فرقه‌ها و مهدويت

رضا برنجكار

اشاره: انديشه پربار ‌غيبت و مهدويت‌ در طول تاريخ از دستبرد فكري و عقيدتي و آسيب بدانديشان در امان نبوده و هر از چند گاهي كساني با دستاويز قرار دادن اين انديشه به فريب مردم عوام پرداخته‌اند.

سابقه اين عمل حتي به پيش از دوران تولد امام مهدي، عليه‌السلام، مي‌رسد. جريان فطحيه و واقفيه و بسياري از فرقه‌هاي ديگر كه در طول تاريخ بتدريج از جريان شيعه اماميه (اثني‌عشري) جدا گشته، دستاويزي جز رواياتي كه از طريق نبي اكرم، صلّي‌اللّه‌عليه‌وآله، درباره غيبت آخرين امام نقل شده بود، نداشتند.

در سده‌هاي اخير نيز فرقه‌هايي انديشه ناب مهدويت را وسيله‌اي براي رسيدن به اهداف و آمال دنيوي خويش قرار دادند و چند صباحي خلق روزگار را به خود مشغول ساختند.

بدون شك آسيب‌شناسي انديشه مهدويت و پالايش اين انديشه از افكار انحرافي بر غناي هر چه بيشتر آن خواهد افزود و نسل جوان را نيز از درافتادن به برخي از اين انحرافها حفظ خواهد كرد. در سلسله مقالات حاضر تلاش شده كه به گونه‌اي علمي و مستند برخي از انديشه‌هايي كه در دوران معاصر در ارتباط با موضوع مهدويت مطرح شده‌اند مورد نقد و بررسي قرار گيرد. باشد كه مورد توجه اهل نظر قرار گيرد.

2. بابيه و بهائيه

بابيه

بنيانگذار فرقه بابيه سيدعلي محمد شيرازي است. از آنجا كه او در ابتداي دعوتش مدعي بابيت امام دوازدهم شيعه بود و خود را طريق ارتباط با امام زمان مي‌دانست، ملقب به ‌باب‌ گرديد و پيروانش ‌بابيه‌ ناميده شدند. سيد علي محمد در سال 1235 ق. در شيراز به دنيا آمد. در كودكي به مكتب شيخ عابد رفت و خواندن و نوشتن آموخت. شيخ عابد از شاگردان شيخ احمد احسائي (بنيانگذار شيخيه) و شاگردش سيدكاظم رشتي بود و لذا سيد علي محمد از همان دوران با شيخيه آشنا شد، به طوري كه چون سيد علي محمد در سن حدود نوزده سالگي به كربلا رفت در درس سيد كاظم رشتي حاضر شد. در همين درس بود كه با مسائل عرفاني و تفسير و تأويل آيات و احاديث و مسائل فقهي به روش شيخيه آشنا گرديد. قبل از رفتن به

كربلا، مدتي در بوشهر اقامت كرد و در آنجا به ‌رياضت كشي‌ پرداخت. نقل شده است كه در هواي گرم بوشهر بر بام خانه رو به خورشيد اورادي مي‌خواند. پس از درگذشت سيدكاظم رشتي تا مريدان و شاگردان وي جانشيني براي او مي‌جستند كه مصداق ‌شيعه كامل‌ يا ‌ركن رابع‌ شيخيه باشد؛ ميان چند تن از شاگردان رقابت افتاد و سيد علي محمد نيز در اين رقابت شركت كرد، بلكه پاي از جانشيني سيد رشتي فراتر نهاد و خود را باب امام دوازدهم شيعيان يا ‌ذكر‌ او، يعني واسطه ميان امام و مردم شمرد. هجده تن از شاگردان سيدكاظم رشتي كه همگي شيخي مذهب بودند (و بعدها سيدعلي محمد آنها را حروف حيّ: ح = ^ و، ي = 10 ناميد) از او پيروي كردند.

علي محمد در آغاز امر بخشهايي از قرآن را با روشي كه از مكتب شيخيه آموخته بود تأويل كرد و تصريح كرد كه از سوي امام زمان، عليه‌السلام، مأمور به ارشاد مردم است. سپس مسافرتهايي به مكه و بوشهر كرد و دعوت خود را آشكارا تبليغ نمود. يارانش نيز در نقاط ديگر به تبليغ ادعاهاي علي محمد پرداختند. پس از مدتي كه گروه‌هايي به او گرويدند، ادعاي خود را تغيير داد و از مهدويت سخن گفت و خود را مهدي موعود معرفي كرد و پس از آن ادعاي نبوت و رسالت خويش را مطرح كرد و مدعي شد كه دين اسلام فسخ شده است و خداوند دين جديدي همراه بإ؛ كتاب آسماني تازه به نام ‌بيان‌ بر او نازل كرده است. علي محمد در كتاب بيان خود را برتر از همه پيامبران دانسته و خود را مظهر نفس پروردگار پنداشته است.

در زماني كه علي محمد هنوز از ادعاي بابيت امام زمان، عليه‌السلام، فراتر نرفته بود به دستور والي فارس در سال 1261 ق. دستگير و به شيراز فرستاده شد و پس از آنكه در مناظره با علماي شيعه شكست خورد اظهار ندامت كرد و در حضور مردم گفت: ‌لعنت خدا بر كسي كه مرا وكيل امام غايب بداند. لعنت خدا بر كسي كه مرا باب امام بداند.‌ پس از اين واقعه شش ماه در خانه پدري خود تحت نظر بود و از آنجا به اصفهان و سپس به قلعه ماكو تبعيد شد. در همين قلعه با مريدانش مكاتبه داشت و از اينكه مي‌شنيد آنان در كار تبليغ دعاوي او مي‌كوشند به شوق افتاد و كتاب ‌بيان‌ را در همان قلعه نوشت. دولت محمد شاه قاجار براي آنكه پيوند او را با مريدانش قطع كند در سال 1264 ق. وي را از قلعه ماكو به قلعه چهريق در نزديكي اروميه منتقل كرد. پس از چندي او را به تبريز بردند و در حضور چند تن از علما محاكمه شد. علي محمد در آن مجلس آشكارا از مهدويت خود سخن گفت و ‌بابيّت امام زمان‌ را كه پيش از آن ادعا كرده بود به ‌بابيت علم خداوند‌ تأويل كرد. علي محمد در مجالس علما نتوانست ادعاي خود را اثبات كند و چون از او درباره برخي مسائل ديني پرسيدند، از پاسخ فرو ماند و جملات ساده عربي را غلط خواند. در نتيجه وي را چوب زده تنبيه نمودند و او از دعاوي خويش تبري جست و توبه‌نامه نوشت. اما اين توبه نيز مانند توبه قبلي او واقعي نبود، از اين رو پس از مدتي ادعاي پيامبري كرد. پس از مرگ محمد شاه قاجار در سال 1264ق. مريدان علي محمد، آشوبهايي در كشور پديد آوردند و در مناطقي به قتل و غارت مردم پرداختند. در اين زمان ميرزا تقي خان اميركبير صدراعظم ناصرالدين شاه تصميم به قتل علي محمد و فرو نشاندن فتنه بابيه گرفت. براي اين كار از علما فتوا خواست. برخي علما به دليل دعاوي مختلف و متضاد او و

علي محمد در مجالس علما نتوانست ادعاي خود را اثبات كند و چون از او درباره برخي مسائل ديني پرسيدند، از پاسخ فرو ماند و جملات ساده عربي را غلط خواند.

رفتار جنون‌آميزش شبهه خبط دماغ را مطرح و از صدور حكم اعدام او خودداري كردند. اما برخي ديگر علي محمد را مردي دروغگو و رياست‌طلب مي‌شمردند و از اين رو حكم به قتل او دادند. علي محمد همراه يكي از پيروانش در 27 شعبان 1266 در تبريز تيرباران شد.

همان‌طور كه ديديم سيد علي محمد آراء و عقايد متناقضي ابراز داشته است اما از كتاب ‌بيان‌ كه آن را كتاب آسماني خويش مي‌دانست، برمي‌آيد كه خود را برتر از همه انبياي الهي و مظهر نفس پروردگار مي‌دانسته و عقيده داشت كه با ظهورش آيين اسلام منسوخ و قيامت موعود در قرآن، به پا شده است. علي محمد خود را مبشر ظهور بعدي شمرده و او را ‌من يظهره‌اللَّه‌ (كسي كه خدا او را آشكار مي‌كند) خوانده است و در ايمان پيروانش بدو تأكيد فراوان كرد. او نسبت به كساني كه آيين او را نپذيرفتند خشونت بسياري را سفارش كرده است. وي از جمله وظايف فرمانرواي بابي را اين مي‌داند كه نبايد جز بابيها كسي را بر روي زمين باقي بگذارد. باز دستور مي‌دهد غير از كتابهاي بابيان همه كتابهاي ديگر بايد محو و نابود شوند و پيروانش نبايد جز كتاب بيان و كتابهاي ديگر بابيان، كتاب ديگري را بياموزند.

بهائيه

فرقه بهائيه، فرقه‌اي منشعب از فرقه بابيه است. بنيانگذار آيين بهائيت، ميرزا حسينعلي نوري معروف به بهاءاللَّه است و اين آيين نيز نام خود را از همين لقب برگرفته است. پدرش از منشيان عهد محمدشاه قاجار و مورد توجه قائم مقام فراهاني بود و بعد از قتل قائم مقام فراهاني از مناصب خود بركنار شد و به شهر نور رفت. ميرزا حسينعلي در 1233 در تهران به دنيا آمد و آموزشهاي مقدماتي ادب فارسي و عربي را زير نظر پدر و معلمان و مربيان گذراند. پس از ادعاي بابيت توسط سيد علي محمد شيرازي در شمار نخستين گروندگان به باب درآمد و از فعال‌ترين افراد بابي شد و به ترويج بابيگري، بويژه در نور و مازندران پرداخت. برخي از برادرانش از جمله برادر كوچكترش ميرزا يحيي معروف به ‌صبح ازل‌ نيز بر اثر تبليغ او به اين مرام پيوستند.

پس از اعدام علي محمد باب به دستور اميركبير، ميرزا يحيي ادعاي جانشيني باب را كرد. ظاهراً يحيي نامه‌هايي براي علي محمد باب نوشت و فعاليتهاي پيروان باب را توضيح داد. علي محمد باب در پاسخ به اين نامه‌ها وصيت‌نامه‌اي براي يحيي فرستاد و او را وصي و جانشين خود اعلام كرد. برخي گفته‌اند اين نامه‌ها توسط ميرزا حسينعلي و به امضاي ميرزا يحيي بوده است و حسينعلي اين كار و نيز معرفي يحيي به عنوان جانشيني باب را براي محفوظ ماندن خود از تعرض مردم انجام داده است و علي محمد در پاسخ به نامه‌ها ميرزا يحيي را وصي خود ندانسته بلكه به او توصيه كرده كه در سايه برادر بزرگتر خويش حسينعلي قرار گيرد. در هر حال، پس از باب عموم بابيه به جانشيني ميرزا يحيي معروف به

در بغداد كنسول دولت انگلستان و نيز نماينده دولت فرانسه با بهاءاللَّه ملاقات و حمايت دولتهاي خويش را به او ابلاغ كردند و حتي تابعيت انگلستان و فرانسه را نيز پيشنهاد نمودند.

صبح ازل معتقد شدند و چون در آن زمان يحيي بيش از نوزده سال نداشت، ميرزا حسينعلي زمام كارها را در دست گرفت. اميركبير براي فرونشاندن فتنه بابيان از ميرزا حسينعلي خواست تا ايران را به قصد كربلا ترك كند و او در شعبان 1267 به كربلا رفت، اما چند ماه بعد، پس از بركناري و قتل اميركبير در ربيع‌الاول 1268 و صدارت يافتن ميرزا آقاخان نوري، به دعوت و توصيه شخص اخير به تهران بازگشت. در همين سال تيراندازي بابيان به ناصرالدين شاه پيش آمد و بار ديگر به دستگيري و اعدام بابيها انجاميد، و چون شواهدي براي نقش حسينعلي در طراحي اين سوءقصد وجود داشت، او را دستگير كردند. اما حسينعلي به سفارت روس پناه برد و شخص سفير از او حمايت كرد. سرانجام با توافق دولت ايران و سفير روس، ميرزا حسينعلي به بغداد منتقل شد و بدين ترتيب بهاءاللَّه با حمايت دولت روس از مرگ نجات يافت. او پس از رسيدن به بغداد نامه‌اي به سفير روس نگاشت و از وي و دولت روس براي اين حمايت قدرداني كرد. در بغداد كنسول دولت انگلستان و نيز نماينده دولت فرانسه با بهاءاللَّه ملاقات و حمايت دولتهاي خويش را به او ابلاغ كردند و حتي تابعيت انگلستان و فرانسه را نيز پيشنهاد نمودند. والي بغداد نيز با حسينعلي و بابيان با احترام رفتار كرد و حتي براي ايشان مقرري نيز تعيين شد. ميرزا يحيي كه عموم بابيان او را جانشين بلامنازع باب مي‌دانستند، با لباس درويشي مخفيانه به بغداد رفت و چهار ماه زودتر از بهاءاللَّه به بغداد رسيد. در اين هنگام بغداد و كربلا و نجف مركز اصلي فعاليتهاي بابيان شد و روز به روز بر جمعيت ايشان افزوده مي‌شد. در اين زمان برخي از بابيان ادعاي مقام ‌من يظهره اللهي‌ را ساز كردند. مي‌دانيم كه علي محمد باب به ظهور فرد ديگري پس از خود بشارت داده بود و او را ‌من يظهره اللَّه‌ ناميده بود و از بابيان خواسته بود به او ايمان بياورند. البته از تعبيرات وي برمي‌آيد كه زمان تقريبي ظهور فرد بعدي را دو هزار سال بعد مي‌دانسته است، بويژه آنكه ظهور آن موعود را به منزله فسخ كتاب ‌بيان‌ خويش مي‌دانسته است. اما شماري از سران بابيه به اين موضوع اهميت ندادند و خود را ‌من يظهره‌اللَّه‌ يا ‌موعود بيان‌ دانستند. گفت شده كه فقط در بغداد بيست و پنج نفر اين مقام را ادعا كردند كه بيشتر اين مدعيان با طراحي حسينعلي و همكاري يحيي يا كشته شدند يا از ادعاي خود دست برداشتند. آدمكشي‌هايي كه در ميان بابيان رواج داشت و همچنين دزديدن اموال زائران اماكن مقدسه در عراق و نيز منازعات ميان بابيان و مسلمانان باعث شكايت مردم عراق و بويژه زائران ايراني گرديد و دولت ايران از دولت عثماني خواست بابيها را از بغداد و عراق اخراج كند. بدين ترتيب در اوايل سال 1280 ق. فرقه بابيه از بغداد به استانبول و بعد از چهارماه به ادرنه منتقل شدند. در اين زمان ميرزا حسينعلي مقام ‌من يظهره اللهي‌ را براي خود ادعا كرد و از همين جا نزاع و جدايي و افتراق در

ميان بابيان آغاز شد. بابيهايي كه ادعاي او را نپذيرفتند و بر جانشيني ميرزا يحيي (صبح ازل) باقي ماندند، ‌ازلي‌ نام گرفتند و پذيرندگان ادّعاي ميرزا حسينعلي (بهاءاللَّه) ‌بهائي‌ خوانده شدند. ميرزا حسينعلي با ارسال نوشته‌هاي خود به اطراف و اكناف رسماً بابيان را به پذيرش آيين جديد فرا خواند و ديري نگذشت كه بيشتر آنان به آيين جديد ايمان آوردند.

منازعات ازليه و بهائيه در ادرنه شدت گرفت و اهانت و تهمت و افترا و كشتار رواج يافت و هر يك از دو طرف بسياري از اسرار يكديگر را باز گفتند. بهاءاللَّه در كتابي به نام ‌بديع‌، وصايت و جانشيني صبح ازل را انكار كرد و به افشاگري اعمال و رفتار او و ناسزاگويي به او و پيروانش پرداخت. در برابر، عزيه خواهر آن دو در كتاب ‌تنبيه‌النائمين‌ كارهاي بهاءاللَّه را افشا كرد و يك بار نيز او را به مباهله فرا خواند. نقل شده است كه در اين ميان صبح ازل برادرش بهاءاللَّه را مسموم كرد و بر اثر همين مسموميت بهاءاللَّه تا پايان عمر به رعشه دست مبتلا بود. سرانجام حكومت عثماني براي پايان دادن به اين درگيريها بهاءاللَّه و پيروانش را به عكا در فلسطين و صبح ازل را به قبرس تبعيد كرد، اما دشمني ميان دو گروه ادامه يافت. بهاءاللَّه مدت نه سال در قلعه‌اي در عكا تحت نظر بود و پانزده سال بقيه عمر خويش را نيز در همان شهر گذراند و در هفتاد و پنج سالگي در 1308 ق. در شهر حيفا از دنيا رفت.

ميرزا حسينعلي پس از اعلام ‌من يظهره اللهي‌ خويش، به فرستادن نامه (الواح) براي سلاطين و رهبران ديني و سياسي جهان اقدام كرد و ادعاهاي گوناگون خود را مطرح ساخت. بارزترين مقام ادعايي او ربوبيت و الوهيت بود. او خود را خداي خدايان، آفريدگار جهان، كسي كه ‌لم يلد و لم يولد‌ است، خداي تنهاي زنداني، معبود حقيقي، ‌ربّ ما يري و ما لايري‌ ناميد. پيروانش نيز پس از مرگ او همين ادعاها را درباره‌اش ترويج كردند، و در نتيجه پيروانش نيز خدايي او را باور كردند و قبر او را قبله خويش گرفتند. گذشته از ادعاي ربوبيت، او شريعت جديد آورد و كتاب ‌اقدس‌ را نگاشت كه بهائيان آن را ‌ناسخ جميع صحائف‌ و ‌مرجع تمام احكام و اوامر و نواهي‌ مي‌شمارند. بابيهايي كه از قبول ادعاي او امتناع كردند، يكي از انتقاداتشان همين شريعت‌آوري او بود، از اين رو كه به اعتقاد آنان، نسخ كتاب بيان نمي‌توانست در فاصله بسيار كوتاه روي دهد. بويژه آنكه احكام ‌بيان‌ و ‌اقدس‌ هيچ مشابهتي با يكديگر ندارند؛ اساس بابيت، از بين بردن همه كتابهاي غيربابي و قتل عام مخالفان بود، در حالي كه اساس بهائيت، ‌رأفت كبري و رحمت عظمي و الفت با جميع ملل‌ بود. با اين حال ميرزا حسينعلي در برخي جاها منكر نسخ بيان شد.

مهمترين برهان او بر حقانيت ادعايش، مانند سيدباب، سرعت نگارش و زيبايي خط بود. نقل شده كه در هر شبانه روز يك جلد كتاب مي‌نوشت. بسياري از اين نوشته‌ها بعدها به دستور ميرزا حسينعلي نابود شد. نوشته‌هاي باقيمانده او نيز مملو از اغلاط املايي، انشايي، نحوي و غير آن بود. مهمترين كتاب بهاءاللَّه ايقان بود كه در اثبات قائميت سيد علي محمد باب در آخرين سالهاي اقامت در بغداد نگاشت. اغلاط فراوان و نيز اظهار خضوع بهاءاللَّه نسبت به برادرش صبح ازل در اين كتاب سبب شد كه از همان سالهاي پاياني زندگي ميرزا حسينعلي پيوسته در معرض تصحيح و تجديدنظر قرار گيرد.

بهائيه پس از بهاءاللَّه

پس از مرگ ميرزا حسينعلي، پسر ارشد او عباس افندي (1260 - 1340 ق.) ملقب به عبدالبهاء جانشين وي گرديد. البته ميان او و برادرش محمدعلي بر سر جانشيني پدر مناقشاتي رخ داد كه منشأ آن صدور

بارزترين مقام ادعايي او ربوبيت و الوهيت بود. او خود را خداي خدايان، آفريدگار جهان، كسي كه ‌لم يلد و لم يولد‌ است، خداي تنهاي زنداني، معبود حقيقي، ‌ربّ ما يري و ما لايري‌ ناميد.

‌لوح عهدي‌ از سوي ميرزا حسينعلي بود كه در آن جانشين خود را عباس افندي و بعد از او محمد علي افندي معين كرده بود. در ابتداي كار اكثر بهائيان از محمدعلي پيروي كردند اما در نهايت عباس افندي غالب شد. عبدالبهاء ادعايي جز پيروي از پدر و نشر تعاليم او نداشت و به منظور جلب رضايت مقامات عثماني، رسماً و باالتزام تمام، در مراسم ديني از جمله نماز جمعه شركت مي‌كرد و به بهائيان نيز سفارش كرده بود كه در آن ديار بكلي از سخن گفتن درباره آيين جديد بپرهيزيد. در اواخر جنگ جهاني اول، در شرايطي كه عثمانيها درگير جنگ با انگليسيها بودند و آرتور جيمزبالفور، وزير خارجه انگليس در صفر 1336/ نوامبر 1917 اعلاميه مشهور خود مبني بر تشكيل وطن ملي يهود در فلسطين را صادر كرده بود، مسائلي روي داد كه جمال پاشا، فرمانده كل قواي عثماني، عزم قطعي بر اعدام عبدالبهاء، و هدم مراكز بهائي در عكا و حيفا گرفت. برخي مورخان، منشأ اين تصميم را روابط پنهان عبدالبهاء با قشون انگليس كه تازه در فلسطين مستقر شده بود، مي‌دانند. لرد بالفور بلافاصله به سالار سپاه انگليس در فلسطين دستور داد تا با تمام قوا در حفظ عبدالبهاء و بهائيان بكوشد. پس از تسلط سپاه انگليس بر حيفا، عبدالبهاء براي امپراتور انگليس، ژرژ پنجم، دعا كرد و از اينكه سراپرده عدل در سراسر سرزمين فلسطين گسترده شده به درگاه خدا شكر گزارد. پس از استقرار انگليس در فلسطين، عبدالبهاء از دولت انگليس نشان شهسواري (نايت هود) دريافت كرد و به عنوان ‌سر‌ ملقب گرديد. عبدالبهاء در سال 1340 ق. درگذشت و در حيفا به خاك سپرده شد. در مراسم خاكسپاري او نمايندگاني از دولت انگليس حضور داشتند و چرچيل، وزير مستعمرات بريتانيا، با ارسال پيامي مراتب تسليت پادشاه انگليس را به جامعه بهائي ابلاغ كرد.

از مهمترين رويدادهاي زندگي عبدالبهاء، سفر او به اروپا و امريكا بود. اين سفر نقطه عطفي در ماهيت آيين بهايي محسوب مي‌گردد. پيش از اين مرحله، آيين بهايي بيشتر به عنوان يك انشعاب از اسلام يا تشيع و يا شاخه‌اي از متصوفه شناخته مي‌شد و رهبران بهائيه براي اثبات حقانيت خود از قرآن و حديث به جستجوي دليل مي‌پرداختند و اين دلايل را براي حقانيت خويش به مسلمانان و بويژه شيعيان ارائه مي‌كردند. مهمترين متن احكام آنان نيز از حيث صورت با متون فقهي اسلامي تشابه داشت. اما فاصله گرفتن رهبران بهائي از ايران و مهاجرت به استانبول و بغداد و فلسطين و در نهايت ارتباط با غرب، عملاً سمت و سوي اين آيين را تغيير داد و آن را از صورت آشناي دينهاي شناخته شده، بويژه اسلام، دور كرد. عبدالبهاء در سفرهاي خود تعاليم باب و بهاء را با آنچه در قرن نوزدهم در غرب، خصوصاً تحت عناوين روشنگري و مدرنيسم و اومانيسم متداول بود، آشتي داد. البته بايد توجه داشت كه خود بهاءاللَّه نيز در مدت اقامتش در بغداد با برخي از غربزده‌هاي عصر قاجار مثل ميرزا ملكم خان، كه به بغداد رفته بودند آشنا شد. همچنين در مدت اقامتش در استانبول با ميرزا فتحعلي آخوندزاده كه سفري به آن ديار كرده بود آشنا گرديد. افكار اين روشنفكران غربزده در تحولات فكري ميرزا حسينعلي بي‌تأثير نبود. نمونه‌اي از متأثر شدن عبدالبهاء از فرهنگ غربي مسأله وحدت زبان و خط بود كه يكي از

تعاليم دوازده‌گانه او بود. اين تعليم برگرفته از پيشنهاد زبان اختراعي ‌اسپرانتو‌ است كه در اوايل قرن بيستم طرفداراني يافته بود، ولي بزودي غير عملي بودن آن آشكار شد و در بوته فراموشي افتاد. موارد ديگر تعاليم دوازده‌گانه عبارت است از: ترك تقليد (تحري حقيقت)، تطابق دين با علم و عقل، وحدت اساس اديان، بيت‌العدل، وحدت عالم انساني، ترك تعصبات، الفت و محبت ميان افراد بشر، تعديل معيشت عمومي، تساوي حقوق زنان و مردان، تعليم و تربيت اجباري، صلح عمومي و تحريم جنگ. عبدالبهاء اين تعاليم را از ابتكارات پدرش قلمداد مي‌كرد و معتقد بود پيش از او چنين تعاليمي وجود نداشت. اين اصول دوازده‌گانه متأثر از تفكر ماسوني و نظريه‌پردازان مشرب فراماسونرهاي انگليسي است. ماسونيت با نشر اين تعاليم سعي در استحاله تمامي فرهنگهاي مذهبي در تفكر و فرهنگ غربي داشت چنانكه پيامد نشر اين تفكر ‌امانيسم‌ و ‌ليبراليسم‌ مذهب همه روشنفكران گرديد و مبشر جهاني شد كه با تبليغ فرهنگ جهاني سعي در مستولي ساختن فرهنگ و تمدن مغرب‌زمين بر تمامي سرزمينهاي غيرغربي داشت.

پس از عبدالبهاء، شوقي افندي ملقب به شوقي رباني فرزند ارشد دختر عبدالبهاء، بنابه وصيت عبدالبهاء جانشين وي گرديد. اين جانشيني نيز با منازعات همراه بود زيرا بر طبق وصيت بهاءاللَّه پس از عبدالبهاء بايد برادرش محمد علي افندي به رياست بهائيه مي‌رسيد. اما عبدالبهاء او را كنار زد و شوقي افندي را به جانشيني او نصب كرد و مقرر نمود كه رياست بهائيان پس از شوقي در فرزندان ذكور او ادامه يابد. برخي از بهائيان رياست شوقي را نپذيرفتند و شوقي به رسم معهود اسلاف خود به بدگويي و ناسزا نسبت به مخالفان پرداخت. شوقي برخلاف نياي خود تحصيلات رسمي داشت و در دانشگاه امريكايي بيروت و سپس در آكسفورد تحصيل كرده بود. نقش اساسي او در تاريخ بهائيه، توسعه تشكيلات اداري و جهاني اين آيين بود و اين فرايند بويژه در دهه شصت ميلادي در اروپا و امريكا سرعت بيشتري گرفت و ساختمان معبدهاي قاره‌اي بهائي موسوم به ‌مشرق‌الاذكار‌ به اتمام رسيد. تشكيلات بهائيان كه شوقي افندي به آن ‌نظم اداري امراللَّه‌ نام داد، زير نظر مركز اداري و روحاني بهائيان واقع در شهر حيفا (در كشور اسرائيل) كه به ‌بيت العدل اعظم الهي‌ موسوم است اداره مي‌گردد. در زمان حيات شوقي افندي حكومت اسرائيل در فلسطين اشغالي تأسيس شد و شوقي از تأسيس اين دولت حمايت كرد و مراتب دوستي بهائيان را نسبت به كشور اسرائيل به رئيس جمهور اسرائيل ابلاغ كرد.

بنابر تصريح عبدالبهاء پس از وي بيست و چهار تن از فرزندان ذكورش، نسل بعد از نسل با لقب ‌ولي امراللَّه‌ بايد رهبري بهائيان رإ؛ برعهده مي‌گرفتند و هر يك بايد جانشين خود را تعيين مي‌كرد. اما شوقي افندي عقيم بود و طبعاً پس از وفاتش دوران ديگري از دو دستگي و انشعاب و سرگشتگي در ميان بهائيان ظاهر شد. ولي سرانجام همسر شوقي افندي، روحيه ماكسوفل و تعدادي از گروه 27 نفري منتخب شوقي ملقب به ‌اياديان امراللَّه‌ اكثريت بهائيان را به خود جلب و مخالفان خويش را طرد و بيت‌العدل را در 1963 تأسيس كردند. از گروه اياديان امراللَّه در زمان حاضر سه نفر يعني روحيه ماكسول و دو تن ديگر در قيد حيات‌اند و با كمك افراد منتخب بيت‌العدل كه به

پي‌نوشت: