نویسندگان جهانی یهود درایران(۶)

محمّد طیّب

اشاره:

کتاب نویسندگان جهانی یهود در ایران، از آثار پژوهشی، پژوهشگری سخت کوش، آقای محمّد طیّب است که در فصول مختلف آن، به معرفی نویسندگان یهودی صاحب اثر پرداخته، آنانکه آثار شاخصشان در بازار نشر ایران ترجمه و منتشر شده است.

مقدمه نگاشته‌شده بر این کتاب، حائز نکات کلیدی مهمی در بازخوانی نقش‌آفرینی نویسندگان یهود در جوامع مختلف بود که مورد توجه تحریریه نشریه موعود قرار گرفت و تصمیم بر بازنشر آن گرفته شد.

اینک بخش ششم از این مجموعه تقدیم خوانندگان محترم می‌شود.

دانشمندان و دولت‌مردان یهودی چه می‌گویند؟

همان‌طور که پیش‌تر گفته شد، دشمنان یهودی دست‌اندرکار نگارش «دائرةالمعارف جودائیکا» در مورد تعیین نسب یهودی، دو اصل را پذیرفته‌اند:

1. هر که یهودی متولّد شده، یهودی است؛ حتّی اگر بعدها، تغيير كیش داده باشد؛

۲. شخصی را که والدین یهودی دارد، می‌توان به عنوان یهودی در دائرةالمعارف آورد.1

به این ترتیب، آشکار می‌شود که به نظر جمعی از برجسته‌ترین دانشمندان یهودی، در یهودی بودن، بحث کیش و دین مطرح نیست؛ بلکه در درجة نخست، این خون، نژاد و والدین هستند که تعیین می‌کنند کسی یهودی هست یا نه؛ به عبارت دیگر، هر فرد یا یهودی به دنیا می‌آید یا غیر یهودی. نه غیر یهودی می‌تواند یهودی شود و نه هيج فرد یهودی ممکن است غیر یهودی گردد.

افرایم سِوِلا،2 یکی از یهودیان «شوروی» سابق که پس از ۱۹۷۰م. به «فلسطین» اشغالی مهاجرت کرده، نوشته است:

بحثی که هیچگاه در اسرائیل پایان نمی‌گیرد، این سؤال است: چه کسی یهودی است؟ این سؤال به صورت یک بیماری مزمن، گاه و بیگاه در اسرائیل همه‌گیر شده و بحران‌های دولتی زیادی به وجود آورده است.3

بر اساس «تورات»، وراثت از جانب پدر است؛ چه به خاطر دین یا از لحاظ میراث و براساس عقیدة یهودیان، مسیح4 می‌بایست از جانب پدر از نسل داوود باشد، نه مادر. دو هزار سال پیش که دولت یهودی مورد حملة رومی‌ها قرار گرفت و زنان یهودی، چه با زور یا با تمایل، از رومی‌ها حامله شده و فرزندانی به دنیا آوردند، رهبران و مقامات دینی که بیم داشتند بر اساس قانون تورات (وراثت از جانب پدر)، قوم یهود رو به نابودی برود، تصمیم گرفتند کسی را یهودی بشناسند که مادرش یهودی باشد؛5 بدون آنکه بگویند فرزند یک مرد یهودی و یک زن غیریهودی نمی‌تواند یهودی باشد یا نباشد.6

دکتر اسرائیل شاهاک که به عنوان یکی از منتقدان یهودی رژیم صهیونیستی، شهرتی جهانی دارد، می‌نویسد:

مردم نمی‌دانند که اسرائیل، نه در اصل و نه در عمل، کشور اسرائیل7 یا کشور اسرائیلی‌ها8 نیست؛ بلکه کشور یهود است. برای آنکه عملاً مفهوم این حرف روشن شود، از آمارهای رسمی شروع می‌کنیم:

دولت اسرائیل، هرساله «سالنامة آماری اسرائیل» را چاپ می‌کند؛ امّا تقریباً در هیچیک از این سالنامه‌ها امکان یافتن آمارهای مربوط به اسرائیلی‌ها وجود ندارد. این آمارها، فقط از یهودیان و غیریهودیان سخن می‌گوید.

مثلاً وقتی دولت اسرائیل دربارة مرگ و میر کودکان در داخل مرزهای خود تحقیق می‌کند، این تحقیقات دربارة مرگ و میر بچّه‌های اسرائیلی دور نمی‌زند؛ چون در اسرائیل، به طور رسمی، کودک اسرائیلی وجود خارجی ندارد. در این کشور، صحبت از شیرخواران یهودی و شیرخواران غیریهودی است و این دو گروه، حتّی از نظر آماری هم هرگز، با هم مجتمع نیستند.

نه تنها در اسرائیل انسان‌های اسرائیلی وجود ندارند، بلکه حیوانات و نباتات به یهودی و غیریهودی، تقسیم شده‌اند. دولت اسرائیل، رسماً گاوها، گوسفندها، گوجه‌فرنگی‌ها و گندم‌ها را به یهودی و غیریهودی برآورد و طبقه‌بندی می‌کند.

غیریهودی‌ها، در اغلب جاها، حقّ زندگی کردن ندارند. اکثریت زمین‌ها به دولت تعلّق دارد و دولت آنها را مطابق قانونی تقسیم کرده که غیریهودی، حقّ زندگی کردن در آن را ندارد.

در اکثریت زمین‌ها، یک غیریهودی، از حقّ ساختن یا اجاره کردن منزل و از حقّ اشتغال به حرفه و خلاصه از حقّ زندگی کردن محروم است. وقتی به وحشی‌گری این روش، بیشتر

پی می‌بریم که بدانیم اکثریت زمین‌هایی که غیریهودیان در آنجا حقّ زندگی کردن ندارند، به فلسطینی‌ها تعلّق دارد که در اسرائیل به غیریهودی، وصف شده‌اند. این زمین‌ها را یهودیان، به زور از آنها گرفته‌اند. بدین ترتیب، فلسطینی‌ها با اینکه ملّت کشور یهود را دارا می‌باشند، از حقّ استفاده از زمین کشور خود محرومند. در اسرائیل، شهرهایی وجود دارد، نظیر «کارمیل»،9 «نازارت ایلیت»10 و «آراد»11 که در آنها به موجب قانون، هیچ غیریهودی حقّ زندگی کردن ندارد.

در کشور یهود، فقط یهودیان جزء موجودات انسانی به حساب می‌آیند و غیریهودیان جزء حیوانات محسوب می‌شوند. این حیوانات گاهی مفید هستند و گاهی مضرّ و حتّی گاهی خطرناک.

در میان یهودیان، افرادی پیدا می‌شوند که معتقدند نباید با حیوانات و با غیریهودیان با خشونت رفتار کرد و سایرین فکر می‌کنند این مطلب، چندان اهمّیتی ندارد؛ امّا هرکس که به اصل دولت یهود ایمان دارد، غیریهودیان را در کشور یهود، به عنوان انسان نمی‌شناسد؛ بلکه آنها را وسیله‌ای برای تولید منافع یهودیان می‌پندارد.12

اگر دقّت کنیم و تئوری‌ها و اعمال دولت یهود را با هم مطابقت دهیم، می‌بینیم در داخل این دولت است که تناقض‌ها به چشم می‌خورد...سرنوشتی مضحک، در دولت یهود نهفته است که هنوز معلوم نیست چه کسی واقعاً یهودی است. چرا مؤسّسات متعدّدی فعّالیت می‌کنند تا تشخیص دهند که چه کسی یهودی واقعی است؟13

بخشی از متن یک داوری «دیوان عالی حکومت صهیونیستی» به طور خلاصه و موجز می‌گوید: یهودیت، دری نیست که بتوان از آن عبور کرد و یهودی شد.14

نگاه «قرآن کریم» به یهود در «تفسير الميزان»

آنچه در پی می‌آید، نکاتی است چند، برگرفته از تفسیر ارزشمند و گران‌سنگ «الميزان»، تا گوشه‌ای از نگاه قرآن کریم به یهود، به طور گذرا مرور شود. ما مسلمانان که به پیروی از قرآن و عترت(ع) مفتخر هستيم، در نقد جامع و بررسی همه‌جانبة رفتار و تعامل‌های مربوط به یهود، بایست راهبردهای خود را از ثقلين استخراج کنیم. این نکات با چنین توجّهی، به منزلة محک و در راستای بررسی رفتار امروزین یهود - از جمله آثار نویسندگان جهانی یهود - انتخاب شده‌اند.

1. حریص به حس

علّامه طباطبایی، آنجا که گفتاری پیرامون پرستش بت‌ها دارد، دربارة گرایش و اطمینان انسان به حس [و تمایل او به تشبیه و تمثیل غیرمحسوس به محسوس]» چنین آورده است:

انسان بسیار حریص است در اینکه امور غیرمحسوس را در صورت امور محسوس تخیّل کند؛ مثلاً وقتی می‌شنود که در ماوراء طبیعت جسمی و محسوس، نیرویی هست قوی‌تر و تواناتر و عظیم‌تر و بالاتر از طبیعت و آن نیرو است که در طبیعت کار می‌کند و محیط به آن است، نیرویی است قدیم‌تر از طبیعت و مدبّر طبیعت و حاکم در آن، نیرویی که هیچ موجود، جز به امر او موجود نمی‌شود و جز به امر او و به مشیّت و ارادة او از حالی به حال دیگر متحوّل نمی‌گردد. وقتی همة اینها را می‌شنود، بدون درنگ، آن نیرو و اوصافش را به اوصاف نیروی جسمانی و آنچه از مقایسة جسمانیات با یکدیگر می‌فهمد، تشبيه و قياس می‌کند و بسیار می‌شود که آن نیرو را به صورت انسانی تصوّر می‌کند که در بالای آسمان‌ها بر یک صندلی که همان تخت حکمرانی است، نشسته و امور عالم را از راه تفکّر، تدبیر نموده و سپس تدبير خود را با اراده و مشيّت و امر و نهی خود، تکمیل می‌کند و تحقّق می‌بخشد؛ همچنان‌که می‌بینیم تورات موجود، آن نيرو، يعني خدای تعالی را چنین موجودی معرفی کرده و نیز گفته که خدای تعالی انسان را به شکل خود آفریده که ظاهر «انجیل»های موجود مسیحیان نیز همین است.15

2. مردمی فرو رفته در مادّیات

در قرآن، از همة امّت‌های گذشته بیشتر، داستان‌های بنی‌اسرائیل و نیز به طوری که گفته‌اند از همة انبیای گذشته، بیشتر نام حضرت موسی(ع) آمده؛ چون می‌بینیم نام آن جناب در صد و سی و شش جای قرآن ذکر شده است.16 اگر در قصّه‌های بنی‌اسرائیل که در قرآن آمده است، دقّت کنیم و در آنها باریک شویم و به اسرار خلقیات آنان پی ببریم، خواهیم دید که مردمی فرو رفته در مادّیات بودند و جز لذایذ مادّی و صوری، چیز دیگری سرشان نمی‌شده است. آنها امّتی بوده‌اند که جز در برابر لذّات و کمالات مادّی تسلیم نمی‌شدند و به هیچ حقیقت از

حقایق ماورای حس، ایمان نمی‌آوردند؛ همچنان‌که امروز هم همین‌طور هستند و همین خوی، باعث شده که عقل و اراده‌شان تحت فرمان و انقياد حسّ و مادّه قرار گیرد و جز آنچه را که حسّ و مادّه تجویز کند، جایز ندانند و به غیر آن را اراده نکنند و باز همين انقیاد در برابر حس، باعث شده است که هیچ سخنی را نپذیرند؛ مگر آنکه حس آن را تصدیق کند و اگر دست حس به تصدیق و تکذیب آن نرسید، آن را نپذیرند؛ هر چند که حق باشد. باز این تسلیم شدنشان در برابر محسوسات، باعث شده که هر چه را مادّه‌پرستی صحیح بداند و بزرگان، یعنی آنها که مادّیات بیشتر دارند، آن را نیکو بشمارند، قبول کنند؛ هر چند که حق نباشد. نتیجة این پستی و کوتاه‌فکری‌شان هم این شد که در گفتار و کردار خود، دچار تناقض شوند؛ مثلاً می‌بینیم که از یک سو در غیر محسوسات، دنباله‌روی دیگران را، تقلید کورکورانه خوانده، مذمّت می‌کنند؛ هر چند که عمل، عمل صحیح و سزاواری باشد و از سوی دیگر، همین دنباله‌روی را اگر در امور محسوس و مادّی و سازگار با هوسرانی‌هایشان باشد، می‌ستایند؛ هر چند که عمل، عملی زشت و خلاف باشد.17

3. تمایل به بت پرستی

در سورة «اعراف»، آیات ۱۳۸ تا ۱۴۰ می‌خوانیم:

«وَ جاوَزْنا بِبَني‏ إِسْرائيلَ الْبَحْرَ فَأَتَوْا عَلى‏ قَوْمٍ يَعْكُفُونَ عَلى‏ أَصْنامٍ لَهُمْ قالُوا يا مُوسَى اجْعَلْ لَنا إِلهاً كَما لَهُمْ آلِهَةٌ قالَ إِنَّكُمْ قَوْمٌ تَجْهَلُونَ ٭ إِنَّ هؤُلاءِ مُتَبَّرٌ ما هُمْ فيهِ وَ باطِلٌ ما كانُوا يَعْمَلُونَ ٭ قالَ أَ غَيْرَ اللهِ أَبْغيكُمْ إِلهاً وَ هُوَ فَضَّلَكُمْ عَلَى الْعالَمينَ؛

و فرزندان اسرائیل را از دریا گذراندیم. تا به قومی رسیدند که بر [پرستش] بت‌های خویش همّت می‌گماشتند. گفتند: ای موسی! همان‌گونه که برای آنان خدایانی است، برای ما نیز خدایی قرار ده. گفت: راستی شما گروهی هستید که نادانی می‌کنید. در حقیقت، آنچه ایشان در آن هستند، نابود [و زايل] و آنچه انجام می‌دادند، باطل است. گفت: آیا غیر از خدا معبودی برای شما بجویم، با اینکه او شما را بر جهانیان برتری داده است؟»18

علّامه طباطبایی در اشاره به اینکه بنی‌اسرائیل، مردمی مادّی و حس‌گرا و تحت تأثير مرام بت‌پرستی قبطیان بوده‌اند، ذیل تفسیر این آیات می‌نویسند: بنی‌اسرائیل بعد از جدّشان، ابراهیم(ع) به دین همان جناب باقی بوده و از میان آنان، اسحاق، يعقوب و يوسف(ع) برگزیده شدند که ایشان را به آن دین، یعنی به دین توحید دعوت نموده و چنین اعلام می‌کردند که در دین توحيد، جز خدای سبحان کسی یا چیزی نباید پرستش شود و خدا را در این‌باره شریکی نیست. او بزرگتر از آن است که جسم یا جسمانی بوده باشد و متشکّل به اشکال و به حدود و اندازه‌ها محدود گردد؛ وليكن از داستان بنی‌اسرائیل بر می‌آید که مردمی مادّی و حسّی بوده‌اند و در زندگی، هیچ وقت از مسئلة اصالت حس، تجاوز نمی‌کردند و اعتنایی به ماورای حس نداشته‌اند و اگر هم داشته‌اند، از باب تشریفات بوده و اصالت حقیقی نداشته است.19

4. اعتقاد به خدایی شبیه انسان

اعتقاد به جسمانی بودن خدا و شباهتش به انسان‌ها، همواره در یهود بوده و امروز نیز بر همان اعتقاد هستند، به دلیل کتاب‌هایی که در بین آنان دایر و رایج است.20

5. معاد

أهل كتاب، توحید و معاد را آن‌طور که باید، معتقد نیستند؛ هر چند اعتقاد به اصل الوهیّت را دارا می‌باشند. نه اینکه علّتش این باشد که این دو ملّت اصلا به وجود الله معتقد نیستند، چون قرآن اعتقاد به وجود الله را از قول خود آنها حکایت می‌کند؛ گرچه در توراتی که فعلاً موجود است، اصلاً اثری از مسئلة معاد دیده نمی‌شود.21

6. مبتلا به خرافات

تورات شامل بر مسائلی در توحيد و نبوّت است که نمی‌شود آن را به خدای تعالی نسبت داد؛ مثل اینکه خدا را جسم و نشسته در مکانش می‌داند و خرافاتی دیگر از این قبیل و نیز نمی‌شود آن مطالب را به انبياء نسبت داد؛ مثل انواع کفر و فسق و فجورها و لغزش‌ها که به انبیاء نسبت داده شده است و نیز می‌بینیم که تورات، یکی از اصولی‌ترین معارف دینی را، یعنی مسئلة معاد را به کلّی مسکوت گذاشته و دربارة آن، هیچ سخنی نگفته است، با اینکه دین بدون معاد، دین استواری نیست.22

7. قوم غضب شده

در قرآن کریم، سورة «ممتحنه»، آیة ۱۳ می‌خوانیم:

«يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا لا تَتَوَلَّوْا قَوْماً غَضِبَ اللهُ عَلَيْهِمْ قَدْ يَئِسُوا مِنَ الْآخِرَةِ كَما يَئِسَ الْكُفَّارُ مِنْ أَصْحابِ الْقُبُور؛

ای کسانی که ایمان آورده‌اید! مردمی را که خدا بر آنان خشم رانده، به دوستی مگیرید. آنها واقعاً از آخرت سلب امید کرده‌اند؛ همان‌گونه که کافران اهل گور قطع امید نموده‌اند.»23

علّامه طباطبایی در یادآوری شقاوت و هلاکت ابدی یهود (مغضوب عليهم) و نهی از دوستی با آنان، ذیل تفسیر این آیه می‌نویسند:

مراد از این، قوم یهود است که در قرآن مجید مکرّر به عنوان «المغضوب عليهم» از ایشان یاد شده؛ از آن جمله دربارة آنان فرموده: «وَ باؤُ بِغَضَبٍ مِنَ الله‏»24 شاهد این که، منظور یهود بوده، ذیل آیه است که از ظاهر آن بر می‌آید که غیر از کفّار سابق الذّكر می‌باشد.25

8. تعیین تکلیف برای خدا

ملّت و دین یهود، نسخ در احکام دین را جایز نمی‌دانسته و لذا به نسخ تورات به هیچ وجه رضا نمی‌داد و زیر بار این حرف که تورات به وسیلة «انجیل» نسخ شود، نمی‌رفت و اعتراض‌ها و نقاط ضعفی را هم که در دین اسلام می‌دیدند و به رخ مسلمانان می‌کشیدند، این بود که می‌گفتند شما مسلمانان پیرو کتابی هستید که بعضی از آیاتش بعض دیگر را نسخ می‌کند و نیز از همین جهت، بداء26 را هم برای خدای تعالی در امور تکوینی جایز نمی‌دانستند و آن را هم یکی دیگر از نقاط ضعف اسلام و قرآن می‌دانستند، چون از بعضی از آیات قرآن، بداء استفاده می‌شود.27

9. تا قیامت، با دشمنی و خشم

در سورة «مائده» آیة ۶۴ می‌خوانیم:

«وَ قالَتِ الْيَهُودُ يَدُ اللهِ مَغْلُولَةٌ غُلَّتْ أَيْديهِمْ وَ لُعِنُوا بِما قالُوا بَلْ يَداهُ مَبْسُوطَتانِ يُنْفِقُ كَيْفَ يَشاءُ وَ لَيَزيدَنَّ كَثيراً مِنْهُمْ ما أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ طُغْياناً وَ كُفْراً وَ أَلْقَيْنا بَيْنَهُمُ الْعَداوَةَ وَ الْبَغْضاءَ إِلى‏ يَوْمِ الْقِيامَةِ كُلَّما أَوْقَدُوا ناراً لِلْحَرْبِ أَطْفَأَهَا اللهُ وَ يَسْعَوْنَ فِي الْأَرْضِ فَساداً وَ اللهُ لا يُحِبُّ الْمُفْسِدينَ؛

و یهودیان گفتند: دست خدا بسته است - دست‌های خودشان بسته و بی‌اقتدار باد و به سزای آنچه گفتند، لعنت بر آنان باد - بلکه هر دو دست خدا باز است و قدرتش بیکران. هر گونه بخواهد، می‌بخشد و قطعاً کتابی که از جانب پروردگارت به سوی تو فرو فرستاده شده است، بر سرکشی و کفر بسیاری از آنان می‌افزاید و ما تا روز قیامت، میانشان دشمنی و نفرت افکنده‌ایم. هرگاه برای جنگ با پیامبر و مسلمانان آتشی برافروزند، خدا آن را خاموش می‌کند. آنان در زمین به فسادگری می‌کوشند و خدا فسادگران را دوست نمی‌دارد.»28

علّامه طباطبایی دربارة این بخش از آیة شریفه: «وَ أَلْقَيْنا بَيْنَهُمُ الْعَداوَةَ وَ الْبَغْضاءَ إِلى‏ يَوْمِ الْقِيامَةِ» آورده‌اند: ظاهر اینکه این جمله در سیاق جملاتی قرار گرفته که دربارة یهود می‌باشد، این است که ضمير «هم» در بینهم به یهود برگردد؛ ولو اینکه افتتاح این سیاق به اهل کتاب شده و اهل کتاب تنها يهود نیستند. بنابراین مقصود از عداوت و بغضاء، تشتّت عقاید و اختلاف مذاهب خواهد بود که خدای تعالی هم در مواضعی از کلام خود، به آن اشاره کرده و فرموده است:

«و به تحقيق! ما به بنی‌اسرائیل کتاب و حکمت و نبوّت دادیم و ارزاق طيّب، روزی‌شان کردیم و بر عالمیان عصر خود، برتری‌شان دادیم و از امر دین، آیاتی روشن دادیم. پس اگر اختلاف کردند، اختلافشان پس از آن بود که به حقّانیت دین، یقین پیدا کردند و انگیزة اختلاف آنها، تنها حسادتی بود که به یکدیگر می‌ورزیدند. به درستی! پروردگار تو روز قیامت بین آنان در آن چیزهایی که اختلاف می‌کردند، داوری خواهد کرد»29 و آیات دیگر.

و امّا عداوت، گویا مراد از عداوت، خشم توأم با تجاوز عملی است و مراد از بغضاء، تنها خشم درونی است که ممکن است با تجاوز عملی هم همراه باشد یا نباشد. در نتیجه، وقتی این دو کلمه با هم ذکر شوند، هر دو معنا را افاده می‌کنند و می‌رسانند که خدای حکیم در بین یهود، هم خشم درونی و هم نزاع انداخته و در جملة «إلی يوم القيامة» نکته‌ای است و آن اینکه، این امّت تا قیامت باقی خواهند ماند و منقرض نخواهند شد.30

10. یهود حسود

علّامه طباطبایی در تفسیر آیة ۶۴ از سورة مائده، دربارة یهودیان می‌نویسند: اینان مردمی هستند که در دشمنی با ادیان و در کفر، از قدیم الایّام مشخّص و ممتاز بودند و اصولاً مردمانی حسود و ستم‌پیشه‌اند و معلوم است چنین مردمی وقتی خبردار شوند که خدای متعال قریش را بر آنان فضیلت داده و از بین ایشان، شخصی را به نبوّت برگزیده است، تا چه اندازه حسدشان تحریک می‌شود؛ بنابراین قريش جز این نباید از یهود توقّع داشته باشد و نباید از شرّ آنان و از اینکه آتش طغیان و کفرشان تیزتر شود، ایمن بنشیند.

آری! یهود در دنیای قبل از اسلام، خود را اشرف ملل می‌دانست و سیادت و تقدّم بر سایر اقوام را حقّ مسلّم خود می‌پنداشت و خود را اهل کتاب و سایر اقوام آن روز را اُمّی و بی‌سواد و وحشی می‌نامید و به دنیای آن روز فخر می‌فروخت و ربّانیین و اخبار خود را به رخ عالمیان می‌کشید و به علم و حکمت خود می‌بالید؛ ليكن دوران آن سیادت خیالی و تمدّن توخالی سر آمد و آوازة پیغمبری که از قریش، یعنی منحط‌ترین اقوام که همواره در برابر علم يهود و دانشمندانشان سر فرود می‌آورد، مبعوث شده بود و همچنین آوازة کتاب وی گوش یهود را خراش داد؛ مخصوصاً وقتی در آن کتاب نظر کرده و آن را کتابی آسمانی و مهیمن، یعنی ناظر بر سایر کتب آسمانی یافت و دید که کتابی است سرشار از حقّ و حقیقت و مشتمل بر عالی‌ترین تعلیمات روحی و کامل‌ترین طریق هدایت، بیش از پیش، به ذلّت و بی‌ارجی کتاب خود که سال‌ها به رخ عالمیانش می‌کشید، پی برد. لاجرم از آن خواب و خیال بیدار شده و به خود آمد؛ در حالی که هر لحظه به خشم درونی و کفر و طغیانش افزوده می‌شد و اینکه می‌دید خدای تعالی در این آیه می‌فرماید: «آیاتی که به تو نازل شده (قرآن) طغيان آنها را مضاعف می‌کند»، معنایش این نیست که (العياذ بالله) قرآن سبب ضلالت آنهاست؛ بلکه به این عنایت است که گفتیم اصولاً جنس یهود به خودی خود، جنسی حقود و حسود و کینه‌توز است و نزول قرآن سبب شد، آن آتش تیز شود و معارف حقّ و دعوت صریحی که در قرآن است، باعث شد آن کفر و حسد طغیان کند و به همین عنایت است که خدای تعالی در مواضع عدیده‌ای از قرآن کریم، هدایت و ضلالت را به خود نسبت می‌دهد؛ از آن جمله می‌فرماید:

«كُلاًّ نُمِدُّ هؤُلاءِ وَ هَؤُلاءِ مِنْ عَطاءِ رَبِّكَ وَ ما كانَ عَطاءُ رَبِّكَ مَحْظُوراً»31 و در خصوص قرآن می‌فرماید: «وَ نُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ ما هُوَ شِفاءٌ وَ رَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنينَ وَ لا يَزيدُ الظَّالِمينَ إِلاَّ خَساراً»32 چون اضلال و نظایر آن، مانند بدبختی و شقاوت وقتی از خدای تعالی ناپسند و مذموم است که ابتدایی باشد؛ یعنی خداوند کسی را بدون جهت گمراه یا بدبخت کند و امّا اگر پاداش و اثر گناهی باشد که خود آدمی مرتکب شده یا مثلاً گناهی کرده که موجب خشم خداوندی و رسیدن به درجة بالاتری از گمراهی شده باشد، این گمراهی‌های متجدّد نسبت به خدای تعالی مذموم نیست؛ کما اینکه خود پروردگار متعال در قرآن به همین معنا اشاره کرده و فرموده است:

«وَ ما يُضِلُّ بِهِ إِلاَّ الْفاسِقين‏»33 و نیز می‌فرماید:

«فَلَمَّا زاغُوا أَزاغَ اللهُ قُلُوبَهُمْ»34 و بالأخره برگشت زیاد شدن کفر و طغیان آنها به

سبب قرآن به این است که خداوند توفيق را از آنها سلب نموده و عنایت الهی شامل حال آنها نباشد تا در نتیجه، از کفر و طغیان خود برنگردند و تسلیم آیات الهی نشوند و به دعوت حقّة خداوند ایمان نیاورند. گویا آیة مورد بحث (سورة مائده، آیة ۶۴) برای این باشد که رفع استبعاد و تعجّب از رفتار وقیحانة يهود و جرئت و جسارتش نسبت به خداوند بکند و هویّت یهود را - که خود را ملّتی تربیت شده و اهل کتاب و سایر ملل را وحشی و بی‌سواد می‌نامیدند، بلکه مدّعی فرزندی و دوستی با خدا بودند - به عالمیان نشان دهد تا همه بدانند (العیاذ بالله) پسران خدا و دوستانش تا چه اندازه در اسائة ادب نسبت به خدا، وقیح و بی‌شرم و جسور هستند و نیز همه بدانند اگر یهود روز به روز بر کفر و عناد خود می‌افزاید، برای همین است که خداوند به ایشان سخط کرده و نور دلشان را خاموش نموده و ایشان هم خود مستوجب چنین سخطی بوده‌اند و نیز بدانند که این طغیان و کفر روزافزون و آثار شومی که یکی پس از دیگری متوجّه یهود خواهد شد، سرنوشتی است حتمی؛ چون در آیه، به دو وسیله مطلب را تأکید کرده، یکی لام در «لیزیدنّ» و یکی هم «نون» تأکیدی که در آخر همان کلمه است و در اینکه نخست طغیان و سپس کفر را ذکر فرموده، اشاره است به همان ترتیب طبیعی این دو؛ چه در خارج هم می‌بینیم که کفر از آثار طغیان و زاییدة آن است.35

پی‌نوشت‌ها: