خانوادة مهدوی

جواد محدثّی

مروری بر ویژگی‌های خانوادة مهدی ‌باور

در یک نگاه، خانوادة مهدوی آن است که اعضای آن متعهّد و عامل به همة آموزه‌ها و برنامه‌های دینی و قرآنی باشند و اگر امام عصر(عج) به شیوة زندگی آنها نظر افکنند، آن را بپسندند و منطبق با تعالیم «قرآن» و اهل‌بیت(ع) بیابند و بر آن مهر تأیید بزنند.

در این نگاه کلّی، اعضای این خانواده، مؤمن، با تقوا، عامل به وظایف دینی، اهل نماز، دعا، انفاق، احسان، امر به معروف و نهی از منکر، دور از معصیت و گناه، برخوردار از محیط عاطفی و پر از مهر و صفا، حق‌شناس و وظیفه‌شناس نسبت به یکدیگر، اهل صلة رحم و کمک به محرومان، برخوردار از زندگی پاک و دور از حرام، با درآمدهای حلال و مشروع، اهل مواسات و ایثار و گذشت، صاحب اخلاق نیکو و رأفت و همدلی و... هستند. هرچه را که در دین فضیلت به شمار می‌آید، در خانه و زندگی خود محقّق می‌سازند و هرچه را که رذیله و ناپسند است، از فضای خانوادة خویش دور می‌کنند و در کمال و رشد، بازوی هم و پشتیبان یکدیگر هستند. این یعنی یک زندگی مکتبی، قرآنی، ولایی و مهدوی که معیارها و موازین آن با آموزه‌های دین و شریعت و رهنمودهای معصومان(ع) هماهنگ است و مهر قبول اسلام پای یک یک شیوه‌ها، برنامه‌ها، روابط و عملکردها می‌خورد.

امّا اگر جزئی‌تر و عملیاتی‌تر به مسئله نگاه کنیم، باید شاخص‌های روشن‌تری در نظر بگیریم و اصول و عملکرد خاصّی را در زندگی و خانواده و رفتار خویش حاکم سازیم و نکات کاربردی‌تری را در نظر بگیریم.

شاخصه‌های خانوادة مهدوی

آروزی ماست که زندگی و خانواده و معیشت ما به گونه‌ای باشد که مورد پسند و رضای امام زمان(عج) باشد و بتوانیم ادّعا کنیم که سبک زندگی ما، زندگی مهدوی است و به شرایط و اوصاف شیعه در عصر غیبت آراسته‌ایم.

تحقّق این آرزو دو چیز می‌طلبد:

1. دانستن اینکه کدام زندگی، خانواده و روابط، پسندیدة آن حضرت است؛

2. عزم جدّی بر آن گونه زیستن و تطبیق شیوة زندگی و روابط خانوادگی و اجتماعی با معیارهای زندگی مهدوی.

از این‌رو، نکاتی در این عرصه تقدیم می‌گردد.

1. تربیت ولایی

محبّان اهل‌بیت(ع) و منتظران مهدی(عج) در تربیت ولایی فرزندان می‌کوشند و

حبّ اهل‌بیت(ع) و عشق به این الگوهای متعالی را در دل خود و فرزندان خویش می‌پرورانند و با برنامه‌های مذهبی و آئینی، این بذر را می‌رویانند و این نهال را بارور می‌سازند.

وقتی خداوند اجر رسالت را مودّت اهل‌بیت(ع) قرار داده است1 و پیامبر خدا(ص) فرموده‌اند: «فرزندان خود را با محبّت من و محبّت خاندان من و قرآن، ادب کنید.»2 تکلیف خانواده‌های ولایی روشن است.

از جلوه‌های روشن این‌گونه تربیت در عصر غیبت، آن است که در خانواده‌ها یاد حضرت مهدی(عج) و توجّه به وجود مبارک ایشان و شوق دیدار و انتظار آمدنشان و آمادگی برای ظهورشان وجود داشته باشد. این مهر و محبّت و این شعلة مقدّس در درون سینه‌ها، باید نسل به نسل روشن بماند و زندگی را در خطّ صحیح و مسیر خداپسند ولایی قرار دهد.

2. فرهنگ انتظار

وقتی سایة مقدّس انتظار فرج و امید ظهور حجّت خدا و سر و سامان‌یافتن وضع بشر و جوامع، بر زندگی‌ها گسترده شود، انگیزة اصلاح و تغییر و زمینه‌سازی هم قوی‌تر می‌گردد.

در خانوادة مهدوی، یأس و بی‌انگیزگی و احساس به بن‌بست رسیدن نیست؛ هم خودشان آماده‌اند، هم برای آن دولت کریمه، تربیت نیرو را در نظر دارند. از زمان امامان معصوم(ع)، فرهنگ انتظار در میان شیعه رواج داشته و امید داشتند که آن مهدی موعود(عج) را دیدار و یاری کنند و این چشم به راهی را هم‌سنگ با جهاد در راه خدا و شهادت می‌دانستند؛ چرا که امام علی(ع) فرموده‌اند:

«کسی که منتظر امر ما باشد، همچون کسی است که در راه خدا به خون خویش، آغشته شده باشد.»3

این امید و انتظار، اعضای خانواده را در خطّ یاری محبّت قرار داده، از یأس می‌رهاند و به تلاش و زمینه‌سازی وامی‌دارد. انتظار فرج، نشانة کمال‌جویی است و دعا برای فرج، گواه عشق ما به آرمان عدالت و ایمان و حاکمیت حقّ و عدل است.

3. امید به آینده

امید، حرکت‌آفرین است. آنچه به انسان انگیزة حیات، تلاش، خدمت و مقاومت می‌دهد، امید به آیندة روشن برای جهان و بشریت و نقش انسان‌های با ایمان و خودساخته در این راه است. خداوند وعده داده است که مستضعفان صالح، وارث زمین خواهند شد4 و این مخصوص دوران ظهور و حکومت حضرت ولیّ‌عصر(عج) است. دل‌گرمی خانوادة مهدوی به این آیندة روشن است که وعدة پروردگار بوده و این وعده تحقّق خواهد یافت. پس باید سهمی در این آینده داشت و یأس و افسردگی را طرد کرد و شوق به چنین آینده‌ای را در دل کودکان هم زنده کرد تا تماشاگر سلطة ظالمان و تسلیم فسادآفرینان و مستکبران نباشند. شیعة منتظر، هرگز نومید نمی‌شود و دست روی دست نمی‌گذارد و همراه موج تباهی حرکت نمی‌کند؛ بلکه با مقاومت اعتقادی و عملی، در برابر تهاجم و سیلاب موج‌شکن می‌سازد و در حدّ توان از گسترش بی‌دینی و مفاسد جلوگیری می‌کند.

میان موج حوادث، به کام ورطة غم

از آن خوشیم که این در کناری هست

چو روز و شب سر راه تو لاله می‌کاریم

به اینکه زود بیایی، امیدواری هست5

4. میثاق با امام زمان(عج)

رابطة خانوادة مهدوی با مولایشان، بر اساس عهد و پیمان است. وقتی امامت و ولایت را پذیرفته است، برای اطاعت و فرمان‌برداری و تسلیم بودن در برابر اوامر و اجرای دستورهای آنان و فداکردن مال و جان در این راه، آماده است. این آمادگی در سایة عهد است.

یکی از دعاهای سفارش شده، «دعای عهد» است که از امام صادق(ع) نقل شده6 و بسیاری از معارف والای دینی و چشم‌انداز عقیده به مهدویت را داراست. وقتی افراد یک خانواده، هر روز صبح دعای عهد بخوانند، پیمان خود را با ولیّ خدا تجدید می‌کنند و این نوع آمادگی برای نصرت آن امام در عصر ظهور است. امام صادق(ع) فرمودند:

«هرکس این عهدنامه را چهل صبح بخواند، از یاران حضرت قائم(عج) خواهد بود.»

در این دعا، پس از سلام و درود به امام عصر(عج)، با او پیمان می‌بندیم که از یاوران و مدافعان او و از پیشتازان در اجرای فرمانش و از شهادت‌طلبان و مجاهدان در رکابش باشیم و آرزو می‌کنیم که اگر پیش از ظهور حضرتش مرگ ما فرا رسد، خداوند بر ما منّت نهد و ما را دوباره زنده کند تا آماده و کفن‌پوش و شمشیر به کف، در راه او و در رکابش جهاد کنیم:

«اللَّهُمَ‏ إِنِّي‏ أُجَدِّدُ لَهُ‏ فِي صَبِيحَةِ هَذَا الْيَوْمِ، وَ مَا عِشْتُ بِهِ فِي أَيَّامِي عَهْداً وَ عَقْداً وَ بَيْعَةً لَهُ فِي عُنُقِي...»7

کسی که آرزو دارد در زمرة یاران آن حضرت باشد، باید صلاحیت‌های انصار قائم(عج) بودن را در خود، خانواده و فرزندانش پدید آورد. طبق روایات، یاران سیصد و سیزده‌گانة ایشان با آن حضرت عهد و پیمان می‌بندند که دزدی نکنند، حریم اشخاص را محترم شمارند، حرام‌خواری نکنند، شراب ننوشند، خیانت نکنند، پیمان نشکنند، احتکار نکنند، غذای ساده بخورند، به اندک قناعت کنند و در راه خدا، جهادی شایسته نمایند و...8

این بیعت‌نامه و منشور میثاق، برای همة منتظران در عصر غیبت هم سند است و بدانند این عهدنامه، تعهّدآور است و باید در زندگی فردی و اجتماعی آنان، محقّق شود و تجلّی یابد تا لیاقت سربازی امام زمان(عج) را داشته باشند و خانوادة مهدوی به شمار آیند.

5. دعای فرج

وقتی امید به آینده و انتظار ظهور، در یک خانواده و امّت وجود داشته باشد، برای تحقّق این انتظار، دست به درگاه الهی بلند می‌کنند و دعا برای ظهور هم، برنامة عملی و روزانة آنان می‌شود. در توصیه‌های دینی، دعا برای ظهور در ایّام غیبت امام زمان(عج) دیده می‌شود و این عمل، پیوند منتظران را با پیشوای موعود تقویت می‌کند و چون خداوند وعدة اجابت داده است، دعاهای منتظران برای ظهور مؤثّر است. امام زمان(عج) در نامه‌ای که به نایب خاصّ خود، محمّد بن عثمان، نوشتند، فرمودند:

«برای تعجیل فرج بسیار دعا کنید؛ چرا که این برای خود شما هم فرج و گشایش است.»9

یکی از دعاهای رایج، همان دعای «اللّهمّ‏ كن‏ لوليِّك‏ الحُجَّةِ بن‏ الحسن...» است. دعای دیگر «الهی عظم البلاء و برح الخفا...» است. دعای دیگر که مفصّل بوده و توصیه شده در دوران غیبت آن حضرت خوانده شود و با جملة «اللَّهُمَ‏ عَرِّفْنِي‏ نَفْسَك...»10 آغاز می‌شود، نمونة دیگر است.

وقتی در جمع خانوادگی، عادت به خواندن این دعاها و درخواست سلامتی برای آن

امام و تعجیل در ظهور و استغاثه و توسّل به وجود مبارکش باشد، طبعاً منتظران را در همین خطّ و مسیر قرار می‌دهد و این خواسته‌های قلبی به تلاش عملی می‌انجامد. در خانوادة مهدوی باید این شوق و حالت روحی موج بزند و با خواندن دعای فرج و دعای ندبه و برپایی مجلس به یاد آن ذخیرة الهی، فرهنگ انتظار و پیوند با امام غایب نهادینه و ریشه‌دار گردد. در کنار این دعا، خودسازی و آمادگی برای اصلاح نفس و اصلاح وضع زندگی فراهم می‌گردد و برای دعاکنندگان، سازنده و تربیت‌کننده است.

6. پیوند نام و نشان

شکّی نیست که عناصر فرهنگی در روحیه‌ها مؤثّر است. نام هرکس، او را به مفهوم و معنای آن نام پیوند می‌دهد. حضور در اماکن خاص، فرهنگ آن مکان را به دیدار کننده منتقل می‌کند. تأثیرپذیری فرهنگی در سایة روابط حاصل می‌شود.

وقتی در خانواده‌ای، نام‌های مهدوی برای فرزندان گذاشته شود، عاملی برای معرفت‌افزایی و شوق‌آفرینی و تأثیرات فرهنگی است. پدر و مادری که برای فرزند خود از نام‌هایی، چون مهدی، حجّت‌الله، نرجس، صالح، حکیمه، فرج‌الله، منصور و... استفاده می‌کنند، صاحبان این نام‌ها را با موضوع مهدویت آشنا می‌سازند. وقتی مسجد، حسینیه، کتابخانه یا مؤسّسه‌ای به نام‌هایی، چون بقیّة‌الله، صاحب‌الزّمان، ولیّ‌عصر، موعود، انتظار، ظهور و منجیّ نام‌گذاری می‌شود، نظرها و گرایش‌ها را به سمت و سوی آن حضرت می‌کشاند. وقتی در خانه‌ای، دعای ندبه و توسّل به اهل‌بیت(ع) برگزار می‌شود یا برای نماز و عبادت به «مسجد جمکران»، «مسجد کوفه» و «سهله» می‌روند یا شب‌های چهارشنبه دعای توسّل می‌خوانند یا برای اعیاد شعبانیه و میلاد امام زمان(عج)‌ چراغانی می‌کنند و جشن می‌گیرند و هزینه می‌کنند، همة اینها نوعی بهره‌گیری از نام‌ها، نمادها، نشان‌ها و سنّت‌ها برای عمق‌بخشی به مهدی‌باوری و مهدی‌یاوری است.

7. زمینه‌سازی و تمهید

خانوادة منتظر و مهدوی در مقیاس کوچکتری از یک جامعة مهدوی، باید هم خود را آمادة ظهور کند و هم زمینه‌سازی اجتماعی برای ظهور دولت حق داشته باشد. به این حرکت تمهیدی در دعاها و زیارت‌نامه‌ها و روایات مختلف اشاره شده است. هرکس باید از خود و خانوادة خود بپرسد که ما برای تحقّق آن وعدة الهی چه زمینه‌سازی‌هایی کرده‌ایم؟

امام صادق(ع) می‌فرمایند:

«هریک از شما خود را برای قیام قائم ما آماده کند، هرچند با یک تیر باشد، همانا خداوند اگر این آمادگی را از نیّت کسی بداند، امید ست که عمر او را طولانی سازد تا از یاران آن حضرت باشد.»11

در عصری که فسادگستری، یأس‌آفرینی و سلطه‌جویی از برنامه‌های حتمی و فراگیر نظام‌های سلطه است، منتظران نباید دست روی دست بگذارند و تنها دعاکننده و تماشاچی باشند؛ بلکه باید زمینه‌های ظهور با تبلیغات و کارهای فرهنگی و امیدآفرینی و ترسیم چشم‌انداز ظهور و نیروپروری و تربیت سرباز ولایی برای آن دوران فراهم آورند. اگر حدّاقل تمهید و زمینه‌سازی در روایات، فراهم کردن یک تیر یا فشنگ برای دوران قیام مهدوی است، حدّاکثر آن، تلاش اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و رسانه‌ای در سطح جهان برای آشنا ساختن و مهیّا نمودن افکار عمومی جهانیان برای ظهور منجیّ و تحقّق آرمان قسط جهانی است.

در این میان، خانواده نهادی کوچک است که اگر به تکلیف‌ها و تعهّدات تمهیدی خود عمل کند، از آماده‌سازی‌های آن، تمهید و زمینه‌سازی‌های عمومی و ملّی پدید می‌آید؛ چرا که جامعه از همین خانواده‌ها تشکیل می‌شود.

امّت منتظر و خانوادة مهدوی، مجموعه‌ای فداکار و حاضر در صحنه و آماده برای هر نوع فداکاری و جانبازی در راه دین و در رکاب امام قائم(عج) است. در یکی از زیارت‌نامه‌ها می‌خوانیم:

«اللَّهُمَ‏ كَمَا جَعَلْتَ‏ قَلْبِي‏ بِذِكْرِهِ مَعْمُوراً، فَاجْعَلْ سِلَاحِي دُونَ نُصْرَتِهِ مَشْهُودا؛12

خدایا! همچنان که دلم را به یاد آن حضرت آباد ساخته‌ای، سلاح مرا هم در یاری او برکشیده از نیام قرار بده.»

و این یعنی آمادگی نظامی برای نصرت آن امام، در قیام جهانی و عدالت‌گستر آخرالزّمان. ارادة جمعی و خواست عمومی مردم برای تغییر اوضاع جهان و برقراری عدالت، زمینه‌سازی برای ظهور است و این باید از خانواده‌ها شروع شود و فرزندان به قصد سربازی امام عصر(عج) تربیت شوند؛ چنان‌که در حدیث نبوی آمده است:

«مردمی از مشرق‌زمین قیام می‌کنند و زمینه‌ساز حکومت مهدی می‌شوند.»13

زمینه‌سازان ظهورند شاهدان شهید

اگرچه ماتمشان داغ بر جگر بسته است.14

8. حضور در محضر

اعمال ما هر هفته به محضر پیامبر خدا(ص) و امامان(ع) و حضرت ولیّ‌عصر(عج) عرضه می‌شود و آنان از پروندة ما آگاه هستند. از کارهای نیک ما خوشحال و از نقاط تیره و خطا در زندگی‌هایمان متأثّر و رنجیده می‌شوند.

اگر در خانوادة مهدوی، این حسّ و حال وجود داشته باشد که سرپرست اصلی خانواده‌های شیعی، آن حضرت است و ما فرزندان معنوی او هستیم و نباید اسباب رنجش او را فراهم آوریم، خود به خود فضایی سالم و پاک به وجود می‌آید.

احساس حضور در محضر آن امام، حالت خودمراقبتی به اعضای خانواده می‌دهد؛ چون باور دارند که اگر امام و مولایشان را نمی‌بینند، امّا ایشان بر اوضاع و احوالشان آگاه و از کارهایشان باخبرند. امام رضا(ع) در حدیثی، خطاب به موسی بن یسار فرموده‌اند:

«آیا نمی‌دانی که اعمال شیعیان ما، هر صبح و شب بر امامان عرضه می‌شود؟»15

در یکی از توقیعات حضرت ولیّ‌عصر(عج) خطاب به شیخ مفید(ره) هم آمده است:

«به یقین! آگاهی ما بر اخبار شما احاطه دارد و هیچ چیز از خبرهای شما از ما پنهان و پوشیده نیست.»16

از این‌رو، جوّ حاکم بر خانوادة مهدوی باید چنان باشد که گویی دوربین‌هایی مداربسته، از همة زوایای خانه و رفتارهای اعضای خانوده و برنامه‌های دینی و عبادی‌شان یا عملکردهای خلافشان، تصویر می‌گیرد و فیلم‌برداری می‌کند و هر روز یا هر هفته به رؤیت امام عصر(عج) می‌رسد.

این احساس حضور، نظارت درونی و کنترل نامحسوس بر عملکرد ما را در پی دارد و افراد خانواده هم چه در تشویق به خوبی‌ها و انجام وظایف، چه در نهی از منکرات و تذکّر به نقاط ضعف، می‌توانند به یکدیگر تذکّر بدهند و یادآور شوند که این عمل، موجب جلب رضایت مولایمان می‌شود و آن عمل، آن حضرت را از دست ما ناراحت می‌کند.

خلاصه آنکه خانوادة مهدوی، باید بنا را بر این گذارد که در عصر حضور به سر می‌برد و با امام خویش در ارتباط است و با او چهره به چهره می‌شود؛ پس باید به گونه‌ای باشد که رضایت‌مندی آن حضرت را از خودش، رفتارش و روابط با دیگران و معیشت و دخل و خرج و رفت و آمد و... کسب کند.

به امید توفیق برای داشتن خانه و خانواده‌ای مورد پسند و قبول حضرت حجّت(عج).

پی‌نوشت‌ها: