حکمت پاداش عظیم زیارت امام رضا(ع)

سخنراني حجت الاسلام و المسلمين سيّد مهدی میر باقری

حدیثی نورانی در کتاب شریف «کامل الزّیارات» آمده که ابن قولویه(ره) آن را نقل کرده است؛ همان‌طور که می‌دانید این کتاب از معتبرترین مجامع روایی ماست. حضرت امام موسی بن جعفر(ع) فرمودند:

«زیارت فرزندم، علی بن موسی(ع) برابر با هفتاد حجّ مقبول است.» راوی تعجّب کرد و پرسید: هفتاد حج؟ امام فرمودند: «هفتاد هزار حجّ مقبول است.» بعد حضرت ادامه دادند:

«اگر کسی فرزندم را زیارت کند و شبی را در محضر ایشان بیتوته و صبح نماید، مثل کسی است که خداوند متعال را در عرش زیارت کرده است.»1

بعد حضرت توضیح می‌دهند که البتّه زیارت خداوند در عرش، زیارت جسمانی و مشاهدة حسّی نیست؛ اینها در نه دنیا ممکن است و نه در آخرت؛ دیدار حسّی خداوند معقول نیست و مقصود هم این نیست. ایشان توضیح دادند که در روز قیامت، چهار نفر از سابقین و چهار نفر از لاحقین در عرش نشسته‌اند؛ چهار نفر از سابقین، انبیای اولوالعزم هستن:؛ حضرت نوح(ع)، حضرت ابراهیم(ع)، حضرت موسی(ع) و حضرت عیسی(ع)؛ لاحقین هم حضرت رسول(ص)، امیرالمؤمنین

علی(ع)، امام مجتبی(ع) و حضرت سیّدالشّهدا(ع) هستند.

امام کاظم(ع) ادامه دادند که عرش بسط پیدا می‌کند (تک تک کلمات این حدیث را علما تفسیر می‌کنند و ما در اینجا فقط روخوانی می‌نماییم)، ما و زائران ما همه در عرش حضور پیدا می‌کنیم و در بین زائران کسی جایزه‌اش بهتر و مقامش رفیع‌تر است که زائر وجود مقدّس حضرت علی بن موسی الرّضا(ع) است.2 گویا در آن مقام، زیارت ویژه‌ای بین زائران امام رضا(ع) و خداوند اتّفاق می‌افتد که توضیحش زمان می‌طلبد.

از این دست روایات فراوان داریم؛ به خصوص در زیارت امام رضا(ع). یکی در زیارت حضرت سیّدالشّهدا(ع) است که ائمّه(ع) دعوت کردند و یکی هم زیارت علیّ بن موسی الرّضا(ع).

این روایت، هم در باب زیارت حضرت اباعبدالله(ع) آمده است و هم در زیارت حضرت ثامن الحجج(ع):

«گناهان گذشته و آینده‌اش آمرزیده می‌شود.»3و4

در مورد گناهان گذشته که خب معلوم است، به آدمی می‌گویند: پاک شدی؛ مثل روزی که از مادر متولّد شدی. گاهی یک گناه آدم را زمین‌گیر می‌کند؛ فرد سال‌ها و ماه‌ها سختی می‌کشد، یک صفت بد، یک گناه یا یک غفلت، مانع بهره‌برداری می‌شود. اینکه همة گناهان گذشتة انسان پاک شود، بسیار امر مهمّی است؛ زیارت حضرت، مطهِّر و پاک‌کننده است؛ امّا اینکه گناهان آیندة آدم آمرزیده شود، از آمرزش گناهان گذشته مهم‌تر است. شاید معنای آن این است که زائر امام در یک حصن و حرزی قرار می‌گیرد که دیگر دست شیطان به او نمی‌رسد و نمی‌تواند او را آلوده کند. از این دست روایات زیاد داریم. امام جواد(ع) فرمودند:

«زیارت پدرم، ثواب هزار حجّ مقبول دارد.»

راوی پرسید: هزار حج؟! امام فرمودند:

«هزار هزار حج.»

امام معصوم که کلمة ناروایی نمی‌گوید و حرف اضافه‌ای نمی‌زند؛ حج هم که عبادت خیلی مهمّی است. حضرت رسول(ص) از حج بازمی‌گشتند، شخصی از صحابی ثروتمند ایشان به حضرت عرض کرد: من موفّق به انجام حج نشده‌ام، چقدر صدقه بدهم که جبران حج بشود؟ حضرت فرمودند: «به اندازة کوه، طلا و نقره صدقه بدهی، جای حج را نمی‌گیرد.» حالا چه می‌شود که یک عمل برابر با هفتاد هزار یا هزار هزار حج شود؟

در اینجا، دو نکته را ذکر می‌کنم: یکی اینکه در روایات دیده‌اید گاهی برای ذکر ثواب زیارات، مثلاً در مورد سیّدالشّهدا(ع) گفته می‌شود که گاهی زیارت ایشان ثواب یک حجّ عمره دارد، گاهی گفته می‌شود هفتاد حج، هفتصد حج و حتّی هفتاد هزار تا. سؤال این است که معنای این اختلاف چیست؟ ظاهراً مسئله این است که در زیارت معصوم می‌توانی به این ثواب برسی؛ یعنی زیارت درجه دارد و متناسب با کیفیت زیارت انسان، درجاتی حاصل می‌شود؛ لذا در بعضی از زیارات ممکن است هر قدمی که برمی‌دارید، ثواب یک حج را داشته باشد. این روایت ذیل زیارت سیّدالشّهدا(ع) است که اگر کسی در آب فرات غسل کند و به زیارت حضرت برود، در هر قدم، برای او ثواب یک حج می‌نویسند. مرحوم مجلسی در شرح کتاب «من لایحضره الفقیه» بیان داشته است اگر کسی از راه «حلّه» به سمت «کربلا» حرکت کند و در آب فرات که نزدیک کربلاست، غسل کند (از آنجا تا کربلا شصت هزار قدم فاصله است)، در هر قدمی که زائر برمی‌دارد، ثواب یک حج برای او نوشته می‌شود. پس نکته این است که زیارت حضرت درجاتی دارد که متناسب با درجة زیارت، زائر به ثواب می‌رسد؛ این نکتة اوّل.

نکتة دوم این است که روایت بیان می‌کند در این عمل، این‌قدر ظرفیت وجود دارد؛ امّا چه کسی می‌تواند آنها را تحصیل کند؟ بعضی از درجات متعلّق به همه است و بعضی از درجات متعلّق به خواص است که می‌توانند در زیارت آن ثواب را به دست بیاورند. خلاصة کلام این است که می‌شود انسان در زیارت امام رضا(ع) به ثواب هفتاد هزار حجّ مقبول برسد، می‌شود با یک شب بیتوته در حرم امام رضا(ع) به زیارت خداوند در عرش رسید: «كَمَنْ‏ زَارَ اللهَ‏ فِي‏ عَرْشِه»5

در بعضی از روایات در فضیلت زیارت حضرت سیّدالشّهدا(ع) آمده است کسی که

ایشان را زیارت کند، مانند کسی است که در خون خودش غلتیده باشد. در بعضی روایات آمده است که اگر کسی در روز نیمة شعبان به زیارت ایشان برود، 124 هزار پیغمبر با او مصافحه می‌کنند؛ یعنی در مقامی قرار می‌گیرد که عالم انبیاست. در یک سفر می‌شود به همة این فضایل رسید. اگر انسان بتواند سفر را خوب از آب دربیارود، می‌تواند در یک سفر، به همة فضایل دست پیدا کند، لازم نیست که خیلی خودش را به زحمت بیندازد. یک زیارت می‌تواند بار آدمی را ببندد.

زیارت در روایات با خیلی از عبادات مقایسه شده است. گاهی مقایسه شده با انفاق که یک زیارت ثوابش از انفاق بیشتر است، گاهی با شهادت و گاهی هم با حج. بیشترین قیاسی که من به یاد دارم، مقایسة زیارت با حج است.

توجّه کنید که حج عبادتی است که به تعبیر بزرگان، انسان را به توحید می‌رساند. خداوند به زبان رسول خدا(ص) در سورة ذاریات، دو انذار را مطرح می‌کند:

«فَفِرُّوا إِلَی اللهِ إِنِّي لَكُمْ مِنْهُ نَذيرٌ مُبين‏».6 در آیات قبل، خداوند سرنوشت اقوامی را که به عذاب الهی دچار شده‌اند، بیان می‌کند و می‌فرماید: «پس به سوی خدا بگريزيد كه من شما را از طرف او بيم‌دهنده‌ای آشكارم.» و در آیة بعد می‌فرماید:

«وَ لا تَجْعَلُوا مَعَ اللهِ إِلهاً آخَرَ إِنِّي لَكُمْ مِنْهُ نَذيرٌ مُبين؛7

و با خدا معبودی ديگر قرار مدهید كه من از جانب او هشداردهنده‌ای آشكارم.»

خب ما باید از چه چیزی به خداوند فرار کنیم؟ از غفلت، از گناهان، بدی‌ها، صفات رذیله، از شیطان و اولیای طاغوت که عهد بسته‌اند ما را با خودشان جهنّمی کنند؟ ما باید از همة اینها فرار کنیم، امّا به خاطر دارم که مرحوم علّامه طباطبایی(ره) در تفسیرشان بیان کرده‌اند که آیة دوم، آیة اوّل را تفسیر می‌کند؛ یعنی از بت‌ها، الهه‌ها و چیزهای خودتان که به آنها دل بسته‌اید، فرار کنید، یک اله داشته باشید و به یک نفر دل ببندید و از او کمک بخواهید؛ از خداوند کمک بخواهید.

حضرت رسول(ص) ما را انذار می‌کنند که از همة تعلّقاتتان فرار کنید به سوی خدا و الّا گرفتار می‌شوید.

در ذیل این آیه روایتی است که حضرت فرمودند: «فَفِرُّوا إِلَی اللهِ‏ أَيْ حُجُّوا.»8 حج فرار به سوی خداست. حاجی در واقع از همة تعلّقات خودش به سوی خدا فرار می‌کند؛ لذا دیدید که بزرگان در تفسیر حج می‌گویند: حج یک سفر باطنی است که گویا انسان دارد از دنیا به سمت خدای متعال هجرت می‌کند. حاجی از خانه که خارج می‌شود، سفرش آغاز می‌شود؛ لباس‌هایش را که درمی‌آورد و محرم می‌شود، گویی کفن پوشیده، لبّیک می‌گوید تا می‌آید به سوی سعی و... که هر کدام اسراری دارد، بعد هم «منا» و قربانی و پا گذاشتن روی همة آرزوها اتّفاق می‌افتد.

این سیر، یک سیر کامل الی الله است که در زیارت، در هر قدم می‌شود واقع شود. با هر قدمی که آدمی برمی‌دارد، می‌تواند به اندازة یک حج به خداوند متعال نزدیک شود و به اندازة یک حجّ مقبول و کامل، از تمام تعلّقات خود فاصله بگیرد و در قدم بعد، یک حجّ جدید.

نکته‌اش چیست؟ ما در عبادات به وسیلة نماز، روزه، انفاق و... به خداوند نزدیک می‌شویم؛ ولی در زیارات به وسیلة خود امام به خدا نزدیک می‌شویم. اصلاً قابل مقایسه نیست که آدم با نماز به سوی خدا برود یا با امام رضا(ع)؛ با اصل، نه با فروع. همة عبادات فرع وجود امام هستند:

«نَحْنُ‏ أَصْلُ‏ كُلِ‏ خَيْرٍ، وَ مِنْ فُرُوعِنَا كُلُّ بِرٍّ، فَمِنَ الْبِرِّ التَّوْحِيدُ و...»؛9 همة اینها فرع امام است. یک موقع آدم به وسیلة فرع به خداوند نزدیک می‌شود و یک بار به وسیلة خود امام. زائر به وسیلة خود امام به سوی خدا می‌رود. ابواب ولایت امام بر زائر گشوده می‌شود. در زیارت معروفی که برای امام رضا(ع) نقل شده و ابن قولویه هم آن را در کامل الزّیارات نقل کرده است و در حرم امام رضا(ع) آن را می‌خوانیم، آمده است که وقتی می‌خواهی از خانة خود خارج شوید، دم در بایستید و این جملات را بگویید:

«بِسْمِ اللهِ وَ بِاللهِ وَ إِلَی اللهِ وَ إِلَی ابْنِ رَسُولِهِ حَسْبِيَ اللهُ تَوَكَّلْتُ عَلَی اللهِ اللهُمَّ إِلَيْكَ تَوَجَّهْتُ وَ إِلَيْكَ قَصَدْتُ وَ مَا عِنْدَكَ أَرَدْت»10

8 جمله است؛ در این سفر عظیم که به سمت امام قدم برمی‌دارید، در این سیر عظیم، فقط باید با استعانت از خداوند قدم بردارید. نمی‌شود در این وادی، قدم از قدم برداشت، با سرمایه‌های خود و با تکیه به خود نمی‌شود در وادی ولایت قدم زد. قدم زدن در این وادی، با استعانت از خداوند و با تکیه به او است؛ خیلی کار مهمّی است. خب در این وادی که با استعانت از خدا و تکیه به او و اسطم اعظمش وارد وادی ولایت می‌شوید، به کجا می‌خواهید بروید؟

می‌گویند دم در خانه بایست و بگو: «إِلَی اللهِ». این سفر، سفر الی الله است؛ زیارت سفر الی الله است. انسان به سمت خداوند حرکت می‌کند؛ «وَ إِلَی ابْنِ رَسُولِهِ»؛ سیر و سفرها از وادی فرزند رسول خدا(ص)، امام معصوم(ع) عبور می‌کند، از وادی ولایت امام رضا(ع).

ما می‌خواهیم از وادی ولایت امام رضا(ع) به سمت خدا برویم. اصل سیر همین است؛ لذا برخلاف کسانی که می‌گویند زیارت شرک است، این عین توحید است؛

سفر الی الله است، مقصد اوست.

در این سفر عظیم، «اللهُمَّ إِلَيْكَ تَوَجَّهْتُ وَ إِلَيْكَ قَصَدْتُ وَ مَا عِنْدَكَ أَرَدْت»، مراد انسان حضرت حق است. با توکّل به خدا باید این سفر انجام شود. حالا باقی مسائل بماند که شخص زائر باید غسل کند، شرح صدر پیدا کند و دعای هنگام غسل را بخواند. این وادی، وادی ولایت، جایی نیست که بشود انسان آلوده را راه بدهند، باید او را پاک کنند و شست‌وشو دهند، ظاهر و باطن او را شرح صدر دهند. شخص زائر باید با رعایت آداب حرکت کند و هربار که قدم برمی دارد و به سمت حرم می‌رود، غسل کند، آماده شود و به زیارت برود. آداب باید قدم به قدم رعایت شوند، زائر باید با خضوع و ذکر الهی حرکت کند تا به حرم برسد. این خانه، خانة رسول خداست، خانة نور است، باید اذن دخول خوانده شود؛ با آن کیفیت خاص، از خداوند متعال و در طول خداوند، از معصومان و ملائکه اجازه گرفته و وارد شود. زائر به فضل امام تکیه می‌کند که آن اجازه‌ای که به بهترین اولیایتان می‌دهید، به من هم بدهید: «أَ تَأْذَنُ لِي بِالدُّخُولِ أَفْضَلَ‏ مَا أَذِنْتَ‏ لِأَحَدٍ مِنْ‏ أَوْلِيَائِك»؛ درهای وادی ولایتتان را بر من باز کنید؛ چون همه مثل هم زیارت نمی‌کنند. هستند افرادی که انوار چهارده معصوم را زیارت کرده‌اند.

می‌دانید که مشرب آیت‌الله بهجت(ره) این‌گونه بود که ایشان یا در «مشهد» ساکن بودند یا در «قم» و هر روز برای زیارت، قریب به دو ساعت یا در حرم امام رضا(ع) بودند یا در حرم حضرت معصومه(س). بنده به خاطر دارم که آقازادة ایشان فرمودند: قبل از انقلاب، علّامه طباطبایی قرار بود پیش ما بیایند. شهید مطهری که دوست داشتند این دو شاگرد مرحوم قاضی(ره) را در کنار هم ببینند و از محضر ایشان استفاده کنند، آمدند خدمت پدر من و فرمودند که علّامه قرار است به «فریمان» بیایند، شما هم بیایید. آیت‌الله بهجت نپذیرفتند و شهید مطهری رفتند.

فرزند آیت‌الله بهجت نقل کردند: این اواخر که «مشهد» بودند و پدر به سختی می‌توانستند به زیارت بروند، با ماشین، پدر را برای زیارت بردم، سجّادة ایشان را پشت در حرم انداختم و خدمت ایشان عرض کردم که: آقا! شما اینجا زیارت کنید. آیت‌الله همان‌جا زیارت کردند و پسرشان را دعا کردند و فرمودند: می‌دانی چند سال پیش، چرا من قبول نکردم به «فریمان» بروم؟ برای اینکه سه تا زیارت امام رضا(ع) را از دست می‌دادم اگر سه روز به آنجا می‌رفتیم.

اولیای خدا، قدر امام را می‌دانند. یکی از خصّیصین ایشان بیان می‌کردند که یک روز ایشان بسیار شاد و سرحال از حرم بیرون آمدند. عرض کردم: آقا! چه خبر بود امروز؟ ایشان فرمودند: امروز حضرت عیسی(ع) و مادر صدّیقشان، حضرت مریم(س) تشریف آورده بودند حرم امام رضا(ع). حضرت عیسی(ع) حوائج مؤمنان مسیحی را آورده بودند و خدمت امام عرضه می‌کردند.

پس فرق هست؛ آدم که به حرم می‌رود، چقدر به ایشان اجازة ورود می‌دهند و چه دری را برای او باز می‌کنند. همین پیکر حرم امام رضا(ع) حقیقتاً بهشت است؛ امّا ممکن است عدّه‌ای وارد بهشت شوند و بیایند، چشمشان بسته باشد و جایی را ندیده باشند، ولی بعضی با چشم باز می‌روند و مقامات باطنی بهشت را می‌بینند.

حال، آدم وارد بهشت شده، زیارت شروع می‌شود؛ زیارت، عهدنامه با امام است. در هر سلامی که انسان می‌دهد، اگر اهل سلام و تسلیم باشد، یک جواب می‌آید. می‌دانید یعنی چه؟

یعنی در هر سلامی که می‌دهد، یک بابی از توحید به روی او باز می‌شود. شما به هر شأنی از شئون امام که سلام می‌دهید، یک باب از توحید است. هر صفتی از اوصاف امام، یک آیه از آیات خداست؛ یک راه است به سوی خدا؛ لذا می‌بینید که بعضی‌ها فقط به یک صفت امام متمسّک هستند؛ مثلاً در زیارت «جامعة کبیره» می‌خوانیم که امامان: «التَّامِّينَ‏ فِي‏ مَحَبَّةِ اللهِ» هستند؛ یعنی در مقام محبّت الهی، به مقامی رسیده‌اند که هیچ نقصی در محبّت ایشان نیست. بعضی‌ها هستند که در وادی محبّت امام سیر می‌کنند. امامان در عین حال، «خُزَّانَ الْعِلْمِ» نیز هستند؛ بعضی فقط در این وادی سیر می‌کنند. در کل، هر شأنی از شئون امام که شما در زیارت به آن سلام می‌کنید، در واقع، یک راهی است به سوی خدا و اگر کسی مقدّمات زیارت را خوب طیّ کرده باشد، اجازة ورود به او داده باشند، در هر سلامی که می‌کند، از همان شأن امام جوابی دریافت می‌کند و این جواب، یعنی بابی به سوی او، به سمت توحید باز می‌شود، در هر سلام.

«السَّلَامُ عَلَيْكُمْ يَا أَهْلَ بَيْتِ النُّبُوَّةِ»؛ برای این سلام، جوابی که می‌آید، دری از بیت نبوّت بر روی انسان باز می‌شود، انسان می‌تواند با حقایق نبوّت آشنا شود. جواب این سلام، این است. «النُّبُوَّةِ وَ مَوْضِعَ الرِّسَالَةِ وَ مُخْتَلَفَ الْمَلَائِكَةِ» وقتی به این شأن سلام می‌کنی، انسان با عالم ملائکه مأنوس می‌شود.

انسان اگر اهل زیارت باشد و خوب زیارت کند، یک زیارت جامعه که می‌خواند، ابوابی از ولایت امام به روی او گشوده می‌شود و اگر مواظب باشد و آن را حفظ کند و از در حرم که بیرون می‌آید، آن را تحویل شیطان ندهد؛ چون شیطان گاهی دم در می‌ایستد و زیارت را تحویل می‌گیرد؛ اگر شخص مراقبه و حفظ کند، دفعة بعد که به زیارت می‌آید و سلام می‌دهد، باب بالاتری به روی او گشوده می‌شود. در هر زیارت، ابوابی از ولایت امام بر انسان گشوده می‌شود و در زیارت بعدی، ابوابی که گشوده می‌شوند، باب‌های کامل‌تری هستند. وقتی انسان سلام می‌کند: «التَّامِّينَ‏ فِي‏ مَحَبَّةِ اللهِ‏ وَ الْمُخْلِصِينَ فِي تَوْحِيدِ اللهِ»، دری از اخلاص و محبّت به روی او گشوده می‌شود، در زیارت بعد، در کامل‌تری باز می‌شود و این باز شدن درها، حدّ یقف هم ندارند.

سلمان فارسی که در درجة ده ایمان بود، اهل سِر بود و «منّا اهل البیت». او مستمرّاً وجود مقدّس پیامبر اکرم(ص) و امیرالمؤمنین(ع) را درک می‌کرده و ایشان از اسرار پوشیدة خداوند برای او می‌گفتند، او هم در کلاس ولایت امیرالمؤمنین(ع)، کلاس اوّل بوده است، همة وادی را طیّ نکرده است. او در زمان ظهور و رجعت، بازمی‌گردد، در قیامت هم هست و دائم در حال استفاده است. وادی ولایت امام تمام‌شدنی نیست. این است که در این وادی که همة اسرار توحید و حقایق وجود دارد، در حدّ یقف هم ندارد. انسان در هر قدمش می‌تواند به اندازة یک حجّ کامل به خداوند نزدیک شود و از آلودگی‌ها، شرک و غفلت‌ها فاصله بگیرد. این سفر، چنین سفری است.

بعضی‌ها کلّاً مسافر هستند. زیارت امام هم که می‌روند، مسافر هستند. وطن پشت سرش است و می‌رود به امام یک سلام کند و دوباره به وطن و دنیایش بازگردد. آنجا هم که می‌رود، اگر یک خرده زمان ببرد، دل‌زده می‌شود و می‌خواهد برگردد. این شخص در وسط بهشت یاد دنیا می‌کند، پس باید برود به دنیا. داستان علی بن مهزیار را می‌دانید که بیست سفر به حج رفت و خدمت امام زمان(عج) مشرّف شد. یک هفته مهمان امام بود، می‌گوید بعد از یک هفته به یاد زن و فرزندم افتادم و امام فرمودند: تشریف ببرید.

کسی که وسط بهشت یاد دنیا بیفتد، خب باید برود. بعضی‌ها هستند که وقتی می‌خواهند به زیارت بروند، نقشة بازگشت می‌کشند، تعلّقات خود را رها نمی‌کنند. کسی که قصد بازگشت ندارد، راحل الی الله است. این شخص وقتی که می‌خواهد بازگردد، به امام عرضه می‌دارد: چاره‌ای نیست؛ نه خسته‌ام و نه پشیمان، من وسط بهشت هستم.

آدم‌هایی که این‌گونه سفر می‌روند، راحل الی الله می‌شوند و در زیارت هم غرق

در لذّت حضور هستند و میل به برگشت ندارند، اینها فیض دریافت می‌کنند. این شخص وقتی از سفر بازمی‌گردد، قلبش برنمی‌گردد؛ بلکه در حرم می‌ماند و جسمش بازمی‌گردد: «قُلُوبُهُمْ‏ فِي‏ الْجِنَانِ‏ وَ أَجْسَادُهُمْ فِي الْعَمَل»،10 قلب این شخص در محضر امام رضا(ع) است.

نماز بعضی از افراد هم همین‌طور است، به نماز که می‌ایستند، نمازشان که تمام می‌شود، باز نمی‌گردند، روحشان در معراج می‌ماند و جسمشان برمی‌گردد؛ روح اینها در مقام لذّت نماز باقی می‌ماند و می‌شوند «الَّذِينَ هُمْ عَلی‏ صَلاتِهِمْ‏ دائِمُونَ».11

اگر کسی اهل زیارت امام باشد، در هر قدم، به اندزة یک حج، متنعّم می‌شود، در هر سلامی که می‌کند و عهد جدیدی می‌بندد، یک باب ولایتی برای او گشوده می‌شود و شناخت جدیدی حاصل می‌کند و همة اینها، آغاز راه با امام است. این مسیر باید ادامه پیدا کند تا برزخ و شفاعت. اگر کسی اهل زیارت عاشورا شد، عالم برزخ تازه اوّل کار او با امام حسین(ع) است.

این روایت امام رضا(ع) در خاطر همة شما هست که امام فرمودند هرکس یک بار به زیارت من بیاید، من سه جا از او دستگیری می‌کنم.

شیخ مرتضی حائری (فرزند شیخ عبدالکریم حائری، مؤسّس حوزة علمیّة قم) در زمان حیاتشان با همة سختی‌هایی که بوده، سالی یک بار خودشان را به حرم امام رضا(ع) می‌رساندند. در احوالات ایشان آمده است که در سال آخر حیاتشان که حالشان مساعد نبوده، امام رضا(ع) به ایشان فرموده‌اند: شما به اندازة کافی آمده‌اید، حالا ما می‌آییم برای دیدن شما.

فکر کنید که وقتی آدم می‌خواهد از مواقف سخت عبور کند، چه اتّفاقی می‌افتد؟ وقتی امام رضا(ع) بیایند، این آدم عاشقانه جان می‌دهد و سختی‌های راه برای او هموار می‌شود.

در اینجا، من دو نکته عرض کنم؛ یکی اینکه مراقب باشید این سفر عظیم و عزیز زیارت حضرت امام رضا(ع) با چیزی قاطی نشود. بعضی‌ها دلشان خوش است که می‌رویم مشهد، یک ساعت امام رضا(ع) را زیارت می‌کنیم، باقی زمان را می‌رویم موج‌های آبی و این طرف و آن طرف. آیا درست است سفری را که هر قدمش یک حج است، با این چیزها عوض کنیم؟

شیخ عبّاس کاشانی، داماد مرحوم آیت‌الله العظمی گلپایگانی، در اواخر عمرشان که در نقاهت به سر می‌بردند، کتابی نوشته‌اند با عنوان «بر منبر خاطره». ایشان در این کتاب، خاطراتی را از میان این خاطرات نقل کرده‌اند. مطلبی با سند از آقایی نقل شده و آمده است: من با اسباب قدیم بارها به زیارت امام رضا(ع) می‌رفتم، سی سفر رفته بودم. خواب دیدم ملائکه در حرم امام رضا(ع) هستند و دارند تعداد زیارت‌های زائران را ثبت می‌کنند. جلو رفتم، برای من یک زیارت ثبت کردند. عرض کردم که: من سی بار به زیارت آمده‌ام، چرا یک بار ثبت می‌کنید؟ ملائکه پاسخ دادند که به ما ارتباطی ندارد؛ خود آقا، امام رضا(ع) در حرم هستند، بروید از خودشان بپرسید. خدمت حضرت مشرّف شدم. ایشان فرمودند: یک زیارت را برای ما آمده‌ای و شمردند که هر زیارت را برای چه آمده‌ای.

هر چیزی حساب و کتاب دارد، حیف است که این زیارت خالص را با نیّت‌های دیگر قاطی کنیم. کجا از حرم امام رضا(ع) بهتر؟

نکتة دیگر اینکه سفر الی الله برکات زیادی دارد، نمی‌شود گفت که چقدر برکات دارد. یکی از برکاتش می‌دانید چه بوده؟ می‌دانید چرا امام رضا(ع) به «ایران» آمده‌اند؟

شیعیان به عشق دیدار و زیارت ایشان می‌آمدند و دور حضرت جمع می‌شدند و ایران شد کانون تجمّع شیعیان، دولت شیعی شکل گرفت و إن‌شاءالله می‌ماند تا زمان ظهور حضرت مهدی(عج). اثر زیارت امام رضا(ع) در تحقّق عصر ظهور فوق‌العادّه است. در گذشته یک جا به جایی عظیم در تاریخ اسلام رخ داده است، هجرت دوستان و محبّان اهل‌بیت(ع) به ایران که اثراتش را می‌بینید؛ والّا پراکنده بودند. ایران مرکز شیعه در جهان است. کم کم حقیقت دارد در جهان آشکار می‌شود. زمانی بود که اسلام در دنیا مهجور بود، بعد مورد توجّه قرار گرفت. الآن نزاعی که در دنیای اسلام، بین مکتب اهل‌بیت(ع) و دیگران هست، آشکار شده. هرکه می‌آید و وارد دنیای اسلام می‌شود، متوجّه می‌شود که دو قرائت از اسلام وجود دارد؛ یکی قرائت اهل‌بیت(ع) که شیعیان پرچمداری آن را می‌کنند و یکی هم قرائت غیر اهل‌بیت(ع) که داعشی‌ها پرچمدار آن هستند. این خاصیت زیارت و هجرت امام رضا(ع) است.

یک روایت برایتان نقل می‌کنم که از روایات مشکل است. از امام جواد(ع) پرسیدند: ثواب زیارت پدرتان بیشتر است یا جدّتان حضرت سیّدالشّهدا(ع)؟ ایشان فرمودند: «زیارت پدرم، چون فقط شیعیان دوازده امامی پدرم را زیارت می‌کنند.» می‌دانید این روایت یعنی چه؟ یعنی اقامة تشیّع ناب فقط با این زیارت واقع شده و می‌شود. این زیارت است که سفر الی الله است، مسئولان باید مراقب باشند که با چیزهای دیگر خلط نشود، نباید تلاش کنند که مشهد را به یک قطب گردشگری تبدیل کنند. مشهد قبلة عالم است، قطب زیارت است؛ نه قطب گردشگری. غفلت است که باعث می‌شود انسان این امر با عظمت را تبدیل کند. اربعین را نگاه کنید؛ یکی از معجزات قرن است که آثارش ان‌شاءالله در حرکت عالم به سمت ظهور، آشکار خواهد شد؛ زیارت اربعین از حوادث اثرگذار قرن است.

همین‌جا به یک نکته اشاره کنم، در زیارت اربعین، مهماندارها ادب احترام به زائر امام حسین(ع) را رعایت می‌کنند، بزرگ عشیره می‌آید، لباس‌هایش را درمی‌آورد، لباس و پای زائران را می‌شوید و... اینها ادب را نسبت به زائران امام حسین(ع) رعایت می‌کنند؛ امّا ببینید ما گاهی ادب مهمان را رعایت نمی‌کنیم. ادب یک امر دو طرفه است. باید به این نکته توجّه کنیم. مجاوران امام رضا(ع) مهماندار هستند و زائران مهمان. هم مهمان باید ادب صاحب‌خانه را رعایت کند و هم صاحب‌خانه

آداب مهمان را؛ هم مجاوران حرم‌های مطهّر باید از اربعین بیاموزند و هم زائران. در کل، باید آداب زیارت را رعایت کنیم و این سفر عظیم را که هجرت الی الله است که آثارش، طهارت نفس، طهارت اجتماعی و اقامة حکومت حق است، با گردشگری و توریسم و سفرهای دیگر معاوضه نکنیم. ثواب و ارزشش را کم نکنیم، سفری که یک شبش می‌تواند انسان را به زیارت خداوند در عرش برساند، برابر هفتاد هزار حج است، طوری در آن عمل کنیم که ان شاء الله به ثوابش برسیم.

پی‌نوشت‌ها: