مولود كعبه

علي‌اكبر مهدي‌پور

سرزمين حجاز در ماههاي حرام، بويژه در ماه رجب، از روزگار باستان، ميزبان زائران بي‌شماري بود، كه از راههاي دور و دراز به سوي كعبه معظمه مي‌شتافتند و هدايا و قربانيهاي فراواني با يك دنيا شور و اشتياق به آن خانه نثار مي‌كردند.

در دومين جمعه از ماه رجب، كه از ماههاي حرام است و احترام خاصي در ميان همه قبايل و طوائف داشت، ازدحام عجيبي در اطراف كعبه بود و سيل مردم از پير و جوان با احترام ويژه‌اي در اطراف خانه خدا در حال طواف بودند، كه زني حامله، با چهره‌اي شكسته، در گرداگرد خانه خدا بي‌تابانه مي‌گرديد و با انگشتان لرزانش به جامه كعبه آويخته بود و در حالي كه قطرات اشكش سيل‌آسا به صورتش مي‌ريخت، زير لب مي‌گفت:

پروردگارا! من به تو ايمان آورده‌ام و به آنچه كتاب و پيامبر از سوي تو آمده است، ايمان دارم. پروردگارا! من به آيين جدم ‌ابراهيم خليل‌ كه بينانگذار اين خانه كهن است، ايمان دارم. پروردگارا! ترا سوگند مي‌دهم به حق بنيانگذار اين بيت، و به حق اين مولودي كه در شكم دارم، كه اين زايمان را بر من آسان بگردان.1

چشمهاي كنجكاو او را مي‌ديد و گوشهاي شنوا سخنانش را دنبال مي‌كرد و حس كنجكاوي در مغزها تحريك مي‌شد، كه ناگهان فريادي از تعجب از همگان بلند شد و به دنبال آن سكوتي سنگين بر همگان حكمفرما شد. آب در گلوها خشكيد، حيرت و تعجب بر چهره‌ها نقشي شگفت زده بود، نفسها از سينه‌ها بيرون نمي‌آمد.

كسي جرأت نداشت كه سكوت را بشكند و بگويد: لحظه‌اي پيش ديوار كعبه شكافته شد و زن حامله‌اي به درون خانه خدا رهنمون شد!

چه كسي باور مي‌كرد كه سنگ خارا آغوش باز كند و زن حامله‌اي را در خود جاي دهد؟!

حيرت و تعجب مردم هنگامي افزايش يافت كه تلاش پرده‌داران كعبه، در گشودن قفل در به نتيجه نرسيد.

لحظه به لحظه بر ازدحام مردم افزوده مي‌شد، همگان در انتظار بودند كه از فرجام اين راز آگاه شوند. از نقطه نظر مردمف نگران و حيرت‌زده، هر لحظه‌اي چون يك ساعت مي‌گذشت و همگان ثانيه شماري مي‌كردند كه نيروي غيبي اين مشكل را بگشايد.

پس از گذشت مدتي طولاني، همان سنگ خارا آغوش باز كرد و فاطمه بنت اسد در حالي كه ‌مولود كعبه‌ را در آغوش داشت بيرون آمد.

صداي هلهله اوج گرفت و در خانه‌هاي مكه طنين انداخت. حضرت ابوطالب، عمو و برترين حامي پيامبر، صلّي‌اللّه‌عليه‌وآله، در حالي كه برق شعف از ديدگانش مي‌جهيد، بانگ برآورد: أيّها النّاس: ولد في الكعبة ولي‌اللَّه.

هان اي مردم! ولي خدا در خانه خدا ديده به جهان گشود.2 اين حادثه پرشكوه و بي‌نظير تاريخ، به روز جمعه، سيزدهم ماه رجب، سي‌امين سال حمله ابرهه به خانه خدا (عام الفيل) اتفاق افتاد.3

تواتر حديث ولادت

همه ناقلان آثار و راويان اخبار اتفاق نظر دارند كه خورشيد امامت از درون كعبه طلوع نموده و داستان ولادت مولاي متقيان اميرمؤمنان، عليه‌السلام، در درون كعبه از مسلمات تاريخ است و هيچ پژوهشگر باانصافي نمي‌تواند در سند آن ابراز شك و ترديد نمايد و اينك اعتراف گروهي از بزرگان

اهل‌سنت:

1. حاكم نيشابوري

حافظ ابو عبداللَّه، محمدبن عبداللَّه، مشهور به حاكم نيشابوري (م 405 ق.) در كتاب بسيار معروفش ‌مستدرك صحيحين‌ مي‌نويسد:

روايات متواتر است كه فاطمه بنت اسد، اميرمؤمنان علي‌بن‌ابي‌طالب، كرم‌اللَّه‌وجهه، را در خانه كعبه به دنيا آورد.4

2. گنجي شافعي

حافظ ابوعبداللَّه محمدبن يوسف قرشي، معروف به گنجي شافعي (م658 ق.) در كتاب ‌كفايةالطالب‌ مي‌نويسد:

اميرمؤمنان علي‌بن‌ابي‌طالب در مكه معظمه، در درون بيت‌اللَّه الحرام، به شب جمعه 13 رجب، سي سال گذشته از عام‌الفيل، ديده به جهان گشود و هرگز مولود ديگري پيش از او يا بعد از او در خانه كعبه زاده نشده است. اين ولادت مسعود كرامت و فضيلتي براي او، و فضيلت و شكوهي بر خانه خداست.5

3. آلوسي

شهاب‌الدين ابوالثناء، سيدمحمود آلوسي، صاحب تفسير آلوسي، شرح مفصلي بر قصيده عينيه عبدالباقي افندي عمري نوشته است. وي در شرح بيت:

اَنتَ العليّف الّذي فَوقَ العفلي رفففعا

ببطنف مكّةَ عندَ البيتف إذْوفضفعا

مي‌نويسد:

ولادت اميرمؤمنان، كرم‌اللَّه‌وجهه، در درون كعبه، در سراسر دنيا مشهور است و در كتابهاي هر دو فرقه (شيعه و سني) روايت شده و هرگز در مورد غير ايشان چنين فضيلتي ثابت نشده است. آري، چقدر شايسته است كه پيشواي پيشوايان در جايي متولد شود كه آنجا قبله مؤمنان است. سپاس و ستايش از آن خداوندي است كه هر چيزي را در جاي شايسته خود قرار مي‌دهد و او فرزانه فرزانگان است‌.6

4. ذهبي

حافظ شمس‌الدين، ابو عبداللَّه محمدبن احمد ذهبي، (م 848 ق.) در كتاب ‌تلخيص مستدرك‌ متن گفته حاكم نيشابوري را آورده كه مي‌گويد:

اخبار به حد تواتر رسيده كه علي‌بن‌ابي‌طالب در درون كعبه ديده به جهان گشود.7

5. لكهنودي

علامه لكهنوي نيز در كتاب ‌مرآة المؤمنين‌ عين گفته حاكم را آورده و تصريح نموده كه ولادت اميرمؤمنان، عليه‌السلام، در درون كعبه متواتر است و اين فضيلت ويژه آن حضرت مي‌باشد.8

6. دهلوي

شاه ولي‌اللَّه، احمد بن عبدالرحيم دهلوي، (م 1176 ق.) در كتاب ‌ازالة الخفاء‌ مي‌نويسد:

بي‌گمان روايات متواتر است كه فاطمه بنت اسد، اميرالمؤمنين علي‌بن‌ابي‌طالب را در درون كعبه به دنيا آورد، بدون ترديد او در روز جمعه 13 رجب، سي سال گذشته از عام‌الفيل، در خانه كعبه به دنيا آمده است و هرگز پيش از او يا بعد از او كسي در خانه كعبه زاده نشده است.9

7. محمد مبين

مولوي محمد مبين لكهنوي، (م 1225 ق.) در كتاب ‌وسيلة النجاة‌ مي‌نويسد:

ولادت آن معدن كرامت، روز جمعه 13 رجب، سي سال بعد از عام‌الفيل، در مكه، در جوف كعبه واقع شد. خداي تعالي او را به اين فضيلت مخصوص گردانيد و كعبه را با اين شرف مشرف گردانيد.10

8. ميلادخان

مولوي هادي علي‌خان ميلادخان، در ترجمه كتاب يادشده مي‌نويسد:

در ميان مورخان اتفاق نظر هست كه حضرت اميرالمؤمنين در درون

كعبه ديده به جهان گشود و در اين زمينه هيچ اختلافي نيست كه اين شرف به آن حضرت اختصاص دارد.11

9. كاكوري

حافظ محمد علي حيدر ابن شاه علي قلندر كاكوري، (م 1350 ق.) در كتاب ‌احسن الانتخاب‌ از مستدرك حاكم و ازالة الخفاء شاه ولي‌اللَّه دهلوي روايت كرده است كه موضوع ولادت اميرمؤمنان در درون كعبه به حد تواتر رسيده است.12

10. گجراتي

علامه سعيد گجراتي، از بزرگان اهل سنت، در كتاب ‌الإعلام بأعلام مسجدالحرام‌ در پاسخ برخي از دشمنان اهل‌بيت، كه زادگاه اميرمؤمنان، عليه‌السلام، را از روي عناد در دامنه كوه ابوقبيس نوشته‌اند، مي‌نويسد:

خدايا تو خود مي‌داني كه اين سخن بهتاني بزرگ است و آن را دشمنان اهل‌بيت جعل كرده‌اند، زيرا روايت متواتر دلالت مي‌كند بر اين كه تولد آن حضرت در درون كعبه بوده است.13

حديث ولايت

محدثان بزرگ از عالمان شيعه و سني حديث ولادت را در مجامع حديثي خود، با سلسله اسناد خود، از رسول گرامي اسلام، اصحاب، تابعين و ائمه دين، عليهم‌السلام، روايت كرده‌اند:

1. شيخ‌الطائفه، ابو جعفر محمدبن حسن، مشهور به شيخ طوسي، (م 460 ق.) مشروح حديث ولادت آن حضرت در درون كعبه را با سلسله اسناد خود، از جناب عباس عموي پيامبر روايت كرده است.14

2. پيشواي محدثان، ابو جعفر محمدبن علي بن حسين بن بابويه، مشهور به شيخ صدوق، (م 381 ق.) مشروح آن را در كتابهاي خود از يزيدبن قعنب روايت كرده است.15

3. ابن شهرآشوب، (م 588 ق.) مشروح آن را با سلسله اسناد خود از امام جعفر صادق، عليه‌السلام، روايت كرده است.16

وي همچنين اين حديث را با سلسله اسناد ديگري از جابربن عبداللَّه انصاري روايت كرده است.17

4. ابوالحسن علي بن محمدبن محمد واسطي، مشهور به ابن مغازلي، (م 483 ق.) در كتاب مناقب خود، مشروح اين داستان را با سلسله اسناد خود از امام زين‌العابدين، عليه‌السلام، روايت كرده است.18

5. نورالدين علي بن محمد صباغ مكي، مشهور به ابن صباغ مالكي، (م 885 ق.) مشروح آن را با سلسله اسناد خود از امام زين‌العابدين، عليه‌السلام، روايت كرده است.19

6. ابو عبداللَّه محمد بن يوسف بن محمد قرشي، مشهور به گنجي شافعي، (م 658 ق.) مشروح آن را از طريق جابربن عبداللَّه انصاري از رسول اكرم، صلّي‌اللّه‌عليه‌وآله، روايت كرده است20.

در اينجا فراز كوتاهي را از ‌يزيد بن قعنب‌ كه يكي از شاهدان عيني است نقل مي‌كنيم:

روزي با عباس بن عبدالمطلب در مسجدالحرام نشسته بوديم كه ناگاه ‌فاطمه بنت اسد‌ مادر اميرالمؤمنين، عليه‌السلام، وارد شد. وي حامله بود و نه ماه از دوران بارداري‌اش مي‌گذشت. فاطمه بنت اسد، در حالي كه درد زايمان گرفته بود، در كنار بيت ايستاد و گفت: ‌پروردگارا من به تو، و به آنچه از پيامبران و كتابها از سوي تو آمده است ايمان دارم.

من به آئين جد بزرگوارم ابراهيم خليل كه باني اين بيت است باور دارم. پروردگارا به حق آن كسي كه اين ‌بيت عتيق‌ را بنياد نهاد، و به حق اين مولودي كه در شكم دارم، اين زايمان را بر من آسان بگردان‌.

يزيد بن قعنب مي‌گويد:

در برابر ديدگان من و همه حاضران، ديوار كعبه از طرف پشت شكافته شد و فاطمه بنت اسد به درون كعبه رفت و از ديدگان ما ناپديد شد و ديوار به حال اولي بازگشت. درصدد برآمديم كه قفل در را باز كنيم ولي ممكن نشد. پس دريافتيم كه امر الهي است. سه روز تمام فاطمه درون كعبه بود و روز چهارم در حالي كه اميرمؤمنان علي‌بن ابي‌طالب، عليه‌السلام، را بر روي دست داشت، از درون كعبه بيرون آمد.21

بسياري از بزرگان اين متن را در كتابهاي حديثي خود آورده‌اند.22

علاوه بر كتب حديثي، در كتب مزار نيز در برخي از متون زيارتي مأثور از ائمه معصومين، عليهم‌السلام، به ولادت آن حضرت در درون كعبه تصريح شده، كه به دو نمونه آن اشاره مي‌كنيم:

1. در زيارت مخصوص هفده ربيع‌الاول، كه محمد بن مسلم آن را از امام صادق، عليه‌السلام، روايت كرده آمده است:

السلام عليك يا من وفلدف ففي الكَعبة.

سلام بر تو، اي كسي كه در كعبه ديده به جهان گشودي.23

و در قسمت پاياني همين زيارتنامه آمده است:

المولود في البيت ذي الأستار

مولودي كه در خانه كعبه، در سراپرده الهي ديده به جهان گشود.24

2. و در زيارت مطلقه اميرمؤمنان، عليه‌السلام، آمده است:

السلام علي المولود في الكعبة، المزوج في‌السماء.

سلام بر آن مولودي كه در خانه خدا ديده به جهان گشود و عقد نكاحش در آسمان بسته شد.25

علاوه بر اين شاعران بسياري حديث ولادت اميرالمؤمنان، عليه‌السلام، را در مدايح و قصائد خود آورده‌اند كه از هر قرني به يك نمونه اكتفا مي‌كنيم:

1. شاعر پرشور قرن دوم سيد حميري، (م 179 ق.) مي‌گويد:

وَلَدَتْهف في حَرَمف الالفه و اَمْنفهف والبيتف حَيثف فَناؤفه و المسجدف

مادرش او را در حرم خدا و خانه امن او به دنيا آورد، كه آنجا آستانه و سجده‌گاه اوست.26

2. شاعر نكته‌پرداز قرن سوم،

محمدبن منصور سرخسي مي‌گويد:

وَلَدَتْهف مفنْجفبَةً و كان وفلادفها في جَوفف كَعبةَ اَفْضَلف الأكنانف

مادر نجيب و برگزيده‌اش او را در درون كعبه به دنيا آورد، كه بهترين جايگاههاست.27

3. شاعر معروف قرن چهارم، ابو طلحة بن عبيداللَّه غساني عوني، در ضمن قصيده غديريه خود مي‌گويد:

هفوَالَّذي سَمَّتْهف تفلكَ الجَوْهَرَةف إذ وَلَدَتْ ففي‌الكَعْبَةف المفطَهَّرة

او همان شيربچه است كه اين گوهر تابناك (مادر بزرگوارش) هنگامي كه او را در درون كعبه مشرفه بزاد، اينگونه نام نهاد.28

4. شاعر بلند آوازه قرن ششم، ابوالمجد، مجدود بن آدم، مشهور به سنائي در اين رابطه مي‌گويد:

در مرحله علي نه چونست و نه چند

در خانه حق زاده به جانش سوگند29

5. مورخ مشهور عهد عباسيان و شاعر بلند آوازه قرن هفتم، ابن ابي الحديد معتزلي، (م 656 ق.) در ضمن قصيده معروفش مي‌گويد:

هفوَالَّذي بَيتف‌اللَّهف مَوْلدفهف

فَطَهَّرَ البَيتَ مفن أرجاسف و أوثانف

او همان شخصيت والامقامي است كه بيت خدا زادگاه او بود، و لذا خانه خدا را از پليدي بتها پاك و پاكيزه نمود.30

6. شاعر پرشور شيعه در قرن هشتم، سيد عبدالعزيز سيريجي اوالي، در قصيده غديريه خود مي‌گويد:

مَنْ كانَ في حَرَمف الرَّحمانف مَوْلَدفهف

و حاطَهف اللَّهف مفنْ بأسف و عفدْوانف

به جز علي، عليه‌السلام، چه كسي در حرم امن الهي به دنيا آمده؟! و به جز او چه كسي را خداوند از ترس و وحشت دشمن بيمه كرده است؟31

7. شاعر معروف قرن نهم، عبدالرحمن جامي، (م 898 ق.) به اين داستان اشاره كرده، مي‌گويد:

به سوي كعبه رود شيخ و من به سوي نجف

به حق كعبه كه آنجا مراست حق به طرف

تفاوتي كه ميان منست و او اينست

كه من به سوي گهر رفتم او به سوي صدف32

8. شاعر برجسته قرن دهم، اهلي شيرازي، (م 942 ق.) مي‌گويد:

كعبه زان شد سجده‌گاه انبيا و اوليا

كامد آنجا در وجود، آن كعبه ارباب دين33

9. فيلسوف و شاعر نامي قرن يازدهم، سيدمحمد باقر استرابادي، معروف به ميرداماد، (م 1041 ق.) در ضمن قصيده‌اي مي‌گويد:

در كعبه ‌قل تعالوا‌ از مام كه زاد؟

از بازوي باب حفطَّه خيبر كه گشاد؟

و در لفظ كوتاه و پرمغزي مي‌گويد:

اسداللَّه در وجود آمد

در پس پرده هر چه بود آمد34

10. شاعر و محدث قرن دوازدهم، سيدمحمد صالح ترمذي، متوفاي 1160 ق. مي‌گويد:

در فضائل بي‌نظير آمد علي

بر همه عالم امير آمد علي

آن علي كز مادرش در كعبه زاد

آنكه بردوش پيمبر پا نهاد35

11. شاعر نكته سنج قرن سيزدهم، مولي محمد رضا هماي شيرازي، (م 1212 ق.) در ضمن قصيده‌اي مي‌گويد:

گوهر تاج ‌سَلفوني‌ ماه برج ‌لَوْكفشففَ‌

تاج بخش شهر ياران، تاجدار ‌إنّما‌

حصن اسلام از دم شمشير او شد استوار

آنچنانكه كعبه از مولود او شد با صفا36

12. شاعر بزرگوار و فقيه نامدار قرن چهاردهم، آيةاللَّه حاج شيخ محمد حسين اصفهاني، مشهور به كمپاني، (م 1361 ق.) مي‌فرمايد:

كعبه را تاج شرف تا اوج ‌أوأدني‌ رسيد

يافت چون از مولد ميمون اواَقْصَي المفني37

و در قصيده‌اي ديگر مي‌فرمايد:

تا درخشان شد درون كعبه زان وجه حسن

‌ثَمَّ وَجهف‌اللَّه‌ روشن شد برون از شك و ظن38

13. شاعر پرشور قرن اخير، حاج سيدرضا حسيني، مشهور به سعدي زمان، (م 1406 ق.) مي‌گويد:

فاطمه بنت اسد بانوي راد

تا ترا اي سرّ حق، در كعبه زاد

كشف شد هستي خدا را خانه زاد

خالق عالم عليّت نام داد

خواند احمد مرتضايت يا علي39

14. شاعر زبردست معاصر، بولس سلامه، از شعراي مسيحي لبنان، در قصيده حماسي خود مي‌گويد:

حفرَّةٌ لزَّها المَخاضف فَلاذَتْ

بفسفتارف البَيْتف العَتيقف الوَطيد

شيرزني از درد زه بناگزير، به سراپرده كعبه عتيق و استوار پناهنده شد.

پس از ابياتي مي‌گويد:

كانَ فجرانف ذلكَ اليوفم فَجْرٌ

لفنَهارف و آخَرف لفلوَليدف

آن روز دو صبحدم يكجا بدميد، يكي سپيده روز و ديگري فروغ تازه مولود.40

اين بود اشاره‌اي كوتاه به فضيلت ويژه‌اي از اميرمؤمنان، عليه‌السلام، كه به تعبير مرحوم محدث نوري از ضروريات مذهب شيعه به شمار مي‌آيد و همواره در كتابها، خطابه‌ها و شعرها در همه قرون و اعصار منعكس شده و دوستان اهل‌بيت در برابر دشمنان با آن احتجاج و مباهات مي‌نمودند.41

در اين رابطه كتابهاي مستقل فراواني نوشته شده كه جامعتر از همه، كتاب پر ارج ‌علي وليد الكعبه‌ از علامه بي‌نظير، آيةاللَّه حاج شيخ محمدعلي اردوبادي، (م 1379 ق.) مي‌باشد.

اين كتاب اخيراً توسط نويسنده توانا، حضرت حجةالاسلام والمسلمين حاج شيخ عيسي سليم‌پور اهري به فارسي ترجمه شده و به عنوان ‌مولود كعبه‌ منتشر شده است.

پي‌نوشتها: