جایگاه ابدی

سخنراني أيت الله ناصري اصفهاني

مروری کوتاه بر ویژگی‌های جهنّم

در وجود جهنّم، حرفی نیست. از اوّل «قرآن» تا آخر آن، کم سوره‌ای است که اسمی از آتش و جهنّم نبرده باشد. وجود جهنّم، از ضروریات اسلام است.

فلسفة وجود جهنّم

جهنّم، بیمارستان خداست. اهل جهنّم را به آنجا می‌برندکه معالجه شوند. هرکدام، دارویی دارند که باید استعمال کنند. داروی آنها چیست؟ انواع عذاب‌ها. در دنیا نیز مرض‌های مختلف، داروها و بیمارستان‌های تخصّصی مختلف دارند. همة مریض‌ها را در یک بیمارستان نمی‌برند. به همة مریض‌ها هم یک دارو نمی‌دهند. هر مریضی را در بیمارستان مخصوص می‌برند.

قرآن، طبقات جهنّم، چگونگی ورود، غذاهای اهل جهنّم، آبی که می‌خورند و لباس‌هایشان را بیان و انواع عذاب‌ها را نیز تعیین کرده است.

وقتی طلایی شش یا هشت عیار است، چقدر باید آتش به آن بتابد تا ناخالصی‌ها از آن جدا شود؟ امّا خیلی زود کار طلایی را که هجده یا بیست و دو عیار است، اصلاح می‌کند و ناخالصی آن جدا می‌شود.

انسان هم هر مقداری که بیشتر گناه کند، ناخالصی پیدا می‌کند و باید اصلاح شود. اگر توانستی خودت را در این دنیا با توبه و انابه، بدون آن بیمارستان و آن داروها، اصلاح کنی، خوشا به سعادت تو، امّا اگر نتوانستی، آنجا باید اصلاح شوی. در مورد بعضی از افراد در روایت هست که باید به اندازة یک خریف که معادل هزار دهر، هزار سال است، بمانند تا پاک شوند1 و بعد به بهشت بروند. شاید میلیون‌ها سال باید در جهنّم بمانند و عذاب شوند تا به بهشت بروند. البتّه این مطالب، مربوط به گناهکارانی است که در دنیا به خدا و پیغمبر(ص) و اهل‌بیت(ع) اظهار محبّت می‌کردند؛ امّا آنها که کافر و مشرک هستند، همیشه باید همان‌جا باشند و راه نجاتی ندارند.

روایات هم در این زمینه زیاد است،2 البتّه ما خوشحالیم که این عذاب‌ها مال ما نیست. اینها مال مشرکان و کفّار است. ما که علی‌دوست هستیم، شش دانگ بهشت مال خودمان است. آقا! شش دانگ جهنّم هم مال آنهاست؛ لیكن حضرت حق، عادل است و مزد هر کسی را به او می‌دهد:

مزد آن گرفت جان برادر که کار کرد.

آنچه کار کردی، مزدش را می‌گیری. اگر اطاعت و فرمانبرداری کردی، مزدت را می‌گیری، نه اینکه مزدت را می‌گیری؛ بلکه صورت برزخی این عبادات تو، بهشت می‌شود که به آن می‌روی.

انسان و جهنّم خودساخته

اگر کسی معصیت کند، صورت برزخی آن، آتش می‌شود و داخل آن می‌رود. خدا برای او آتش روشن نکرده؛ بلکه خودش این آتش‌ها را روشن کرده است. مکرّر عرض کرده‌ام که زمین بهشت و زمین جهنّم را مجانی به ما می‌دهند. زمین مجّانی، مال تو آقا! آن را بساز. اگر اهل تقوا بودی، مؤمن بودی و ولایتی بودی، قصرها و

ويلاها و نهرها و امثال اینها را خودت می‌سازی؛ اگر هم معصیت‌کار و بی‌بند و بار بودی، طبقات جهنّم را برای خودت درست می‌کنی. خدا صورت برزخی همین اعمال را به تو می‌دهد. این، کار خداست. اگر درست نماز خوانده باشم، نماز مرا را به صورت یک غلام بسیار زیبا و عالی تحویل من می‌دهند. اگر در نماز حواسم این طرف و آن طرف باشد، صورت برزخی آن، مثل یک الاغ شل کور می‌شود که تحویل من می‌دهند. خودم این کار را کردم، نه خدا.

اوضاع خیلی وخیم است. جلوة دنیا و آنچه در مورد دنیا می‌شنوی، بیشتر از حقیقت آن و آنچه که می‌بینی، است؛ امّا امور آخرتی به عکس است. آنچه واقعیت دارد، خیلی بیشتر و بزرگتر از آن است که می‌گوییم و می‌شنویم. آنچه من می‌گویم، یک درصد آن چیزی است که هست. واقعیت آن را نمی‌شود، بگوییم. کتاب‌هایی را که در این زمینه نوشته‌اند، مطالعه بفرمایید. «كفاية الموحّدين»3 بسیارعالی و به زبان فارسی است. می‌توانید آن را مطالعه کنید. کتاب «کلم الطيّب» اثر مرحوم آیت‌الله طيّب را هم ببینید. بسیار عالی است. اینها را مطالعه کنید و ببینید چه خبر است. تفاسير قرآن را ببینید، دربارة آیات عذاب چه مطالبی نوشته است. خیلی فوق‌العادّه است.

شدّت عذاب جهنّم

حالا به دو روایت دربارة جهنّم توجّه کنید. روایت اوّل از ابن‌عبّاس است که گفت:

اگر اهل آسمان‌ها و زمین، نهیب (صدای) جهنّم را بشنوند، قالب‌ها از جان، تهی کرده، گداخته و ذوب می‌شوند. اگر نهیب اهل جهنّم را اینجا کسی بشنود، از خوف می‌میرد و بدنش هم آب می‌شود.

روایت دوم این است که:

روزی نبیّ اکرم(ص) نشسته بودند. حضرت جبرئیل(ع) درحالی که ترسان بود، نازل شد. حضرت قریب به این مضمون فرمودند: «برادر، جبرئیل! چرا اینقدر ناراحت هستی؟» عرض کرد: یا رسول‌الله! منافخ نار را امروز که آتش، ظلمانی شده است روی زمین گذاشتند.

حضرت سؤال کردند: «قضية منافخ نار چیست؟» عرض کرد: موقعی که حضرت حق، آتش جهنّم را ایجاد کرد، هزار سال به آن دمید تا قرمز شد. بعد هزار سال دیگر به آن دمید تا سفید شد. هزار سال دیگر دمید تا اینکه الآن، آتش ظلمانی شده است. این آتش ظلمت است و روشنی ندارد. برای که؟ برای گنهکاران، بی‌بند و بارها، چشم هرزه‌ها، کسانی که حقّ و حقوق مردم را می‌خورند.

حضرت شروع به گریه کردند. سپس جبرئیل(ع) عرض کرد: یا رسول‌الله! حلقه‌های زنجیرهای جهنّمی هفتاد زرع است. اگر یکی از حلقه‌های آن را بین زمین و آسمان آویزان کنند، از حرارت آن، تمام کوه‌ها آب می‌شود. زقّوم، شراب اهل جهنّم است. بعد از اینکه چندین سال اظهار عطش می‌کنند، به آنها زقّوم می‌دهند. اگر یک قطره از این زقّوم را در دريا بریزند، تمام حیوانات از بوی تعفّن آن، می‌میرند.4

ابن‌عبّاس نقل می‌کند:

جهنّم هفت در دارد. از هر دری که انسان وارد شود، هفتاد هزار کوه است و در هر کوه، هفتاد هزار راه است. در هر راهی، هفتاد هزار وادی است و در هر وادی، هفتاد هزار شقّه است. هرشقّه‌ای، هفتاد هزار خانه دارد. در هر خانه‌ای هفتاد حیوان گزنده مانند افعی و عقرب هست. مارهای آنجا به بزرگی درخت است. این مارها موقعی که نیش بزنند، جهنّمی‌ها تا چندین سال فریاد می‌زنند.5

وضعیت جسم انسان در جهنّم

ممکن است کسی بگوید، با این عذاب‌ها که انسان می‌میرد و دیگر چیزی نمی‌فهمد. امّا باید گفت، آنجا مرگ نیست، بدن شخص معصیت‌کار به همین اندازة دنیایی‌اش نیست؛ بلکه بدنی پیدا می‌کنند که طاقت عذاب را داشته باشد. این زنجیر را که می‌خواهند به گردن او بیندازند، باید طاقت داشته باشد. باید بدنی داشته باشد به اندازة کوه «صفّه». حتّی روایت است که دندان‌های آنها بسیار بزرگ می‌شود و چهره‌ها هم فرق می‌کند.

این است برادر من. انسان باید مقداری حواسش را جمع کند. شما که حواستان جمع است، این مطالب را برای خودم می‌گویم تا این نفس خبیثم از خواب بیدار شود. خودم این مطلب را بشنوم و این مطالب در نفسم اثری کند. اهل‌بیت عصمت و

طهارت(ع) که شوخی نفرموده‌اند. اینها که قصّه نیست.

نگرانی پیامبر(ص) برای امّت خود

در روایت دیدم که وقتی آیات:

«وَ إِنَّ جَهَنَّمَ لَمَوْعِدُهُمْ أَجْمَعينَ ٭ لَها سَبْعَةُ أَبْوابٍ لِكُلِّ بابٍ مِنْهُمْ جُزْءٌ مَقْسُوم»،6 نازل شد، حضرت شروع به گریه کردند ومحزون و مهموم شدند. معنای آیات ، این است که تمام معصیت‌کارها وارد جهنّم می‌شوند. جهنّم، هفت در دارد و هرکسی از در مخصوص وارد می‌شود. پيغمبر(ص)، شروع به گریه کرده و فرمودند: «آیا امّت من هم وارد جهنّم می‌شوند؟»

خیلی منقلب شدند و کسی هم جرئت نداشت، نزدیک پیغمبر برود و بگوید چرا این حالت را دارید؟ حضرت در را به روی خودشان بسته بودند و گریه می‌کردند. اصحاب گفتند: حضرت رسول(ص)، خیلی به حضرت زهرا(س) علاقه دارد. بفرستید حضرت زهرا(س) بیایند و بپرسند چه شده است؟

حضرت سلمان می‌گوید:

من محضر حضرت زهرا(س) رفتم و جریان را گفتم. ایشان مشغول آسیاب کردن جو بودند. حضرت زهرا(س) فوراً آمدند.

سلمان می‌گوید:

بله. به خدا قسم! هنگامی که حضرت زهرا(س) از خانه بیرون آمدند، چادری سرشان بود. دیدم چادری دوازده جای آن را با لیف خرما وصله زده‌اند.

حضرت سلمان می‌گوید: من شروع به گریه کردم که این چه وضعی است؟ دنیا و آخرت مال اینهاست، امّا این‌طور زندگی می‌کنند.

سلمان می‌گوید:

حضرت زهرا(س) بر حضرت رسول(ص) وارد شده و عرض کردند:

«پدرجان! سلمان از چادر من تعجّب کرده است و می‌گوید: دختران حاکمان و سلاطین چه وضعی دارند و دختر پیغمبر باید با این وضع باشد؟! ولی پدرجان! خبر ندارد، پنج سال است که ما ازدواج کرده‌ایم و یک پوست داریم که روزها روی آن برای حیوان‌هایمان علف می‌ریزیم تا بخورند و شب‌ها زیر پایمان می‌اندازیم و روی آن می‌خوابیم.»7

منظور اینکه حضرت زهرا(س) این‌طور بودند. حضرت زهرا(س) عرض کردند:

«پدرجان! چه شده است که این‌طور گریه می‌کنید؟» حضرت رسول(ص) فرمودند:

«دختر جانم! این آیه نازل شد:

«وَ إِنَّ جَهَنَّمَ لَمَوْعِدُهُمْ أَجْمَعينَ؛

جهنّم جایگاه همة معصیت‌کارهاست.» حضرت زهرا(س) تا این مطلب را شنیدند، شروع به ناله و گریه کردند و فرمودند: «الويل ثُمَّ الوَیل... ؛ وای بر کسانی که وارد جهنّم می‌شوند.»

امیرالمؤمنين(ع) وارد شدند و شروع به گریه کردند و فرمودند:

«ای کاش مادر، من را نزاییده بود تا اسم آتش را بشنوم.»

حضرت سلمان گفت:

ای کاش من گوسفندی بودم و مرا قطعه قطعه می‌کردند و اسم آتش را نمی‌شنیدم.8

آیاتی که با لحنی شدید دربارة لباس جهنّم و خوراک و شرابشان صحبت فرموده، زیاد است. خودتان مطالعه بفرمایید.9 مي‌فرمايد:

عدّه‌ای از اهل جهنّم بعد از هفتاد سال که فریاد می‌زنند: «العطش العطش»، به آنها آبی می‌دهند بخورند. وقتی خورد چه می‌شود؟

«يَشْوِي الْوُجُوهَ بِئْسَ الشَّرابُ».10 موقعی که آب را مقابل صورت آنها می‌آورند، پوست صورتشان بریان می‌شود، مثل سر گوسفندان، وقتی به آتش می‌گیرند. بنابراین انسان می‌تواند تمام گناهان را بایگانی کند. مواقع استجابت دعا، مانند سحر از خدا بخواهیم. خدا می‌بخشد، عفو می‌کند و دوستمان دارد. محبّت و علاقة او به یک یک ما و دوستان امیرالمؤمنین(ع)، هفتاد برابر محبّت مادر به تک فرزند خود است. مادر به تک فرزند خود چقدر علاقه دارد؟ خداوند هفتاد برابر آن به من و شما علاقه دارد. ما را می‌خواهد، ما را دوست دارد، ما را برای تکامل، سعادت و پیروزی خلق کرده است، نه برای آتش جهنّم؛ امّا اعمال ما، این طوری است که دست و پاگیر ما می‌شود. ناصری می‌تواند پرونده‌های چندین سالة خود را با یک بار رفتن به در خانة خدا پاك كند. دو رکعت نماز بخوان و بگو: خدایا! نفهمیدم، اشتباه کردم. حقّ‌الله را خدا می‌بخشد. اگر هم حقّ‌النّاس به گردن من باشد، تصمیم بگیرم حقّ‌النّاس را بدهم.

بررسی حقیقت درهای جهنّم

معنای اینکه می‌گویند، بهشت هشت در دارد و جهنّم هفت در دارد، یعنی چه؟ یعنی انسان از هفت راه وارد جهنّم می‌شود. این هفت راه در وجود ناصری است. چشم، طريق جهنّم است. وقتی کسی خیانت می‌کند و به نامحرم نگاه می‌کند، این دو چشم، دو تا از درهای جهنّم است. دو تا هم گوش است. غیبت و تهمت می‌شنوم ، بی‌ناموسی و بی‌عفّتی را می‌شنوم و دنبالش می‌روم. ساز و آواز می‌شنوم. من که ساز و آواز شنیدم، روز قیامت که می‌خواهند مرا ادب کنند و اثر عمل مرا بدهند، سرب‌ها را می‌جوشانند و در این گوش می‌ریزند و از آن گوش در می‌آید. مغزش پر از سرب است. این عذاب مال این است که ساز و آواز شنیدی و لذّت بردی. حالا هم اين عذاب را بچش. روایت دارد عزیز من!

یکی دیگر از درهای جهنّم، زبان است. یکی هم حلقوم و دهان است که غذا از آن پایین می‌رود. اگر بدون توجّه به حلال وحرام و پاک و نجس، هرچه بود خوردی، بعد نتیجة آن را می‌بینی. آیة صریح قرآن است که می‌فرماید:

«کسی که مال يتيم و بیچاره را بخورد، در واقع، آتش می‌خورد و در شکم او آتش است.»11

عاقبت رباخواری

مرحوم آقای مولوی قندهاری(ره) از دوستان ما و از اولیای الهی بود. چند سال قبل در «خراسان»، فوت کرد. ایشان حالاتی داشت. این قصّه را آقای مولوی برای من نقل کرد. خودش آن را از میّت شنیده بود. ایشان می‌گفت:

ما در «قندهار» بودیم. در آنجا امامزاده‌ای با قبرستانی بزرگ وجود داشت. خادم گفته بود: من شب به آنجا رفتم و دیدم کسی را که فوت کرده بود، بردند، غسل دادند و در یکی از اتاق‌های امامزاده گذاشتند و گفتند: فردا صبح دفنش می‌کنیم. بعد از مدّتی که همه رفتند و خلوت شد، در امامزاده را بستم. مدّتی که گذشت، دیدم صدای نعره می‌آید، خیلی عجيب؛ مثل اینکه دارند یک سگ را داغ می‌کنند؛ چطور فریاد می‌زند؟ ناراحت شدم و بیرون آمدم و گفتم: سگ برای چه در امامزاده آمده است؟ همه‌جا را گشتم. دیدم سگی نیست؛ امّا مرتّب این صدا می‌آمد. دیدم از فلان اتاق است. رفتم و دیدم از این جنازه است. چراغ را روشن کردم و دیدم که یک سگ بسیار بزرگی است و دارد فریاد می‌زند. از وحشت در اتاق را باز کردم و آن سگ از اتاق بیرون پرید و رفت. فردا که فامیل‌های میّت آمدند، جریان را گفتم و پرسیدم: این میّت کارش چه بود؟ گفتند: به تو می‌گوییم؛ امّا به احدی نگو. این میّت، رباخوار بوده است.

منظور اینکه این مال، چیست آقا؟ آيا اين مال از حلق او پایین می‌رود؟

راه‌های جهنّم در وجود من، شش راه شد: دو چشم و دو گوش، دهان و زبان، حلقوم و هفتمين آنها شرمگاه انسان است. انسان از این راه‌ها وارد آتش جهنّم می‌شود. هریک از اینها هم شعبی دارد. هفتاد هزار شعبه که در روایت آمده، همین جاست.

حالا باید چه کار کرد؟ انسان در دنیا می‌تواند این هفت در جهنّم را ببندد و از خداوند تعالی بخواهد که توفیقش دهد. ايمانش که کامل شد، دیگر نه به نامحرم نگاه می‌کند، نه غیبت می‌کند، نه ساز و آواز گوش می‌دهد، نه غذای حرام می‌خورد، نه خیانت ناموسی می‌کند. موقع افطار، این را از خدا بخواهیم که اگر ما مستحقّ جهنّم هستیم، خداوند، پروندة ما را بایگانی کند و توبة ما را قبول فرمايد. اگر خودمان، خودمان را اصلاح کردیم و حسابمان را با خدا صاف کردیم که ان شاء الله از جهنّم و عذاب‌های برزخ در امانيم و الّا خداوند در برزخ ما را اصلاح می‌کند که ممکن است خيلی سخت باشد.

نمونه‌ای از درمان‌های عالم برزخ

یکی از مؤمنان و متّقین فوت کرد. یکی از بزرگان که دوست او بود، خوابش را دید. در عالم رؤیا دید که یک قصر بسیار عالی دارد و از این قصر، وارد آن قصر می‌شود؛ قصرهایی تو در تو که چه حیاط‌ها و چه درخت‌ها و چه مرغ‌های خواننده‌ای دارد.

دوست مؤمنش را دید که روی تخت با عظمتی نشسته؛ امّا خیلی ضعیف و لاغر با قیافه‌ای سوخته است و وضع ناراحت‌کننده‌ای دارد. پرسید: با این عظمت و این دستگاه، چرا شما به این حالت هستید؟ گفت: حالا بنشين. معلوم می‌شود.

یک دفعه ديد که رنگ از صورت دوست مؤمنش پرید. یک عقرب بسیار بزرگی وارد شد که از هیبت آن، این مؤمن می‌خواست غش کند. او خودش را از ترس جمع کرد؛ امّا عقرب آمد و از پلّه‌های تخت بالا رفت. این مؤمن، زبانش را در آورد و آن عقرب، به زبان او نيش زد و رفت. او هم پایین افتاد و شروع به غلتیدن کرد. او هم بالا نشسته بود و نگاه می‌کرد و می‌لرزید. مدّتی طول کشید و بعد، آن مؤمن، آرام آرام بلند شد، رفت و روی تختش نشست. رفیقش پرسید: جریان این عقرب چیست؟ گفت: تمام روزها همین اتّفاق می‌افتد. این دستگاه و این قصرها مال من است؛ امّا این عذاب هم هست؛ برای اینکه من جلوی زبانم را نگرفته بودم و غیبت می‌کردم. حواسم نبود و آبروی مردم را می‌ریختم. تمام اعمالم خوب بود؛ امّا زبانم کنترل نداشت. آن قصرها را به سبب اعمالم به من دادند؛ امّا این عذاب را هم دارم.»

خداوند به همة ما توفیق بدهد تا خودمان را اصلاح کنیم و به تقوی و طهارت برسیم تا از انواع عذاب‌های برزخ و قیامت در امان باشیم. ان شاء الله

پی‌نوشت‌ها: