حکومت موعود

اميد درویشی

یکی از نهادهای سیاسی مهم در یک کشور، دولت است. دانش واژة دولت، به مجموعه‌ای از افراد و نهادهایی گفته می‌شود که قوانینی را برای جامعه وضع و اجرا می‌کنند. دولت‌ها انواع گوناگونی دارند و با توجّه به ویژگی‌هایی که دارند، دارای تقسیم‌بندی‌هایی هستند. واژة دولت اگر با ویژگی خاصّی همراه شود، نوع دولت را مشخّص می‌کند. یکی از ویژگی‌های مهمّ دولت امام زمان(عج)، اخلاق‌مداری آن است؛ به نحوی که با عملی شدن برنامه‌های دولت مهدوی، جامعة جهانی به اوج شکوفایی اخلاقی خواهد رسید. براساس این ویژگی، می‌توان از دولت موعود به عنوان دولت اخلاقی امام عصر(عج) یاد کرد.

دولت مهدوی، دولتی سعادت محور است که براساس ساختار امامت شکل گرفت؛ به نحوی که استفادة انحصاری از قدرت، متعلّق به امام عصر(عج) و کارگزاران صالحش خواهد بود و با وضع قوانینی خاص و اجرای آنها در عرصة جهانی، زمینه‌های رشد و شکوفایی اخلاقی را برای جامعة جهانی مهیّا می‌نماید.

چشم‌انداز دولت اخلاقی امام عصر(عج) را می‌توان در این فراز از دعای افتتاح مشاهده کرد که می‌فرماید:

«اللَّهُمَ‏ إِنَّا نَرْغَبُ‏ إِلَيْكَ‏ فِي‏ دَوْلَةٍ كَرِيمَةٍ تُعِزُّ بِهَا الْإِسْلَامَ وَ أَهْلَهُ وَ تُذِلُّ بِهَا النِّفَاقَ وَ أَهْلَهُ وَ تَجْعَلُنَا فِيهَا مِنَ الدُّعَاةِ إِلَى طَاعَتِكَ وَ الْقَادَةِ فِي سَبِيلِكَ وَ تَرْزُقُنَا بِهَا كَرَامَةَ الدُّنْيَا وَ الْآخِرَة؛1

خدایا! ما به سوی تو رغبت داریم در دولت کریمه‌ای که اسلام و مسلمانان عزّت خواهند یافت و نفاق و منافقان دچار ذلّت می‌شوند؛ که ما را در آن دولت از دعوت‌کنندگان به طاعت خویش و راهنمایان به راه خویش قرار دهی و بدین وسیلة کرامت دنیا و آخرت را به ما عطا کنی.»

دولت امام زمان(عج) دارای ابعاد مختلف سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی است. تعالی اخلاقی همانند نخ تسبیحی، تمامی این ابعاد را به هم پیوند می‌دهد و در پرتو این تعالی اخلاقی، جامعة بشری، حیاتی طیّبه را لمس خواهد کرد.

برای دست‌یابی به چنین درجاتی، به جلوه‌هایی از دولت اخلاقی مهدوی که باعث رشد و تعالی اخلاقی مردمان عصر پساظهور خواهد شد، اشاره می‌شود:

الف. الگوگیری از سیرة عملی امام عصر(عج)

در دولت مهدوی، اخلاق و سیاست با هم عجین هستند و سیاست‌مدارترین فرد در حکومت مهدوی، خود حضرت است که از بالاترین درجات اخلاقی بهره‌مند هستند. بسیاری از روایات، خاتم اولیاء(عج) را شبیه‌ترین فرد به خاتم الانبیاء(ص) معرفی کرده‌اند. چنان‌که پیامبر گرامی اسلام(ص) در روایتی می‌فرمایند:

«مهدی از فرزندان من است. اسم او، اسم من و کنیة او، کنیة من است. او از نظر صورت و سیرة اخلاقی، شبیه‌ترین مردم به من است.»2

«قرآن کریم» نیز دربارة پیامبر گرامی اسلام(ص) می‌فرماید:

«و همانا تو دارای اخلاق عظیم و برجسته‌ای هستی.»3

بنابراین امام عصر(عج) نیز همانند رسول گرامی اسلام(ص) دارای عالی‌ترین صفات اخلاقی است.

زیرساخت‌های فرهنگی در عصر ظهور به گونه‌ای هستند که مردم آن زمانه به سمتی سوق داده می‌شوند تا از اخلاق فردی و اجتماعی امام عصر(عج)، الگو بگیرند و با به‌کارگیری سبک زندگی آن حضرت، از نظر اخلاقی، خود را رشد داده و به درجات اخلاقی نایل شوند.

ب. الگوگیری از سیرة عملی کارگزاران امام عصر(عج)

یکی از ارکان مهم در ساختار دولت کریمة امام زمان(عج) نهاد کارگزاران است. اداره کردن حکومتی اخلاقی به وسعت کلّ دنیا، نیازمند مدیران لایق و کارگزاران کاردان است. این کارگزاران، باید صفات اخلاقی والایی داشته باشند. به همین دلیل کارگزاران اصلی دولت مهدوی از برخی پیامبران، همانند حضرت عیسی(ع) یا کسانی که با پیامبران الهی ارتباط نزدیکی داشته‌اند و همچنین افراد صالحی تشکیل می‌شود که به اوج کمالات اخلاقی نایل شده‌اند. بنابراین، کارگزاران دولت مهدوی دارای ویژگی‌های خاصّی هستند که هرکسی شایستگی چنین منصبی را ندارد.

این کارگزاران که خود به اوج کمالات اخلاقی دست پیدا کرده‌اند، از طرف شخص امام منصوب و هر کدام به منطقة خاصّی فرستاده خواهند شد تا مردمان جهان را به سمت برخورداری از کمالات و اخلاق نیکو هدایت نمایند.

امام علی(ع) می‌فرمایند:

«حضرت مهدی(عج) یارانش را در همة شهرها پراکنده می‌کند و به آنها دستور می‌دهد که عدل و احسان را شیوة خود سازند.»4

مردمان سرزمین‌ها با مشاهدة رفتار کریمانه و فضایل اخلاقی چنین افرادی، از سبک زندگی‌شان الگوگیری نموده و تلاش می‌کنند تا از نظر اخلاقی، خود را رشد دهند و در مسیر عبودیت الهی گام بردارند.

ج. احیای معارف قرآن کریم

از دیگر اقدامات مهمّی که دولت اخلاقی امام عصر(عج) در راستای شکوفایی اخلاقی مردمان جهان پیگیری می‌کند، احیای آموزه‌های قرآن کریم و عرضة آن به جامعة جهانی است؛ زیرا دستورهای اخلاقی این کتاب آسمانی این ظرفیت را دارد تا زندگی دنیوی و اخروی جامعة بشری را نورانی کند.

مسلمّاً بسیاری از حقایق این کتاب آسمانی بر جامعة بشری پوشیده است و تا ظهور امام زمان(عج) مبتلا به مهجور بودن است و با شکل‌گیری حکومت امام زمان(عج) این مهجور بودن زدوده شده و برنامه‌های انسان‌ساز قرآن کریم، محور زندگی فردی و اجتماعی مردمان جهان خواهد شد و جامعة جهانی از مفاسد و رذایل اخلاقی نجات پیدا خواهد کرد. امیرالمؤمنین(ع) می‌فرمایند:

«هواپرستی را به خداپرستی بازگرداند، پس از آنکه خداپرستی را به هواپرستی بازگرانده باشند. رأی‌ها را به قرآن بازگرداند، پس از آنکه قرآن را به رأی‌های خود بازگردانده باشند.»5

براساس روایات، قرآن به شیوه‌ای که امام زمان(عج) دستور می‌دهند، در سطحی وسیع آموزش داده خواهد شد. امام باقر(ع) می‌فرمایند:

«هرگاه قائم(عج) قیام کند، خیمه‌ها به پا می‌کنند برای کسانی که مردم را تعلیم قرآن می‌دهند؛ به آن وجه که خداوند عزّ و جلّ نازل فرموده است. پس سخت و دشوار خواهد بود بر کسانی که امروز آن را حفظ کرده باشند؛ زیرا بر خلاف نظم فعلی، آموزش خواهند داد.»6

با آموزش معارف قرآن کریم، به ویژه آموزه‌های اخلاقی این کتاب انسان‌ساز، تمامی انسان‌ها از اخلاق کریمانه‌ای برخوردار خواهند شد و مسیر رسیدن به عبودیت الهی را به خوبی طیّ خواهند کرد.

د. احیای سنّت پیامبر اکرم(ص)

از دیگر اقداماتی که دولت امام زمان(عج) در راستای تعالی اخلاقی مردمان جهان انجام می‌دهد، احیای سنّت پیامبر اکرم(ص) است. تمامی پیامبران الهی، به ویژه پیامبر گرامی اسلام(ص) دارای نیکوترین اخلاق بوده‌اند. مهم‌ترین دغدغة این

انسان‌های پاک، پرورش ایمان بر اساس تقوای الهی و اخلاق نیکو بوده است.

این دغدغة مقدّس، آن‌چنان در سیرة عملی پیامبر اکرم(ص) تجلّی پیدا کرده بود که آن حضرت از نظر اخلاق نیکو، زبانزد بودند. تمام تلاش آن حضرت این بود که با آگاهی بخشیدن به جامعة بشری، آنها را در مسیر اصلی‌ترین هدف خلقت که عبودیت الهی است، با خویش همراه سازد و در این زمینه، اقدامات شایانی انجام دادند؛ امّا بعد از رحلت آن حضرت، بنا به دلایلی این دغدغة مقدّس از مسیر اصلی خویش خارج شد و برخی جریان‌ها تلاش کردند تا علاوه بر جلوگیری از ترویج و نقل احادیث و سیرة پیامبر اکرم(ص)، سلیقه‌های شخصی و حزبی خویش را با لطایف‌الحیلی به عنوان سنّت و سیرة نبوی، به جامعة اسلامی تزریق و سنّت اصیل نبوی را از پیکرة اسلام جدا کنند. همین مسئله باعث ایجاد ناهنجاری‌های اخلاقی زیادی بین مسلمانان شده است.

امّا با شکل‌گیری حکومت امام زمان(عج)، سنّت اصیل و فراموش شدة نبوی، احیا خواهد شد. پیامبر گرامی(ص) فرموده‌اند:

«قائم(عج) از فرزندانم است. اسمش با اسم من، کنیه‌اش با کنیة من، شکل و شمایلش با شمایل من و سنّتش با سنّت من یکی است. مردم را به دین و شریعت من دعوت می‌کند.»7

بنابراین در دولت اخلاقی امام زمان(عج) آموزه‌های انسان‌ساز و اخلاق‌محور پیامبر گرامی اسلام(ص) در جامعة بشری رواج پیدا خواهد کرد و مردمان جهان به واسطة پایبندی به سنّت نبوی، از اخلاقی نیکو برخوردار خواهند شد و به سعادت و کمالی مطلوب دست پیدا خواهند کرد.

هـ. احیای امر به معروف و نهی از منکر

امر به معروف و نهی از منکر، یکی از آموزه‌های مهمّ دینی است که اهمّیت بسیار زیادی دارد. از اقدامات مهمّ حکومت امام زمان(عج) فراهم کردن زیرساخت‌های امر به معروف و نهی از منکر است. قرآن کریم در این زمینه می‌فرماید:

«الَّذينَ إِنْ مَكَّنَّاهُمْ فِي الْأَرْضِ أَقامُوا الصَّلاةَ وَ آتَوُا الزَّكاةَ وَ أَمَرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَ نَهَوْا عَنِ الْمُنْكَرِ وَ لِلهِ عاقِبَةُ الْأُمُور؛8

کسانی که اگر در زمین به آنها توانایی دهیم، نماز را به پای می‌دارند و زکات به مستحقّان بخشند و به معروف امر و از منکر، نهی کنند و عاقبت کارها به دست خداوند است.»

امام باقر(ع) در تفسیر این آیة شریفه می‌فرمایند:

«این آیه برای آل محمّد است؛ مهدی و اصحاب او. خداوند متعال مشارق و مغارب زمین را به تصرّف آنها درآورد و دین را آشکار سازد و خداوند متعال به وسیلة او و یارانش، بدعت‌ها و باطل را از بین می‌برد؛ همچنان که سفیهان، حق را میرانده باشند تا جایی که اثری از ظلم دیده نشود و امر به معروف و نهی از منکر خواهند نمود و آخر کارها به دست خداست.»9

از آثار برجستة امر به معروف و نهی از منکر نهادینه شده، اصلاح‌گری، دوری از رذایل اخلاقی و روی آوردن مردم به سمت فضایل، صفات نیکو و اخلاق الهی است. اوج چنین نتیجه‌ای در عصر ظهور آشکار خواهد شد؛ زیرا با گسترش امر به معروف و نهی از منکر در تمامی لایه‌های اجتماعی، مردم به سمت اخلاق نیکو تمایل پیدا کرده و از آلودگی‌های رفتاری و اعتقادی نجات پیدا می‌کنند.

و. احیای فرهنگ نماز و زکات

برپایی نماز و اعطای زکات دو فریضة بسیار مهم هستند که قرآن کریم علاوه بر تأکید بر این دو، همواره آنها را در کنار همدیگر ذکر می‌کند و نشان‌دهندة اهمّیت این دو مسئله است و نماز و زکات همانند دو بال هستند که یک جامعه را می‌توانند به پرواز درآورند و هر کدام بدون دیگری نمی‌تواند راهگشا باشد. همان‌طور که در آیة فوق اشاره شده است، در عصر پساظهور این دو مسئلة مهم توسط دولت کریمة امام زمان(عج) احیا شده و مردمان جهان پایبند به اقامة نماز و اعطای زکات خواهند شد.

ز. کمال عقول

از دیگر اقدامات مهمّی که در عصر پساظهور تحقّق پیدا خواهد کرد و تأثیر ویژه‌ای بر شکوفایی اخلاقی مردمان جهان دارد، این است که به واسطة برنامه‌های فرهنگی دولت کریمة امام زمان(عج)، مردمان جهان آن‌چنان از علم و دانش بهره‌مند خواهند شد که عقولشان کامل خواهد شد. رهاورد کامل شدن عقول مردمان در عصر پساظهور، شکوفایی اخلاقی است. امام باقر(ع) می‌فرمایند:

«چون قائم ما قیام کند، دستش را بر سر بندگان می‌گذارد و عقول آنها را متمرکز ساخته و اخلاقشان را به کمال می‌رساند.»10

به واسطة پیوند دانش، عقلانیت و معنویت، اخلاق فردی و اجتماعی مردمان در عصر ظهور، به اوج شکوفایی خواهد رسید. اگر انسان به مراتب والای عقلانیت دست پیدا کند، بی‌شک به دنبال رذایل اخلاقی نخواهد رفت و روز به روز از اخلاق زیباتری برخوردار خواهد شد.

ح. مبارزه با رذایل اخلاقی

گسترش رذایل اخلاقی در آخرالزّمان، مسئله‌ای است که جلوه‌های متعدّد آن در بسیاری از روایات منعکس شده است. با مرور این روایات، صفحه‌ای سیاه از رذایل اخلاقی را در جامعة بشری می‌توان تصوّر کرد. گسترش ربا، دزدی، احتکار، رشوه‌خواری، پیروی از هواهای نفسانی، ترویج بی‌عفّتی، بی‌حیایی و روابط نامشروع جنسی، ریا، مکر و حیله، رواج پیدا کردن تجمّل‌گرایی، تعطیلی امر به معروف و نهی از منکر، رواج کفر و الحاد، عمل نکردن به دستورهای دینی، زیاد شدن طلاق، افزایش کشت و کشتار و... ؛11 نمونه‌هایی از رذایل اخلاقی هستند که بشر در عصر پیشاظهور به آن مبتلا هستند.

امّا با شکل‌گیری قیام و حاکمیت امام عصر(عج) و اجرایی شدن برنامه‌های فرهنگی آن دولت کریمه، ریشة تمام نابه‌سامانی‌های اخلاقی کنده خواهد شد و تمام شرور، بدی‌ها، مفاسد اخلاقی و هواهای نفسانی از صفحة اجتماعات انسانی زدوده خواهند شد؛ چنان‌که امام حسین(ع) با برشمردن برخی از رذایل اخلاقی در عصر پیشاظهور، به از بین رفتن چنین ناهنجاری‌هایی در دوران حاکمیت امام عصر(عج) اشاره کرده و این‌چنین می‌فرمایند:

«تمام خیر در آن روزگار است. چون قائم قیام می‌کند، همة [رذایل اخلاقی] را از میان برمی‌دارد.»12

جمع‌بندی

در عصر پساظهور، با عملی شدن برنامه‌های فرهنگی دولت اخلاقی امام زمان(عج)، سیرة پیامبر گرامی اسلام و ائمّة معصومان(ع) احیا خواهد شد؛ معارف قرآن کریم به بشر عرضه خواهد گردید؛ فرهنگ امر به معروف و نهی منکر، نماز و زکات احیا شده و عقول مردمان جهان به اوج شکوفایی می‌رسد؛ به‌گونه‌ای که آنان از رذایل اخلاقی دوری می‌کنند و زندگی سرشار از زیبایی‌های اخلاقی را تجربه خواهند کرد.

در پایان، بیان این نکته ضروری است که جامعة منتظر باید از زیرساخت‌هایی که دولت اخلاقی امام زمان(عج) برای رسیدن به کمال اخلاقی ارائه می‌کند، الگوگیری کرده و موارد مذکور را در متن جامعه نهادینه نماید. همچنین باید در زندگی آحاد

منتظران و موارد یاد شده، سنخیت ایجاد شود. با نهادینه شدن این موارد در متن زندگی فردی و اجتماعی منتظران، جامعه از اخلاق زیبای اسلامی مبتنی بر آموزة مهدویّت بهره‌مند می‌شود.

پی‌نوشت‌ها: