قتل ازطريق خمیردندان

رونن برگمن،ترجمه : هادی عبادی

دی ماه 1398 کتاب «برخیز و اوّل تو بکش: تاریخ پنهان ترورهای سازمان‌یافتة اسرائیل»، نوشتة رونِن برگمن، ترجمة هادی عبادی از انتشارات صمدیه به دستمان رسید. در همان نگاه اوّل می‌شد فهمید که زحمت بسیاری برای این کتاب 841 صفحه‌ای کشیده شده است؛ در حالی که ناشر محترم تنها توانسته از آن 100 نسخه به صورت دیجیتال، با توجّه به شرایط و وضعیت کنونی صنعت نشر چاپ کند. صمیمانه برای دست‌اندرکاران تولید کتاب آرزوی تأیید و توفیق الهی داریم.

پس از بررسی‌های دقیق‌تر، تحریریة موعود به این نتیجه رسید که فرازهایی از کتاب را به صورت مسلسل برای مجلّه انتخاب کند تا به این ترتیب، در پخش و انتشار مطالب تکان‌دهندة آن سهمی داشته باشد.

خوانندگان محترم را به مطالعة این مطالب دعوت می‌کنیم؛ به مصداق این آیة شریفه: «فَاعْتَبِرُوا يَا أُولِي الْأَبْصَارِ.»٭

ماه می سال ۱۹۷۷م.، «حزب کارگر» رژیم اسرائیل که از زمان تأسیس این دولت غاصب در سال ۱۹۴۸م. حکمرانی می‌کرد، برای اوّلین بار انتخابات سراسری را واگذار کرد.

«حزب لیکود»،1 حزبی دست راستی و ملّی‌گرا به رهبری مناخیم بگین، فرماندة سابق «ایرگن»، جنبش زیرزمینی ضدّ «بریتانیا»، در این انتخابات پیروز شد.

ترکیبی از عوامل مختلف، به احساس تبعیض و حقارت یهودیان مهاجر از عملکرد کشورهای عربی، آشکار شدن فساد در حزب کارگر، نتایج جنگ «یوم کیپور» و توانایی کاریزماتیک مناخیم بگین در جهت استفاده از این عوامل و ایجاد جریانی پوپولیستی، منجر به رویدادی شد که هم اسرائیلی‌ها و هم ناظران خارجی را متعجّب کرد.

بگین از نگاه رهبران خارجی و مقامات ارشد داخلی، سیاست‌مداری افراطی و جنگ طلب شناخته می‌شد. بعضی از سران ارتش و سازمان‌های جاسوسی اسرائیل متقاعد شده بودند به زودی هواداران دولت جدید، جایگزین آنها می‌شوند.

اقدامات اوّلیة بگین به عنوان نخست‌وزیر، همة افراد داخلی و خارجی را شگفت‌زده کرد. او در ملاقاتی شگفت انگیز در سال ۱۹۷۸م. در «کمپ دیوید»، با جیمی کارتر و انور سادات، رؤسای جمهور «آمریکا» و «مصر» موافقت کرد که شرط نهایی خروج نیروهای اسرائیلی از «شبه جزیرة سینا» را در توافق صلح پذیرد. اسرائیل این منطقه را در زمان غلبه بر نیروهای نظامی مصر در سال ۱۹۶۷م. به تصرّف خود در آورده بود. عقب‌نشینی ارتش، انصراف از مناطق نفتی و امکانات توریستی، به شدّت با مخالفت جناح راست رژیم جعلی اسرائیل مواجه شد؛ امّا بگین با به خطر انداختن جایگاه سیاسی خود، حزب خود را وادار به پذیرش این موضوع کرد. او اتّحاد امنیتی با ایالات متّحده را نیز به شدّت تقویت نمود و از اقتدار گستردة «دیوان عالی اسرائیل» حمایت کرد.

بگین در سیاست داخلی پاکسازی نکرد. در واقع، او حتّی از دو نفر از کسانی که ارتباطات شدیدی با حزب کارگر داشتند، یعنی آورام آهیتو، رئيس «شین بت» و ییتژاک هوفی،2 رئیس «موساد» درخواست کرد تا در مناصب خود باقی بمانند. هوفی گفت: این امر برای ما خیلی عجیب بود. حزب کارگر در مورد مسائل نظامی و امنیتی بسیار عمل‌گرایانه رفتار می‌کرد؛ امّا ارتش برای بگین، امری مقدّس بود.

این اقدام بگین به این معنی بود که او به ارتش و سازمان‌های اطّلاعاتی، اختیار تام داده بود. وقتی او به عنوان رهبر حزب مخالف در مجلس فعّال بود، دسترسی بسیار محدودی به سازمان‌های اطّلاعاتی داشت؛ امّا وقتی در معرض واقعیت‌های اساسی قرار گرفت، در بهترین حالت، نگاهی سطحی به این مسائل داشت. ناهوم أدمونی، معاون موساد در این زمینه، گفت: گویی او در هشتاد هزار پایی ما پرواز می‌کند.

بگین بدون چون و چرا تمام اوراق قرمز مربوط به دستور کشتن اهداف را که موساد به او ارائه می‌کرد، امضا می‌کرد. نخست‌وزیر، حتّی در مورد رويّة عملیاتی استاندارد مبنی بر داشتن نسخة کپی ملاقات‌ها با رئیس موساد، جهت تأیید عملیات خرابکاری یا قتل هدفمند، اصراری نداشت. این امر هوفي را متعجّب کرد. او گفت: رابین قبل از تأیید چنین موضوعاتی، آنها را به نوعی در کابینة داخلی مورد مشورت قرار می‌داد؛ امّا بگین این عملیات را رو در رو، بدون حضور تندنویس و مشاور نظامی امضا می‌کرد. به او توصیه کردم وجود چنین مسائلی، مهم و ضروری است.

تنها نکتة عدم توافق میان بگین و رؤسای سازمان‌های اطّلاعاتی در مورد یکی از اولویت‌ها بود. او در اوّلین ملاقات با هوفی، از او خواست تا موساد، کمپین بزرگ قتل هدفمند را در مورد جنایتکاران جنگی نازی آغاز کند. هوفی گفت: به او گفتم،

امروزه موساد مأموریت‌های دیگری در پیش دارد که امنیت اسرائیل را در زمان حال و آینده تضمین کند. من به امروز و فردا اولویت می‌دهم، تا دیروز. او متوجّه این امر شد؛ امّا از این ایده استقبال نکرد... در نهایت، تصمیم گرفتیم در مورد هدف، جوزف منگله3 تمرکز کنیم؛ امّا بگین فردی بسیار احساساتی بود و ناامید شد. اگر چه بگین نیز متوجّه منظور هوف شد.

اشلومو ناکدیمون،4 روزنامه‌نگار اسرائیلی نزدیک به بگین که در زمان نخست‌وزیری او مشاور رسانه‌ای بگین بود، در این‌باره گفته است: برخلاف بقیّة اسرائیلی‌ها که هولوکاست را فاجعه‌ای می‌دانستند که فقط یک‌بار در تاریخ رخ داده، بگین با تمام وجود اعتقاد داشت درسی که از هولوکاست می‌توان گرفت، این است که یهودیان باید در کشور خود، از خود دفاع کنند تا مانع از تهدید دیگری برای حیات خود شوند.

بگین، عرفات را با هیتلر یکسان می‌پنداشت و معتقد بود سوگند فلسطینی‌ها برای نابودی دولت یهود، چیزی کمتر از آراء هیتلر در «نبرد من» نیست. او در نطقی آتشین در «کنست» در ۹ ژوئیة ۱۹۷۹م. با حمله به ویلی برانت و برونو کریسکی، صدراعظم‌های «آلمان غربی» و «اتریش»، به علّت ارتباط با یاسر عرفات، چنین گفت:

ما یهودیان و صهیونیست‌ها با توجّه به تجربیات خود، راهی را که رهبران اروپا و جهان در دهة سی میلادی طی کردند، نخواهیم پیمود. ما کتاب «نبرد من» را جدّی خواهیم گرفت و اقدامی را انجام خواهیم داد تا مانع تحقّق وحشت شویم... وحشتی که توسط عرفات تکمیل خواهد شد؛ رهبر سازمانی مطرود که مثل آن از زمان نازی‌ها تا کنون وجود نداشته است.

از سال ۱۹۷۴م. همان‌طور که حملات در اروپا به تدریج کم می‌شد، عرفات تأکید خاصّی بر تلاش‌های دیپلماتیک در عرصة بین‌الملل داشت تا «ساف» از لحاظ دیپلماتیک به رسمیت شناخته شود و خود را به عنوان فردی که آمادة مذاکره با اسرائیلی‌هاست، به جهانیان معرفی کند. با وجود اعتراضات پر سر و صدای اسرائیلی‌ها، مأموریت‌های دیپلماتیک رسمی و آشکار ساف در سراسر جهان، از جمله اروپا، گسترش یافت. در اوج این کمپین، عرفات در نوامبر ۱۹۷۴م. در «مجمع عمومی سازمان ملل» حاضر شد و سخنرانی نسبتاً معتدلی ایراد کرد.

همچنین تلاش‌های عرفات برای ظاهر شدن به عنوان حامی راه‌حلّی سیاسی برای کشمکش اسرائیل و «فلسطین»، باعث گرم شدن روابط میان ساف و ایالات متّحده شد. اطّلاعات اسرائیل به شدّت نگران نزدیکی بالقوّه میان متّحد اصلی و دشمن اساسی خود بود. گزارشی که دسامبر ۱۹۷۴م. از طرف «آمان» برای رابین، نخست‌وزیر وقت تهیّه شده بود، این نکته را هشدار داده بود که: آمریکا مایل است بیشترین تأثیر را بر ساف بگذارد تا این سازمان همچنان سنگر انحصاری «شوروی» نباشد. این گزارش در مورد هنری کیسینجر، وزیر امور خارجة آمریکا که هوادار اسرائیل در نظر گرفته می‌شد، به این موضوع اشاره کرده بود که: در سخنان او انکار کامل ساف را ندیده‌ایم.

سازمان‌های اطّلاعاتی اسرائیل در مورد دیپلماسی ساف متقاعد شده بود. از نظر آمان، این تلاش دیپلماتیک چیزی بیش از طرح اوّلیة یک استراتژی برای نابودی اسرائیل نبود. در حالی‌که عرفات سعی می‌کرد دیپلمات‌های آمریکایی را متقاعد کند و در سازمان ملل سخنرانی می‌کرد، افراد او، حمله به شهروندان اسرائیلی را ادامه می‌دادند. سرلشکر آموس گیلاد،5 چهره‌ای مهم در اطّلاعات ارتش در این مورد گفت:

عرفات بر عکس ظاهرش نابغه بود. او برای حملات، دو معاون داشت: ابوجهاد و ابواياد؛ امّا به جز یک حمله، نمی‌توانید ارتباط مستقیمی با عرفات پیدا کنید. در اصل، ابوجهاد دستور حملات را می‌داد و او مسئولیت باقی امور را بر عهده داشت. عرفات نمی‌خواست در گزارش‌ها از او یادی شود، در جلسات برنامه‌ریزی شرکت نمی‌کرد و عملیات را تأیید نمی‌نمود.

بحث در مورد اینکه عرفات گزینة مناسبی برای ترور است، میان موساد و آمان

بالا گرفت. سرتیپ پیگال پرسر،6 رئیس وقت بخش آمان که اهداف ترور را بررسی می‌کرد، به شدّت از این ایده دفاع می‌کرد که عرفات باید در رأس لیست ترور باشد: او دستش به خون یهودیان آلوده است. او به افرادش دستور می‌دهد حملات را ادامه دهند. باید هر کاری انجام دهیم تا از شرّ او خلاص شویم.

شیمشون ییتژاکی رئیس بخش ضدّ ترور موساد با این عقیده مخالف بود: بعد از سخنرانی عرفات در سازمان ملل، او به چهره‌ای سیاسی تبدیل شده است. او سر مار است؛ امّا جهان به او مشروعیت بخشیده و کشتن او، مسئله‌ای غامض و غیرضروری برای اسرائیل ایجاد می‌کند.

در نهایت، نظر دوم پذیرفته شد. این امر به این معنی بود که نام عرفات از رأس ليست ترور کنار رفت و حدّاد جای او را گرفت.

هجده ماه پس از حملة «انتبه»، حدّاد در «بغداد» و «بیروت» در امنیت زندگی می‌کرد. موساد از به کار بردن اسلحة گرم در پایتخت‌های عربی در بغداد، «دمشق» و بیروت نگران بود؛ زیرا خطر دستگیری بسیار زیاد بود. موساد به دنبال روش‌های مرگ خاموش بود؛ مرگ‌هایی همچون فوت ناشی از بیماری یا تصادف اتومبیل که اثری از موساد به جا نگذارد و مرگ، طبیعی یا تصادفی به نظر آید. در چنین مواردی اگر به کسی نیز مظنون شوند، قاتل یا قاتلان، بسیار از صحنة قتل فاصله گرفته بودند؛ در حالی که هنگام استفاده از سلاح گرم، واضح است که قاتلان همچنان در همان حوالی صحنة جنایت حضور داشتند.

موساد تصمیم گرفت از نفوذی خود در سازمان حدّاد بهره گیرد و حذف او را به «واحد اتّصال» بسپارد. قتل با استفاده از سم، بر عهدة ایتزاون (عامل نفوذی) گذاشته شد که دسترسی زیادی به خانه و دفتر حدّاد داشت.

دهم ژانویة ۱۹۷۸م.، ایتزاون خمیردندان حدّاد را با محفظة یکسانی که حاوی سمّ کشنده بود، عوض کرد. این سم، پس از تلاش زیاد در مؤسّسة اسرائیلی «تحقیقات بیولوژیک» در «نِس زیونا» در جنوب شرقی «تل آویو» تهیّه شده بود. این مؤسّسه یکی از اماکنی است که بیشترین حفاظت از آن صورت می‌گیرد. این مؤسّسه در سال ۱۹۵۲م. تأسیس شد و همچنان به عنوان عامل جنگ‌های تدافعی و تهاجمی بیولوژیک در اسرائیل فعّالیت می‌کند. هر بار که حدّاد دندان‌های خود را می‌شست، بخشی از سم به غشاء مخاطی او نفوذ می‌کرد و وارد جریان خون بدن او می‌شد. وقتی این تجمّع تدریجی به میزان بحرانی می‌رسید، او را می‌کشت.

حدّاد احساس بیماری کرد و در یکی از بیمارستان‌های دولتی «عراق» بستری شد. او به دکترها گفت از اواسط ژانویه، پس از صرف غذا ،دچار گرفتگی و درد در ناحیة شکم می‌شده است. میل او به غذا کاهش یافته و بیش از بیست و پنج پوند وزن کم کرده بود.

دکترها ابتدا تشخیص ورم کبد دادند. سپس احتمال دادند او به سرماخوردگی بسیار بدی مبتلا شده است و برای او آنتی بیوتیک قوی تجویز کردند؛ امّا شرایط او بهتر نشد. موهای او شروع به ریزش کرد و تب او بالا رفت. دکترهای بیمارستان بغداد گیج شده بودند. آنها به این امر مظنون شدند که شاید حدّاد مسموم شده باشد. عرفات به یکی از دستیاران خود دستور داد تا با «استاسی»،7 سرویس مخفی آلمان شرقی ارتباط برقرار کند و از آنها کمک بگیرد. استاسی در دهة ۷۰ میلادی برای سازمان‌های فلسطینی، پاسپورت، اطّلاعات، مخفیگاه و اسلحه فراهم کرده بود. اریک هانکر،8 رهبر آلمان شرقی و دیگران در آن کشور، عرفات را همچون فیدل کاسترو، به عنوان انقلابی واقعی قبول داشتند و آمادة کمک به او بودند.

نوزده مارس ۱۹۷۸م.، حدّاد به سمت بیمارستان «ریگرانگسکران کنهاوس»9 در «برلین شرقی» پرواز کرد. این بیمارستان سطح بالا، به اعضای سازمان‌های اطّلاعاتی و امنیتی سرویس می‌داد. افراد حدّاد وسایل شخصی او را در کیفی قرار داده بودند که محفظة خمیردندان کشنده نیز در میان آنها قرار داشت.

اطّلاعاتی که پس از پرواز حدّاد به برلین، به موساد رسیده بود، رضایت‌بخش بود. گزارشی که در جلسة فرماندهی واحد اتّصال قرائت شد، چنین بود: حدّاد قطعاً زمانی که به آلمان برسد، خواهد مرد. کارشناسان مؤسّسة بیولوژیک می‌گویند او همچون مردة متحرّک است و قدم‌های آخر را برمی‌دارد.

این وضعیت را مأموری با نام مستعار احمد دو کلی تأیید کرد. حدّاد چهل و یک ساله، با یک متر و ۵۳ سانتی متر قد بود. حدّاد واقعاً در شرایط بدی قرار داشت؛ خونریزی شدید در بسیاری از نقاط بدن، شامل خونریزی زیر پوستی اطراف قلب، در ریشة زبان، از لوزتین، از غشاء شش، از جمجمه و حجم زیادی از خون در ادرار. با وجود اینکه او را به عنوان بیماری خاص درمان می‌کردند، شرایط او بدتر می‌شد. پزشکان ارتش و بهترین دکترهای آلمان شرقی، برایش هر آزمایش ممکنی را انجام دادند: خون، ادرار، مغز استخوان و اشعة ایکس. آنها اعتقاد داشتند او مسموم شده است؛ یا با سمّ مخصوص از بین بردن جوندگان یا با فلزّات سنگین؛ احتمالاً تاليوم؛ امّا نتوانستند هیچ نوع شواهد فیزیکی پیدا کنند. طبق اطّلاعاتی که از مأموری در آلمان شرقی به اسرائیل می‌رسید، فریادهای حدّاد در بیمارستان می‌پیچید و پزشکان مجبور بودند به او مسکن‌های قوی بدهند.

حدّاد ۲۹ مارس، ده روز پس از اینکه وارد بیمارستان برلين شرقی شد، درگذشت. اندکی بعد از آن، اریک میلکه، رئیس استاسی گزارش کاملی شامل نتایج کالبد شکافی از طرف پروفسور اوتو پرو کاپ دریافت کرد. پروکاپ استاد «دانشگاه هامبولت» در برلین شرقی و یکی از اساتید پیشرو در حوزة پزشکی قانونی در سطح جهان بود. او نوشت علّت مرگ، خونریزی مغزی و ذات‌الرّیه است. با توجّه به نشانه‌ها و فرد مورد بحث، می‌توان این ظنّ را مطرح کرد که کسی او را به قتل رسانده است؛ امّا او پذیرفت که هیچ ایده‌ای نداشت که چه چیزی حدّاد را کشته است.

حدّاد در زمان مرگش، رهبری سازمانی کاملاً مجزّا از «سازمان حبش» را بر عهده داشت. حبش به شدّت از مرگ دوست خود متأثّر بود و شک نداشت اسرائیل در پس این رویداد قرار دارد.

موساد و رهبران ارتش اسرائیل به شدّت از نتیجة عملیات خوشحال بودند؛ یکی از قوی‌ترین و کارآمدترین دشمنان اسرائیل از میان برداشته شده بود. موضوع مهمّ دیگر اینکه، پنج سال پس از رسوایی لیلهمر، موساد به رویّة قتل‌های هدفمند برگشته و این کار را به طرز پیچیده‌ای نیز انجام داده بود. شاید این نخستین‌باری بود که عبارت امضای خفیف، برای شرح قتل‌هایی در موساد که مرگ در آنها طبیعی یا اتّفاقی به نظر می‌رسید، استفاده شده است.

شیمشون ییتژاکی گفت: وقتی شنیدم حدّاد مرده است، خیلی خوشحال شدم؛ چون اسرائیل هیچگاه مسئولیت کشتن او را به عهده نگرفت. او اضافه کرد: این سخنان مرا به عنوان تأیید درگیری در این موضوع در نظر بگیرید. هر کس دستش به خون یهودیان آلوده باشد، محکوم به مرگ است. اتّفاقاً با مرگ حدّاد، سازمان او نیز وجود نخواهد داشت. هم‌اکنون سازمان او جدا از حدّاد فعّالیت می‌کند و در این سازمان، معاونان او، انشعاب ایجاد خواهند کرد. این انشعابات تا آنجا ادامه پیدا خواهد کرد که دیگر چیزی از این سازمان باقی نخواهد ماند.

پی‌نوشت‌ها: