روزنه‌های امید درتاریکی‌های آخرالزّمانم

محمد منتظر قائم

در كنار روايت‏های فراوانی كه در زمینة ویژگی‌های منفی آخرالزّمان، بیان فتنه‌ها و آشوب‌های گسترده و فراگیر این دوران و نكوهش مردمان این عصر وارد شده است، با دو دسته‌ از روايات برخورد می‌کنیم که بارقه‌ای از امید را در دل انسان روشن می‌کنند و راه گریزی از فتنه‌های گمراه‌کنندة این دوران را در پیش روی آدمی می‌گشایند. در دستة نخست از این روایات، گرو‏هی از اهل آخرالزّمان به شدّت ستايش شده‏اند تا جايی كه از آنها به عنوان برادران رسول خدا(ص)، ياد شده است و در دستة دوم، راه‌کارهایی برای در امان ماندن از فتنه‌های گمراه‌کنندة این دوران ارائه شده است. در اینجا، به نمونه‌هایی از این دو دسته روایات اشاره می‌کنیم.

الف. ستایش‌شدگان از اهل آخرالزّمان

چنان‌که گفته شد، در برخی از روایات از گرو‏هی از اهل آخرالزّمان به خوبی یاد شده است. اين گروه نيستند؛ مگر كسانی كه با وجود همة سختی‏ها و دشواری‏های این دوران و غيبت امام زمانشان، دين و ايمان خود را حفظ می‏كنند و بر پيمان الهی خود ثابت‏قدم می‏مانند. برخی از اين روايت‏ها به قرار زير است:

1. ابوبصير از ابوجعفر [امام محمّدباقر] كه درود خدا بر او باد! نقل می‏كند كه فرمودند:

«روزی پيامبر خدا - درود خدا بر ایشان و خاندانشان باد! - در حالی كه عدّه‏ای از يارانشان نزد ایشان بودند، فرمودند: «خداوندا! برادران مرا به من بنما!» ايشان سخن را دو بار تكرار كردند. در اين هنگام، گروهی از ياران كه گرد آن حضرت بودند، گفتند: ای پيامبر خدا! آيا ما برادران شما نيستيم؟ فرمودند: «نه. شما ياران من هستيد. برادران من قومی هستند [كه] در آخرالزّمان [خواهند آمد]. آنها به من ايمان می‏آورند؛ در حالی‌كه مرا نديده‏اند. خداوند آنها را با نام‏های پدرانشان شناسانده است، پيش از آنكه از پشت‏های پدران و رحم‏های مادرانشان خارج شوند. هر يك از آنها بر دين خود پايدار می‏ماند؛ در حالی‏كه اين عمل از دست كشيدن بر خارهای گون در شب تاريك و در دست گرفتن آتش برافروخته از درخت گز دشوارتر است.1 ايشان چون چراغی فروزان در دل تاريك شب می‏درخشند.2 خداوند آنها را از همة فتنه‏های تيره و تار در امان نگه می‏دارد.»3

با توجه به اين روايت، به خوبی می‏توان به مقام و جايگاه مؤمنان ثابت‌قدم در آخرالزّمان پی برد.

2. در روايت ديگری كه از امام صادق(ع) نقل شده، از دوران غيبت به عنوان نزديك‏ترين حالت بندگان به خدا، ياد شده است:

«هنگامی كه حجّت خدا در ميان مردم نباشد، مردم به خدا نزديك‏ترند و خدا از مردم خشنودتر است؛ زيرا با اينكه حجّت خدا ظاهر نيست و جای او را نمی‏دانند، باز باور دارند كه حجّت خدا هست و پيمان خدايی استوار است. در چنين روزگاری (روزگار غيبت) هر صبح و هر شام منتظر فرج باشيد. چون به هنگامی كه حجّت غايب باشد، خشم خدا بر دشمنان خود بيشتر است و خدا می‏دانست كه اوليای او دربارة حجّت او [اگر چه غايب باشد و غيبت او طولانی گردد] شك نمی‏كنند؛ اگر می‏دانست كه شك می‏كنند، يك چشم بر هم زدن، حجّت خود را غايب نمی‏داشت...»4و5

از اين روايت استفاده می‏شود كه آخرالزّمان و دوران غيبت، در عين حالی كه می‏تواند دوران هجران و نماد دوری از محبوب باشد، می‏تواند فرصتی برای تقرّب بيشتر بندگان و كسب رضايت بيشتر خداوند باشد؛ ولی مشروط به آنكه ما در اعتقادمان ثابت‌قدم باشيم و در طريق كسب معرفت حجّت خدا بيشتر قدم نهيم.

ب. راه‌کارهای در امان ماندن از فتنه‌های آخرالزّمان

آخرالزّمان بر اساس بسیاری از روایات، دوران غلبة فتنه‌های گمراه کننده و تزلزل ایمان‌هاست؛ امّا امامان معصوم برای در امان ماندن پیروان خود از این فتنه‌ها و تثبیت ایمان آنان، راه‌کارهایی ارائه داده‌اند که در اینجا، به برخی از آنها اشاره می‌کنیم:

1. عبدالله بن سنان، يكی از ياران امام صادق(ع) نقل می‏كند كه روزی آن حضرت خطاب به ما فرمودند:

«به زودی شبهه‏ای به شما روی خواهد آورد و شما نه پرچمی خواهيد داشت كه ديده شود و نه امامی كه هدايت كند. تنها كسانی از اين شبهه نجات خواهند يافت كه «دعای غريق» را بخوانند.»

عرض كردم: دعای غريق چگونه است؟ فرمودند: «می‌گویی:

«يا اَللهُ يا رَحْمنُ يا رَحيمُ يا مُقَلِّبَ الْقُلُوبِ ثَبِّتْ قَلْبِي عَلی دِينِكَ؛6

ای خدا، ای بخشنده، ای بخشايشگر، ای كسی كه قلب‏ها را دگرگون می‏سازی! قلب مرا بر دينت پايدار فرما!»

آری، در آخرالزّمان و در دوران غريب غيبت، امواج شبهه و فتنه از هر سو رو می‏كند و انسان تا به خود بيايد؛چون كشتی شكسته در دل دريای بيكران، حيران و سرگردان دست و پا می‏زند؛ ولی هميشه روزنة اميدی هست كه اين غريق بی‏پناه را از ميان دريای فتنه و شبهه‏ها نجات بخشد. آن روزنة اميد چيزی نيست جز درخواست عاجزانه از خدای تعالی برای هدايت و رستگاری و تمسّك خالصانه به ولايت امامان معصوم(ع).

2. بر اساس روايتی كه زرارة بن اعين از امام صادق(ع) نقل می‏كند، آن حضرت پس از پيشگويی غيبت قائم(عج) در پاسخ اين پرسش زراره كه: اگر آن زمان را درك كردم، چه عملی را پيشة خود سازم؟ می‏فرمايند:

«ای زراره! اگر آن زمان را درك كردی، پيوسته اين دعا را بخوان:

«أَللّهُمَّ عَرِّفْني نَفْسَكَ فَإِنَّكَ إِنْ لَمْ تُعَرِّفْني نَفْسَكَ لَمْ أَعْرِفْ نَبِيَّكَ، أَللّهُمَّ عَرِّفْني رَسُولَكَ فَإِنَّكَ إِنْ لَمْ تُعَرِّفْني رَسُولَكَ لَمْ أَعْرِفْ حُجَّتَكَ، أَللّهُمَّ عَرِّفْني حُجَّتَكَ فَإِنَّكَ إِنْ لَمْ تُعَرِّفْني حُجَّتَكَ، ضَلَلْتُ عَنْ ديني؛7

بار الها! خودت را به من بشناسان؛ كه اگر خودت را به من نشناسانی، پيامبرت را نخواهم شناخت. بار الها! فرستاده‏ات را به من بشناسان؛ كه اگر فرستاده‏ات را به من نشناسانی، حجّت تو را نخواهم شناخت. بار الها! حجّت خود را به من بشناسان؛ كه اگر حجّتت را به من نشناسانی، از دينم گمراه می‏شوم.»

اين دعا با اندك تفاوتی، در يكی از توقيعات امام عصر(عج) نيز آمده است.8

از این روایت نیز به خوبی استفاده می‌شود که تنها راه برون‌رفت از فتنه‌های گمراه‌کنندة آخرالزّمان و نگهداشت ایمان و اعتقاد از دستبرد شیاطین جنّ و انسی که برای غارت ایمان و اعتقاد راستین پیروان اهل‌بیت(ع) در کمین نشسته‌اند، توجّه به خداوند متعال و درخواست خالصانه از او، برای شناخت امام زمان و حجّت دوران است.

3. امام حسن عسكری(ع) نيز دعا برای تعجيل فرج را شرط رهايی از فتنه‏های دوران آخرالزّمان و عصر غيبت دانسته‌اند و می‏فرمايند:

«به خدا سوگند! [او] غيبتی خواهد داشت كه در آن، تنها كسانی از هلاكت نجات می‏يابند كه خداوند آنها را بر قول به امامتش ثابت‏قدم داشته و در دعا برای تعجيل فرجش موفّق كرده است.»9

این روایت ضمن هشدار به همة پیروان اهل‌بیت(ع) و گوشزد نمودن امکان هلاکت و گمراهی در دوران آخرالزّمان و عصر غیبت، همگان را به دعا برای تعجیل فرج امام عصر(عج) به عنوان تنها راه‌کار نجات از هلاکت و گمراهی در این دوران فرا می‌خواند.

امیدواریم خداوند متعال از سر فضل و کرم بی‌انتهای خود، به همة ما توفیق عمل کردن به رهنمودهای ارزشمند حضرات معصومان(ع) برای در امان ماندن از فتنه‌های آخرالزّمان را عطا فرماید.

پی‌نوشت‌ها: