خاتم فتوّت و جوانمردی

سردبیر

تقویم سال جاری، صفحة روز سی‌ و یکم خرداد ماه را مزیّن به روز «فرهنگ پهلوانی و ورزش زورخانه‌ای» ساخته بود. حکمت این نام‌گذاری را تقارن این روز با هفدهم شوال می‌شناسند.

در سال پنجم از هجرت رسول مکرّم اسلام(ص)، در هفدهمین روز از ماه شوال در جنگ «خندق»، پیش چشم هزاران جنگاور، همة ایمان، علیّ بن ابی‌طالب(ع) رویارو با تمامیّت کفر، عمرو بن عَبدِوُدّ، علیه اللّعنه، قرار گرفت و سربلند در میان هلهلة مجاهدان مسلمان از میدان بیرون آمد؛ امّا این پیروزی میدانی، برای سردار رشید اردوگاه مؤمنان، نه اوّلین بود و نه آخرین. آنچه آن را متمایز می‌ساخت، فائق آمدن اسوة تقوا و ایمان بر نفس خویش بود.

عمرو بن عبدوُد، با سرافکندگی شکست را پذیرا شده بود، امیرمؤمنان(ع) به قصد جدا کردن سر این کافر حربی پیش آمد. عمرو آب دهان به صورت مبارک حضرت انداخت.

حضرت از جای برخاست و در میانة میدان به قدم زدن مشغول آمد. عمرو علّت این امر را جویا شد. حضرت فرمود:

«آن لحظه که آب دهان به صورت من انداختی، مرا غضب فراگرفت، مایل به کشتن تو در این حالت نبودم. برخاستم تا آرام شوم و تو را تنها به نیّت خداوند لاشریک کشته باشم.»

بنا بر برخی روایات، رسول اکرم(ص) ضربة شمشیر امیرالمؤمنین(ع) بر عمرو بن عبدودّ را برتر از عبادت همة جنّیان و انسان‌ها دانستند.1

از علی آموز اخلاص عمل

شیر حق را دان منزّه از دغل

در غزا بر پهلوانی دست یافت

زود شمشیری برآ ورد و زود شتافت

او خدو انداخت بر روی علی

افتخار هر نبیّ و هر ولیّ

در زمان انداخت شمشیر آن علی

كرد او اندر غزایش كاهلی

گشت حیران آن مبارز زین عمل

وز نمودن عفو و رحم بی محل

گفت : بر من تیغ تیز افراشتی

از چه افكندی مرا بگذاشتی...؟

این روز، در میان صدها صفحة تقویم و هزاران روز از سال و ماه، همان اندازه مهجور و حاشیه‌نشین تقویم‌هاست که مرام آنکه دربارة او این خطاب آسمانی آمده است:

«لا فَتى اِلاّ عَلِىّ، لا سَيفَ اِلاّ ذُو الفَقار.»2

به قول جناب خواجوی کرمانی:

مهر او از آسمان لا فتی الّا علی

تیغ او از گوهر لا سیف الّا ذوالفقار3

مهم نیست که زمان و مکان نزول حدیث قدسی «لا فتی الّا علی» را در میانة غزوة «بدر» بدانیم یا «احد» و خندق، سخن بر این پایه می‌چرخد که فتیان و فتوّت‌نامه‌نویسان، آن حضرت را «قطب فتوّت» و حضرت حجّت بن الحسن العسکری(عج) را «خاتم فتوّت» می‌شناسند.

هانری کربن، در مقدّمة کتاب «آئین جوانمردی»، اسلام را به دو حلقة نبوّت و ولایت تقسیم می‌کند. وی معتقد است دایرة ولایت پس از دایرة نبوّت می‌آید و فتوّت جامع هر دوی اینهاست که پایه‌گذارش، حضرت ابراهیم خلیل الرّحمن(ع)، قطب آن، امام علی(ع) و خاتم آن حضرت حجّت(عج) است.4

اهل تحقیق، فتوّت را میراث رسولان و امامان عالی مقام می‌شناسند. مردانی شایسته

و برگزیده که حق را برپا داشتند، در برابر طاغیان و فرعونیان قد برافراشتند، در منتهی الیه صداقت و راستی بر ظلمات نفس فائق آمدند و با از خودگذشتگی و ایثار، پایه‌های محبّت و عشق را در گسترة هستی استحکام بخشیدند تا هماره، نور بر ظلمت برتری جسته باشد.

بدین سبب است که «خاتم فتوّت و جوانمردی»، فرزند عالی شخص لافتی، حضرت صاحب‌الامر(عج) با ظهور خود، تمامیت جوانمردی را به ظهور می‌رسانند و رسم نامردمی و ظلم و فسق را از پهنة زمین پاک می‌کنند؛

«وَلَو كَرِهَ المُشرِكونَ» ان‌شاءالله.

پی‌نوشت‌ها: