محمّدحسین شیخ شعاعی
دارایی‌ها و تصمیم‌های مالی و اقتصادی شما باید بخشی از اسرار شما باشند. امام صادق(ع) به یکی از اصحاب خود فرمودند:
«دارایی خود را برای دیگران نمایان نساز که آنان اگر ضرری به تو نرسانند، نفعی هم نخواهند داشت.»1
این سخن، حقیقتی را بیان می‌کند که خیلی از افراد برای رسیدن به آن، تجربه‌های ناخوشایندی را از سر گذرانده‌اند؛ حتّی دولت‌ها که معمولاً از شفّافیت مالی سخن می‌گویند، همة ذخایر، دارایی‌ها و برنامه‌های خود را فاش نمی‌کنند! این پنهان‌کاری نه فقط نسبت به دشمنان، بلکه نسبت به برخی از دوستان نیز لازم است.
برای هر دسته از اسرار شما، عدّه‌ای محرم و عدّه‌ای دیگر نامحرمند. تشخیص دقیق اینکه برای چه حرفی، چه کسانی محرمند و چه کسانی نیستند، یکی از مهارت‌هایی است که باید داشته باشید؛ چه بسا دوستان دوری که از برخی نزدیکان شما شایستگی بیشتری برای شنیدن درددل‌های مالی دارند. بنابراین برای اسرار زندگی مالی‌تان، حلقه‌هایی را طرّاحی کنید و حلقة نزدیک خود را به کسانی اختصاص دهید که برای این کار شایسته‌اند، راز نگه دارند، بلندطبع و چشم و دل سیرند، دلسوزی‌شان برای شما ثابت شده است، عاقل و صبورند و... .
زندگی اقتصادی شما باید به اندازه‌ای و پیش کسانی برملا باشد که ضرورت دارد؛ مثلاً ممکن است بخواهید مالکیت یکی از دارایی‌های خود را به فردی از افراد خانواده منتقل کنید. اگر تصمیم خود را برای این کار گرفته‌اید و قصد مشورت با کسی را ندارید، هیچ کس جز اعضای خانوادة خودتان برای با خبر شدن از آن محرم نیستند؛ حتّی گاهی لازم است همین تصمیم را از اعضای خانواده یا برخی از آنها نیز پوشیده نگه دارید.
نگفتن همه چیز، معنایش دروغ‌گویی نیست؛ بلکه مدیریت حقیقت برای کنترل اوضاع است. بنابراین وارد گفت‌وگویی نشوید که ناچار شوید اسرارتان را بازگو کنید. اگر نمی‌خواهید چنین گفت‌وگویی بین شما و غریبه‌ای شکل بگیرد، باید از همان ابتدا هوشیار باشید. قبل از هر چیز، شما هم نباید نسبت به زندگی دیگران کنجکاوی کنید. اگر با سؤال‌هایی مواجه شدید که نمی‌خواهید پاسخ بدهید، محترمانه و زیرکانه از «پیچاندن» استفاده کنید؛ مثلاً موضوع صحبت را عوض کنید. ممکن است با کسانی مواجه شوید که برای با خبر شدن از جزئیات زندگی شما، مهارت و تجربة زیادی دارند و به اصطلاح، در این کار حرفه‌ای‌اند؛ آنها شگردهای خاصّ خودشان را دارند و مثلاً از شرح زندگی خودشان شروع می‌کنند تا آرام آرام شما را وارد بده بستان اطّلاعات کنند.
تحوّلات مثبت و موفّقیت‌های مالی و شغلی شما، بدون شک، بسیاری از بستگان و نزدیکان شما را خوشحال می‌کند؛ همان کسانی که شکست و ناکامی‌تان نگرانشان می‌سازد؛ امّا در افشای این اتّفاقات مثبت شخصی، حساب‌شده رفتار کنید. عجله نکنید و بیش از اندازه، خوش‌بین نباشید. اگر حقوق یا رونق کسب و کارتان افزایش یافته است، ناگهان الگوهای مصرف خود را، به ویژه در موارد علنی، تغییر ندهید و اجازه دهید این بهبود به تدریج، خود را نشان دهد.
بد نیست اشاره‌ای هم به برخی موارد نادر داشته باشیم؛ مثلاً وقتی با رزق و روزی غیرمنتظره‌ای روبه‌رو می‌شوید که افراد زیادی هم از آن باخبر می‌شوند! در این صورت ممکن است در معرض سوءتفاهم‌ها، پیشنهادهای وسوسه‌کننده، مشاوره‌های خیرخواهانة فراوان و گاهی هم توقّعات گوناگون قرار بگیرید. بدترین واکنش شما، دستپاچگی و تصمیم‌های عجولانه است. بدون آنکه نگران واکنش‌ها و قضاوت‌های دیگران باشید، بی سر و صدا کاری را که درست است، انجام دهید و در آخر، مراقب باشید برای حفظ اسرارتان، دچار مخفی‌کاری بیش از اندازه نشوید؛ به خصوص وقتی باعث حسّاسیت اطرافیان و کنجکاوی آنها می‌شوید، از سخت‌گیری بپرهیزید و البتّه هرگز برای آنچه برخلاف میل شما آشکار شده است، آشفته نشوید.
با آگاهی خرید کنید
شخصی از حضرت رسول(ص) خواست که ایشان از بازار، شتری برای او خریداری فرمایند و چون حضرت، عذر آوردند که زیاد اهل بازار رفتن و خرید از بازار نیستند، درخواست راهنمایی کرد.
ایشان هم قیمت انواع شتر را به او گفتند و او با اطّلاعاتی که دریافت کرد، به بازار رفت و راضی از خریدی که انجام داده بود، برگشت.2
در این حکایت ساده و کوتاه، نکات جالبی وجود دارد؛ مثلاً اینکه رسول خدا(ص) با اینکه قصد خرید نداشتند، کمابیش از قیمت‌ها با خبر بودند؛ امّا گذشته از این، رفتار مرد را هم باید تحسین و به آن فکر کرد. او ترجیح می‌داد کسی برایش خرید کند که اطّلاعات کافی در این‌باره داشته باشد و این نکتة مهمّی است. بعد از آن هم که جواب منفی شنید، زیرکی به خرج داد و نگذاشت که لااقل از مشاورة یک فرد «خبره» محروم بماند. پیامبر(ص) هم از انتقال دانش خود به دیگران دریغ نفرمودند. از همة این نکته‌ها یک جملة کلیدی را می‌توان بیرون کشید: از اطّلاعات اقتصادی غافل نشوید.
لازم نیست و نباید بخش زیادی از ساعت‌های عمر خود را در کسب اطّلاعاتی دربارة قیمت کالا و خدمات مختلف صرف کنیم؛ امّا برای آنکه خرید موفّقی انجام دهیم یا گاهی دیگران را در این‌باره کمک کنیم و احتمال ضرر را به حدّاقل برسانیم، ناچاریم از بازار و قیمت‌ها خبر داشته باشیم. سعی کنید بدون اطّلاع از وضعیت بازار و مقایسة قیمت‌ها خرید نکنید. حتّی اگر به دلایلی ناچارید از جایی خرید کنید و حقّ انتخاب ندارید، این کار را با آگاهی انجام دهید؛ یعنی از قیمت سایر فروشنده‌ها نیز مطّلع باشید.
شاید بپرسید وقتی مجبوریم کالایی را از مکان مشخّصی بخریم، چه فایده‌ای دارد که دربارة قیمت آن پرس‌وجو کنیم؟ فایده‌اش این است که لااقل چشم و گوش بسته خرید نکرده‌اید!
گستردگی و تنوّع کالاهای مورد نیاز و پیچیدگی‌های بازار، باعث می‌شود که ما معمولاً به مشاوره‌های قیمت نیاز داشته باشیم؛ خصوصاً در مواردی که جزو خریدهای پرتکرار نیستند و گاهی در تمام عمر، یکی دو بار ضرورت پیدا می‌کنند؛ مثلاً خرید خانه. این موارد، جای مناسبی برای کسب تجربة مستقیم نیستند. بدون آنکه بخواهیم وسواس به خرج بدهیم و بدبینانه احساس خطر کنیم، باید مراقب فروشنده‌هایی باشیم که به دنبال نوع خاصّی از مشتری هستند؛ مشتری‌هایی که ناگهان شیفتة کالای آنها می‌شوند یا به اندازة کافی صبر و حوصله ندارند یا آن‌قدر ساده‌اند که اصلاً حدس نمی‌زنند که چه کلاهی دارد سرشان می‌رود!
اگر شغل شما با خرید و فروش در ارتباط است، چه این کار را به عنوان تجارت انجام می‌دهید یا یک مسئولیت اداری، دانستن وضعیت بازار یک امتیاز فوق العادّه محسوب می‌شود و نباید از آن غافل شوید. به روز باشید؛ حتّی اگر احتمال خطا در اطّلاعات شما و حدس‌هایی که می‌زنید، وجود داشته باشد. احساس با خبر بودن، به شما اعتماد به نفس، آرامش و قدرت خطرپذیری و تصمیم‌گیری می‌بخشد.
راستی، این را هم به روایتی که در ابتدا خواندیم، بیفزایید؛ مردی که قصد خرید شتر داشت، وقتی که از بازار برگشت، به عنوان تشکّر و با اصرار زیاد، هدیه‌ای را به پیامبر(ص) تقدیم نمود. شاید لازم است ما هم در بعضی موارد، چنین آدابی را رعایت کنیم.
پی نوشت‌ها:
پانویس‌های این مقاله
- ۱
١. «الكافي»، ج۱۰، ص۵۱۳.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۲