مريم ضمانتييار
فاطمه دستي به پيشاني جمالالدين كشيد. آرام بوسهاي بر گونه او زد و كنار يوسف نشست. يوسف قرآن را بست و بوسيد. زن بغض گلويش را فرو خورد و گفت:
- جمالالدين مرتب از من ميپرسد كه تو چرا بايد به سفر بروي. او فهميده كه تو ميخواهي خودت را به كشتن بدهي! يوسف پسرمان هنوز خيلي كوچك است. او فقط نه سال دارد، زود است كه يتيم شود.
يوسف دستش را روي دست لطيف و نرم جمالالدين گذاشت و آرام او را نوازش كرد:
- خدا نكند! چه كسي گفته من ميخواهم خودم را به كشتن بدهم و يا قرار است جمالالدين يتيم شود؟
- دل من گفته، دل من ميگويد!
- به خدا پناهش بده. نگران نباش.
- آخر چرا تو بايد به اين سفر بروي؟ حله كجا و ايران كجا؟ جداي از اينكه اين سفر بسيار طولاني است، تازه تو داري به پاي خودت به كام مرگ ميروي. تو كه ميداني هولاكو چقدر بيرحم است. مگر او خدا و دين ميفهمد كه شما از او امان ميخواهيد؟ تو بهتر از من ميداني كه مغول به احدي رحم نميكند.
- همين مغول وحشي تا ايران آمده، چيزي نمانده به عراق برسد.
- اين را ميداني و ميخواهي به پاي خودت به كاخ هولاكو بروي؟
- چارهاي نيست. بايد بروم. جان مردم عراق در خطر است.
- مگر تو نگهبان جان مردم عراقي؟
- نه... معلوم است كه نيستم. نگهبان همه ما خداست. ولي خودت كه ميداني تمام مردم كربلا و نجف، كاظمين و سامرا، خانه و زندگيشان را از ترس رها كرده و با كوزه آب و تكه ناني خشك و با وحشت و اضطراب پناهنده بارگاه ائمه، عليهمالسلام، شدهاند. مردم حله هم كه سر به بيابان و نيزارهاي اطراف گذاشتهاند و آنها هم كه توانستهاند به كربلا و نجف پناه بردهاند. ما هم كه ماندهايم فقط براي دريافت جواب از هولاكوست.
- مگر من نميدانم كه اينها را برايم ميگويي؟ من خودم هر شب كه ميخوابم كابوس ميبينم و بياختيار فكر ميكنم صداي پاي اسبان مغول در كوچه خلوت حله به گوش ميرسد.
- ما بايد سعي خودمان را بكنيم. اگر پاي مغول به عراق برسد، جز ويراني چيزي به همراه نخواهد داشت. جمالالدين غلتي زد و بيدار شد. مادر و پدرش را كه بالاي سرش ديد، بلند شد و نشست:
- اتفاقي افتاده؟ مغولها آمدهاند؟
يوسف، جمال را در بغل گرفت و بوسيد:
- نه عزيز دلم. نه پسرم. نترس بخواب. ما اينجا در پناه جدمان اميرالمؤمنين و امام حسين، عليهماالسلام، در امان هستيم.
جمالالدين چشمهايش را روي هم گذاشتخوابيد و با نوازشهاي پدر خيلي زود به خواب رفت. او هم با همه كودكي در طول روز آنقدر درباره مغولها و وحشتحمله آنها ميشنيد كه شب دچار وحشت و كابوس ميشد.
يوسف آهستهتر گفت: نگران نباش آرام بگير. ببين اين طفل معصوم از پريشانيهاي تو چطور آشفته شده و در خواب هم دچار وحشت است.
- چه كنم؟ از تصور اينكه قرار
است تو به دربار هولاكو بروي تنم ميلرزد.
- خودت كه شنيدي وقتي جواب اماننامه آمد. فرستاده هولاكو گفت: او گفته اگر دلهاي ما هم همان گونه كه در نامه اظهار كردهايم باشد، به نزد او برويم. براي اينكه ثابت كنيم همين طور استبايد برويم. در ضمن ما در نامهمان نوشتهايم كه همه تسليم هستيم و امنيت و آسايش ميخواهيم، ما كه نگفتهايم كه ميخواهيم با آنها بجنگيم.
- اصلا مگر فرزند چنگيز كسي است كه اين حرفها را بفهمد؟
- ما دل به آنها سپردهايم كه صاحب اين سرزمين مقدس هستند. اين سرزمين متعلق به بهترين عزيزان خداست. همانها ما را از خطر نجات ميدهند.
- يوسف! من هم به اندازه تو به صاحبان اين سرزمين اعتقاد دارم. اما چرا از بين سيد مجدالدين و فقيه ابنالعز كه اين اماننامه را نوشتند، تو پذيرفتي كه به بارگاه هولاكو بروي؟
- نميدانم! حس ميكنم بايد خطر اين سفر را به جان بخرم. براي اينكه جمالالدين شاهد جنگ و حمله و قحطي نباشد. به خاطر اينكه همه در آرامش و آسايش زندگي كنند. تو هم به جاي اين همه نگراني، دعا كن! من هم قبل از سفر به سوي ايران، براي تجديد قوا و دلگرمي به كربلا و نجف ميروم و از اجداد طاهرينم مدد ميخواهم.
فاطمه اشكهايش را به آرامي پاك كرد و گفت: كاش آرامش دل تو را من داشتم.
يوسف لبخند مهرباني زد و گفت: دعا ميكنم خدا به دلت آرامش بدهد. اما اگر نگرانم نبودي دلگير ميشدم. زني مهربان چون تو بايد هم نگران همسرش باشد. اما من فرزند فاطمه زهرا، عليهاالسلام، هستم. تو فكر ميكني مادري چون زهراي مرضيه، عليهاالسلام، فرزندي تنها و بدون پناه چون يوسف را تنها ميگذارد؟
با اين كلام آرامشي شيرين وجود فاطمه را دربرگرفت. از جا بلند شد، شمع بالاي بستر جمالالدين را برداشت و گفت: از روي جدهات زهرا، عليهاالسلام، خجالت ميكشم... چه كنم كه تو را به اندازه همه عالم دوست دارم.
يوسفي لبخندي زد و گفت: همين براي من كافي است.
فرستادگان هولاكو پشت در خانه كوچك يوسف ايستاده بودند تا او را با خود به ايران ببرند. تلكم رو به علاءالدين گفت:
- اين مرد ميفهمد دارد چكار ميكند؟
علاءالدين سري تكان داد و گفت: حتما ميفهمد وگرنه جرات نميكرد به پاي خودش به كام مغول برود. اين سرزمين، سرزمين عجيبي است...
يوسف، جمالالدين را در آغوش گرفت و بوسيد:
- تا آمدن من مواظب مادرت باش.
جمال لب برچيد، ولي سعي كرد جلوي ريختن اشكهايش را مردانه بگيرد:
- تو كه برميگردي پدر؟
- معلوم است كه برميگردم. من خيال ندارم بقيه عمرم را در ايران زندگي كنم!
سر بلند كرد، نگاهي به چشمان اشكبار فاطمه انداخت و رو به جمالالدين گفت: در تمام دنيا سه چيز را دوست دارم. مادرت، تو و حله.
فاطمه جلو آمد: يوسف تو را به جدت اميرالمؤمنين، عليهالسلام، مرا سياهپوش نكني!
- پناه بر خدا زن! چه سوگند غريبي! عمر به دستخداست. نيت من خير است. من ميروم تا براي اين مردم وحشتزده و اضطرب از دشمن، اماننامه بگيرم، خدا هم از دل من با خبر است، پس ياريم ميكند. نگران نباش.
تلكم از پشت در داد زد: شيخ يوسف چه ميكني؟ راه درازي در پيش داريم بيا. يوسف صدايش را بلند كرد و گفت: آمدم... آمدم...
دوباره جمالالدين را بوسيد و با نگاهش به دل فاطمه اطمينان داد كه
چارهاي جز صبوري نيست. از خانه بيرون رفت. جلوي در سيد مجدالدين و فقيه ابنالعز كه هر دو از بزرگان حله بودند و همراه يوسف اماننامه براي هولاكو نوشته بودند، با ديدن يوسف جلو آمدند و او را در آغوش گرفتند.
سيد مجدالدين كنار گوش يوسف گفت: اميدواريم سربلند برگردي. اگر كهولتسن نبود حتما خودم به اين سفر ميرفتم.
فقيه نيز پيشاني نوراني يوسف را بوسيد و گفت: تا برگردي در جوار حرم اميرالمؤمنين برايت دعا ميكنم. تنها كاري كه از دست من پيرمرد براي جوانمردي چون تو ساخته است.
يوسف دست فقيه را بوسيد و گفت:
- به پشتوانه همين دعاها دل به خطر سپردهام. هواي خانوادهام را داشته باشيد. آنها در اين شهر خالي از سكنه، بدون من روزهاي سختي در پيش دارند.
- نگران نباش آنها را همراه خانواده خودمان به حريم اميرالمؤمنين، عليهالسلام، ميبريم و نميگذاريم سختي بكشند. اگر بتواني اماننامه را امضاء كني دين بزرگي بر گردن اين مردم خواهي داشت.
يوسف سوار بر اسب شد و همراه دو فرستاده هولاكو از آنها دور شد. فاطمه در را پشتسر آنها بست و روي زمين كنار ديوار نشست و گذاشت اشكهايش بيامان ببارند. جمالالدين جلوي مادر زانو زد و گفت: گريه نكن. پدر به سلامتبرميگردد.
فاطمه سر او را در آغوش گرفت و زير لب ناليد: خدا كند...
هولاكو در زره جنگي با كلاهخودي آهنين و شمشيري آخته بر كمر، هيبتي ترسناك به خود گرفته بود و دور تا دور او فرماندهان جنگي مغول با چشماني خونبار و بيرحم ايستاده بودند. موضوع ديدار و ملاقات پادشاهشان عجيب بود. شمشير آنها به احدي رحم نكرده بود و هر جا كه رفته بودند خون و آتش و ويراني به جا گذاشته بودند و به كسي فرصت التماس و امانخواهي هم نداده بودند. حالا هنوز در ايران بودند كه از عراق درخواست امان رسيده بود. شيخ يوسف سديدالدين بزرگ آل مطهر در حله، در كمال آرامش خاطر و خونسردي پا به كاخ هولاكو گذاشت. نه آن هيبت و عظمت دلش را لرزاند و نه آن چشمان خونآشام و وهمناك. هولاكو او را كه ديد بدون مقدمه گفت: چطور جرات كرديد با من مكاتبه كنيد و تسليم خود را اظهار نماييد؟ چطور جرات كرديد به ديدار ما بياييد با اينكه هنوز معلوم نبود دستور من در زمينه فتح عراق، تسخير بغداد و دستگيري خليفه بغداد چيست؟ از طرفي آيا اطمينان داشتيد كه من امانخواهي شما را ميپذيرم و با شما صلح ميكنم و از نزد ما به سلامتخواهيد رفت؟
يوسف نفس عميقي كشيد و گفت: ما اين كار را بدون پشتوانه نكردهايم؟
- پشتوانه؟ از كدام پشتوانه حرف ميزني؟
- روايتي از اماممان حضرت اميرالمؤمنين، عليهالسلام، به ما رسيده كه در آن حضرت ميفرمايند:
زوراء (1) ... ميداني زوراء چيست؟ سرزميني است داراي درختان گز كه ساختمانهاي محكمي در آنجا بنا ميشود، مردم بسياري در آن سرزمين سكونتخواهند داشت و مردان و اميراني در آنجا به وجود خواهد آمد. فرزندان عباس آن سرزمين را مقر سلطنتخود قرار ميدهند و از زر و سيم كاخهاي خود
را زينت داده و شب و روز در عيش و نوش به سر ميبرند، به وسيله آنان هرگونه ستم و تجاوز و ترس و وحشت هولانگيزي روا داشته ميشود. پيشوايان بدكار، پادشاهان فاسق و وزراي خيانتكار در آنجا گرد آيند و فرزندان ايران و روم را به خدمت گمارند، اگر كار خوب ببينند اعتنا نكرده و به آن عمل نميكنند و چنانچه گناه و زشتي مشاهده كنند از آن جلوگيري و ممانعت نمينمايند. در آن هنگام اندوه عمومي و گريه طولاني پديد ميآيد!
بيچاره مردم بغداد! كه در نتيجه سلطه و هجوم مغولان پايمال گردند! مغولان مردماني هستند كه چشماني ريز دارند! صورتشان همچون سپر چكش خورده، پهن و گرد است، لباس رزم ميپوشند و مسلح و دليرند. پادشاه آنان از همان جا (خراسان) كه سلطنت عباسيان آشكار گشتخواهد آمد، صداي وي درشت و مردي نيرومند و داراي همتي بلند است، به هر شهري كه ميرسد آن را فتح ميكند و هر پرچمي كه بر ضد او افراشته شود، سرنگون ميگردد.
آري چون اوصافي را كه در سخنان حضرت علي، عليهالسلام، آمده است در شما مشاهده كرديم و شما را چنين يافتيم، يقين كرديم كه اگر با شما از در دوستي درآييم ايمن خواهيم بود و به همين علت نزد شما آمديم.
هولاكو با شنيدن حرفهاي يوسف، لبخندي مغرورانه زد و نگاهي به سران لشكرش انداخت. خشنودي در نگاه همه آنها موج ميزد. هولاكو فرمان داد همان لحظه اماننامهاي بنويسند و به يوسف گفت:
- در صورت فتح عراق و سقوط بغداد، شهر حله و ديگر شهرهايي كه تقاضاي امان كردهاند، در امان هستند. به تمام سران لشكرم فرمان ميدهم كه در صورت فتح بغداد، شهرهاي امان خواسته را از حمله سربازان تحت امرشان حفظ كنند.
اماننامه كه نوشته شد هولاكو آن را مهر زد و به دستيوسف داد: برو كه هم خودت و هم مردم تمامي اين شهرها در امان هستند.
دل يوسف لبريز از شوق و شادماني شد. با همه وجودش خدا را سپاس گفت و همان لحظه از دلش گذشت كه يك راستبه نجف برود تا از مولايش تشكر كند. هولاكو به يوسف اجازه مرخصي داد و او اماننامه را در جاي امني روي اسبش گذاشت و بسرعتبه سوي عراق تاخت.
صداي كوبه در دل فاطمه را از جا كند. از وقتي يوسف رفته بود هيچ خبري از او نداشت. جمالالدين بسرعتبه طرف در دويد. صداي پاي اسب پدرش را ميشناخت فاطمه اما جرات نكرد. ميترسيد دوستان مجدالدين و ابنالعز برايش پيغام بدي بياورند.
جمالالدين در را گشود و سيماي خسته اما شادمان پدر را كه ديد از عمق وجودش فرياد زد: پدر برگشتي؟!
يوسف از اسب فرود آمد و همان جا ميان كوچه جمال را در آغوش گرفت. فاطمه از شنيدن صداي خنده پدر و پسر، پر درآورد. يوسفش به سلامتبرگشته بود. يوسف سربلند همراه با جمالالدين پا به حياط خانه گذاشت:
- ديدي كه برگشتم و سياهپوش نشدي.
فاطمه ميان گريه خنديد: چطور خدا را شكر كنم؟
- من كه به شكرانه اين سربلندي، يكراستبه نجف رفتم. از اين به بعد ديگر جاي وحشت و نگراني نيست. فردا بعد از طلوع سپيده، هر سه به نجف ميرويم و با زيارت اميرالمؤمنين آخرين دلنگرانيها را هم از دلمان پاك ميكنيم. بعد از اين حله، كربلا، نجف، كوفه، كاظمين و سامرا اماننامه دارند و هيچ سرباز مغولي حق ندارد پا به اين شهرها بگذارد.
- هولاكو چطور راضي شد؟!
- اين اعجاز اميرالمؤمنين بود. صدها سال پيش، پيشبيني فتح مغول را فرموده بود. روايتحضرت را در مورد حمله مغول كه گفتم هولاكو همان لحظه حتي بدون مشورت با سران لشكر و مشاورانش اماننامه را مهر كرد. بعد از اين هيچ خطري ما را تهديد نميكند. ما در پناه اميرالمؤمنين و فرزندانش در امان هستيم. جمالالدين با افتخار نگاهي به پدرش انداخت و گفت: يعني ديگر
ادامه در صفحة 87