مريم ضمانتی يار
در با صداي خشكي روي پاشنه چرخيد و باز شد. پا به حياط گذاشت و در را آرام پشت سرش بست و به طرف چاه آب رفت. از چاه آب كشيد. آبي به سر و صورتش زد تا كمي حالش جا بيايد و با آن حال و روز، حليمه او را نبيند. به نخل كنار چاه تكيه داد. نفس عميقي كشيد. ياد آن صحنه رهايش نمي‌كرد. همان ترس دوران كودكي، فرياد سربازها و نالة پدر به دلش چنگ انداخته بود. قطرات داغ اشك از چشمانش دوباره جاري شدند و ميان آبي كه با آن صورتش را شسته بود، گم شدند؛ امّا آن خاطره، خاطرة تلخ روزي كه جلوي چشمان وحشت‌زده‌اش سربازان عبّاسي پدرش را كشتند، از دل و روحش جدا نمی‌شد تا راحتش بگذارد.
امروز كه جمع زيادي از سربازان نيزه به دست حكومت دور مردم جمع شده بودند، دوباره آن خاطره به روشني و وضوح در جانش زنده شده و غم مرگ عليّ بن محمّد، آخرين نايب خاصّ صاحب الأمر(عج) هم بر آن افزوده شده بود. همان‌جا زير ساية درخت نشست. حليمه هنوز متوجّه آمدنش نشده بود و اين فرصت خوبي بود كه بتواند بر اين حالي كه داشت، غلبه كند؛ امّا تنهايي‌اش زياد طول نكشيد. حليمه هراسان و نگران از اتاق بيرون آمد و با نگراني پرسيد: اتّفاقي افتاده؟
اسحاق به سرعت از جا بلند شد با گوشة دستار سفيدش اشك و آب را از صورتش پاك كرد و گفت: نه. قرار بود اتّفاقي بيفتد؟
حليمه مضطرب جلو رفت و به چشمان او خيره شد.
- اسحاق تو گريه كردي؟
نگاه و چشمانش را از او دزديد و رو برگرداند و براي اینکه دروغ نگويد، جوابي نداد.
حليمه دستش را گرفت و گفت:
- به من رحم نمي‌كني، به بچّة توي راهمان رحم كن. اصلاً حالم خوب نيست. ديگر نگرانم نكن. چشمانت مثل دو كاسة خون شده. چه اتّفاقي افتاده؟
اسحاق آهسته گفت: امروز همة مردم شهر گريه كردند.
حليمه گفت: خداي من! در شهر مگر چه اتّفاقي افتاده؟
اسحاق جواب داد: امروز عليّ بن محمّد سمري را به خاك سپرديم. آخرين واسطه‌اي كه بين ما و حضرت صاحب الأمر(عج) بود. سربازان حكومتي همه را احاطه كرده بودند؛ ولي سخت‌تر از مرگ او خبري بود كه امروز بين همه پيچيد.
حليمه نگران پرسيد: چه خبري؟ اسحاق با بغض گفت: با مرگ او باب نيابت بسته شد. آن حضرت هيچ كس را به عنوان جانشين خودش معرفي نكرد.
حليمه با سكوت به چشمان مضطرب اسحاق خيره شد. اسحاق بغض گلويش را فرو خورد و نامه‌اي را از جيبش در آورد و بوسيد و به دست او داد: بخوان ببين چه نوشته. آن را بايد به احمد بن ابراهيم برسانم. حليمه نامه را گرفت و به چشم گذاشت و گشود و خواند:
«اي عليّ بن محمّد سمري! خداوند پاداش برادران ديني تو را در مصيبت مرگ تو بزرگ دارد. تو از اكنون شش روز ديگر از دنيا مي‌روي. پس به حساب و كتاب خودت رسيدگي كن و دربارة نيابت و وكالت، به هيچ كس وصيّت مكن تا به جاي تو بنشيند؛ زيرا غيبت كامل فرا رسيده است. ديگر تا آن روزي كه خداوند بخواهد، ظهوري نخواهد بود و آن ظهور پس از مدّتی طولاني است كه دل‌ها را سختي و قساوت فرا بگيرد و زمين از ظلم و ستم پر شود.»
حليمه سر بلند كرد و با دلهره به چشمان اشكبار اسحاق خيره شد:
ـ يعني فرزند ما در عصر غيبت كامل به دنيا مي‌آيد؟ يعني بعد از اين، ديگر واسطه و نامه و پيغام هم از ميان برداشته شد؟
اسحاق نامه را گرفت و گفت:
بله... بعد از اين، دوران سختي شيعه شروع مي‌شود... دلم مي‌خواست كودكم كودكي مرا تجربه نكند. از صبح كه اين خبر را شنيده‌ام يك لحظه آن صحنه‌هاي كودكي‌ام از پيش چشمم دور نشده است.
حليمه مي‌دانست يادآوري خاطرات كودكي و كشته شدن پدرش او را خيلي اذيّت مي‌كند؛ امّا نتوانست حرفي پيدا كند كه روح آشفتة اسحاق را آرام كند. اسحاق سر به زير انداخت. آتش درون او سال‌ها بود كه خاموشي نداشت. كودكي‌اش را در محلّة سادات علوي «حجاز» در بدترين وضع گذرانده بود. فقر و نداري از يك سو و آزار و اذيّت وحشتناكي كه عليه سادات علوي بود، از سوي ديگر زندگي را تلخ كرده بود. پدرش تاب آن‌همه رنج و فقر را نداشت و بالأخره روزي تصميم گرفت خانواده‌اش را به «بغداد» بياورد. روزي كه مادرش در سكوت، وسايل اندك و فقيرانة زندگي‌اشان را جمع كرد و به اميد بهبود زندگي، دست او و برادرش را گرفت و با پدر راهي بغداد شدند، هرگز از خاطرش نمي‌رفت. زندگي در بغداد هم سخت و جانكاه بود. پدر از سادات علوي دلسوختة امام حسين(ع) بود و درست در همان زمان، متوكّل عبّاسي دستور داد آب به حرم امام حسين(ع) ببندند. اسحاق خوب به خاطر داشت و بي‌اختيار زمزمه كرد:
پدرم به خاطر زندگي سختي كه داشتيم، حاضر شد روي زمين‌هاي زراعي اطراف «كربلا» كار كند. روزها من و برادرم را با خود مي‌برد و ما هم با آنکه كوچك بوديم، در كار به او كمك مي‌كرديم...
حليمه اين خاطره را هزار هزار بار از زبان اسحاق شنيده بود؛ امّا درست مثل اینکه اوّلين بار است كه مي‌شنود، با دقّت به او گوش سپرد و گذاشت عقدة دلش را با اشك و مرور خاطراتش خالي كند و او با گريه ادامه داد:
آن روز آفتاب كربلا داغ بود و زمين سخت و محكم و پدر به زحمت گاوآهن را پيش مي‌برد كه يك دفعه از دور ديديم سربازان متوكّل به سويمان مي‌آيند. ما كه در حجاز از سربازان حكومتي هميشه ترسيده بوديم و فكر مي‌كرديم بغداد و كربلا امن است، به شدّت ترسيديم و به پدر چسبيديم. او ما را محكم در بغل گرفت و دلداري داد. سربازان جلو آمدند و به پدر گفتند بايد گاوها را به همراه گاوآهن به جايي ببرد كه آنها مي‌گويند پدر گفت كه صاحب آنها نيست و فقط آنجا كار مي‌كند؛ امّا سرباز مجالي نداد و دهانة گاو را از دست پدر گرفت و آن ديگري هم نيزه‌اش را روبه‌روي ما گرفت. پدر ترسيد و به خاطر حفظ جان ما سكوت كرد و همراه آنها به راه افتاديم، كمي كه جلو رفتيم، گاوها ايستادند. سربازان هر چه بر آنها شلّاق زدند، اثري نكرد. پدرم پرسيد: شما ما را كجا مي‌بريد؟ يكي از سربازان عبّاسي گفت: اينجا محدودة قبر حسين بن علي است. متوكّل دستور داده براي جلوگيري از ورود زائران قبر حسين به اينجا، در آن، آب ببنديم و زمين شخم زده شود... پدرم همين كه اين حرف را شنيد، زانو زد. توقّف گاوها دل او را لرزانده بود و ما با بچّگي نمي‌فهميديم جريان از چه قرار است.
سربازان به جان گاوهاي بي‌زبان افتادند؛ امّا هر چه شلّاق زدند پا از پا بر نداشتند. اين مسئله آنها را بسيار خشمگين كرد. يكي از آنها نيزه‌اش را روي سينة پدرم گذاشت و فرياد زد: آنها را راه بينداز... پدرم با گريه بلند شد و گفت: اين حيوان‌هاي زبان‌بسته معرفتشان از شما بيشتر است...» سرباز دوباره فرياد زد: خفه‌شو... كاري كه مي‌گويم بكن. امروز بايد تمام اين زمين را شخم بزني... و به زور نيزة بلندش، پدر را از جا بلند كرد.
پدر با گريه به طرف گاوها رفت بر سر و روي آنها دست كشيد و به جاي شلّاق زدن به آنها گفت: آفرين بر شما كه از اينها بالاتريد... اين را كه گفت، سرباز خشمگين... در حضور من و برادرم كه گريه مي‌كرديم و به شدّت از فريادهاي آن دو و نيزه‌هايشان ترسيده بوديم...
حليمه نگذاشت اسحاق ادامه دهد، گفت: بس كن اسحاق... سال‌ها از آن روز گذشته...
اسحاق با گريه ناليد: امروز وقتي سربازان عبّاسي با نيزه‌هايشان بين شيعيان مي‌گشتند... نه حليمه سال‌ها نگذشته، انگار همين امروز صبح اين اتّفاق افتاد. جلوي چشمان وحشت‌زدة من و برادرم سرباز نيزه را به سينة پدرم فرو كرد و... آخ... ظلم اینها تمامي ندارد...
صداي هق هق گرية اسحاق در اتاق پيچيد. حليمه از گرية اسحاق آتش گرفت، ناله كرد: آرام باش اسحاق. پدرت مهمان حسين بن علي(ع) شد و جهنّم ميزبان آنها كه او را كشتند...
اسحاق ناله كرد:
حالا صاحب الأمر(عج) برايمان نامه نوشته كه هنوز قرار است زمين پر از ظلم و ستم شود... ظلم و ستم از آنچه امويان و عبّاسيان در حقّ ائمّة ما و فرزندان و دوستداران آنها كردند، بيشتر؟ بالاتر؟ بدتر؟
از امروز، دوران غيبت كامل صاحب الأمر(عج) آغاز شد... در اين مدّت هم يك روز شيعه با آرامش نگذراند. حسين بن روح نايب قبل از عليّ بن محمّد را مگر اینها پنج سال اسير زندان نكردند؟ مگر همين چند وقت پيش نگفتند هر كس از هر جا به زيارت كربلا و «كاظمين» برود، دستگير مي‌شود. آن‌قدر در اين مورد بر شيعيان سخت گرفتند كه صاحب الأمر(عج) نامه‌اي نوشتند و از طريق آن، همه را از زيارت كربلا و كاظمين منع كردند تا كسي از شيعيان به اين دليل به زندان نيفتد. مي‌گويي سال‌ها از مرگ پدرم گذشته؟ مگر امروز كسي به جرم دوستي آل علي(ع) كشته نمي‌شود؟!
حليمه سعي كرد دل پريشان اسحاق را آرام كند، گفت: با شيعه هر چه مي‌خواهند، بكنند. شيعه فداي مولاي خويش است. در هر حال دستشان به صاحب ما نمي‌رسد. اسحاق گفت: مي‌دانم. جان همة ما فداي مولايمان؛ امّا كاري كردند كه صاحب و مولاي ما براي زماني طولاني از ديده‌ها پنهان شود. حليمه آهسته پرسيد: در اين زمان تكليف شيعيان چيست؟ چه بايد كرد؟ اسحاق پاسخ داد: ديگر كسي رابط بين مردم با امام نيست. حليمه گفت: سال‌ها دل همه به اين گرم بود كه رشتة اتّصالي بين مردم با امام وجود دارد. رابطي هست كه پيغامي بياورد، خبري ببرد و... اسحاق بر افروخته گفت: امّا كاش دل مردم به اين رشته گرم نشده بود! حليمه با تعجّب پرسيد: معلوم هست چه مي‌گويي؟
اسحاق جواب داد:
وقتي سربازان متوكّل پدرم را كشتند، گاوها را هم به خاطر اینکه حاضر نبودند زمين حرم امام حسين(ع) را شخم بزنند، كشتند.
ما مانديم و تنهايي و فقر و ترس... مادرم با بيچارگي و نداري، ما را بزرگ كرد و به ما ياد داد كه دعا كنيم امام زمان(عج) بيايد تا انتقام امام حسين و يارانش و پدرمان را از دشمنان بگيرد... امّا وقتي بزرگ شديم، دلمان خوش بود به مكاتبه‌اي و پيغامي و اينكه اموالمان را به واسطة نوّاب براي حضرت بفرستيم.
هيچ كس از خودش نپرسيد كه چرا شيعه به اين وضع گرفتار آمده؟ گناهي كه ديگران كردند و خون اهل بيت پيامبر(ص) را به ناحق ريختند، ما و فرزندان ما تاوان آن را پس مي‌دهيم. هيچ كس نپرسيد چرا از ديدار اماممان محروم شده‌ايم؟
ساية نخل بلندتر شده بود و نسيمي توي شاخ و برگش مي‌پيچيد و صورت خيسِ اشك اسحاق را نوازش مي‌كرد؛ امّا دلش آرام نبود. دلش طوفاني طوفاني شده بود. به طرف اتاق رفت. حليمه بلند شد و دنبال او به اتاق رفت و گفت:
آرام باش اسحاق! بي‌قراري تو دردي را دوا نمي‌كند. بگذار سفره را بياورم و چيزي بخور. خيلي از ظهر گذشته است. حتماً گرسنه‌اي.
اسحاق كه حس كرد حليمه مي‌خواهد فضاي روحي او را عوض كند، گفت:
گرسنه نيستم، چيزي نمي‌خواهم. تو با اين حالت نمي‌خواهد براي من كاري بكني. گرسنه شدم، خودم چيزي مي‌خورم.
حليمه با صداي گرفته گفت: من از اینکه سفره و غذا برايت بياورم، طوري نمي‌شوم. اين حال و روز توست كه دارد مرا ديوانه مي‌كند. تو مي‌خواهي چه چيزي را عوض كني؟
اسحاق كنار ديوار اتاق نشست و درمانده گفت: همين كه نمي‌توانم چيزي را عوض كنم، رنج مي‌برم...
حليمه سفره را آورد و پهن كرد و ظرف غذا و نان و آب را روي سفره گذاشت. تو را به هر كس كه دوست داري خودت را اذيّت نكن. بيا يك لقمه غذا بخور. اسحاق به خاطر حال حليمه جلو رفت و تكّه ناني برداشت؛ امّا ميلي به غذا نداشت. حليمه گفت: خدا بزرگ است. نااميدي گناه كبيره است. نبايد از لطف خدا نااميد شد. خواهش مي‌كنم به خاطر من غذا بخور...
اسحاق نگاهش كرد و ياد مادرش افتاد، وقتي كه سر سفرة خالي مي‌نشست و سعي مي‌كرد با تكّه ناني خشك شكم او و برادرش را سير كند؛ امّا جاي خالي پدر هر بار كه دور سفره مي‌نشستند، اشك آنها را در مي‌آورد. صحنة فرو رفتن نيزه در سينة پدر انگار هرگز خيال نداشت از خاطر و دل اسحاق فراموش شود. مادر اشكش را پنهان مي‌كرد و قربان صدقة اسحاق و محمّد مي‌رفت و مي‌گفت: بخور پسرم... بخور محمّد جان. بخور اسحاقم... شما بايد بزرگ شويد. قوي و كارآمد شويد. دلم مي‌خواهد هر دوتان سرباز امام زمان(عج) شويد. در ركاب مولايمان انتقام خون پدرتان را بگيريد...
اسحاق با همة كودكي‌اش مي‌فهميد مادر چطور تلاش مي‌كند، كنار نان خالي براي آن دو غذايي فراهم كند؛ امّا نمي‌تواند و چطور شب‌ها در تاريكي گريه مي‌كند و نمي‌گذارد آنها بفهمند... حليمه كه ديد دست اسحاق در سفره مانده، گفت: چرا نمي‌خوري؟
اسحاق همان‌طور كه خيره به ظرف غذا بود، گفت:
مادرم آرزو داشت روزي يك وعده هم شده كنار نان خشك سفرة خاليمان غذايي باشد؛ امّا... هرگز سير نشديم و هرگز مزّة غذاي گرم را نچشيديم... آنها هرگز نتوانستند روي قبر حسين بن علي(ع) شخم بزنند به قول پدرم حيوانات از آنها با معرفت‌تر بودند؛ امّا پدرم را از ما گرفتند.
حليمه با بغض گفت:
تو كه با يتيمي و درد بزرگ شدي نمي‌خواهي كه با اين حال و روزت كاري كني كه به دست سربازان عبّاسي بيفتي و زبانم لال... اسحاق... من نمي‌خواهم بچّه‌ام عمري مثل تو با خاطرات تلخ پدرش زندگي كند.
اسحاق سر بلند كرد:
امروز همه در تشييع جنازة عليّ بن محمّد همين را مي‌گفتند كه كاري نكنيد خشم سربازان عبّاسي برانگيخته شود.
حليمه گفت:
فكر مي‌كني چرا صاحب الأمر(عج) همه را از زيارت كربلا و كاظمين منع كرد؟ حضرت خوب مي‌دانست آنها از عقده‌اي كه دارند، شيعة زائر و عاشق را به راحتي مي‌كشند... حالا غذايت را بخور...
اسحاق به خاطر حليمه چند لقمه غذا خورد و گفت:
بايد بروم و اين نامه را به دست احمد بن ابراهيم بسپارم تا او از روي آن نسخه‌برداري كرده و فردا به تمام وكلاي حضرت در شهرهاي دور و نزديك بفرستد كه همه از بسته شدن باب نيابت خاصّة حضرت با خبر شوند. آنها بايد حواسشان باشد كه دشمن در پي يافتن سر نخي از اين ارتباط است.
حليمه گفت: حالا كمي استراحت كن بعد برو... اسحاق بلند شد سفره را جمع كرد و ظرف غذا و كوزة آب را هم روي طاقچة اتاق گذاشت و گفت: نه. باید بروم نسخه‌برداري از نامه زمان مي‌برد. حليمه بلند شد و گفت: خبر خوبي كه نيست براي رساندنش عجله كني. اسحاق نگاهي به نامه انداخت و گفت:
مي‌دانم؛ امّا وظيفه است و بايد اطاعت كرد. هر چه زودتر خبر برسد، بهتر است. دوستان مورد اعتماد عليّ بن محمّد امروز مي‌گفتند اين اواخر اوضاع به قدري خطرناك شده بود كه عليّ بن محمّد هم عملاً نمي‌توانست كاري بكند. ديگر به هيچ كس نمي‌شد اعتماد كرد. حكومت عبّاسي كم كم داشت به همه چيز پي مي‌برد و آن وقت معلوم بود كه اين رشتة اتّصال را هم قطع مي‌كند. اخيراً جاسوساني را با پول از طرف حكومت به نزد وكلاي صاحب الأمر(عج) مي‌فرستادند و مي‌گفتند از طرف مردم آمده‌اند تا اين پول را به حضرت برسانند. هر كس اعتماد مي‌كرد و پول را قبول مي‌كرد، فوري او را همان جا دستگير كرده و با خود مي‌بردند. همان زمان نامه‌اي از ناحية مقدّسة حضرت صادر شد كه هيچ كدام از وكلا چيزي از مردم نپذيرند و هر كس هم كه قبلاً چيزي به آنها داده، خودشان را كاملاً بي‌اطّلاع نشان دهند.
حليمه به ديوار تكيه داد و آهي كشيد و گفت: اينها از آل عليّ بن ابي‌‌طالب(ع) چه بدي ديده‌اند كه اين همه اذيّت مي‌كنند؟
اسحاق نامه را داخل جيبش گذاشت و گفت: حسادت و كينه دل‌هاي اینها را پر كرده. تخمي كه در گذشته كاشتند، امروز ما ثمره‌اش را درو مي‌كنيم.
حليمه گفت: اسحاق زود برگرد. اسحاق نگاهش كرد: باشد زود برمي‌گردم. از خانه بيرون رفت. لحظه‌اي سر بلند كرد و نگاهي به آسمان انداخت. آبي بود و بي‌انتها. با خودش انديشيد: بعد از اين چه خواهد شد؟ كوچه پس كوچه‌ها را با استفاده از خلوتي نيم‌روز، به سرعت طيّ كرد و خيلي زود خودش را جلوي خانة احمد بن ابراهيم يافت. پيرمرد با تقوا و پرهيزكاري كه از دوستان پدرش بود و با عليّ بن محمّد سمري هم ارتباطي نزديك و صميمانه داشت.
در كه زد، غلامي در را گشود و سلام كرد. اسحاق جواب سلام او را داد و گفت: به آقايت بگو! اسحاق بن يوسف آمده. غلام رفت و چند لحظه بعد احمد خودش آمد و او را با مهرباني پدرانه‌اي در آغوش گرفت و با هم به اتاق رفتند. احمد به گرمي او را مورد محبّت قرار داد و غلام شربتي خنك و گوارا برايش آورد.
اسحاق بدون مقدّمه نامه را از جيب لباسش در آورد و به دست احمد داد و گفت: گرچه اين نامه حامل خبر خوبي نيست؛ امّا گفتند نسخه‌اي از آن را به دست شما برسانم تا...
احمد نامه را گرفت و گفت:
مي‌دانم پسرم مي‌گويم كاتبم از روي آن چند نسخه تهيه كند تا فردا با اوّلين پيك براي دوستانمان بفرستيم!
اسحاق سر به زير انداخت و گفت: از صبح بارها اين نامه را خوانده‌ام. پيش‌بيني حضرت در مورد روزگاري كه در پيش داريم، مرا بسيار نگران كرده. حضرت فرموده: «دوراني كه دل‌ها را سختي و قساوت فرا مي‌گيرد و زمين از ظلم و ستم پر مي‌شود.»
صدا در گلوي اسحاق شكست. پيرمرد دستي بر شانة او زد و گفت: امروز تازه اوّلين روز اين دوران غيبت طولاني است. معلوم نيست اين دوران چقدر به طول انجامد؛ امّا هر چه باشد، اين پيش‌بيني‌ها مربوط به آخرالزّمان است؛ وقتي كه ديگر قطعاً من و تو نيستيم. اسحاق ناليد: آخرالزّمان؟
پيرمرد آهي كشيد و گفت:
بله. روزگاري كه بردباري و تحمّل، ضعف و ناتواني به حساب مي‌آيد و ستم كردن به زير دست، افتخار. شهادت به دروغ رواج مي‌يابد و تهمت مورد قبول قرار مي‌گيرد و همه دروغگو را تصديق مي‌كنند و خيانتكار مورد اطمينان قرار مي‌گيرد. امانت به خيانتكار سپرده مي‌شود. فتنه‌ها زياد مي‌شود و آسمان و زمين نعمتشان را از مردم دريغ مي‌كنند.
اسحاق بغض كرده و گفت: بس است احمد! بس است.
پيرمرد آهي كشيد و گفت: با اين همه، صاحب ما، ما را به حال خودمان رها نمي‌كند، او ما را تنها نمي‌گذارد.
اسحاق گفت: چه كنم مي‌ترسم از آينده‌اي دور و سخت...
احمد به چشمان پر از اشك اسحاق خيره شد و گفت: نبايد اين‌قدر خودت را تنها حس كني. اگر دوران غيبت كامل هزار سال هم طول بكشد و نسل‌هاي بعد از من و تو هم مولايمان را نبينند، او ما را رها نمي‌كند.
هنوز اسحاق جوابي نداده بود كه صداي در خانه بلند شد. كسي محكم در مي‌زد. احمد به سرعت نامه را پنهان كرد و از جا برخاست:
اين وقت روز چه كسي مي‌تواند باشد؟ اسحاق هم نگران شد. هر دو به طرف در رفتند؛ ولي غلام احمد زودتر به در رسيد و در را گشود. پسر بچّه‌اي پشت در بود. احمد با تعجّب نگاهش كرد: كه هستي؟ چرا اين‌طور در مي‌زني؟
پسرك نفس نفس‌زنان گفت: اسحاق اينجاست؟ اسحاق با تعجّب جلو رفت: چه شده؟ پسرك دست او را گرفت و گفت: بيا. مادرم مرا فرستاد گفت بيايي... قابله را هم خبر كني. مادرم گفت بچّة حليمه دارد به دنيا مي‌آيد.
اسحاق وحشت‌زده نگاهي به احمد انداخت: وقتش نبود. احمد گفت: حالا وقتش شده... برو.
اسحاق دست پسر بچّه را گرفت و با تمام توان به طرف خانه دويد؛ امّا ناگهان ياد قابله افتاد و گفت: تو برو به مادرت بگو مواظب حليمه باشد من با قابله برمي‌گردم. پسرك سري تكان داد و به طرف خانة اسحاق دويد و اسحاق برگشت و راهش را به سمت خانة قابله كج كرد. قلبش از شدّت اضطراب به درد آمده بود.
٭ ٭ ٭
مسجد از جمعيت موج مي‌زد و شيخ مفيد بر فراز منبر درس مي‌داد. با نزديك شدن وقت اذان، شيخ درس را تعطيل كرد و از منبر فرود آمد. محمّد بن اسحاق را ديد كه با سنّ و سال بالايي كه داشت مثل جواني سرزنده به درس او گوش مي‌داد. به طرفش رفت. محمّد به زحمت از جا بلند شد. شيخ مفيد او را در آغوش گرفت و پيشاني نوراني‌اش را بوسيد و گفت: منتظر بودم درس تمام شود. برايت خبري دارم. مي‌دانم كه خوشحال مي‌شوي. تو هم مثل پدرت اسحاق يك عمر انتظار كشيدي. چشمان كم‌فروغ محمّد برقي زد و گفت: خبري از صاحب الأمر(عج) داري؟ شيخ آهسته گفت: بيش از خبر، نامه‌اي دارم.
دل پيرمرد لرزيد: نامه! بعد از اين همه سال؟! شيخ آهسته‌تر گفت: آري نامه. اين اوّلين بار بعد از مرگ محمّد بن علي سمري است كه صاحب الأمر(عج) نامه‌اي نوشته‌اند. محمّد چشمان پر از اشكش را بست و گفت:
ـ خدا! هشتاد سال انتظار زمان كمي نيست... ولي شيخ! مي‌داني كه لايق‌ترين مردم زمانه‌اي، براي اینکه بعد از اين همه سال مولايمان برايت نامه‌اي نوشته‌اند. بخوان... برايم بخوان. چشمان من ديگر سوي خواندن ندارد.
شيخ مفيد نامه را گشود و گفت:
اين نامه به املاي صاحب الأمر(عج) و خطّ يكي از افراد مورد اعتماد نوشته شده. اين نامه را از حوالي حجاز برايم آورده‌اند. حضرت به من دستور داده كه اين نامه را كاملاً از مردم پنهان كنم و فقط از روي آن براي افراد مورد اطمينان بنويسم يا آن را شفاهي بخوانم. فكر كردم تو را هم با خبر كنم. تو از دوستان مورد اعتماد ما هستي و پدرت هم از دوستان ما بود و با محبّت صاحب الأمر(عج) و در حسرت پيغامي از آن حضرت از دنيا رفت. پدربزرگت هم مرد خوبي بود و به دست سربازان متوكّل بر سر قبر حسين بن علي(ع) به شهادت رسيد.
محمّد بن اسحاق با پشت دست چروكيده‌اش اشك چشمانش را پاك كرد و گفت:
پدرم تا لحظة مرگ در حسرت يك خبر سوخت... و من... زنده ماندم تا امروز... بخوان شيخ بخوان...
شيخ مفيد آهسته گفت:
نامه مفصّل است؛ امّا آنچه كه تو را دلشاد مي‌كند اين بخش از آن است:
«ما از رسيدگي و سرپرستي شما كوتاهي و اهمال نكرده و ياد شما را از خاطر نبرده‌ايم كه اگر جز اين بود، دشواري‌ها و مصيبت‌ها بر شما فرود مي‌آمد و دشمنان شما را ريشه‌كن مي‌كردند. تقواي خدا را پيشه كنيد و ما را ياري دهيد تا از فتنه‌اي كه به شما روي آورده، شما را نجات دهيم...»
پيرمرد خم شد تا نامه را كه در دست شيخ بود، ببوسد. شيخ نامه را جلو برد. محمّد آن را بر چشمانش گذاشت و بوسيد و از عمق وجودش گريه كرد... نماز را كه به امامت شيخ مفيد خواند، عصازنان از مسجد بيرون آمد، به زحمت خودش را به قبرستان بغداد رساند. كنار قبر اسحاق و حليمه، پدر و مادرش رسيد. از روز مرگ عليّ بن محمّد، روزي كه او به دنيا آمده بود، هشتاد سال مي‌گذشت. روزي كه پدرش، اسحاق هميشه از آن به تلخي ياد مي‌كرد.
عصايش را تكيه‌گاه قامت خميده‌اش كرد و به زحمت بين دو قبر نشست و دستش را روي قبر پدر گذاشت و گفت:
كاش زنده بودي و آنچه امروز من شنيدم تو هم مي‌شنيدي. سال‌هاي طولاني است كه شيخ مفيد، نه مثل عليّ بن محمّد و حسين بن روح و محمّد بن عثمان و عثمان بن سعيد، امّا حلقة اتّصال مردم با امام عصر(عج) شده است؛ امّا آنچه امروز از او شنيدم تا به حال نشنيده بودم... پدر! از آن روزها كه تو نگران بودي سال‌ها مي‌گذرد... صاحب ما، ما را فراموش نمي‌كند. اگرچه دوری از او سخت مي‌گذرد...
بعد آرام سرش را روي سنگ قبر پدر گذاشت و آنچه از شيخ مفيد شنيده بود، آرام براي پدر زمزمه كرد:
«ما از رسيدگي و سرپرستي شما كوتاهي و اهمال نكرده و ياد شما را از خاطر نبرده‌ايم كه اگر جز اين بود، دشواري‌ها و مصيبت‌ها بر شما فرود مي‌آمد و دشمنان...»
ناگهان صدايي توجّهش را جلب كرد: پدر بزرگ!!
سر بلند كرد و از پشت پردة تار اشك، نوة جوانش اسماعيل را ديد كه به طرفش مي‌دويد: كجايي پدربزرگ؟ همه جا را دنبالت گشتم... داشتم نگران مي‌شدم... مادر گفت حتماً باز دلت هواي قبر پدرت را كرده. جلو رفت و كمك كرد كه محمّد بلند شود. خاك لباس سفيد و بلند او را پاك كرد و گفت: باز هم گريه كرده‌ايد؟ محمّد جوابي نداد. اسماعيل گفت: تمام مسجد را به دنبالتان گشتم. شيخ گفت: اينجا سراغتان را بگيرم. مادر هم همين را گفت. چرا اين‌قدر به اينجا مي‌آييد؟ محمّد به شانة اسماعيل تكيه داد و گفت: پدرم تمام عمرش انتظار كشيد و با انتظار مُرد... امروز برايش خبري آوردم تا خوشحال شود.
اسماعيل خنديد: پدربزرگ!! براي مُرده خبر آورده‌اي؟!
محمّد آرام زمزمه كرد:
«اَللّهُمَّ اِنْ حالَ بَيْني وَ بَيْنَهُ الْمَوْتُ الَّذي جَعَلْتَهُ عَلي عِبادِكَ حَتْماً مَقْضِيّاً، فَاَخْرِجْني مِنْ قَبْري مُؤْتَزِراً كَفَني، شاهِراً سَيْفي، مُجَرِّداً قَناتي، مُلَبِّياً دَعْوَةَ الدَّاعي فِي الْحاضِرِ وَالْبادي؛1
خدایا! اگر بین من و او مرگی که بر بندگانت حتم و قطعی ساختی، حائل شد، کفن پوشیده از قبر مرا بیرون آور، با شمشیر از نیام برکشیده و نیزة برهنه، پاسخگو به دعوت آن دعوت‌کننده، در میان شهرنشین و بادیه نشین.»
اسماعيل محاسن سفيد پدربزرگش را بوسيد و گفت: چقدر شما اين فراز دعاي عهد را دوست داريد!
محمّد با صدايي لرزان گفت: ما كه مي‌ميريم دلمان به همينم خوش است كه صدايمان كنند...
اسماعيل گفت: ولي من دلم نمي‌خواهد بميرم و صدايم كنند. دلم مي‌خواهد زنده باشم و او بيايد...
پيرمرد زمزمه كرد: پس بسيار بگو:
«اَللّهُمَّ اَرِنيِ الطَّلْعَةَ الرَّشيدَةَ، وَالْغُرَّةَ الْحَميدَةَ؛
خداوندا! آن جمال با رشادت و پیشانی ستوده را به من بنمایان!»
پی‌نوشت‌ها:
پانویس‌های این مقاله
- ۱
1. فرازی از دعای عهد.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۲
2. همان.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑