مريم ضمانتي يار
سال‌هاست لحظه‌ای شیعیان را راحت نمی‌گذارند.
ـ مگر امویان چه کردند؟ آنچه امروز ما می‌کشیم، از ظلم بنی‌امیّه در حقّ آل علی(ع) است.
ـ از همان کربلا و عاشورا...
ـ نه برادر! نه! ظلم از سقیفه شروع شد. خدا لعنت کند اوّل ظالمی که به حقّ محمّد و آل محمّد ظلم کرد! اگر آن‌همه ناسپاسی و انحراف پیش نیامده بود، امروز ما به این روز نمی‌افتادیم که امام ما از پشت پرده با ما حرف بزند یا در میان ماست؛ امّا ما از طریق نماینده‌اش عثمان بن سعید با او حرف بزنیم.
ـ مثل امام هادی(ع)، با امام جواد(ع) چه کردند؟ امام کاظم(ع) چند سال در زندان اینها بود. امام رضا(ع) را به قصر حکومتی مأمون بردند تا به بهانة ولایت‌عهدی خلیفه، از شیعیان و دوستانش در «مدینه» دور باشد... حالا هم معلوم نیست دارد چه می‌شود...
هر کس چیزی می‌گفت و دل‌ها در اضطراب بود که امام عسکری(ع) پرده را کنار زد و به اتاق آمد. خوش‌سیما و نورانی با محاسنی زیبا و نگاهی نافذ. همه به احترام امام از جا بلند شدند و سلام کردند. حضرت پاسخ سلام همه را به گرمی داد و نشست.
ابهّت حضور امام بر جمع، پر و بال گسترد و نفس‌ها در سینه حبس شد.
همه به عثمان نگاه کردند تا او لب به سخن باز کند. او از وقتی که یازده سال بیشتر نداشت، پا به خانة امام هادی(ع) گذاشت و بعد از شهادت آن حضرت، جوانی‌اش را در کنار امام عسکری(ع) گذراند و امروز رابط شیعیان با امام بود. بیش از این، سکوت را نشان بی‌ادبی دانست و گفت:
یابن رسول الله! ما آمده‌ایم چیزی را از شما سؤال کنیم که... خودتان بهتر می‌دانید...
امام نگاه مهربانش را به چشمان عثمان هدیه کردند و فرمودند:
«بگویم سؤالتان چیست و برای چه اینجا جمع شده‌اید؟ آمده‌اید از من بپرسید امام بعد از من کیست.»
همه به علامت تصدیق و تأیید سر تکان دادند و عثمان نیز با سر تأیید کرد. امام فرمودند: «هیچ کس از اتاق بیرون نیاید.»
بعد به طرف در رفتند. سکوتی سنگین بر جمع سایه انداخت. حالا دل‌ها بی‌قرارتر می‌تپید.
همة نگاه‌ها به در خیره مانده بود. عثمان آهسته گفت: خدایا! خودت به ما کمک کن.
زمزمه دوباره در جمع پیچید: امام می‌خواهد چه کند؟ مدّت‌هاست که دیگر با ما مستقیماً صحبت نمی‌کند یا از پشت پرده یا از طریق عثمان یا به وسیلة نامه... خدایا! دارد چه اتّفاقی می‌افتد؟!
انتظارشان زیاد طول نکشید که پرده به کناری رفت. همه به احترام امام از جا بلند شدند. همراه آن حضرت، پسری چهار، پنج ساله بود که امام دستش را گرفته و با محبّتی خاص او را به خود چسبانده بودند. چهره‌اش همچون ماه بدر، زیبا و روی صورتش خال سیاهی بود که بر ملاحت و زیبایی‌اش می‌افزود. لباس پاکیزه و روشنی به تن داشت. چشمان نافذ و گیرایش دل همه را در همان نگاه اوّل لرزاند. نگاه‌ها همه به چهرة ماه او گره خورد. یکی از میان جمع بی‌اختیار گفت: الله اکبر... چقدر زیباست!... و دیگری نیز آهسته زمزمه کرد: این خاندان همه خاندان حُسن و ملاحتند...
امام نگاه مشتاق و پر از محبّت جمع را که دیدند، دستی بر موهای سیاه و زیبای مهدی کشیدند و فرمودند:
«بعد از من فرزندم مهدی جانشین من است. از او پیروی کنید و پراکنده نشوید که در کار دین به ملامت می‌رسید. بعد از امروز هم دیگر او را نمی‌بینید.»
نگاه‌ها از چهرة امام به نگاه مهدی(عج) گره خورد. با شنیدن آخرین جملة حضرت دل‌ها فرو ریخت. هر کس می‌خواست او را یک دل سیر ببیند و تصویر روشنی را از این ماه زیبا در آسمان خاطرش حفظ کند. کسی در آن جمع بزرگان شیعه نبود که احادیث پیامبر(ص) و دیگر ائمّه(ع) را در مورد امام زمان(عج) نشنیده و نخوانده باشد. همه می‌دانستند آنچه آنان فرموده‌اند، در حال تحقّق است و دوران بودن با مهدی(عج) کوتاه است. او نباید به دست دشمن بیفتد. اگر ائمّه یکی بعد از دیگری به شمشیر یا زهر کینة امویان و عبّاسیان به شهادت رسیده‌اند، خدا اراده کرده که مهدی(عج) بقیّـةالله باشد، ذخیرة امید عالم؛ امّا وقتی جان او در خطر است، چطور می‌شود با او در ارتباط بود و او را دید؟! نگاه پرسشگر جمع به امام دوخته شد. بی آنکه حرفی بزنند امام معنای نگاه همه را دریافتند. دوران غیبتی که همه نگرانش بودند، در راه بود؛ امّا بدون دیدار با امام چطور شیعه باید به زندگی‌اش در میان دشمن ادامه می‌داد؟ امام به صراحت فرموده بودند که از امروز دیگر او را نمی‌بینید. امام که راز نگاه‌ها و خواهش دل‌ها را می‌دانستند، دست مهدی(عج) را در دست گرفتند و مهربانانه آن را میان دو دست خویش نوازش کردند و به او چشم دوختند. امام خوب می‌دانستند برای شیعه دوری از امامش سخت است؛ آن هم میان دشمنانی که پراکندگی، تنهایی و غربت شیعه، تنها آرزویشان بود. آتشی که درِ خانة مادرش زهرا(س) را سوخت و بر خیمه‌های زنان و کودکان «کربلا» شعله کشید، امروز نباید آخرین ذخیرة امید آل محمّد(ص) را از آنان می‌گرفت.
خدا برای این آخرین فرصت رهایی انسان طرحی نو در انداخته بود. اگرچه شیعة امروز باید تاوان کینة کوفیان را پس می‌داد و برای دوران طولانی غیبت امام زمانش آماده می‌شد. برای غیبتی که معلوم نبود، پایانش چه زمانی خواهد بود و تا چند نسل بعد این محرومیت دامن‌گیر فرزندان شیعه است!
امام سر بلند کرد. نگرانی در نگاه همه موج می‌زد؛ امّا خدا برای این جدایی زمینه‌ای آماده کرده بود که محدود به همان روز و همان زمان و همان مردم نمی‌شد. امام فرمودند: «نگران نباشید. ارتباط شما با او قطع نمی‌شود. عثمان بن سعید از جانب او به شما خبر می‌دهد. هر خبری که برایتان آورد، از او بپذیرید که او نمایندة امام شماست.»
همه آهی از دل برکشیدند. امام دست مهدی(عج) را گرفتند و از اتاق بیرون رفتند. نگاه‌ها آن دو را تا جلوی در بدرقه کرد؛ امّا هیچ‌کس نپرسید چرا واسطه، چرا نماینده، چرا محرومیت از دیدار؟! ما خودش را می‌خواهیم. آنها که آل الله را کشتند و اسب تاختند و جام سرمستی سر کشیدند، تاوان گناهشان را خودشان پس بدهند. ما چرا؟... هیچ کس حرفی نزد، سؤالی نکرد و اشکی نریخت و سکوت و پذیرش، مقدّمة غیبتی طولانی به بلندای قرن‌ها شد... عثمان بن سعید هم که سال‌ها در خانة ائمّه زندگی کرده بود و در بازار «سامرّاء» حجرة روغن‌فروشی داشت، از خودش و از بقیّه نپرسید چرا؟!... او حتّی برای اینکه مأموران حکومتی به او شک نکنند و از کارش سر در نیاورند، برای سربازان ارتش عبّاسیان روغن و جنس می‌برد.
با تاریک شدن هوا آن چهل نفر که همه از بزرگان و خواصّ شیعه در عصر امام عسکری(ع) بودند، جدا جدا و به نوبت و با فاصله از آنجا رفتند تا کسی شک نکند و فقط عثمان بن سعید در خانة امام ماند. زمان و زمین آمادة شروع دوران طولانی غیبت امام عصر(عج) می‌شد و هیچ کس نمی‌دانست این مقدّمة چه اتّفاق بزرگی در زندگی شیعه است.
قدرنشناسی و ناسپاسی و بی‌جواب ماندن سلام امیرالمؤمنین(ع)، تنهایی و غربت
امام حسن(ع)، شهادت مظلومانة امام حسین(ع) و... همه و همه به هم پیوسته و زمینه‌ساز حادثه‌ای عظیم می‌شد که کسی قادر به درک عمق و تأثیر آن نبود... هیچ کس نمی‌فهمید دارد چه اتّفاقی می‌افتد.
٭ ٭ ٭
پیشانی نورانی امام خیس عرق بود. همه دور حضرت حلقه زده و در سکوت و اشک، آن حضرت را نگاه می‌کردند. چند روزی می‌شد که امام بیمار شده بودند. امام خود خوب می‌دانستند که زهر مأموران حکومت کار خودش را کرده. امام به خاطر تقیّه گاهی دعوت حکومت را می‌پذیرفتند و به بارگاه خلیفه می‌رفتند. خلیفه هم همان کاری که مأمون با امام رضا(ع) کرده بود، با آن حضرت کرده بود.
استفاده از زهر در به شهادت رساندن فرزندان فاطمه(س) و علی(ع)، میراث شوم امویان بود که به عبّاسیان رسیده بود. آفتاب رنگ پریدة بعد از ظهر سامرّاء، دلتنگی خانواده و دوستان امام را شدّت بخشیده بود. همه دل‌نگران و مضطرب بودند. حال امام روز به روز بدتر می‌شد و از دست طبیب حاذق سامرّاء کاری ساخته نبود. زهر کار خودش را کرده و دفتر عمر پر برکت یازدهمین فرزند از نسل امام عاشورا به آخرین صفحة روشن، امّا غمناک خود رسیده بود.
امام هنوز خیلی جوان بودند. بیست و هشت سال عمری نبود که این‌طور به خاموشی گراید؛ امّا مگر مادرش زهرا(س) چند سال مهمان زمینیان بود و جدّش امام جواد(ع)...
برای لحظه‌ای چشمان پر فروغ حضرت گشوده شد و آرام فرمودند: «عثمان!»
عثمان سراسیمه سر جلو برد و گفت: بله آقا! جانم به فدایتان بفرمایید. امام با محبّت نگاهشان را به چشمان عثمان که از گریه سرخ شده بود، دوختند و فرمودند:
«عثمان! شیعیان خاصّم را دعوت کن و بگو که من باید به کارهایم رسیدگی کنم.»
دل عثمان فرو ریخت. چشمانش از شدّت گریه می‌سوخت. پلک زد و قطرات درشت اشک بر محاسنش غلتید. آرام زمزمه کرد: جانم به فدایت آقا!...
حضرت دوباره فرمودند: «عثمان!... برخیز...»
امّا عثمان قدرت برخاستن نداشت. زانوهایش می‌لرزیدند و پاهایش یاری‌اش نمی‌کردند و نافرمان شده بودند. همان پاهایی که عمری در اجرای فرمان‌های امام هادی و امام عسکری(ع) لحظه‌ای درنگ نکرده بودند، حالا پیش نمی‌رفتند؛ امّا اطاعت امام واجب بود.
به زحمت بلند شد. امام فرمودند: «برو، بگو همه بیایند.»
بی آنکه بخواهد زانوهایش لرزیدند؛ یعنی حضرت می‌خواهد وصیّت کند و امیدی به شفا از این بیماری نیست؟! پا به کوچه گذاشت. پیش پاهایش التماس کرد؛ امّا فقط توانست تا خانة جعفر برود که از یاران خاصّ حضرت بود و پل ارتباط عثمان با دیگر شیعیان. به سختی در زد. جعفر که در را باز کرد، با دیدن عثمان دلش فرو ریخت. از بیماری امام نگران بود. ترسید.
ـ چه خبر شده؟ چرا این‌قدر گریه کردی مرد؟ اتّفاقی برای امام افتاده؟
عثمان به زحمت گفت: هنوز نه... ولی...
جعفر بازوهای عثمان را گرفت: حرف بزن. جانم به لب رسید، چه اتّفاقی افتاده؟
عثمان گفت: امام می‌خواهد همه... همة خاصّان شیعه جمع شوند تا...
نتوانست ادامه دهد. جعفر شانه‌های لرزان او را به گرمی فشرد و گفت: تو را به خدا حرف بزن. امام می‌خواهد چه بکند؟
عثمان بریده بریده گفت: می‌خواهد... به کارهایش رسیدگی کند... یعنی وصیّت...
چشمان جعفر پر از اشک شد: وصیّت؟ امّا امام هنوز خیلی جوان است.
ـ مگر امام جواد(ع) جوان نبود. امام هادی(ع) مگر چند سال داشت؟
ـ آخ... عثمان... خدا نکند...
ـ باید همه را خبر کنی. من تحمّلش را ندارم. این جملات را به همه بگویم. از طرفی باید کنار امام باشم. مأموران حکومتی مرتّب سرزده به خانة حضرت می‌ریزند.
ـ باشد... برو و کنار امام باش. من همه را خبر می‌کنم.
ـ خدا به تو خیر دهد!
عثمان از جعفر خداحافظی کرد و به خانة امام برگشت. با استفاده از تاریکی شب و دور از چشم مأموران گشتِ عبّاسی، خبر بین دوستان و شیعیان خاصّ امام به سرعت پیچید و همه سراسیمه و دل‌نگران راهی خانة امام شدند.
امام در بستر خوابیده بود. رنگ چهرة جوان حضرت مثل برگ‌های پاییزی شده بود. امام با دیدن آنها به زحمت برخاست و به همه خوش‌آمد گفت. چشمان همه خیس اشک بود و دل‌ها همه نگران. امام حال آنها را که دیدند، فرمودند:
«مهدی، فرزندم جانشین من است و امام بعد از من و نمایندة او هم ابومحمّد عثمان بن سعید عمری است که همه او را می‌شناسید. هر کس حاجتی دارد، به او مراجعه کند؛ همان‌طور که در زمان حیات من به او مراجعه می‌شد. بعد از من خانواده‌ام دیگر نمی‌توانند در سامرّاء بمانند. عثمان مأمور است که خانواده‌ام را به بغداد و به محلّ امنی ببرد.»
صدای گریه از جمع بلند شد. امام جوان و معصوم وصیّت می‌کردند و برای جمع شنیدن این حرف‌ها خیلی سخت و ناگوار بود. شانه‌های عثمان زیر بار غم و گریه خرد می‌شد. او که از کودکی در دامان محبّت این خانواده بزرگ شده بود، حال امام خانواده‌اش را به او سپرده بود... حال امام اصلاً خوب نبود. پس با دست اشاره کرد که همه بروند. همه با چشمانی اشکبار با امام خداحافظی کردند، نمی‌دانستند دیدار دیگری نخواهد بود و این آخرین دیدار آنها با امامشان است...
٭ ٭ ٭
هنوز هوا روشن نشده بود که صدای در خانة امام بلند شد. کسی پشت در آن‌قدر محکم مشت به در می‌کوبید که خادم امام فرصت نکرد کفش به پا کند. پابرهنه و هراسان به طرف در دوید: آمدم. آمدم. چه خبر است؟
دوباره در محکم کوبیده شد و صدای همهمه و هیاهوی پشت در نشان می‌داد که شرایط اصلاً عادی نیست.
خادم در را که باز کرد، با دیدن مأموران و سربازان نیزه به دست حکومت دلش فرو ریخت. فرماندة آنها که شمشیر بر کمر داشت و بسیار خمشگین بود، با دست محکم به سینة او زد و او را به گوشه‌ای پرت کرد. خادم تلوتلو خورد و به زمین افتاد و فرمانده پا به خانة امام گذاشت. پشت سر او گروهی از سربازان هم وارد شدند و لحظه‌ای نگذشت که حیاط کوچک خانة امام، غرق سربازان مسلّح شد. همراه آنها چند نفر از خدمتگزاران مخصوص خلیفه هم بودند و پشت سر آنها چند نفر از پزشکان دربار عبّاسی و قاضی‌القضّات شهر سامرّاء. خادم وحشت‌زده دستش را روی قلبش گذاشت و به زحمت بلند شد.
سینه‌اش از ضرب دست سنگین و بی‌رحم فرماندة سربازان عبّاسی درد آمده بود. آهسته نالید: خدایا! اینها از جان امام چه می‌خواهند؟
امام با شنیدن سر و صدایی که از حیاط خانه می‌آمد، سر بلند کرد. می‌دانست همة اینها برای پیدا کردن فرزندش مهدی(عج) آمده‌اند؛ ولی دل آسمانی و پاکش آرام بود؛ چرا که یقین داشت خدا بهترین محافظ اوست و از اینان هیچ گزندی به فرزندش نمی‌رسد؛ امّا خادمان و دوستانش وحشت‌زده و نگران گرد بستر امام نشستند و پناهندة حضرت شدند. فرماندة مأموران حکومت به اتاق امام آمد. همه از ترس به هم چسبیدند. می‌ترسیدند آنها امام را با خودشان ببرند؛ امّا فرمانده می‌دانست از زهر مأموران حکومت، امام جان سالم به در نمی‌برد. او در پی امام
نیامده بود. او آمده بود تا آخرین امام شیعه و همان که گفته بود، قیام خواهد کرد و تمام ستمگران را به نابودی خواهد کشید، با خود ببرد.
بی آنکه حرفی بزند، نگاهی به چهرة رنگ‌پریده و بیمار امام کرد و بیرون رفت. تمام خانه را تحت کنترل گرفتند. نیازی هم نمی‌دید که به صاحب‌خانه توضیح دهد چرا همه‌جا را محاصره کرده‌اند. تا پشت‌بام‌ها را گشتند و وقتی نشانی از مهدی(عج) ندیدند، هر کس هرجا که بود به حالت آماده‌باش مستقر شد. خلیفه دستور داده بود تا زمانی که امام زنده است، خانة او را ترک نکنند. هیچ‌کدام از خادمان و دوستان حضرت جرئت و اجازة کاری نداشتند. امیدوار بودند با فرا رسیدن شب، آنها خانه را ترک کنند؛ امّا تعدادی از مأموران روی پشت‌بام و حیاط به نگهبانی ایستادند و فرمانده و قاضی‌القضّات و پزشکان سامرّاء در خانه ماندند. امام صبورانه حضور آنها را تحمّل کردند و هیچ اعتراضی نکردند.
٭ ٭ ٭
صبح روز بعد هنوز هوا روشن نشده بود که در خانه را محکم کوبیدند و در برابر نگاه هراسان خادمی که در را باز کرده بود، ده نفر از افراد مخصوص دربار از طرف وزیر عبّاسی به خانة امام ریختند تا در کنار بقیه اوضاع را تحت نظر داشته باشند. عبّاسیان خوب می‌دانستند که خبر تولّد و قیام مهدی(عج) عین واقعیت است. اینک به دنبال او بودند تا همچون ائمّة دیگر، او را محصور کرده و نگذارند قیام کند و او را به شهادت برسانند.
اضطراب در خانه موج می‌زد و غم و اندوه بیماری امام با تلخی ترس از حضور مأموران مسلّح در هم آمیخته بود و فضای خانة آرام امام عسکری را آشفته کرده بود. حضور آفت‌بار مأموران، ربیع الأوّل خانة امام را خزان کرده بود که ناگهان صدای شیون و زاری از اتاق امام بلند شد. هر کس هرجا بود به طرف اتاق امام دوید. مأموران از جا کنده شدند. فرماندة آنان که فهمید امام از دنیا رفته، به سرعت مأموری را فرستاد تا این خبر را به دربار خلیفه برساند. عثمان آشفته و وحشت‌زده به چهرة آرام امام چشم دوخته بود و باور نمی‌کرد حضرت به شهادت رسیده و حالا او با این جمع پریشان تنهاست و همان‌گونه هم که امام فرموده بودند، دیگر کسی مهدی(عج) را نمی‌بیند تا از شرّ دشمنان در امان باشد. صدای شیون و گریه بلند بود و هیچ کس نمی‌دانست چه کند که در خانه را محکم زدند. خبر به دربار رسیده بود و خلیفه مأمور ویژة خودش را برای اطمینان از دریافت خبر فرستاده بود. مأمور بی‌هیچ حرفی به اتاق آمد. نگاه سرد و بی‌تفاوتی به پیکر بی‌جان امام و جمعی که دورش گریه می‌کردند، انداخت. عثمان نگاهش کرد. در نگاه آن مرد بی‌رحمی موج می‌زد و هیچ عکس‌العملی در برابر او نمی‌شد انجام داد.
تنها عثمان خوشحال بود که جای مهدی(عج) هرجا که هست، امن است. مأمور به همه‌جا سر زد. تمام اتاق‌ها را بازرسی کرد و هرچه که در آنها بود، مهر و موم کرد و دستور داد سربازان در حضور خودش به دنبال فرزند امام بگردند. با آنکه آنها این خانة کوچک را ده‌ها بار قدم به قدم جست‌وجو کرده بودند؛ امّا برای بار دیگر به فرمان مأمور ویژة خلیفه همه جا را گشتند. دوباره قدم به قدم، گوشه به گوشه، اتاق به اتاق و حتّی پشت بام خانه و خانه‌های اطراف را هم گشتند و نشانی از فرزند امام پیدا نکردند. مأمور ویژة خلیفه سر خورده از مأموریت
شکست‌خورده‌اش رو به فرماندة سربازان کرد و گفت:
سربازی بفرست تا بهترین زن قابلة سامرّاء را هر چه سریع‌تر به اینجا بیاورد.
فرمانده اطاعت کرد و لحظه‌ای بعد سربازی سوار بر اسب به سرعت از خانة امام دور شد تا به دنبال قابلة سامرّاء برود. این خبر در خانه پیچید و رنگ از رخسار زنان و کنیزان خانه رفت. پیکر امام هنوز در میان اتاق بود و مأموران اجازة دفن نداده و در پی دستگیری فرزند امام بودند. چیزی نگذشت که زن قابله‌ای که در سامرّاء شهرت داشت، همراه سرباز از راه رسید. چند زن دیگر هم با او بودند. آنها از طرف خلیفه مأموریت داشتند تا در بین ساکنان خانة امام به دنبال زنی باشند که امکان دارد فرزند امام را باردار باشد و او هنوز متولّد نشده باشد. در بین زنان خانه، کنیزی باردار بود. زن قابله خبر را به فرماندة مأموران حکومتی داد. فرمانده هم دستور داد تا آن کنیز را حبس کرده و زن قابله با سربازی مراقب او باشند. این زن باید تا زمان تولّد فرزندش در حبس می‌ماند که اگر فرزندش پسر بود، به احتمال اینکه فرزند و جانشین امام است در همان لحظة تولّد او را از مادرش گرفته و از بین ببرند.
کنیز اشک می‌ریخت و التماس می‌کرد؛ امّا کسی به اشک و التماس او توجّهی نمی‌کرد. کنیز باردار را که از خانة امام مأموران دستگیر کرده و با خودشان بردند. فضای خانه آشفته‌تر شد. همه گریه می‌کردند و در برابر انبوه مأموران مسلّح و بی‌رحم عبّاسی کاری از دست آنها ساخته نبود. از سویی همه نمی‌دانستند جای مهدی(عج) امن است و در حریم محافظت ویژة خداوند است. پس نگران او هم بودند و می‌ترسیدند امام او را به دوستانش سپرده باشند و سربازان او را پیدا کنند. تنها عثمان بود که می‌دانست دوستان امام هم قادر به محافظت از آن حضرت نیستند.
٭ ٭ ٭
خبر شهادت امام عسکری(ع) و حملة مأموران به خانة آن حضرت، مصادرة اموال و دستگیری کنیز باردار به سرعت در سامرّاء پیچید. همة مردم فهمیدند که هنوز پیکر امام دفن نشده، مأموران با اهل و عیال و خانواده و اموال امام چه کرده‌اند. مأموران سنگدل عبّاسی و میزان کینه و عداوتی را که به فرزندان امیرالمؤمنین(ع) داشتند، همه می‌شناختند. همه جمع شده و به خانة امام آمدند. به ظاهر عثمان امام را غسل داد و کفن کرد؛ امّا کسی نمی‌توانست ببیند که امام مهدی(عج) پدر را غسل می‌دهد و عثمان فقط به آن حضرت کمک می‌کند. چشمان کور مأموران و چشمان مردم عادی قادر به دیدن ماه روی مهدی(عج) نبود و نمی‌فهمیدند که امام معصوم را جز معصوم غسل نمی‌دهد، کفن نمی‌کند و بر او نماز نمی‌خواند.
مهدی(عج) با چشمانی اشکبار و دلی مجروح و غم‌دیده بر جنازة پدر نماز خواند و بعد همه آمدند و جنازه را بیرون بردند و بر او نماز خواندند و همه می‌دیدند که کارها به عهدة عثمان است و عثمان، مهدی(عج) را می‌دید و مأمور به سکوت بود و زخم دل سوخته‌اش، فقط به مرهم نگاه مهربان مهدی(عج) التیام پیدا می‌کرد. بزرگان شیعه همه حضور یافتند و امام عسکری(ع) در کنار پدر بزرگوارش امام هادی(ع) در سامرّاء به خاک سپرده شد. مأموران مردم را پراکنده کردند و اجازه ندادند کسی به خانة امام برگردد و از بازماندگان حضرت دل‌جویی کند. اموال خانه هم که مُهر و موم شده و در مصادرة حکومت بود و سربازان هنوز خانه را در محاصره داشتند. عثمان به خانه برگشت تا به وصیّت امام عمل کند. سامرّاء بدون امام دیگر جای ماندن نبود. ده‌ها سال قبل امام حسین(ع) فرموده بودند:
«قائم این امّت، نهمین فرزند از نسل من است. او صاحب غیبت است و او کسی است که در حال حیاتش میراث او را تقسیم می‌کنند.»
این حدیث امام حسین(ع) تحقّق یافته بود و کسی حقّ تصرّف در میراث امام عسکری(ع) را نداشت. ساکنان خانه به سرعت آمادة حرکت به سوی بغداد شدند. خانوادة امام به همراه کنیزان و خادمان با چشمانی گریان خانة امام را با تمام خاطره‌هایش و غم سنگینی که از شهادت امام بر دل‌ها سایه انداخته بود، ترک کردند.
از وقتی سامرّاء مرکز حکومت عبّاسیان شده بود، امنیت برای آنها وجود نداشت. ائمّة بعد از امام صادق(ع) لحظه‌ای از جور حاکمان در امان نبودند و حالا همة توان خود را دشمن به کار گرفته بود تا امام دوازدهم شیعیان را به بند کشد؛ غافل از اینکه خداوند برای او راه دیگری را رقم زده بود و دوران غیبت صغرا آغاز شده بود تا مقدّمة دوران طولانی غیبت کبرا باشد. تخم کینه‌ای که در کوچه‌های «مدینه»، روز شکست حرمت فاطمه زهرا(س) کاشته شده بود، بعد از دویست سال ثمر داده و امام شیعیان را از آنان جدا کرد.
٭ ٭ ٭
سکوت کوچه با صدای پای اسبان خسته‌ای که از راهی دور آمده بودند، شکست. جمع مسافر، افسار اسب‌های خود را کشیدند و ایستادند تا بدانند چه باید بکنند. نشانی خانة امام عسکری(ع) را می‌دانستند و درست آمده بودند؛ امّا کوچه بی‌نهایت سوت و کور و ساکت بود و هیچ نشانی از حضور کسی در خانة امام نبود. هرچه در زدند، کسی جواب نداد.
ابوالعبّاس پیرمردی که سرکردة گروه مسافران بود، نفس عمیقی از خستگی کشید و گفت: درست آمده‌ایم. اینجا خانة امام عسکری(ع) است؛ امّا چرا به نظر می‌رسد شرایط عادی نیست؟ رهگذری از کوچه می‌گذشت. حضور مسافران توجّهش را جلب کرد. ابوالعبّاس او را صدا کرد و گفت: جوان صبر کن! مرد به سوی آنها آمد و سلام کرد. پیرمرد پاسخ او را داد و گفت:
ما از قم، راه دوری طیّ کرده‌ایم تا به سامرّاء رسیده‌ایم. آمده‌ایم اموال سهم امام را به امام عسکری(ع) تحویل بدهیم. هرچه در می‌زنیم، کسی در را باز نمی‌کند. به نظر اوضاع عادی نیست. هر وقت می‌آمدیم، اینجا محلّ رفت و آمد بود. کوچه آب و جارو شده و پاکیزه بود. حالا انگار سال‌هاست کسی از این کوچه عبور نکرده.
رهگذر جوان سر به زیر انداخت: دیر آمده‌اید. امام از دنیا رفته است.
دلِ شیعیان امام فرو ریخت. چشم‌هایشان به اشک نشست. پیرمرد با دست به سر زد و گفت:
وای بر ما! ما نمی‌دانستیم در راه بودیم و خبری از جایی نداشتیم. این امام ما را هم جوان به شهادت رساندند.
رهگذر گفت:
نه تنها امام را در جوانی به شهادت رساندند؛ بلکه مأموران حکومت خانه را هم مهر و موم کرده و اموال امام را مصادره نمودند. خانوادة امام هم از دست آزار مأموران حکومت همگی به بغداد رفته‌اند...
همه به هم نگاه کردند. نگرانی به دل همه پنجه کشید و زمزمه در جمع افتاد.
ما این‌همه راه از قم آمده‌ایم. حالا چه کنیم با این‌همه اموال و امانت مردم؟
ابوالعبّاس گفت: ای جوان! بالأخره امام معصوم جانشین و وارث دارد. تو می‌دانی جانشین و وارث او کیست؟
جوان گفت: این‌طور که در شهر شایع شده، جعفر پسر امام هادی و برادر امام عسکری(ع). می‌گویند او تنها بازماندة امام است و در سامرّاء است.
ابوالعبّاس پرسید: خُب او را کجا می‌توانیم پیدا کنیم؟
جوان گفت: می‌دانید دجله کجاست؟ پیرمرد جواب داد: بله، او کنار دجله زندگی می‌کند؟ جوان لبخند تلخی زد و گفت: نه... سوار قایقی شده و برای تفریح به دجله رفته است.
ابوالعبّاس با تعجّب نگاهی به دوستان هم‌سفرش کرد و گفت:
جانشین امام معصوم چند روز بعد از شهادت او برای تفریح و قایق‌سواری به دجله رفته؟!
رهگذر تعجّب او را که دید، گفت:
تازه مشغول نوشیدن شراب است و جمعی هم خواننده و نوازنده با خودش برده تا بر روی دجله برایش آواز بخوانند و ساز بنوازند!!
همه به هم نگاه کردند و زمزمه در جمع پیچید که این کارها، کار امام معصوم نیست. مردی از بین جمع مسافران که خیلی خسته به نظر می‌رسید، صدایش را بلند کرد و گفت:
دوستان! بیایید به قم برگردیم و این اموال را هم به صاحبانشان بدهیم تا هرطور که خودشان می‌دانند، تصمیم بگیرند. ما که نباید اموال شیعیان را به دست چنین کسی بدهیم. راه به جای دیگری هم که نداریم.
یکی دیگر هم از میان جمع صدایش را بلند کرد و گفت:
ابوالعبّاس! او راست می‌گوید. ما که نمی‌توانیم از سامرّاء به بغداد برویم و دنبال خانوادة امام بگردیم. تازه با کدام نشانی و از کجا بدانیم چه کسی جانشین امام است.
بقیّه هم هر کدام حرفی زدند و سر و صدا بالا گرفت.
پیرمرد که سال‌ها در کار رساندن اموال مردم به دست امام معصوم تجربه داشت، گفت:
صبر کنید. این‌همه راه آمده‌ایم بدون اطمینان به وجود جانشین امام برگردیم؟! ما که میدانیم دوازدهمین امام ما کیست. منتظر می‌مانیم تا این مرد از دجله برگردد و دربارة او تحقیق کنیم. تا او بیاید، بیایید برویم کمی استراحت کرده و در کاروانسرایی بارهایمان را فرود آوریم. خستگی‌مان که در رفت، بهتر می‌توانیم تصمیم بگیریم.
همه به احترام او که پیر و سرپرست گروه بود، پذیرفتند و به سوی کاروانسرای سامرّاء رفتند تا منتظر آمدن جعفر بن علی باشند.
٭ ٭ ٭
جعفر بر فراز قایقی بزرگ و زیبا بر روی دجله نشسته بود و نوازندگان می‌نواختند که خادمش خبر داد قایق کوچکی به سرعت به سوی قایق ما می‌آید. جعفر به نوازندگان امر کرد دست از کار بردارند و ساکت باشند. قایق به نزدیکی قایق بزرگ جعفر که رسید، یکی از دوستان او بود که آمده بود خبری به او برساند. جعفر او را شناخت.
ـ چه خبر شده؟ چه اتّفاقی افتاده؟
مرد صدایش را بلند کرد تا از بین امواج دجله به جعفر برسد. جعفر به خادمانش دستور داد او را هر چه سریع‌تر به قایق بیاورند. خادمان مرد را یاری کرده و او به قایق جعفر آمد. نفس‌‌زنان سلام کرد و گفت: امروز خبری در سامرّاء شنیدم که گفتم حتماً شنیدنش برایت مهم است. جعفر گفت: زود باش بگو چه خبر شده. مرد نفسی تازه کرد و گفت:
گروهی از شیعیان قم با اموال بسیار زیادی آمده‌اند. می‌گویند سهم امام را آورده‌اند تا به جانشین و وارث امام عسکری(ع) تحویل دهند. شنیدم منتظر برگشتن تو از دجله در کاروانسرایی مانده‌اند. گفتم شاید بخواهی آن اموال فراوان اهل قم را تحویل بگیری.
چشمان جعفر درخشید. از جا بلند شد و گفت:
بسیار ممنونم که خبرم کردی. تو را بدون پاداش نمی‌گذارم.
و رو به خادمان و نوازندگان گفت:
جمع کنید. بادبان‌‌ها را بکشید. به سرعت به سوی سامرّاء برمی‌گردیم.
خادمان به تکاپو افتادند و آمادة حرکت شدند.
٭ ٭ ٭
فرستاده‌ای از سوی جعفر به کاروانسرا رفت و خبر برگشتن جعفر را به اهل قم داد. ابوالعبّاس به همراه دو تن از دوستانش سوار بر اسب شده و به سوی خانة امام رفت. در هنوز بسته بود؛ امّا جعفر را به همراه جمعی جلوی در خانة امام دید. ابوالعبّاس جلو رفته از اسب پیاده شد، سلام کرد و گفت: ما از قم آمده‌ایم. جمعی از شیعه و غیر شیعه هم با ما هستند. اموالی را برای امام عسکری(ع) آورده‌ایم.
جعفر گفت: من جانشین و تنها بازماندة او هستم. آن اموال کجاست؟
ابوالعبّاس گفت: جایشان محفوظ است.
جعفر به تندی گفت: آنها را هرچه زودتر بیاورید و به من بدهید.
ابوالعبّاس که سال‌ها امام هادی و امام عسکری(ع) را دیده بود و رفتار محبّت‌آمیز آنان را در برابر شیعیان و دوستانشان شاهد بود، از رفتار جعفر تعجّب کرد؛ امّا صبوری کرده و گفت: امّا این اموال داستانی دارند. جعفر با بی‌حوصلگی گفت: چه داستانی؟ من نیامده‌ام برایم داستان بگویی. اموالت را بده و برو...
ابوالعبّاس گفت:
به همین راحتی نمی‌شود این اموال از بین شیعیان قم جمع‌آوری شده و هر دو یا سه دینار آن مال یک نفر است که همه را جمع کرده و در کیسه‌ای گذاشته‌اند و سر آن را مهر و موم کرده‌اند و ما دقیقاً اسم و رسم هر کس را میدانیم. ما رسممان بر این بوده که هر وقت مالی را خدمت امام عسکری(ع) می‌آوردیم، مقدار آن مال را دقیقاً می‌فرمود و اینکه هر اندازه از مال متعلّق به چه کسی بوده. نام افراد را هم می‌فرمود و حتّی نقش روی سکّه‌ها را هم بیان می‌فرمود...
جعفر جا خورد. نگاهی به خادمان و دوستانش کرد. درمانده به چشمان پیرمرد خیره شد و عصبی گفت: شما دروغ می‌گویید. چیزی که شما به برادرم نسبت می‌دهید، علم غیب است که در او نبود!!
همه به هم نگاه کردند و کسی حرفی نزد. جعفر نگاه جمع را که دید، گفت:
اموال را به من بدهید. من تنها وارث برادرم هستم و این اموال به من می‌رسد.
ابوالعبّاس خونسرد و آرام و مطمئن از اینکه او جانشین امام نیست، گفت:
ما وکیل صاحبان این اموال هستیم. ما را اجیر کرده‌اند تا این اموال را فقط به وسیلة همان نشانه‌ای که گفتم، تحویل دهیم. اگر تو جانشین امام هستی، آن نشانه‌ها را بگو تا اموال را به تو بدهیم؛ وگرنه ما به قم برمی‌گردیم و اموال را پس می‌دهیم تا هر طور که خودشان صلاح می‌دانند، عمل کنند.
چهرة جعفر از خشم برافروخته شد. در برابر حرف آن پیرمرد قمی در حضور جمع درماند. آنها چیزی از او می‌خواستند که اصلاً از عهده‌اش ساخته نبود. غضب‌آلود به جمع پشت کرد و از آنها دور شد. دوستان و خادمانش هم که در دل در مورد او دچار تردید شده بودند، مردّد ماندند که چه کنند. ابوالعبّاس سر اسب را برگرداند و گفت: بیایید به کاروانسرا رفته و اموال و وسایل مردم را جمع کنیم و به قم برگردیم. این مرد جانشین امام معصوم نیست.
همه سر تکان دادند و آمادة حرکت شدند. هر کس چیزی می‌گفت؛ امّا ابوالعبّاس در سکوت به فکر فرو رفته بود. چطور ممکن بود که امام عسکری(ع) قبل از شهادت جانشین خود را به مردم معرفی نکرده باشد؟! امامی که نشانه‌هایش را در احادیث پیامبر(ص)، امیرالمؤمنین(ع) و امامان بعد از او بسیار خوانده و شنیده بودند. همان که اگر یک روز به پایان عمر دنیا باقی بماند، می‌آید و جهان را پر از عدل و داد می‌کند؛ همان‌گونه که پر از ظلم و جور شده و او دارای دو غیبت کوتاه و طولانی است و...
همه آرام و سر خورده به سوی کاروانسرا پیش می‌رفتند و کسی حرفی نمی‌زد. ابوالعبّاس نمی‌دانست چه باید بکند. ناچار به رفتن بود؛ امّا دلش نمی‌خواست بدون اطمینان از وجود امام بعد از امام عسکری(ع) به قم برگردد. چاره‌ای نبود. به کاروانسرا رفته اموال مردم را بار زده و آمادة حرکت به سوی قم شدند. تا دروازة خروجی شهر سامرّاء راهی نمانده بود. دلش می‌خواست اتّفاقی بیفتد و مجبور
نباشد بدون اطمینان به قم برگردد که ناگهان یکی از میان جمع داد زد:
ابوالعبّاس! سواری به سرعت به سوی ما می‌آید. به کاروان بگو صبر کنند.
ابوالعبّاس با دست اشاره کرد و همه توقّف کردند. جوان راست می‌گفت. سواری به سرعت به سوی آنها اسب می‌تاخت؛ ولی از دور معلوم نبود کیست و به چه نیّتی می‌آید. نزدیک‌تر که شد، دل ابوالعبّاس فرو ریخت. او لباس مأموران حکومت عبّاسی را بر تن داشت؛ در حالی که ابوالعبّاس امیدوار بود خبری از سوی مولا و امامش رسیده باشد تا او دست خالی به قم برنگردد. سوار جلو آمد. دهانة اسبش را کشید. اسب خسته و خیس عرق بود. معلوم بود سوار خیلی با شتاب آمده که به آنها برسد. نفسی تازه کرد و گفت: فکر کردم از شهر خارج شده‌اید؛ اگرچه دستور داشتم اگر در راه هم هستید، شما را برگردانم.
ابوالعبّاس با تعجّب پرسید: چه اتّفاقی افتاده؟ چرا به دنبال ما آمدی؟ سوار همان‌طور که نفس نفس می‌زد، گفت: خلیفه شما را احضار کرده است. همه با وحشت به هم نگاه کردند: احضار؟ احضار برای چه؟ مأمور سری تکان داد و گفت: آنجا معلوم می‌شود. ابوالعبّاس گفت: التماس می‌کنم به ما بگویی علّت احضار ما چیست؟ ما مردمانی از اهل قم هستیم و کاری نکرده‌ایم که احضار شویم. الآن هم داریم به شهرمان برمی گردیم.
مأمور گفت: جعفر بن علی از شما شکایت کرده. ابوالعبّاس جا خورد: شکایت؟ چرا؟
مأمور گفت: او گفته در صورتی که از امام عسکری(ع) هیچ کس باقی نمانده و تنها وارث و بازماندة او من هستم، باز هم مرا قبول ندارند و اموال مرا به من نمی‌دهند. خلیفه هم شما را احضار کرده تا به شکایت جعفر رسیدگی کند.
ابوالعبّاس رو به جمع کرد و گفت:
مثل اینکه او دست بردار نیست. باید به دارالإماره نزد خلیفه برویم تا ببینیم خدا چه می‌خواهد.
همه با نگرانی راهشان را به سمت شهر کج کردند. سوار پیشاپیش راه افتاد و آنها هم به دنبالش به راه افتادند.
٭ ٭ ٭
در تالار بزرگ قصر حکومتی خلیفة عبّاسی، جعفر ایستاده و منتظر بود. خلیفه در سکوت به زمین چشم دوخته بود. او آنچه از نشانه‌های امام عسکری(ع) شنیده بود، بیشتر به فکر فرو رفته بود تا موضوع شکایت جعفر. این حرف نشان حقّانیت شیعیان بود و این مسائل او را به خشم می‌آورد؛ خصوصاً که بعد از شهادت امام عسکری(ع) تلاش حکومت برای یافتن جانشین او بی‌حاصل مانده بود و حالا خلیفه در این فکر بود که شاید بتوان از طریق این کاروان شیعة اهل قم به آن جانشین دست یافت. رشتة افکار خلیفه را صدای نگهبان پاره کرد:
خلیفه به سلامت باد! مرد قمی را به همراه اموال و همراهانش به حضور آوردیم.
خلیفه دستور داد همة سواران بیرون قصر بمانند و فقط به ابوالعبّاس اجازة ورود داده شود. ابوالعبّاس نگران افسار اسبش را به همراهش سپرد و همراه نگهبان قصر وارد شد. خلیفه با دیدن او بدون مقدّمه گفت:
هر چه با خودتان آورده‌اید، هر چه سریع‌تر به جعفر بدهید. او تنها بازماندة حسن عسکری است و از او کسی باقی نمانده است که میراث‌دار او باشد.
ابوالعبّاس سعی کرد آرام باشد و گفت:
ما فرستاده و اجیر هستیم و خودمان صاحب این اموال نیستیم که بتوانیم تصمیم بگیریم. به ما دستور داده‌اند آنها را فقط به کسی بدهیم که با نشانه و دلیل ثابت کند که استحقاق دریافت آنها را دارد. همان‌طور که با امام حسن عسکری(ع) رفتار می‌کردیم.
خلیفه پرسید: حسن عسکری چه می‌کرد؟ ابوالعبّاس گفت: امام ما دینارها و صاحبان آن و نوع و مقدار تمام اموال را قبل از آنکه ببیند، یک به یک می‌گفت؛ حتّی نقش روی...
جعفر دیگر نتوانست تحمّل کند. با خشم رو به خلیفه کرد و گفت: اینها دروغ می‌گویند و به برادرم دروغ می‌بندند. آنچه اینها به آن اعتقاد دارند، علم غیب است که در برادرم نبود. خلیفه که در سر اندیشة دست‌یافتن به صاحب اصلی اموال و جانشین امام را می‌پروراند، رو به ابوالعبّاس گفت:
اینها را مردم قم فرستاده‌اند و فرستاده هم مأمور است و نمی‌تواند خودش تصمیم بگیرد. می‌توانی بروی و اموال را به صاحبانشان پس بدهی.
جعفر اصلاً انتظار چنین حرفی را از خلیفه نداشت. می‌دانست او چقدر کینة شیعیان را به دل دارد و امیدوار بود حدّاقل خودش همان‌طور که اموال امام را مصادره کرد، این اموال را هم از آنها بگیرد و سهمی هم به او بدهد؛ امّا خلیفه به ابوالعبّاس گفت: برو آزادی!!
ابوالعبّاس با شگفتی و سرور در دل، خدا را شکر کرد و از قصر بیرون رفت. جعفر خشمگین و در عین حال متعجّب، چاره‌ای جز ترک قصر، آن هم با دست خالی نداشت. با رفتن آن دو، خلیفه مأمور ویژه‌اش را صدا کرد و آهسته به او فرمان داد تا آن پیرمرد قمی و همراهانش را تحت نظر بگیرند و ببیند اموال را به چه کسی تحویل می‌دهند. از سوی دیگر ابوالعبّاس با خوشحالی به خاطر نجات از دست خلیفه و جعفر، به سوی دوستانش برگشت و با هم راهی دروازة شهر شدند. مأموران مخفی خلیفه نیز دورادور آنها را همراهی می‌کردند.
٭ ٭ ٭
کاروان کوچک شیعیان قم در سکوت و ناامیدی از یافتن جانشین امام از دروازة خروجی شهر سامرّاء گذشت. هیچ کس حرفی نمی‌زد و خسته از سفری بدون نتیجه به راه بیابان پا گذاشتند تا به سوی قم برگردند. مأموران مخفی خلیفه که از خروج قطعی تمام کاروان شیعیان قم اطمینان حاصل کردند، به قصر برگشتند و نتیجه را به مأمور ویژه اطّلاع دادند. او نیز به خلیفه خبر داد که آنها بدون دیدن کوچکترین نشانه‌ای از تماس یا ارتباط با کسی از شهر خارج شده و رفتند. خلیفه وقتی اطمینان پیدا کرد که آنها کاملاً از شهر دور شده‌اند، به فکر فرو رفت. این بار هم جست‌وجو برای یافتن جانشین امام بدون نتیجه مانده بود.
٭ ٭ ٭
شب از راه می‌رسید و کاروان آرام آرام در راه پیش می‌رفت که ناگهان سواری توجّه آنها را جلب کرد. این بار او لباس سادة خادمان را پوشیده بود؛ امّا خوشرو و زیبا بود و با آرامش پیش می‌آمد. گویی صبر کرده بود تا خطر مأموران مخفی خلیفه کاملاً رفع شود. ابوالعبّاس با دیدن او خوشحال شد. دلش گواهی داد که این سوار مژده‌رسان خوبی است. جوان جلو آمد و گفت: ابوالعبّاس دعوت مولای خودت را بپذیر. ابوالعبّاس جا خورد. آن جوان را نمی‌شناخت؛ امّا او را به اسم خواند. همه مات و متحیّر دهانة اسب‌ها را کشیدند و ایستادند تا زیر نور مهتاب چهرة جوان را بهتر ببینند. این جوان اهل سامرّاء نام آنها را تک‌تک برد و دوباره تکرار کرد: دعوت مولایتان را بپذیرید.
ابوالعبّاس مسرور و خوشحال گفت: آقا و مولای ما تو هستی؟
جوان لبخندی زد و گفت: نه. من خادم مولای شما هستم. با من بیایید تا به حضور و خدمت او برویم. هیچ خطری شما را تهدید نمی‌کند.
دل آنها از شادی لرزید. نور امیدی به دل‌هایشان تابید. راهی که جوان به آنها نشان داد، راه آشنایی بود. مسیر را به سرعت برگشتند و خیلی زود خودشان را جلوی خانة امام عسکری(ع) دیدند. کوچه همان کوچه بود و دری که به رویشان بسته بود، حالا با عنایت امام مهدی(عج) به محبّت گشوده شده بود. خدمتکار جوان و خوش‌سیما آنها را به خانه دعوت کرد. همه پیاده شده و با دل‌هایی لبریز شوق و امید وارد خانة امام شدند. چشم‌هایشان به اشک نشسته بود و دست‌هایشان از شوق دیدار می‌لرزید. خادم جوان در اتاقی را باز کرد و آنها پا به آن اتاق گذاشتند. بوی خوشی به مشامشان رسید. بویی که چون آن را هرگز حس نکرده بودند. مهدی(عج) را دیدند که چهره‌اش مثل ماه بدر تمام می‌درخشد. لباسی سفید و روشن و پاکیزه پوشیده و بر روی تختی نشسته بود. نگاه نافذی داشت که تا عمق وجود آنها را لرزاند. همه سلام کردند. حضرت با گرمی جواب سلام آنها را دادند و فرمودند:
خوش آمدید! نشانی اموال مردم قم را می‌خواستید. برایتان می‌گویم.
سپس نشانی تک تک افرادی که اموال را به سامرّاء فرستاده بودند، فرمودند و بعد نشانی لباس‌ها، پارچه‌ها و توشة راه خودشان و حتّی نشانی اسبانی که همراهشان بود، همه را فرمودند. چشمان همه بارانی شد. اشک صورتشان را پوشاند و به شکرانة دیدار و زیارت امام زمان(عج)، جانشین امام عسکری(ع) زانو زده و زمینِ پیش روی امام را بوسیده و سجدة شکر به جا آوردند. چند نفر رفتند و تمام اموال را آورده و تسلیم امام کردند. امام با دست مهربان خویش همه را تحویل گرفتند و فرمودند:
بعد از این، اموالتان را به سامرّاء نیاورید. به خطر می‌افتید. شخصی به نام عثمان بن سعید در بغداد وکیل من است. اموالتان را به او بدهید و گرفتاری‌هایتان را به او بگویید و نامه‌هایتان را به او بسپارید و به وسیلة او با من تماس بگیرید.
همه دوباره صورت بر زمین گذاشته و سجدة شکر کردند و از جا برخاستند. امام به آنها اجازة رفتن دادند.
٭ ٭ ٭
نامه را که دید، دلش لرزید. نامه‌های امام بوی خوشی داشتند و دریافتشان همیشه دل عثمان را شاد می‌کرد. آن را بر دیده گذاشت. بویید و بوسید و گشود: امام مهدی(عج) خطاب به عثمان نوشته بودند:
بسم الله الرّحمن الرّحیم. خداوند شما دو نفر، تو و پسرت محمّد را در راه بندگی خود موفّق و بر دین مقدّسش ثابت بدارد! به ما رسیده است که جماعتی در دین خود دچار تردید شده‌اند و در مورد صاحبان امر خود به شک و تردید افتاده‌اند. این خبر ما را به غصّه و اندوه واداشته است. این غم و اندوه ما به جهت شماست؛ نه برای خود ما و تأسّف و تأثّر ما صرفاً به خاطر شماست؛ نه خود ما؛ زیرا خداوند با ماست و دیگر نیازی به غیر او نداریم. حق با ماست و هر کس از ما دوری کند، ما را به وحشت نمی‌اندازد. ما اثر صنع خداییم و مردم به خاطر ما به وجود آمده‌اند... پس هنگامی که پدرم درگذشت، خیال کردید که خداوند دین خود را باطل خواهد ساخت و رابطة خود را با بندگانش قطع خواهد کرد؟ هرگز چنین نیست و تا روز رستاخیز هم چنین چیزی نخواهد بود...