دیدارکنندگان با حضرت مهدی(عج) درخردسالی

احمد بهشتي

برای شناخت، ابزارهای متعدّدی داریم؛ شهود باطنی، تعقّل و استدلال و احساس؛ به ویژه احساس در مقولة شنیداری و دیداری. دربارة موضوع مهدویت، یک راه، شهود باطنی است.

ائمّة اطهار(ع)، مسئله را با شهود باطنی درمی‌یافتند و گزارش می‌کردند. شاید افراد خاصّی تحت هدایت و تربیت آن بزرگواران به چنان مرتبه‌ای نائل شده بودند.

راه دیگر، شنیدن از مقامات عالیة عصمت بود که روایات آن از پیامبر اکرم(ص) و سایر پیشوایان به حدّ تواتر رسیده بود و این را دوست و دشمن می‌دانستند. به همین لحاظ بود که دوستان بر سر شوق می‌آمدند و در برابر سختی‌ها و مظلومیت‌ها و شکنجه‌ها و قتل‌ها با امید به آیندة روشن، صبوری پیشه می‌کردند و آرامش می‌یافتند.

مژده ای دل که مسیحا نفسی می‌آید

که ز انفاس خوشش بوی کسی می‌آید

از غم هجر مکن ناله و فریاد که دوش

زده‌ام فالی و فریادرسی می‌آید

زآتش وادی ایمن نه منم خرم و بس

موسی آنجا به امید قبسی می‌آید

هیچ کس نیست که درکوی تواش کاری نیست

هرکس آنجا به طریق هوسی می‌آید

کس ندانست که منزلگه معشوق کجاست

این قدر هست که بانگ جرسی می‌آید

خبر بلبل این باغ بپرسید که من

ناله‌ای می‌شنوم کز قفسی می‌آید

یار دارد سر آزردن حافظ یاران

شاهبازی به شکار مگسی می‌آید

دشمن هم البتّه بیکار نمی‌نشست. مهم‌ترین دلهرة بنی‌عبّاس همین بود که تعداد مبارک امامان به ده و یازده رسیده و طلوع دوازدهمین پدر امّت نزدیک شده و خطر فروریختن کاخ‌های فرعون‌ها نگران‌کننده و اضطراب‌آور و زایندة ترس و پریشانی گشته بود. آیا نشنیده و نمی‌دانستند که هشتمین امام، پس از استماع قصیدة دعبل که مصائب ائمّه را تا امام هفتم برشمرده بود، دو بیت بر آن افزوده و فرموده بودند:

«و قَبِرَ بِطوسٍ یا لَها نِن مُصیبةٍ

الَحَّت (توفّد) علی الأحشاء بالزَّفراتِ

الی الحشر حتّی یبعث الله قائما

یفرّج عنّا الهمِّ ئ الکربات؛1

و قبری در «طوس» است که به زهر کین مسموم شده است. ما صبر می‌کنیم تا خدا حضرت قائم(عج) را برانگیزد و همّ و غمّ ما را بزداید.»

آیا نشنیده بودند که امام سجّاد(ع) در خطبة «شام»، فرموده بودند:

«ما را شش خصلت و هفت فضیلت است.» خصلت‌ها عبارتند از:

«علم، حلم، سماحت، فصاحت، شجاعت و محبّت در قلوب مؤمنان» و فضیلت‌ها عبارتند از: «محمّد(ص)، علی(ع)، جعفر طیّار، حسنین و مهدی(ع) از ماست.»2

شنیده‌ها بسیار و نشانه‌ها، بسیارتر و آشکارتر بود؛ از این‌رو، دوست و دشمن هر دو در تکاپو بودند. آری، شنیده‌ها به وفور رسیده و پیام‌ها به یقین و قطعیت پیوسته و مژده‌ها، دل‌های دوستان را بر سر شوق آورده و دشمنان را به وحشت افکنده است. اکنون نوبت دیدار است تا مکمّل و متمّم شنیدار باشد. همه دوست می‌دارند هلال شب اوّل شوّال را که پیام‌آور عید مبارک فطر است، رؤیت کنند و اگر همه رؤیت نکنند، شهادت دو عادل برای آنها کفایت می‌کند. همة شیعیان عاشق جمال، می‌خواهند طلیعة ماه نو را تماشا کنند. البتّه آنها که می‌بینند، به دیگران نشان می‌دهند؛ امّا چه باید کرد که ابرهای تیرة ظلم، فساد و بی‌بند و باری همه‌جا را فرا گرفته و رؤیت هلال، مقدور همگان نیست؛ زیرا برای اینکه همگان تماشاگر باشند، باید هزینة سنگین متحمّل شد. از جمله اینکه نه تنها جان خود آن محبوب دل‌های شیعیان، بلکه جان پدر و مادر و همة اقارب و دوستان مخلص و صمیمی هم در معرض خطر است و چاره‌ای جز پنهان‌کاری نیست.

امام عسکری(ع) كتباً و شفاهاً مژدة تولّد بقية‌الله را داده و حتّی به خواص اشاره فرموده بودند که با رعایت پنهان‌کاری، گوسفند ذبح کنند و برای دوستان، سفرة عقیقه بگسترانند و شادی اهل‌بیت(ع) را ابلاغ و آنها را در شادی خود شریک سازند.

در تاریخ زندگانی ائمّه(ع) شنیده و خوانده‌ایم که امثال معتزّ می‌کوشیدند حضرت را در نوجوانی بکشند تا نسل ایشان منقطع گردد؛ ولی خدا نگذاشت.

معتزّ به سعید حاجب دستور داد که امام عسکری(ع) را به «کوفه» ببرد و گردنش را در میان راه بزند. ابو الهيثم که نگران بود، در نامه‌ای به محضر آن بزرگوار، نگرانی خود را ابلاغ کرد. امام(ع) در پاسخ او نوشتند:

«بعد از سه روز فرج خواهد رسید.» سه روز بعد معتزّ از خلافت عزل شد و به قتل رسید3 و وعدة الهی تحقّق یافت و نوزاد، دیده بر جهان و جهانیان گشود و امام یازدهم(ع) بر مسند پدری نشستند و شاهزادة رومی که خود را همراه بردگان کرده و امام هادی(ع) او را از بازار برده‌فروشان، خریداری نموده و به عنوان عروس خود برگزیده بودند، به افتخار مادری حجّت خدا در روی زمین نائل آمد.

آخرین مسئولیت امام عسکری(ع) این است که ماه نو را به گروهی از خواصّ متّقی و عادل نشان دهد و خبر را به عینیّت تبدیل کند. این مسئولیت سنگین، با رعایت همة جوانب تقیّه، به مرحلة اجرا در می‌آید.

قبلاً به نمونه‌هایی اشاره کرده‌ایم. معاوية بن حكيم، محمّد بن ایّوب و محمّد بن عثمان عمروی می‌گویند: ما و گروهی که جمعاً چهل نفر بودیم، در منزل و محضر امام عسکری(ع) گرد آمدیم. از جمله سؤالاتی که مطرح شد، این بود که حجّت خدا بعد از آن حضرت کیست؟ با طرح این سؤال، کودکی از اندرون خانه بیرون آمد که شبیه‌ترین افراد به آن حضرت بود. در حالی‌که همه محو تماشای جمال بی‌مثال او بودند، حضرت فرمودند:

«این است امام شما بعد از من و خلیفة من بر شما. بعد از من به ادیان مختلف روی نیاورید و بدانید که بعد از این، او را نخواهید دید.»4

چند روز بعد امام عسکری(ع) از دنیا رفتند. خادم آن حضرت به نام ابوغانم می‌گوید: فرزند امام عسکری(ع) به دنیا آمد و او را محمّد نامیدند. روز سوم او را به اصحاب خاصّ خود نشان دادند و فرمودند:

«هَذَا صَاحِبُكُمْ مِنْ بَعْدِي وَ خَلِيفَتِي عَلَيْكُمْ وَ هُوَ الْقَائِمُ الَّذِي تَمْتَدُّ إِلَيْهِ الْأَعْنَاقُ بِالانْتِظَارِ فَإِذَا امْتَلَأَتِ الْأَرْضُ جَوْراً وَ ظُلْماً خَرَجَ فَمَلَأَهَا قِسْطاً وَ عَدْلًا؛5

این است امام شما بعد از من و این است خليفة من بر شما. اوست قائمی که گردن‌ها به سوی او کشیده می‌شود. هرگاه زمین پر از جور و ظلم شود، او زمین را پر از قسط و عدل خواهد کرد.»

بنابراین، نه تنها زنانی که از خدمه یا از اقارب بودند، از تولّد نوزاد منتظَر خبر داشتند، بلکه مردان بسیاری نیز با مشاهدة جمال مهدی موعود(عج)، گزارش‌ها و دستورهای لازم را استماع می‌کردند. این در حالی است که گویی چشم و گوش

جاسوسان و ایادی جور، بسته و طاغوتشان بر این باور است که امام عسکری(ع) فاقد فرزندند و شاید همان‌طوری که دشمنان، جدّشان را ابتر می‌نامیدند، این یازدهمین جانشینشان هم به زعم آنها ابتر باشند؛ ولی خدای متعال به او فرموده بود:

«إِنَّ شانِئَكَ هُوَ الْأَبْتَر»6

اکنون ابتر بودن بنی‌امیّه و بي‌العاص و بنی‌عبّاس کع دشمنان پیامبر(ص) و اهل‌بیت(ع) بودند، محرز و مسلّم شده و ابتر نبودن پیامبر(ص) و نسل و نبيره‌شان از خورشید در وسط روز هم آشکارتر است.

گاهی امام عسکری(ع) فرزند برومند خود را حاضر می‌کردند و از ایشان می‌خواستند که به سؤالات خواصّی که به حضورشان تشرّف یافته بودند، پاسخ دهند تا زمینه‌ای برای هیچ شکّ و شبهه‌ای باقی نماند؛ چرا که یکی از دلایل روشن امامت، علم است؛ آن هم نه علم عادّی که برای همگان مقدور است؛ بلکه علم لدنّی و غیبی و شهودی و الهامی.

احمد بن اسحاق قمی از خواص و از اعیان وکلای امام عسکری(ع) بود. او که به محضر حضرت بار یافته و به دیدار حضرت مهدی(عج) نائل آمده بود، درخواست علامتی کرد که اطمینان قلب پیدا کند و البتّه اطمینان قلب، فوق ایمان است؛ همچون حضرت ابراهیم(ع) که دربارة زنده شدن مردگان، علاوه بر ایمان، می‌خواست به اطمینان قلبی هم برسد.7 معلوم می‌شود سؤال حضرت ابراهیم(ع) منافاتی با ایمان او نداشته است؛ از این‌رو خدای متعال به او می‌فرماید:

«أَ وَ لَمْ تُؤْمِنْ» و نفرمود: «أَلَم تُؤمِن»؛ یعنی این سؤال به‌جاست و لازم نیست که مقارن با عدم ایمان باشد. پیداست که وجود پاره‌ای از توهّمات و خطورات قلبی با ایمان سازگار است و اینها آزاردهنده و برطرف کنندة سکون و آرامش است و راه زوال آنها، فقط مشاهده است. ابراهیم می‌خواست از علم اليقين بگذرد و به عين اليقين، بلکه به حقّ اليقين برسد و با برنامه‌هایی که به اجرا در آورد، به مطلوب خود رسید.8

احمد بن اسحاق مؤمن است و می‌داند که ایمان با عدم اطمینان و فقدان آرامش منافات ندارد و چه بسا با خطرات، توهّمات و وسوسه‌هایی رو به‌رو است. مگر ممکن نیست که برخی بنشینند و تأویلاتی به هم ببافند و لاطائلاتی بپالایند و همة محکمات دین و مذهب را زیر سؤال ببرند؟! مگر توطئه‌گران و دین‌سازان نگفتند: خاتم‌النّبيين9 در قرآن، به معنای پایان نبوّت نیست؛ بلکه خاتم به معنای انگشتری و زینت است و مانعی نیست که دین جدیدی پدید آید و قبله‌ای نو به نام عگای یهودی صهیونیستی معرفی شود.10 پایه و اساس دین استعماری و گوسالة سامری اسرائیلی همین است.

احمد که در پی تحصیل اطمینان بود و خواسته‌ای غیر از این نداشت، ناگهان دید طفل سه ساله که گویی سی ساله است، زبان گشود و به زبان عربی و به بیانی فصیح و بلیغ فرمود:

«أَنَا بَقِيَّةُ اللهِ فِي أَرْضِهِ وَ الْمُنْتَقِمُ مِنْ أَعْدَائِهِ فَلَا تَطْلُبْ أَثَراً بَعْدَ عَيْنٍ يَا أَحْمَدَ بْنَ إِسْحَاقَ؛11

منم بقية‌الله در روی زمین. منم انتقام‌گیرنده از دشمنان خدا. بعد از معاینه و مشاهده، اثر نشانه مخواه ای احمد بن اسحاق.»

آیا چنین پدیدة مبارکی اطمینان‌آور نیست؟! قمی‌های نامدار و شیفتگان وفادار از این خوش‌شانسی‌ها و فرصت‌های طلایی برخوردار بوده‌اند.

سعد بن عبدالله اشعری قمی با مسائل مشکل و دشواری از ناحیة این و آن رو به رو شد. او به اتّفاق احمد بن اسحاق به «سامرّاء» رفت تا حلّ مشکل را از امام عسکری(ع) بجوید. هنگامی که به حضور باهرالنّور تشرّف یافتند، حضرت مهدی(عج) نیز در دامان یا پیش روی پدر نشسته بود. پسر از سوی پدر مأمور شد که به احمد بگوید که چه هدایایی آورده و از چه کسانی است و نیز به سؤالات سعد که با این دیدار، سعید گشته - پاسخ دهد و شبهه‌ها و اشکالات را رفع کند. پسر که امام آینده و جانشین پدر است - امر پدر را اطاعت می‌کند.12

سال ۲۷۵ه‍ .ق. بود. سلسله دیدارها و مشاهدات امام منتظَر و منجیّ بزرگ بشر ادامه داشت. عیسی بن مهدی جوهری با گروهی به زیارت عتبات عالیات شتافتند. چهار امام مدفون در «عراق» را زیارت کردند؛ هم به «کربلا» رفتند و هم به «نجف» و «کاظمین». زیارت امام محبوس در سامرّاء و تربت پدر بزرگوارشان را هم در برنامة خود گنجانده بودند. آنها جسته و گریخته اطّلاع یافته بودند که امام دوازدهم متولّد شده است. بنابراین اگر به سامرّاء بروند، هم به زیارت قبر شهيد سامرّاء - امام هادی(ع) - نائل می‌شوند و هم امام عسکری(ع) و فرزند برومندشان را ملاقات می‌کنند.

برنامة اصلی آنها، عرض تبریک و تهنیت بود. توفیق دیدار حاصل شد. بس که سرور و شادی بر آنها غلبه یافته بود، نتوانستند تبریک بگویند و گریه و ناله سر دادند. جمعیت آنها از هفتاد می‌گذشت و همة آنها از روستاهای اطراف و اکناف بودند. حضرت فرمودند:

«إِنَّ الْبُكَاءَ مِنَ السُّرُورِ بِنِعَمِ‏ اللَّهِ مِثْلُ الشُّكْرِ لَهَا؛13

گریه‌ای که به خاطر نعمت‌های الهی ناشی از سرور و شادمانی است، به منزلة شکر نعمت‌هاست.»

عیسی بن مهدی خواست سخنی بگوید، حضرت فرمودند:

«برخی از شما می‌خواهند دربارة مهدی و جایگاهش سؤال کنند. همان‌طوری که مادر موسی، موسی را به خدا سپرد، من هم فرزندم را به خدا سپرده‌ام.» عرض کردند: آری، ای سرور و سالار ما! به خدا! این سؤال در ذهن ما بود.14

معلوم می‌شود اینها با همین پاسخ به درجة اطمینان رسیدند. عمرو اهوازی نیز توفیق دیدار یافت و امام عسکری(ع) به او فرمودند:

«صاحب شما بعد از من، همین است.»15

پی‌نوشت: