دکتر مبین صالحی (روانشناس)
می‌دانم که بازی کردن با بچّه‌ها خیلی خوب است. می‌دانم چقدر اسلام توصیه کرده به بازی با بچّه‌ها و شک ندارم که طبق گفتة روانشناس‌ها، بازی کردن والدین با کودک تأثیر زیادی، هم در افزایش هوش بچّه‌ها دارد و هم رابطة کودک با پدر و مادر را تقویت می‌کند.
این جملات گفته‌های شکوه‌گونة پدری بود که فرزندی پنج ساله دارد. او ادامه داد:
امّا پسر من می‌گوید: من دور اتاق می‌دوم و شما هم من را دنبال کن. تا اینجا مشکلی نیست. مشکل از جایی شروع می‌شود که دیگر کم می‌آورم. بهش می‌گویم: عزیزم! خسته شدم. دیگر بس است؛ ولی پسرم می‌گوید: باباجون! بازم بدویم. تو را به خدا! من هم با باقیماندة انرژی‌ام می‌دوم؛ امّا دیگر وقتی که از نفس افتادم، می‌نشینم.
اینجاست که شروع می‌کند به اعتراض کردن. می‌گوید: بابا! خیلی بدی! تو اصلاً با من بازی نمی‌کنی.
بعد از شنیدن شکایت پدر، پرسیدم: شما می‌توانی چند دور دنبال پسرت بدوی؟
جواب داد: بیست دور.
در پایان جلسه قرار شد که قبل از شروع بازی، پدر به فرزند خود صریحاً اعلام کند که فقط ۲۰ دور دنبال او می‌دود؛ امّا چرا این کار انجام شود؟ درست است که بازی کردن با کودک بسیار مفید است؛ ولی این را هم باید در نظر گرفت که اگر کودک احساس کند پدر با اكراه با او بازی می‌کند و اگر کودک در پایان بازی حسّ بدی داشته باشد، تأثیراتی که منتظر آن هستیم، اتّفاق نمی‌افتد. دوباره به جمله‌ای که پسر در پایان بازی به پدرش می‌گفت، توجّه کنید:
بابا خیلی بدی! تو اصلاً با من بازی نمی‌کنی. در واقع، کودکان خردسال وقتی با شخصی وارد بازی می‌شوند، انتظار دارند بدون هیچ محدودیتی بازی ادامه پیدا کند؛ بنابراین گفتن این عبارات که دیگر بس است، من خسته شدم، کار دارم و... باعث احساس ناکامی و در نتیجه احساس خشم کودک از والدین می‌شود. نتیجة خشم کودک نیز چیزی نیست، جز پرخاشگری کلامی (دوستت ندارم، خیلی بدی که با من بازی نمی‌کنی و...) و گاهی پرخاشگری جسمانی (زدن، پرت کردن اشیاء، آسیب زدن به وسایل خانه و...).
واقعاً این چه بازی سودمندی است که با این رفتارهای خشن به پایان می‌رسد؟
برای رسیدن به سود واقعی بازی، یعنی افزایش ارتباط مثبت والدین - کودک، چند نکته لازم است:
- روانشناسان معتقدند خداحافظی مهم‌تر از سلام است. از ابتدا تعیین کنید که به چه میزان بازی خواهید کرد. با این کار، کودک ناگهان غافلگیر و عصبی نمی‌شود؛ زیرا شما در او این انتظار را ایجاد کرده‌اید که در زمان خاصّی، بازی تمام خواهد شد. برای این کار بهتر است از ابتدا بدانید چه مقدار (مثلاً چند دور) یا تا چه مدّتی (مثلاً چند دقیقه) بازی خواهید کرد؛
- از بازی با کودک لذّت ببرید. بازی با کودک نباید یک‌طرفه باشد. والدین نیز باید از بازی با کودک لذّت ببرند؛ زیرا تحمّل بیش از حدّ توان، به مرور باعت احساس فرسودگی در والدین می‌شود. نتیجة فرسودگی نیز کناره‌گیری از ادامة بازی است. بنابراین اگر احساس می‌کنید، بیش از ۱۰ دقیقه بازی با کودک باعث احساس رنجشتان می‌شود، زمان بهینه برای شما ۱۰ دقیقه است؛
- جنگ اوّل به از صلح آخر است: از ابتدا دربارة مدّت زمان یا مقدار بازی با کودک به توافق برسید. ممکن است وقتی پیشنهاد ۱۰ دقیقه دادید، کودک اعتراض نموده و بگوید، کم است. اینجا جای چانه‌زنی و انعطاف والدین است. فرض کنید که توافق
بر ۱۲ دقیقه شده، این بسیار بهتر از این است که یک‌طرفه اعلام اتمام بازی کنید و بعد کودک بااصرارو چانه‌زنی، نظر خود را به کرسی بنشاند؛
- لطفاً ایجاد آمادگی کنید: اندکی پیش از پایان بازی، کودک را برای پایان بازی آماده کنید. برای نمونه، اگر بر ۲۰ دور توافق شده باشد، در دور هجدهم بگویید، دو دور دیگر مانده است یا اگر ۱۰ دقیقه قرار گذاشته‌اید، در دقیقة نهم بگویید، یک دقیقة دیگر مانده است. حتماً دلیل این توصیه را می‌دانید!؛
- منتظر اعتراض کودک باشید: در دفعة اوّل یا دوم ممکن است با وجود توافق قبلی، کودک اعتراض کند. اگر کوتاه نیایید، دفعة سوم مطمئن می‌شود که همان خواهد شد که در ابتدا قرار گذاشته‌اید و در نتیجه، اعتراض نخواهد کرد. این توصیه به رشد خودمهارگری کودک کمک می‌کند.
و امّا ادامة داستان...
پدر هفتة بعد، مجدّداً مراجعه کرد.
پدر: آقای دکتر! خیلی ممنون! هفتة خوبی داشتیم. با توصیة شما آرامش را در بازی با او تجربه کردم.
روانشناس: پس موفّق شدید. خب چند دور دویديد؟
پدر: 21 دور.
روانشناس: چرا؟
پدر: هربار که به ۲۰ می‌رسیدیم. پسرم گفت بابا تو را به خدا! فقط یک دور دیگر. خُب من هم می‌پذیرفتم. آخر فرقی بین ۲۰ و ۲۱ که نیست!
روانشناس: ولی شما با هم قرار گذاشته بودید و باید از ابتدا اعلام می‌کردید 20 دور؛ نه ۲۱ دور یا بیشتر.
پدر: چقدر شما سخت‌گیرید! چه اشکالی دارد؟! مگر ۲۰ با 21 چقدر تفاوت دارد؟
روانشناس: از دو جهت گفتة شما صحیح است: اوّل اینکه از نظر علم ریاضی، فاصلة چندانی بین این دو عدد نیست و از طرف دیگر، ظاهراً شما به خواستة خود، یعنی خلاص شدن از اعتراضات کودکتان دست یافته‌اید؛ امّا در اینجا، دو نکتة بسیار مهم وجود دارد:
1. هیچ تفاوتی میان ۲۱ با ۳۱ یا ۱۰۰ وجود ندارد؛ زیرا برای کودک شما مهم این است که حرف، حرف خودش باشد؛ از این‌رو، حتّی با یک دور بیشتر نیز این خواسته ارضا می‌شود. این را در روانشناسی تعویض نقشه می‌گویند؛ یعنی فرزند، حسّ پدرانه پیدا خواهد کرد و این خطرناک است. شما به اندازة کافی به فرزند خود احترام گذاشته‌اید و خواسته‌هایش را شنیده‌اید و با مذاکره با او به توافقی دوطرفه رسیده‌اید. سپس بر اساس آن، قانونی را وضع کرده‌اید. اگر اجازة قانون‌شکنی به فرزند خود بدهيد، ولو با یک دور بیشتر، نقش خود به عنوان پدر، یعنی قانون‌گذار، محترم نشمرده‌اید؛
٢. نباید فقط به زمان حاضر و به مسئلة سادة بازی کردن توجّه داشت. کودک شما بزرگتر خواهد شد و خواسته‌هایش نیز بزرگتر و پیچیدتر می‌شود. آن موقع تفاوت میان ۲۰ و ۲۱ بسیار زیاد و خطرناک خواهد بود. پس بهتر است الآن که کار آسان است و انرژی زیادی نمی‌خواهد، مشکل حل شود تا برداشت فرزندتان از مفهوم پدر و قانون، برداشتی درست باشد. از نظر روانشناسان، نوجوانی کودک در همین ۳ تا ۶ سالگی شکل می‌گیرد. پس اگر نگران نوجوانی فرزندتان هستید، الآن نگرانش باشید، نگران الآنش نباشيد!
پانویس‌های این مقاله
- •
منبع: نشریة «خانة خوبان»
بازگشت به ابتدای مقاله ↑