نویسندگان جهانی یهود در ایران(5)

محمّد طیّب

اشاره:

کتاب نویسندگان جهانی یهود در ایران، از آثار پژوهشی، پژوهشگری سخت کوش، آقای محمّد طیّب است که در فصول مختلف آن، به معرفی نویسندگان یهودی صاحب اثر پرداخته، آنانکه آثار شاخصشان در بازار نشر ایران ترجمه و منتشر شده است.

مقدمه نگاشته‌شده بر این کتاب، حائز نکات کلیدی مهمی در بازخوانی نقش‌آفرینی نویسندگان یهود در جوامع مختلف بود که مورد توجه تحریریه نشریه موعود قرار گرفت و تصمیم بر بازنشر آن گرفته شد.

اینک بخش چهارم از این مجموعه تقدیم خوانندگان محترم می‌شود.

خاخام کرتزر، در بیان دیدگاه‌های خود، تعریفی از سیاست‌زدگی از یهودی به دست می‌دهد که کاملاً محلّ تأمّل است. او می‌گوید:

یهودی، اسرائیل را سرزمین اجدادی اسلافش می‌داند که خاستگاه دین و کتاب مقدّس او است. یهودیان پس از تحمّل مصیبت‌ها، پریشانی‌های وحشت‌زا، قتل عام‌ها و زنده سوزانده شدن در اردوگاه‌های نازی که در مجموع، سبب شد تا 40% از جمعیت خود را در سراسر جهان از دست بدهند، اکنون اسرائیل را مأمنی می‌دانند برای تقریباً سه میلیون یهودی که در آن گرد آمده‌اند. پس اگر اسرائیل برای یهودیان سراسر عالم، معنایی خاص و با شکوه دارد، جای عجبی نیست.1

به این ترتیب در معنا نمودن واژة یهودی، در روزگار ما دو عنصر جدید که دو دروغ بزرگ بیش نیست نیز، به طور جدّی وارد فرهنگ‌های لغت می‌شود؛ یکی لزوم داشتن نگاهی خاص و با شکوه به رژیم جعلی و دروغین صهیونیستی اسرائیل و دیگر، باور داشتن به قتل عام شش میلیون یهودی و ترویج آن.

در جهان، این افزایش معنایی نسبت به تعریف هویّت یهودی، رخ داده است؛ البتّه در این میان هرکس باید مواظب رفتار خود باشد.

بدون تردید، هر کس، در نهاد و ارگان و سازمانی که در نکوداشت رژیم صهیونیستی و واقعی وانمود کردن ماجرای دروغین قتل عام شش میلیون یهودی کمترین قدمی بردارد، همان اندازه یهودی شده است. این موضوع استثنابردار نیست و به عنوان یک قاعدة عمومی، همة ما را در برمی‌گیرد.2

حرف‌های خواندنی شاهاک

در اینجا لازم است به نکاتی چند، از یک محقّق معتبر یهودیت، یعنی نویسندة کتاب مهمّ «تاریخ یهود، آیین یهود (سابقة سه هزار ساله)»، اسرائیل شاهاک3 در نقد اظهارات کرتزر و امثال او بپردازیم.

پیش‌تر در معرّفی شاهاک، خوب است توجّه داشته باشیم:

ـ اسرائیل شاهاک، استاد ممتاز شیمی آلی در دانشگاه عبرانی «اورشلیم»، متولّد 1933م. و در «ورشو (لهستان)» به دنیا آمده است؛

ـ در سال 1945م. به «فلسطین» وارد شده و از 1951 تا 1953م. در ارتش رژیم صهیونیستی خدمت کرده است؛

ـ فوق دکترای خود را در سال‌های 1961 تا 1963م. در دانشگاه «استنفورد (کالیفرنیا)» دنبال کرده است؛

ـ از 1970 تا 1990م. به عنوان رئیس اتّحادیة اسرائیلی «حقوق مدنی و انسانی» فعّالیت داشته است؛

ـ ادوارد سعید، پژوهشگر نامدار فلسطینی او را یکی از برجسته‌ترین مردان خاورمیانة معاصر می‌خواند و می‌گوید:

به یاد می‌آورم که تقریباً پانزده سال پیش،4 او را مرده اعلام کرده بودند و حال آنکه کاملاً زنده بود. «واشنگتن پست» در مقاله‌ای مرگ او را اعلام کرده بود؛ امّا حتّی پس از دیداری که او از دفتر این روزنامه به عمل آورد تا ابراز کند که نمرده است، این خبر اصلاح نگردید (او برای دوستانش این دیدار را با شادمانی حکایت کرده است). بدین ترتیب، برای بعضی از افراد، او همچنان مرده است و این، آرزو و خواب و خیالی است که آشکار می‌کند او تا چه حدّ، برخی از دوستان اسرئیل را ناراحت می‌سازد.

این نکته را نیز باید خاطرنشان کرد که شیوة حق‌گویی او، همواره قاطع و به دور از مصالحه بوده است.

ادوارد سعید پس از آنکه از شاهاک با عنوان بزرگترین فاضلی که تاکنون شناخته‌ام، یاد می‌کند، می‌نویسد:

گسترة معلومات او در موسیقی، در ادبیات، در جامعه‌شناسی و به ویژه در تاریخ ـ تاریخ «اروپا»، «آسیا» و نقاط دیگر ـ بنا بر تجربة من بی‌نظیر است؛ امّا او به عنوان متخصّص

یهودیت است که بر بسیاری از دیگران پیشی می‌گیرد؛ چه این یهودیت است که نیروی او را به عنوان دانشمند و فعّال اجتماعی از آغاز به خود اختصاص داده است.5

ادوارد سعید، به نکتة دیگری نیز در شرح فعّالیت‌های شاهاک می‌پردازد که بس مهمّ است. او می‌نویسد:

شاهاک در طول سال‌ها، خدمت بزرگی به دوستان و هوادارانش در خارج انجام داده است. او از این عقیدة درست آغاز کرده است که مطبوعات اسرائیلی، در مقایسه با رسانه‌های عربی یا غربی به گونه‌ای غیرمتعارف به حقیقت نزدیک‌تر6 و از اطّلاعات سرشارترند؛ از این‌رو بی‌وقفه به ترجمه، حاشیه‌نویسی، تکثیر و ارسال هزاران مقالة مطبوعات عبری زبان مبادرت ورزیده است. چنین خدمتی را نباید دست کم گرفت.7

اینک، بخشی از اطّلاعات استثنایی و بازگونشدة شاهاک را به اتّفاق مرور می‌کنیم.

1. شاهاک بی‌پروا می‌نویسد:

باید پذیرفت که «تلمود» و سایر کتب مربوط به آن ـ جدای از خطّ کلّی ضدّیت با غیریهودیان که در سرتاسر آن به چشم می‌خورد ـ محتوی اظهارات و احکام اهانت‌آور زیادی، به ویژه علیه مسیحیت است. برای نمونه، علاوه بر یک رشته اتّهام‌های جنسی سخیف علیه مسیح، در تلمود آمده است که مجازات مسیح در جهنّم، فرو بردن او در نجاست جوشان است؛ عبارتی که قطعاً ارزش تلمود را نزد مسیحیان متدیّن بالا نخواهد برد یا می‌توان حکمی را از تلمود نقل کرد که بر طبق آن، یهودیان دستور دارند، حتّی المقدور، در ملأ عام، هر نسخه‌ای از «انجیل عهد جدید» را که به دستشان رسید، بسوزانند. این حکم نه‌تنها همچنان معتبر است، بلکه عملاً امروزه اجرا نیز می‌شود. در 23 مارس 1980م.، صدها نسخه از انجیل عهد جدید در ملأ عام و طیّ مراسمی در اورشلیم، تحت نظارت یک سازمان مذهبی یهود، به نام «یاد لاخیم» که از وزارت مذهب اسرائیل سوبسید دریافت می‌کند، سوزانیده شد.8

2. شاهاک به طور مفصّل توضیح می‌دهد چگونه آن دسته از یهودیانی که با دقایق تلمود آشنایی داشتند، تحت تأثیر فلسفة مسیحیت (با آن ویژگی قدرتمند ارسطویی‌اش) قرار گرفتند و به مسیحیت تغیر مذهب دادند. این دگرگونی سبب شد تا آرام آرام بر آشنایی و اطّلاع مسیحیان از متون محرمانة تلمود افزوده شود. در نتیجه، محتوای توهین‌آمیز تلمود، حسّاسیت مسیحیان را برانگیخت و مسیحیان که قبلاً بر مبنای کتاب مقدّس به یهودیت حمله می‌کردند، از آن پس، در حملاتشان به یهودیت، به آنچه از مطالب موهن تلمود که به آن دست یافته بودند، اشاره می‌کردند.

بزرگان یهود در برابر این وضعیت، برای حفظ تلمود، راهکارهایی را برگزیدند.

ساده‌ترین جواب، همان سلاح قدیمی ارتشا و تطمیع بود. در اغلب کشورهای اروپایی، خیلی اوقات، رشوه کارساز بود. در هیچ کجای اروپا، این قاعدة کلّی به اندازة «رم» زمان پاپ‌های رنسانس مصداق نداشت.9

بزرگان یهود با پرداخت پول به صاحبان نفوذ و قدرت، راه انتشار بدون سانسور متون دینی خود را - بی‌آنکه مورد حملة حاکمان قرار گیرند - هموار می‌کردند.

شاهاک راهکار دیگر را مقاومت پنهانی همراه با موافقت ظاهری نام می‌دهد. در این روش، یهودیان به واسطة فشارهای حکمرانان مسیحی، به انجام تحریف، تغییر و تبدیل در واژگان متون مقدّسشان دست می‌زنند و به کتمان جدّی باورهای مذهبی خود نزد غیریهودیان می‌پردازند. او می‌نویسد:

کاری که انجام شد، این بود که تعدادی از اهانت‌آورترین بخش‌ها از کلّیة نسخ چاپ شدة اروپایی بعد از قرن شانزدهم، به طور کلّی حذف شد. در سایر بخش‌ها، تعابیری از قبیل غیرکلیمی، غیریهودی و بیگانه که در تمام نسخ خطّی و چاپی و نیز کلّیة نسخه‌های منتشره در کشورهای اسلامی وجود داشت، جای خود را به واژه‌هایی نظیر بت‌پرست، کافر یا حتّی کنعانی یا سامری داد که نسبت به تعابیر قبلی، هم از معنای اصلی دور نبود و هم خوانندة یهودی آن را تعبیر نمی‌کرد.

هرچه حمله بالا می‌گرفت، دفاع نیز شکلی استادانه‌تر می‌یافت. در بعضی از دوره‌ها که سانسور تزاری «روسیه» شدیدتر می‌شد، حتّی مشاهدة کلماتی نظیر آنچه در بالا به عنوان جایگزین واژه‌های قبلی ذکر شد، موجب گردید که استفاده از آنها نیز ممنوع شود. در نتیجه از آن به بعد، مقامات مذهبی یهود، از لغات عرب یا مسلمان (و در زبان عرب از واژة یشمائیلی» که به معنای هر دو است) یا گاهی اوقات از کلمة مصری به جای معادل‌های غیریهودی استفاده می‌کردند؛ چون حدس می‌زدند که مقامات تزاری، با این سوءاستفاده مخالفتی نخواهند کرد و این حدس درستی بود.

در آن زمان، در صفحة اوّل هر جلد از کتب مربوط به تلمود یک انکارنامه چاپ می‌شد که به طور رسمی و بعضی اوقات همراه با قسم اعلام می‌داشت: منظور از تعابیر خصومت‌آمیز موجود در این کتاب، بت‌پرستان زمان قدیم یا حتّی کنعانی‌هایی هستند که در زمان‌های دور می‌زیسته‌اند و امروز اثری از آنان باقی نیست؛ نه مردمی که ما در سرزمینشان زندگی می‌کنیم.

پس از تصرّف «هند» توسّط «انگلستان»، بعضی از ربّی‌ها بهانه و مفرّ خوبی پیدا کردند. بدین ترتیب که می‌گفتند: مراد از تعبیرات موهن و ناشی از عصبانیت مذکور در این کتاب، هندی‌ها بوده‌اند.گاهی اوقات هم بومیان «استرالیا»، به عنوان آماج این تعبیرات موهن در کنار هندی‌ها و دیگران قرار می‌گرفتند.

ناگفته پیداست که همة اینها از اوّل تا به آخر، یک دروغ حساب شده بود؛ زیرا پس از تأسیس دولت اسرائیل و به محض آنکه ربّی‌ها احساس امنیت کردند، بلافاصله تمام این تعبیرها و واژه‌های اهانت‌آور را در چاپ‌های جدید آوردند.

ربّی‌ها با فریب، بعضی از عبارات را تحت فشار خارجی، حذف یا اصلاح کردند؛ امّا نه آنچه را که این عبارات انجام آن را تجویز می‌کرد و این واقعیتی است که یهودیان حدّاقل خودشان باید آن را به خاطر بسپارند که قرن‌هاست جامعة استبدادی ما، مجموعه‌ای از رسوم غیرانسانی و وحشیانه را به منظور مسموم کردن افکار اعضایش، به کار گرفته است و همچنان به این عمل ادامه می‌دهد.10

3. شاهاک در ادامه، نمونه‌های آشکاری از کتمان اعتقادات واقعی یهودیان نزد غیریهودیان ذکر می‌کند؛ از جمله به بخشی از نظریات موسی بن میمون (میمونیدس: Maimonides) می‌پردازد.

موسی بن میمون (1135-1204م.)، فیلسوف، طبیب و عالم دینی، از بزرگترین افراد جهان یهود محسوب می‌شود. شاهاک پس از آنکه کتاب وی، «راهنمای سرگشتگان» را یکی از شاهکارهای فلسفة مذهبی یهود می‌خواند، دربارة بعضی نظریات او در این اثر می‌نویسد:

متأسّفانه میمونیدس علاوه بر دیدگاهش نسبت به غیریهودیان به طور اعم و مسیحیان به طور اخص، یک نژاد غیر سیاه‌پوست بود. وی به این موضوع می‌پردازد که چگونه گروه‌های مختلف بشر می‌توانند به عالی‌ترین ارزش‌های مذهبی، یعنی پرستش واقعی خداوند دست یابند. به نظر وی:

کسانی که حتّی قادر به نزدیک شدن به پرستش خداوند هم نیستند، عبارتند از: بعضی از ترک‌ها (یعنی نژاد مغول) و عشایر شمال، سیاه‌پوستان و عشایر جنوب و کسانی که خود را با شریط اقلیمی ما تطبیق داده‌اند؛ امّا طبیعت آنان مثل حیوان غیرناطق است. به نظر من اینها در سطح افراد بشر نیستند ؛ بلکه سطح آنها در میان کائنات، پایین‌تر از انسان و بالاتر از میمون است؛ زیرا دارای تصوّر هستند و کارهایشان به اعمال انسان شبیه‌تر است تا کارهایی که میمون‌ها انجام می‌دهند.

حال، انسان با مشاهدة چنین عباراتی در مهم‌ترین و واجب‌الاطاعه‌ترین منابع یهود، چه باید بکند؟ در مشهورترین ترجمة آمریکایی از کتاب «راهنمای سرگشتگان»، کلمة عبری کوشیم به معنای سیاه‌پوستان به سادگی به کوشیت ترجمه شد؛ واژه‌ای که برای کسانی که

از عبری چیزی نمی‌دانستند، یا یک ربّی هم دم دست نداشتند که شفاهاً به آنان توضیح دهد، هیچ معنایی نداشت. در طول این سال‌ها، حتّی یک کلمه که به این فریبکاری یا به واقعیّات اجتماعی که ادامة آن را مورد تأکید قرار می‌داد، اشاره‌ای داشته باشد، گفته نشده است.11

شاهاک در بیان علّت حمایت بعضی یهودیان سرشناس از سیاهان به موضوعی اشاره می‌کند که به هیچ عنوان نباید از آن غفلت کرد: منافع یهود. سپس توجّة خوانندگان را به این موضوع جلب می‌کند:

می‌خواستند به خاطر منافع یهودیان آمریکا و سیاست‌های اسرائیل در مسابقة حمایت از سیاهان برنده شوند.12

4. شاهاک در ادامه به افشای موردی می‌پردازد که اتّفاقاً به مؤلّفی که موضوع بحث ماست بازمی‌گردد؛ یعنی لئو روستن که اظهارات خاخام دکتر کرتزر را در تألیف خود آورده است. شاهاک توضیح می‌دهد که چگونه روستن در اثر دیگرش به نام «شیرینی‌های زبان ییدیش»13 در راستای کتمان باورهای یهودیان، به دروغگویی روی آورده است:

شیرینی‌های زبان ییدیش، این اثر سرگرم‌کننده، اوّلین‌بار در سال 1968م. در «آمریکا» منتشر شد و بعداً به دفعات، از جمله چندین نوبت توسط انتشاران «پنگوئن» تجدید چاپ گردید. این کتاب در واقع یک نوع فرهنگ لغت ییدیش است که غالباً مورد استفادة یهودیان یا حتّی غیریهودیان در کشورهای انگلیسی‌زبان قرار می‌گیرد. در مدخل هر واژه، علاوه بر تعاریف مفصّل و امثال و حِکَم سرگرم‌کننده برای نشان دادن موارد کاربرد لغت، ریشه‌شناسی کلمه نیز آمده است که (در مجموع، با دقّت) زبانی را که واژة مزبور از آن وارد زبان ییدیش شده است و معنای اوّلیة آن را معرّفی می‌کند. تنها استثنا، واژة sheygets است که معنای اصلی آن، پسربچّه یا نوجوان غیریهودی است. در ریشه‌شناسی این لغت به صورت زمرگونه آمده است: اصل این لغت عبری است؛ بدون آنکه شکل یا معنای ریشة اصلی عبری آن را بیان کند؛ امّا در مدخل واژة shiksa که مؤنّث sheygets است. مؤلّف، ریشة عبری آن، یعنی sheqetz را که تلفّظ آن در زبان‌های دیگر sheques است، می‌آورد و آن را در زبان عبری صدمه یا عیب معنا می‌کند. این دروغ واضحی است که هر عبری زبان، آن را می‌فهمد. به معنای صحیح، واژة sheqetz در فرهنگ انگلیسی، عبری مدرن «مگیدو»، منتشره در اسرائیل، عبارت است از: حیوان کثیف، مخلوق نفرت‌انگیز، پلیدی (در محاوره sheygets تلفّظ می‌شود)، بدبخت، پسربچّه یا نوجوان سرکش، پسربچّه یا نوجوان غیریهودی.14

5. شاهاک یکی دیگر از موارد تکان‌دهنده‌ای را که در بیان دیدگاه یهودیان نسبت به غیریهودیان ذکر می‌کند، به هوادارانش جنبش حسیدیم Hasidim مربوط است. شاهاک آن را جنبشی می‌داند که هنوز زنده و موجود است؛ با صدها هزار عضو فعّال که متعصبّانه گوش به فرمان ربّی‌های خود هستند؛ ربّی‌هایی که برخی از آنها در اسرائیل و در میان رهبران اغلب احزاب و حتّی بیش از آن، در رده‌های بالای ارتش، نفوذ فوق‌العاده‌ای به دست آورده‌اند.

شاهاک، کتاب مشهور و اساسی «هاتانیا» (Hatanya)را در بین پیروان این جنبش مثال می‌زند و می‌نویسد:

بر طبق این کتاب، غیریهودیان مخلوقاتی شیطانی هستند که در آنها مطلقاً چیز خوبی وجود ندارد. حتّی یک جنین غیریهودی از حیث کیفیّات، با جنین یهودی فرق دارد. اصولاً یک غیریهودی، موجودی زیادی است؛ زیرا تمام کائنات فقط محض خاطر یهودیان خلق شده‌اند.15

برای دریافت میزان تنفّر و انزجار یهودیان نژادپرست از پیروان ادیان و اقوام دیگر عالم - که زیربنای نگاه استراتژیک و کلان خصوصاً اقتصادی و نظامی یهود را در پهنة بین‌المللی سامان می‌دهد - آشنایی با نوع نگاه ایشان به مقولة دین لازم است.

یهود، دین الهی را به عنوان یگانه راه نجات ابدی، تنها مخصوص به خود می‌داند و دیگران را به دلایل نژادی قابل رستگاری نمی‌داند.

معنای این سخن این است که یهودیان سلطه‌جو، به گونه‌ای بنیادین برای نابودی یا به زیر سیطرة محض درآوردن تمامی گروه‌های انسانی دیگر انگیزة کافی دارند و مطلقاً بر مبنای عواطف انسانی، چون رحم و شفقّت عمل نخواهند کرد. سابقة چنین عملکردی در گذشته معلوم است، حال را هم که خود می‌بینیم و قاعدتاً آینده نیز به همین ترتیب خواهد بود.

باید تصریح کرد، خشونت و بی‌رحمی نظامیان رژیم صهیونیستی علیه مسلمانان و حتّی مسیحیان، از پشتوانة دینی برخوردار است.

6. اصولاً در مذهب یهود، شوخ‌طبعی و لطیفه‌گویی به شدّت نهی شده است؛ مگر لطیفه‌هایی که علیه مذاهب دیگر گفته شود. هجو کردن ربّی‌ها و رهبران جوامع یهودی هرگز، حتّی یک ذرّه - آن‌گونه که در مسیحیت لاتین وجود داشت -16 به یهودیت راه نیافت.17

7. خاخام موریس کرتزر می‌گوید:

در آئین یهود، مهربانی به حیوانات ناب‌ترین شکل احسان دانسته شده؛18 زیرا این عمل به امید هیچ پاداشی انجام می‌گیرد.19

وی در تلاش خود به منظور ترسیم چهره‌ای مهربان از دین یهود، می‌گوید:

یهودیت بر این موضوع پای می‌فشارد که بهره بردن از فیض ربّانی، تنها در عبادت نیست. شفقت و مهربانی و اعمال خیر و حسات نیز در محضر خداوندی، اهمّیتی همسنگ دعا و نماز دارند. از خاخام اسرائیل سالانتر داستان شیرینی نقل می‌کنند که او، در یکی از شب‌های عید یوم کیپور نتوانست در مراسم نیایش شرکت کند. جماعتی که در کنیسه منتظرش بودند، به خشم آمدند؛ زیرا برایشان غیرقابل تصوّر بود که خاخام محبوبشان در چنان شبی که از مقدّس‌ترین لیالی است، پیدایش نشود. سرانجام پس از تجسّسی طولانی او را در طویلة همسایه‌ای مسیحی یافتند و چون از حالش پرسیدند، دانستند که خاخام در راهش به کنیسه، متوجّه می‌شود گوسالة همسایة مسیحی در میان بوته‌ها و خار و خس گرفتار شده. زبان‌بسته را از بند می‌رهاند و به طویله‌اش باز می‌گرداند. او این عمل خیر را با عبادت مقدّس‌ترین شب برابر می‌گیرد.20

حال به چشمة دیگری نیز از شفقت و مهربانی‌ای که یهود نه به گوسالة همسایة غیریهودی خود، بلکه با خود چنین همسایه‌ای نشان داده است و می‌دهد، نظر می‌افکنیم.

اسرائیل شاهاک می‌گوید:

من در «اورشلیم» به چشم خود دیدم که یک یهودی مذهبی افراطی، مانع شد که در روز سَبَت از تلفن او استفاده کنند تا آمبولانسی را به یاری یک همسایة غیریهودی که در اثر حمله‌ای از پا درافتاده بود، بخوانند. به جای اینکه خبر این رویداد را خیلی ساده از طریق مطبوعات منتشر نمایم، درخواست گفت‌وگویی با دادگاه خاخامی اورشلیم کردم. این دادگاه مرکّب از ربّیونی (خاخام‌هایی) است که به وسیلة دولت اسرائیل منصوب شده‌اند. من از آنان پرسیدم که آیا این شیوة رفتار با تفسیر آنها از مذهب گرفته شده است؟ من از آنان پرسیدم که آیا این شیوة رفتار با تفسیر آنها از مذهب یهود سازگار است؟ به من پاسخ دادند که یهودی مزبور رفتاری صحیح و حتّی مؤمنانه داشته است و مرا به قطعه‌ای از یک خلاصه از قوانین تلمودی که در قرن ما گردآوری شده است، ارجاع دادند.21

شاهاک می‌افزاید:

بی‌حرمتی به سَبَت ـ یعنی انجام کاری که طبق اصول روز شنبه ممنوع است ـ به صورت فریضه‌ای در می‌آید، اگر این امر برای نجات جان یک یهودی ضروری باشد. تلموذ نجات جان یک بیگانه در روز سَبَت را به صورت یک مسئلة محوری در نمی‌آورد؛ چرا که این امر

حتّی طیّ هفته ممنوع است؛ با این وجود، این نکته به دو دلیل اساسی به موشکافی‌های بی‌پایان دامن زده است:

نخست: اگر گروهی از اشخاص در یک روز شنبه، در خطر مرگ باشند و شاید (حتّی اگر این امر قطعی نباشد) دست کم یک یهودی میان آنان وجود داشته باشد، آیا باید سَبَت را به خاطر نجات آنان بی‌حرمت کرد؟ این مسئله‌ای است که در عمل مطرح می‌گردد و به آن پرداخته شده است. شولهان عاروخ که از مراجعی کهن‌تر، از جمله ابن میمون و خود تلموذ، الهام گرفته است، مواردی از این نوع را طبق قانون احتمالات حلّ و فصل می‌کند؛ مثلاً فرض کنیم نُه بیگانه و یک یهودی، در یک ساختمان زندگی می‌کنند. یک روز شنبه این ساختمان فرو می‌ریزد. یکی از ده نفر ـ که معلوم نیست کدامیک ـ در آن زمان غایب است؛ امّا نه تای دیگر در زیر آوارها به سر می‌برند. آیا باید آوارها را کنار زد و سَبَت را بی‌حرمت نمود و حال آنکه آن یهودی شاید همان کسی باشد که غیبت کرده است؟

شولهان عاروخ، می‌گوید که باید به پاکسازی پرداخت؛ بی‌تردید، از این‌رو که به احتمال قوی (نه در برابر یک) آن یهودی زیر آوار است؛ امّا اکنون فرض کنیم که نه نفر خارج شده‌اند و تنها یکی ـ در اینجا معلوم نیست کدامیک ـ در خانه مانده باشد. در این حالت اجبار به کار وجود ندارد؛ احتمالاً از این‌رو که این‌بار، احتمال قوی وجود دارد (نه در برابر یک) که یهودی همان شخصی نباشد که زیر آوار گیر کرده است. به همان ترتیب، اگر دیده شود که یک کشتی که یهودیانی را حمل می‌کند در خطر است، وظیفة هر کسی است که سبت را به خاطر نجات او نقض نماید. با وجود این، بنا بر تفسیری که از خاخام عاکیوا ایگر (متوفّای سال 1837م.)، این قاعده فقط زمانی اعتبار دارد که بدانند، یهودیانی در عرشة کشتی هستند؛ امّا [...] اگر از هویّت مسافران چیزی دانسته نباشند، [سبت] نباید نقض گردد؛ زیرا که [...] بیشتر آدم‌های دنیا از زمرة بیگانگان و غیریهودیان هستند.22 بدین ترتیب، از آنجا که احتمال بسیار کمی وجود دارد که کسی از مسافران یهودی باشد، باید گذاشت که غرق شوند.

دوم آنکه سبت دامنة آمادگی و اختیار را برای تجویز نجات یا مداوای یک بیگانه، به منظور جلوگیری از واکنش‌های خصمانه، محدود می‌سازد. طیّ هفته، آن یهودی که از او درخواست می‌شود بیگانه‌ای را یاری کند، تا حدّی ناچار به اطاعت است؛ اقرار به اینکه طبق اصول، مجاز به نجات جان یک بیگانه نیست، خصومت برخواهد انگیخت. در عوض، روز شنبه، رعایت سبت می‌تواند به عنوان بهانه‌ای موجّه به یاری خوانده شود. یک مورد نمونه‌وار که در تلموذ مفصّلاً مورد بحث قرار گرفته است، دربارة آن مامای یهودی است که از او درخواست کرده‌اند که یک زن غیریهودی را بزایاند. چنین برمی‌آید که این ماما می‌تواند در یک روز هفته از ترس دشمنی، به یاری زن برخیزد؛ امّا در روز شنبه باید خودداری ورزد؛ زیرا می‌تواند عذر بیاورد و بگوید: ما مجاز نیستیم که سبت را جز برای کسان خود، که آنها نیز آن را تقدیس می‌کنند، نقض نماییم؛ امّا برای کسان شما، که آن را رعایت نمی‌کنند، این مجوّز را در اختیار نداریم. آیا توضیحی اصیل در کار است یا یک عذر و بهانة محض؟ ابن میمون به روشنی عقیده دارد که این یک بهانة ساده است که می‌توان بدان توسّل جست؛ حتّی اگر کاری که از ما خواسته شود، در واقع، نقض سبت را ایجاب ننماید. حتّی در این حالت، عذر پذیرفته خواهد شد. بی‌تردید از آن‌رو که در قاعدة کلّی، بیگانگان از نوع دقیق و مشخّص کارهایی که در روز شنبه بر یهودیان ممنوع است، آگاه نیستند. در هر صورت، ابن میمون چنین حکم می‌دهد: حتّی در برابر دستمزد، نباید به یک زن غیریهودی که روز سبت در حال زایمان است، یاری رساند؛ از خصومت نیز نباید بیمی به دل راه داد؛ حتّی زمانی که [با چنین کمکی] بی‌حرمتی به سبت در کار نباشد.

پی‌نوشت‌ها: