمانه‌ای داشته باشند.

برای رعایت احترام، نکاتی قابل ذکر است:

1. سلام کردن: عادت کنید به همسرتان سلام کنید. این هم نشانة ادب و احترام است و هم نشانة محبّت و دوستی است. پس سلام را وظیفة خود بدانید و به هیچ دلیلی، آن را حذف نکنید. نه خستگی و نه ناراحتی، نباید مانع سلام کردن بشود. بگذارید دیگران از شما یاد بگیرند تا به همسرتان احترام بگذارند؛

2. رعایت ادب در گفتار و رفتار: در برخورد با همسرتان مؤدّب باشید و عفّت کلام داشته باشید. از الفاظ شیرین و زیبا و جذّاب استفاده کنید و به هیچ عنوان، کلمات رکیک و زشت به‌کار نبرید. این کلمات علاوه براینکه فضای معنوی خانه را مخدوش می‌کنند، زمینه را برای جسارت و توهین به یکدیگر فراهم می‌کنند. فرزندان که از رفتار و گفتار شما الگوبرداری می‌کنند، در آینده، از این رفتارها الگوبرداری خواهند کرد؛

3. ابراز علاقه و صمیمیت: استقبال از همسر به هنگام ورود به خانه یا بدرقة او به هنگام خروج از خانه، نشانة علاقه و صمیمیت است، این رفتارها نه تنها شما را کوچک نمی‌کنند، بلکه محبّتتان را در قلب همسر تثبیت کرده و باعث صمیمیت بیشتر می‌شود که خود شیرینی بیشتر زندگی را به دنبال دارد؛

4. قدردانی از زحمات همسر: زن و مرد هر دو باید به زحمات طرف مقابل توجّه داشته و بابت انجام آنها از همسرشان قدردانی کنند. مرد باید به تلاش بی‌وقفة همسر در خانه که باعث می‌شود محیطی آکنده از لذّت و آرامش به وجود آید، توجّه نموده و سپاسگزارش باشد؛ چرا که کاری توان‌فرسا و سخت است و زحمت بسیاری هم دارد و اگر یک روز انجام نشود، خستگی به تن مردی که خسته از کار روزانه به منزل آمده است، می‌ماند. در مقابل، زن باید قدرشناس تلاش و زحمت همسرش در بیرون از خانه که باعث تأمین معاش و کسب آرامش برای خانواده است، باشد؛

5. عدم بهانه‌جویی و ایرادگیری: اگر زوجین به فکر بهانه‌جویی و ایرادگیری مداوم از هم باشند، محیط خانواده فضایی جهنّمی و تلخ خواهد شد که هیچ‌کس تحمّل و طاقت آن را ندارد و هریک سعی می‌کنند، به نوعی از آن محیط دور باشند. بنابراین هرگز نباید به دنبال بهانه‌جویی و ایرادگیری از هم باشند؛ زیرا که نه تنها باعث برطرف کردن ایراد و برقراری آرامش نخواهد شد، بلکه تمامی خوشی‌های زندگی را هم به تلخی مبدّل خواهد کرد؛

6. توقّع بی‌جا نداشته باشند: توقّع بی‌جا نیز در زندگی زناشویی، آن را تلخ و طاقت فرسا می‌کند. باید منطقی بود و از هرچیز در حدّ خود، انتظار داشت نه بیشتر؛ مثلاً گاهی شرایط اقتصادی به گونه‌ای است که نمی‌توان کاری را که مورد نظر است، انجام داد. پس باید توقّع خودمان را پایین بیاوریم یا گاهی طرف مقابل از نظر روحی آمادگی انجام کاری را که مدّ نظر ماست، ندارد، پس باید ابتدا سعی کنیم زمینة آمادگی روحی وی را فراهم آوریم، سپس کار مورد توقّع را از وی بخواهیم؛

7. احترام به خانوادة همسر: در ارتباط با خانوادة همسر، باید زوجین سعی کنند کوتاه‌نظر نباشند و ظرفیت خود را بالا ببرند. ممکن است خانوادة همسر آن‌گونه که تمایل دارند، با آنها رفتار نکنند، ولی مهم روابط بین زوجین است که نباید خدشه‌دار شود و هیچ چیز بر آن اولویت پیدا کند. بدیهی است که همسرتان سال‌ها با خانواده و بستگانش زندگی کرده و به آنها و انس و الفت زیادی دارد و طبیعتاً به آنها حسّاس است. بنابراین باید احترام اقوام و خویشان طرفین رعایت شود.

اگر به علایق همسرتان (پدر و مادر و بستگان وی) اهمّیت بدهید و احترام آنها را نگه دارید، ثمرة آن را که همانا شیرینی و لذّت لحظات زندگی‌تان است، خواهید چشید. دقّت داشته باشید با پیوند زناشویی، پدر و مادر همسرتان، پدر و مادر شما نیز هستند. پس لازم است احترام آنها در هر شرایطی حفظ شود؛

8. حمایت از همسر: حمایت از همسر، یکی از مهم‌ترین کارهایی است که زن و مرد باید در همة لحظات زندگی، به عنوان وظیفه به آن نگاه کنند. گاهی پیش می‌آید که پدر و مادر و بستگان، نسبت به همسر فرد، ایراداتی می‌گیرند یا مطلبی را دربارة او می‌گویند، در این‌گونه مواقع، باید از همسرتان حمایت کنید و نگذارید دیگران همسر شما را مورد طعن و کنایه قرار دهند. ایراد به همسر، ایراد به شماست. البتّه دفاع از همسر به منزلة توهین به بقیّه نیست. می‌توان بدون ایجاد تنش و مشکل، این کار را انجام داد و ضمناً دیگران را هم ناراحت نکرد. گاهی لازم است از همسرتان تعریف کنید. به هیچ‌وجه عادت نکنید از همسرتان نزد دوستان وآشنایان گلایه و شکایت کنید و اشکالاتش را بیان کنید. شما باید امانتدار و رازدار او باشید و اگر ایرادی در او می‌بینید، در خلوت زندگی خودتان آن را بازگو نمایید و در دیگر مواقع از او دفاع کنید؛

9. وقت گذاشتن برای همسر: در الگوی زندگی اسلامی، ایرانی خانواده، یکی از مهم‌ترین وظایف اخلاقی زن و مرد، وقت گذاشتن برای یکدیگر است. به زندگی خود دقّت کنید و ببینید چقدر برای همسرتان وقت می‌گذارید. آن‌قدر که ما

برای رابطه و تعامل با دیگران و صحبت با آنها وقت می‌گذاریم، اصلاً وقت صرف خانواده و همسرمان نمی‌کنیم؛ در حالی‌که این وقت گذاشتن برای همسر، ثمرات و نتایج بسیار خوب خود را در تقویت و استحکام زندگی و خانواده، نشان خواهد داد و بر شیرینی آن خواهد افزود.

رعایت نکات فوق قطعاً در تنظیم روابط زوجین مؤثّر بوده و می‌تواند گامی در جهت خوشبختی خانواده به حساب آید.

پی‌نوشت‌ها: