نویسندگان جهانی یهود درایران(7)

محمّد طیّب

اشاره:

کتاب نویسندگان جهانی یهود در ایران، از آثار پژوهشی، پژوهشگری سخت کوش، آقای محمّد طیّب است که در فصول مختلف آن، به معرفی نویسندگان یهودی صاحب اثر پرداخته، آنانکه آثار شاخصشان در بازار نشر ایران ترجمه و منتشر شده است.

مقدمه نگاشته‌شده بر این کتاب، حائز نکات کلیدی مهمی در بازخوانی نقش‌آفرینی نویسندگان یهود در جوامع مختلف بود که مورد توجه تحریریه نشریه موعود قرار گرفت و تصمیم بر بازنشر آن گرفته شد.

اینک بخش ششم از این مجموعه تقدیم خوانندگان محترم می‌شود.

امّا در قسمت پیش رسیدیم به این سؤال که «دانشمندان و دولت‌مردان یهودی چه می‌گویند؟» و چنان‌که مستحضرید بخشی از این مطلب باقی ماند که در ادامه، خواهید خواند:

11. خودپسندی و خودستایی یهود

در سورة «نساء» آیات ۴۹ و ۵۰ می‌خوانیم:

«آیا آنان را ندیده‌ای که خویشتن را پاک و بی‌عیب جلوه می‌دهند؟ آری. خداست که هر که را که خواهد، از عیب پاک گرداند و به هیچ کس، حتّی به قدر رشته‌ای که در شکاف هستة خرماست، ستم نشود. بنگر که چگونه به خدا دروغ می‌بندند و همین دروغ گناهی آشکار را بسنده است.» علّامه طباطبایی دربارة این فراز از آیات فوق، «آیا آنان را ندیده‌ای که خویشتن را پاک و بی‌عیب جلوه می‌دهند؟»، می‌نویسد:

راغب می‌گوید کلمة زکات (یا مادّة ز - ک - ت) در اصل، به معنای نموی است که از ناحیة برکت خدای تعالی حاصل می‌شود - تا آنجا که می‌گوید - و تزکیة انسان نفس خود را، دو قسم است: یکی به عمل است که بسیار پسندیده و مورد تأکید است و در آیة شریفة: «قَدْ أَفْلَحَ مَنْ تَزَكَّى‏»،1 همین قسم منظور است و یکی دیگر تزکیة زبان است؛ نظیر اینکه دو شاهد عادل، شخصی را که عدالتش برای حاکم شرع ثابت نشده، تعدیل کنند و او را به عدالت بستایند و این قسم از تزکیه دربارة خویشتن و اینکه کسی خود را بستاید، مذموم است و خدای تعالی از آن نهی کرده و می‌فرماید: «فَلا تَزَکّوا أنفُسَکُم» و نهی خدای تعالی از این قسم تزکیه، خود نوعی تأدیب بندگان است؛ چون مدح کردن انسان از خود، هم از نظر عقل و هم از نظر شرع قبيح است و به همین جهت، وقتی از حکیمی پرسیدند: آن چه عملی است که با اینکه حق است، زشت است؟ گفت: اینکه کسی خود را به کمالی که دارد، ستایش کند. این گفتار راغب2 بود3 و چون آیة شریفه در ضمن آیات مربوط به کفّار واقع شده که متعرّض حال اهل کتاب است، این ظهور را دارد که گویا این خودستایان همان اهل کتاب یا بعضی از آنان بوده‌اند و اگر آنان را به صفت (اهل کتاب) توصیف نکرد و نفرمود: اهل کتاب خودستا هستند، برای این بود که معنای کلمة اهل کتاب، دانایان به خدا و آیات خدا است و معلوم است کسی که به چنین مقامی رسیده باشد، آلوده به امثال این رذایل نمی‌شود. اگر دیدیم که علمای یهود

و نصارا چنین شدند، در حقیقت به خدا و به کتاب خدا و به علم خود، پشت کردند. مؤیّد این مطلب، آیة زیر است که از قول یهود نقل می‌کند که گفته‌اند: «نَحْنُ أَبْناءُ اللهِ وَ أَحِبَّاؤُه‏»4 یا گفتند: «لَنْ تَمَسَّنَا النَّارُ إِلاَّ أَيَّاماً مَعْدُودَة»5 يا برای خود ولایت اثبات کردند و قرآن به این مناسبت فرمود:

« قُلْ يا أَيُّهَا الَّذينَ هادُوا إِنْ زَعَمْتُمْ أَنَّكُمْ أَوْلِياءُ لِلهِ مِنْ دُونِ النَّاس»6 پس به شهادت آن سیاق و این آیات می‌توان گفت آیة شریفه به طور کنایه، یهود را مذمّت می‌کنند و در حقیقت، این آیه استشهادی است برای مطالبی که در آیات سابق دربارة یهود بود و از استکبار یهود از خضوع در برابر حق و زیر بار حق نرفتنشان و به آیات خدای سبحان ایمان نیاوردنشان و استقرار لعنت الهی در آنان، سخن می‌گفت، پس آیة مورد بحث می‌خواهد بفرماید: همة آن بدی‌هایی که از یهودیان بر شمردیم، از لوازم خودپسندی و خودستایی ایشان است:

«بَلِ اللهُ يُزَكِّي مَنْ يَشاءُ وَ لا يُظْلَمُونَ فَتيلاً» كلمة بل، اعراض از مطلب قبل را می‌فهماند و در این جمله، اعراض از تزكیة نفس و خودستایی یهود را می‌رساند و می‌خواهد خودستایی‌شان را رد کند و بفرماید ستودن از شئون ربوبیت - یا بگو تربیت مربّی عالم - و مختصّ خدای تعالی است.

اگرجمعی به بیماری‌های روانی، یعنی عجب و تکبّر مبتلا شده باشند، آن وقت است که هلاک نوع بشر و فساد زمین حتمی است و همان است که خدای تعالی از مجتمع يهود حکایت می‌کند که گفتند: «لَيْسَ عَلَيْنا فِي الْأُمِّيِّينَ سَبيل»7و8

12. روحیة ستمکاری

یهودیان این‌طور معتقد بودند - هم‌چنان‌که امروز هم همین عقیده را دارند - که تافته‌ای جدا بافته هستند و در درگاه خدای تعالی احترام و کرامتی خاصّ خود را دارند و آن این است که خدای سبحان، نبوّت و کتاب و حکومت را به ایشان اختصاص داده، هیچ قومی دیگر نمی‌توانند دارای چنین امتیازاتی بشوند، پس سیادت و تقدّم بر دیگران هم خاصّ ایشان است و از این اعتقاد باطل، نتیجه‌ها و بر این پایة سست، دیوارها چیدند و مثلاً غيراسرائیلی را محکوم کردند به اینکه باید حقوقی را که خدا فقط برای آنان تشریع کرده، رعایت کنند، ایشان ربا بخورند و دیگران ربا بدهند و کمترین اعتراضی هم نکنند، مال مردم را بخورند و صاحبان مال چیزی نگویند، حقوق مردم را پایمال کنند و کسی حقّ حرف زدن نداشته باشد؛ برای اینکه تنها اهل کتاب ایشان هستند و دیگران امّی و بی‌سواد، پس اگر خوردن مال مردم حرام است، برای غیراسرائیلی است که نمی‌تواند مال اسرائیلی را بخورد و همچنین برای اسرائیلی تنها خوردن مال اسرائیلی دیگر و پایمال کردن حقوق اسرائیلی دیگر حرام است؛ امّا مال غیراسرائیلی و حقوقش بر اسرائیلی مباح است و سخن کوتاه اینکه، تنها اهل کتاب می‌تواند بر اهل کتاب سبیل و تسلّط و حقّ اعتراض داشته باشد، امّا غیر اهل کتاب هيچ‌گونه تسلّط و حقّ اعتراضی بر اهل کتاب ندارد. پس اهل کتاب می‌تواند خودکامه و به دلخواه خود هرگونه دخل و تصرّف در مال و حقّ دیگران را بکند و هر حکمی که دلش خواست، براند و این خود باعث شده یهود با غيريهود، معاملة حيوان زبان بسته بکند؛ هر معامله‌ای که باشد. این عقیده هرچند در کتاب آسمانی - به خیال خودشان - کتابی که آن را مستند به وحی می‌دانند، مانند «تورات» و غیره وجود ندارد، امّا عقیده‌ای است که از دهان احبار خود گرفته و به اصطلاح سینه به سینه، به دیگران منتقل کرده‌اند، دیگران هم کورکورانه از آن تقلید نموده‌اند و چون دین موسی(ع) را خاصّ يهود می‌دانند و به کسی اجازه نمی‌دهند به این دین درآید. در حقیقت آن را برای خود، جنسیتی پنداشته‌اند و نتیجه گرفته‌اند که سیادت و تقدّم يهود هم امری جنسی است و مخصوص این جنس و همین‌که کسی نسبتی به اسرائیل داشت، همین، خود مادّة شرافت و عنصر سیادت است و هر کسی که منسوب به اسرائیل باشد، حق دارد که بر دیگران، به طور مطلق تقدّم داشته باشد و معلوم است که وقتی این روحیة باغیه در قالب قومی رخنه کند و به راستی مردمی این‌طور معتقد شوند، چه فسادی در زمین به پا می‌شود و چگونه روح انسانیت و آثار آن که باید در جامعة بشری حکم‌فرما شود، می‌میرد.9

13. تبهکاری مالی

در سورة «توبه» آیة ۳۴ می‌خوانیم:

«ای کسانی که ایمان آورده‌اید! بسیاری از حبرها و راهبان اموال مردم را به ناشایست می‌خورند و دیگران را از راه خدا باز می‌دارند و کسانی را که زر و سیم می‌اندوزند و در راه خدا انفاقش نمی‌کنند، به عذابی دردآور بشارت ده!»

علّامه طباطبایی می‌نویسند: «قرآن کریم» هر چند در سورة «بقره»، نساء، «مائده» و غیر آن، برای اهل کتاب و مخصوصاً برای یهود، جرایم و گناهان بسیاری به طور مفصّل برشمرده است، و ليكن در این آیه، معترّض جرایم و تعدّیات مالی آنان شده، چون اوّلاً تعدّی به حقوق مالی مردم در میان گناهان، اهمّیت خاصّی دارد و ثانیاً در مقامی که گفت‌وگو از تباهکاری‌های ایشان نسبت به مجتمع بشري صالح است. ذکر این‌گونه جرایم از ایشان مناسبت دارد؛ زیرا با نشان دادن تعدّیات آنان به خوبی ثابت می‌شود که اگر زمام حکومت بشر به دست اهل کتاب بیفتد، چه بر سر بشر خواهد آمد. آری، هیچ جرم و گناهی به قدر تعدّی به حقوق مردم، جامعه را فاسد نمی‌سازد؛ زیرا مهم‌ترین چیزی که جامعة انسانی را بر اساس خود پایدار می‌دارد، اقتصاد جامعه است که خدا آن را مایة قوام اجتماعی قرار داده و ما اگر انواع گناهان و جرایم و جنایات و تعدّیات و مظالم را دقیقاً آمارگیری کنیم و به جست‌و‌جوی علّت آنها بپردازیم، خواهیم دید که علّت بروز تمامی آنها یکی از دو چيز است: یا فقر مفرطی است که انسان را به اختلاس اموال مردم از راه سرقت، راهزنی، آدم‌کشی، گران‌فروشی، کم فروشی، غصب و سایر تعدّيات وادار می‌کند یا ثروت بی‌حساب است که انسان را به اسراف و ولخرجی در خوردن، نوشیدن، پوشیدن، تهیّه مسکن و همسر، بی‌بند و باری در شهوات، هتک حرمت‌ها، شکستن قرق‌ها و تجاوز در جان، مال و ناموس دیگران وامی‌دارد و همة این مفاسد که از این دو ناحیه ناشی می‌شود، هر یک به اندازة خود، تأثیر مستقیمی در اختلال نظام بشری دارد.

این اوصاف در مقام بیان این جهت است که صفات و اعمال احبار و رهبانان، مایة فساد جامعة انسانی است و سدّ راه حکومت عادلة دینی و نمی‌گذارد آن حکومت به غرض و هدفش که همانا اصلاح مردم و به وجود آوردن جامعة زندة فعّال و رسانیدن افراد آن به سعادت فطری‌شان است، نائل شود.

به همین جهت، از میان همة مفاسدی که متدیّن نبودن ایشان به دین حق داشت، تنها آن مفسده‌ای را بیان شد که در تباهی اجتماع صالح از همه مهم‌تر و جلوگیری ایشان از راه خدا و باز داشتن مردم از پیروی آن بود؛ زیرا ایشان با تمام امکانات و قدرت خود، چه علنی و چه پنهانی، دربارة دین حق و راه خدا کارشکنی می‌کردند و دائماً در این عمل اصرار و پا فشاری می‌نمودند و این نه تنها در عهد رسول اسلام(ص) بود؛ بلکه از آن روز تا کنون کار ایشان نقشه‌ریزی علیه اسلام بوده و هست.11

14. پیامبرکشی و فخرفروشی

در قرآن کریم، سورة «آل‌عمران» آیات ۲۱ و ۲۲ می‌خوانیم:

«کسانی را که به آیات خدا ایمان نمی‌آورند و پیامبران را به ناحق می‌کشند و مردمی را که از روی عدل فرمان می‌دهند، می‌کشند، به عذابی دردآور بشارت ده! اعمال اینان در دنیا و آخرت تباه شده است و هیچ یاوری ندارند.»

همچنین در سورة آل‌عمران، آیة ۱۸۱ می‌خوانیم: «هر آینه خدا شنید سخن آن کسان را که می‌گفتند: خدا بینواست و ما توانگریم. گفتارشان را و نیز اینکه پیامبران را به ناحق می‌کشتند، خواهیم نوشت و گوییم: بچشید عذاب آتش سوزان ر!» علّامه طباطبایی می‌نویسند

مراد از کشتن انبيا بدون حق، این است که اگر انبیاء را نمی‌شناختند و نمی‌دانستند که مثلاً فلان شخص پیغمبر خداست یا سهو می‌کردند یا به خطا می‌رفتند، می‌توانستیم بگوییم که کشتن به حق بوده؛ ولی یهودیان، پیغمبران را با علم به اینکه پیغمبرند، کشتند. پس کشتنشان به غیر حق بود و اگر خدای تعالی در این آیة شریفه سخن نام‌بردة یهود را در ردیف پیغمبرکشی آنان قرار داد، برای این بود که بفهماند آن سخن دست کمی از پیغمبرکشی نداشت؛ بلکه سخن عظیم و توهین بزرگی به ساحت مقدّس خدای تعالی بود.12

15، دشمن‌ترین کسان نسبت به اهل ایمان

در قرآن کریم، سورة «مائده» آیات ۸۲ تا ۸۴ می‌خوانیم:

«دشمن‌ترین مردم نسبت به کسانی که ایمان آورده‌اند، یهود و مشرکان را می‌یابی و مهربان‌ترین کسان نسبت به آنان که ایمان آورده‌اند، کسانی را می‌یابی که می‌گویند: ما نصرانی هستیم؛ زیرا بعضی از ایشان کشیشان و راهبان هستند و آنها سروری نمی‌جویند و چون آنچه را که بر پیامبر نازل شده است، بشنوند و حقیقت را دریابند، چشمانشان پر از اشک می‌شود. می‌گویند: ای پروردگار! ما ایمان آوردیم. ما را نیز در زمرة شهادت‌دهندگان بنویس. چرا به خدا و این آئین حق که بر ما نازل شده است، ایمان نیاوریم و طمع نورزیم در اینکه پروردگار ما، ما را در شمار صالحان آورد؟»

علّامه طباطبایی می‌نویسند: مثل معروفی است که می‌گوید: هر چیزی در مقابل ضدّ خود بهتر جلوه کرده و شناخته می‌شود، خدای سبحان نیز برای اینکه حالات و معارف اسلام و حقّانیت آن را در دل‌های امم و ملل جای دهد، در چند آیة قبل، خرافاتی را که اهل کتاب اسم دین بر آنها نهاده بودند بیان فرمود، سپس به همان منظور خرافاتی را که مختصّ به هر کدام از یهود و نصارا است؛ مثلاً آية «یَدُ الله مَغلُولةٌ» را نسبت به یهود و «إنَّ الله هُوَ المَسیح» را نسبت به نصارا ذکر فرمود، آنگاه برای اینکه کلام در ایفای آن منظور، بلیغ و رسا و کامل شود، نمونه‌ای هم از حال مشرکان بر حال آن دو طایفه افزود تا شنونده حال و عقاید و رفتار این سه ملّت را که بزرگترین ملّت‌های روی زمین هستند، دیده و با احوال و عقاید و رفتار مسلمانان مقایسه کنند تا حقّانیت و جلاوت معارف اسلام را به خوبی درک کنند و نیز بدانند که یهود، نصارا و وثنیءها از نظر دوری و نزدیکی به اسلام یکسان نیستند. آنگاه در خاتمه، این جهت را بیان فرموده که نصارا از بقیة ملّت‌ها، به دین اسلام نزدیک‌تر هستند.13

در اینجا، ممکن است بپرسید چرا چنین کرد و به چه سبب نصارا را از جهت دوستی با اسلام نزدیک‌ترین ملّت‌ها معرفی فرمود؟!

جواب این است که از این ملّت، عدّة بیشتری به اسلام گرویده و به رسول‌الله(ص) ایمان آوردند؛ کما اینکه آیة بعد هم که می‌فرماید: «وَ إِذا سَمِعُوا ما أُنْزِلَ إِلَى الرَّسُول‏...» دلالت بر این مدّعا دارد. ممکن است مجدّداً بپرسید اگر ایمان و اسلام چند نفر از یک ملّت، مجوّز این باشد که همة آنها دوست اسلام و مسلمانان خوانده شوند، لازم بود آن دو ملّت دیگر هم دوست شناخته شوند. برای اینکه از آن دو ملّت هم عدّة زیادی مانند عبدالله بن سلام با اصحاب یهودی‌اش از يهود و عدّة قابل ملاحظه‌ای از مشرکان که مجموعاً ملّت مسلمان امروز را تشکیل می‌دهند، به رسول الله(ص) ایمان آوردند؛ بنابراین چگونه در بین این سه ملّت، تنها نصارا مورد مهر قرار گرفته و آیة مزبور تنها آنها را ستوده است؟!

در این آیه، خدای تعالی جهت نزدیک‌تر بودن نصارا را به اسلام بیان فرموده و در جهت اینکه آنان نسبت به سایر ملل، انس و محبّتشان به مسلمانان بیشتر است، سه چیز را معرفی می‌فرماید که آن سه چیز در سایر ملل نیست؛ یکی اینکه در بین ملّت نصارا، علما زیادند؛ دوم اینکه در بینشان زهّاد و پارسایان فراوان هستند؛ سوم اینکه ملّت نصارا مردمی منکر نیستند و همین سه چیز است که کلید سعادت آنان و مایة آمادگی‌شان برای سعادت و نیک‌بختی است.

توضیح اینکه سعادت آدمی در زندگی، از نظر دین به این است که بتواند نخست عمل صالح را تشخیص داده و سپس طبق آن عمل کند و به عبارت دیگر، سعادت زندگی به داشتن ایمان و اذعان به حق و سپس عمل طبق آن است، بنابراین کسی که بخواهد دارای چنین سعادتی شود، اوّل احتیاج به علمی دارد که به وسیلة آن بتواند حقیقت دین را که همان دین حق است، تشخیص داده و به این وسیله، مقتضی را فراهم آورد و چون وجود مقتضی، به تنهایی برای آمادگی به عمل بر طبق آن کافی نیست و احتیاج به رفع موانع دارد، از این‌رو لازم است موانعی را که در نفس آدمی است و نمی‌گذارد انسان بر طبق علم خود عمل کند که همان استکبار از حق، با عصبیت بر باطل و امثال آنهاست، از نفس خویش زایل سازد تا بتواند سعادت مطلوب را به دست آورد و وقتی ما از طرفی آن علم نافع را کسب کردیم و از طرفی دیگر با از بین بردن تکبّر، انصاف در برابر حق را به دست آوردیم. آن وقت است که می‌توان گفت، ما برای خضوع در برابر حق آمادگی داریم. البتّه به شرطی که محیط هم اجازه بدهد؛ چون در اعمال آدمی، مساعدت محیط هم دخالت عظیمی دارد؛ زیرا وقتی عملی در بین مردم متداول شد و از کودکی با آن عمل بار آمدند و به آن عادت نموده، خلف از سلف آن را ارث بردند، چنین مردمی نمی‌توانند دربارة خوبی و بدی آن عمل، به آسانی بررسی نمایند یا اگر زشت است، از آن دست بردارند و چون عادت به آن دارند، احتمال بدی و زشتی دربارة آن نمی‌دهند.

همچنین اگر به عمل نیکی عادت داشته باشند، آن را هم نمی‌توانند به آسانی ترک کنند و این جمله معروف است که می‌گویند: عادت، طبیعت دوم است. از همین جهت، فعلی که مخالف با عادت باشد، برای بار اوّل بسیار دشوار و به نظر غیرممکن می‌رسد و لذا وقتی برای اوّلین بار آن را انجام دهد، با کمال تعجّب به خود می‌گوید عملی که تا کنون به نظر ما محال بود، معلوم شد که محال نبوده و اگر همین عمل تکرار شود، در هر دفعه، به سهولتش افزوده و به همان مقدار از دشواریش کاسته می‌شود.

بنابراین اگر انسان در درجة اوّل تشخیص دهد که فلان عمل صالح است و در درجة دوم غرض‌های آلوده و نفسانی از قبیل لجاج و عناد را هم با از بین بردن ریشة آن که تکبّر و نرفتن زیر بار حق است، از بین ببرد و در درجة سوم هم چشمش به کسانی بیفتد که دارند آن عمل صالح را انجام می‌دهند، او هم بدون درنگ آن عمل را انجام خواهد داد، تا چه رسد به اینکه ببیند همة افراد جامعه آن را انجام می‌دهند. در این صورت در انجام آن بیشتر تشویق و کمک شده است و بهتر به امکان آن پی برده و بدون واهمه دست به انجام آن می‌زند.

از این بیان به دست آمد که جامعه وقتی برای قبول حق آماده می‌شود که اوّلاً

رجال دانشمندی در آن باشند که خود به حق آگاهی یافته و آن را به دیگران تعلیم دهند و ثانياً مردانی در آن جامعه باشند که به حق عمل کنند، تا در نتیجه، افراد آن جامعه خوبی عمل به حق و امکان آن را به چشم ببینند و ثالثاً عموم افراد آن، عادت به خضوع در برابر حق را داشته باشند و طوری نباشد که با اینکه حق برایشان واضح و منکشف شده، مع ذلک در اثر تکبّر زیر بار نروند. لذا می‌بینیم که خدای تعالی در آیة مورد بحث، نزدیکی نصارا را به پذیرفتن دعوت رسول الله(ص) که دعوت حقّ دینی بود، از همین جهت دانسته که در میان نصارا در درجة اوّل رجال دانشمندی به نام کشیش و همچنین مردانی که به حق عمل کنند، به نام رهبان وجود داشته و در درجة دوم مردمش هم متکبّر و بیزار از حق نبوده‌اند، دانشمندانی داشته که مرتّباً مردم را به عظمت حق و به معارف دین آشنا می‌کرده‌اند، زهّادی داشته که گفتار دانشمندان و دستوراتشان را به کار می‌بسته و به این وسیله عظمت پروردگار و اهمّیت سعادت دنیوی و اخروی مردم را عملاً به آنان نشان می‌داده‌اند و در خود آن امّت هم این خصلت بوده که از قبول حق استنکاف نداشته‌اند؛ بر خلاف یهود که گرچه در آنان هم احبار بوده، ليكن چون نوع مردم یهود به مرض تکبّر دچار بوده‌اند، همین رذیله آنان را به لجاجت و دشمنی واداشته، در نتیجه سدّ راه آمادگی‌شان برای پذیرفتن حق شده است و همچنین مشرکان که نه تنها دارای آن رذیله بوده‌اند، بلکه رجال علمی و مردان زاهد را هم نداشته‌اند.14

پی‌نوشت‌ها: