پروندة ویژه:شهید شیخ احمد کافی

محمد بحرینی

در مصاحبه مجلّة «موعود» با حسن کافی، برادر شهید حاج احمد کافی، مطرح شد:

امام خمینی(ره) به من گفتند:

قدر حاج احمد کافی در آینده مشخّص می‌شود!

آیت‌الله مرعشی نجفی(ره) نیز گفتند:

در تاریخ به یاد ندارم کسی، مثل مرحوم کافی نام حضرت ولیّ‌عصر(عج) را زنده کرده باشد.

• از سوانح زندگی و تاریخچة زندگی شهید شیخ احمد کافی برایمان بفرمایید.

مرحوم اخوی سال 1315ه‍ .ش. در «مشهد», به دنیا آمد. در 5-6 سالگی کلاس قرآن را در «مشهد» می‌گذراند. مرحوم پدربزرگ ما، مرحوم آیت‌الله حاج میرزا احمد کافی، از علمای «یزد» بودند. جدّ ما یزدی هستند و ما اهل یزد هستیم؛ البتّه من خودم مشهدی هستم. درس «جامع‌المقدّمات» را نزد ایشان خواند و چون صدا و حافظة خوبی داشت، اشعار را مرحوم جدّمان به ایشان می‌دادند.

سرگذشت اینکه چطور ما مشهدی شدیم، خیلی جالب است. مرحوم پدربزرگمان از علمای یزد بود و مرحوم شهید صدوقی از شاگردان پدربزرگ ما در یزد بود. ایشان با وسایل آن روز، برای زیارت به مشهد می‌آیند و انواع بیماری هم زیاد بود و از نظر پزشکی و علمی, آن زمان «ایران» عقب بود. پدربزرگ ما تراخم چشم می‌گیرد و در مشهد نابینا می‌شود. 7-8 ماه می‌گذرد، می‌بینند خوب نمی‌شود. خانواده‌شان از یزد نامه می‌نویسند که بلند شوید، بیایید. ایشان خدمت حضرت می‌روند و می‌گویند:

یا علیّ بن موسی‌الرّضا! کورها پیش شما شفا می‌گیرند. من چشم داشتم به اینجا آمدم. اگر چشمم را شفا بدهید، دیگر به یزد نمی‌روم و مشهد می‌مانم.

ایشان همان شب شفا می‌گیرند. مرحوم پدربزرگم 82 سال عمر کردند و تا آخر عمرشان عینک هم نزدند. بعد از اینکه شفا گرفتند، نامه می‌نویسند برای یزد که قضیه از این قرار است و بلند شوید و به اینجا بیایید و ما هم مشهدی شدیم.

حاج احمد آقا هم تا سنّ 17 سالگی در مشهد در مدرسة «نوّاب» و زیر نظر پدربزرگ ما تحصیل علم می‌کرد. در 17 سالگی پدربزرگمان توصیه می‌کند که به «نجف» برود و ایشان به نجف رفت. خوش‌وقتانه مرحوم شهید مدنی و مرحوم آیت‌الله شیخ حسین راستی استاد ایشان می‌شوند. خیلی هم موفّق بودند. من 7-8 ساله بودم که به نجف رفتم و از نزدیک آنجا را دیدم. ایشان حدود پنج سال در نجف درس خواند و خیلی خوب پیشرفت کرد. مرحوم شهید مدنی به ایشان تکلیف کرده بود که شب‌های جمعه‌ به «کربلا» برود و در صحن امام حسین(ع) «کمیل» بخواند. ایشان هم می‌رفت و با صدای غرّایشان، بدون بلندگو کمیل را در جمع ایرانی‌ها و عرب‌ها می‌خواند و ذکر مصیبت می‌گفت و بعد به نجف برمی‌گشت.

حدود چهار سال، ایشان هر شب جمعه کربلا بود. در ایّام زیارت امام حسین(ع) طلبه‌ها در خدمت شهید مدنی و آیت‌الله راستی، پیاده از کنار «فرات» به کربلا می‌رفتند. بعد از تقریباً پنج سال که نجف بود، شهید مدنی به ایشان تکلیف می‌کنند که الآن وقتش است به ایران و به «قم» بروید، درستان را آنجا ادامه دهید و وقت منبر، منبر بروید و جوانان را جمع کنید که وقت ترویج و تبلیغ است.

ایشان به قم می‌آیند. چند سالی قم بودند. بعد به مشهد می‌آیند و با صبیّة آیت‌الله حاج حسین شاهرودی وصلت می‌کنند. میدان شاه قدیم، مسجد و منزلشان بود. الآن هم در حرم دفن هستند. در مشهد منزلی داشتند که ما با هم آنجا می‌نشستیم. من و مرحوم پدر و مادرم و اخوی‌ام با هم در یک خانة نسبتاً بزرگی می‌نشستیم.

یک روز سحر دیدم، درب خانه را می‌زنند. بلند شدم درب را باز کردم. دیدم سرهنگ حسینی است. از همسایگان ما بود و خیلی هم آدم متدیّن و خوبی بود. عبا روی کلّه‌اش کشیده بود، گفت: حسن آقا درب را باز کنید. درب را باز کردم. آمد داخل. گفت: داداشت کجاست؟ گفتم: خواب است. گفت: صدایش کن، کارش دارم. گفتم: داداش بلند شوید. سرهنگ حسینی کارتان دارد. سحر و قبل از اذان صبح است.

آمد دم در. سرهنگ به او گفت: شما الآن لباس می‌پوشید و از مشهد خارج می‌شوید. ما دیروز جلسه‌ای در ارتش داشتیم و تصویب کردیم، طلبه‌ها را سربازی ببریم و شما هم جزو لیست هستید و من هم جزو امضاکنندگان آن جلسه هستم. به زنم هم نگفتم بقچه زیر بغل به عنوان حمام رفتن از خانه بیرون آمدم. اگر کسی بفهمد، من اعدام می‌شوم. الآن بلند شوید و بروید که پیدایتان نباشد. بلافاصله برادرم بلند شد، لباسش را جمع کرد و با برادر دیگری که از من دو سال بزرگتر است، به «شاهرود» ده «ملّا» رفتند. شش ماه آنجا مخفی بودند. در ده ملّا، فامیل‌های خانمشان آنجا بودند. از اینها پذیرایی کردند. سال 1342ه‍ .ش. شد و از آنجا به «تهران» آمدند و آب از آسیاب افتاده بود و در تهران ساکن شدند. در خیابان ولیّ‌عصر، چهارراه «قلمستان»، بالاتر از «مهدیّة» فعلی، یک خانه‌ای بود دو تا اتاق اجاره کردند و در آن، ساکن شدند و آنجا با دو تا اتاق، «دعای ندبه» را شروع کردند. 10-12 نفر از فامیل‌ها و خودمانی‌ها بودند.

• شما هم به تهران رفتید؟

بله. یک سال بعد، به تهران آمدیم. پدر و مادر مشهد ماندند. ما هم در همین خانه با دو اتاق بودیم. بعد از 5-6 هفته، دیگر اتاق‌ها از جمعیت پر شد و جا نبود. خدا رحمت کند مرحوم طالقانی را که استوار ارتش و بسیار آدم متدیّن و نماز شب‌خوان بود. اتاق‌های خانة خودش را هم در اختیار ما گذاشت. بعد ایشان منزلی را که روبه‌روی مهدیّه است، خریدند.

1000 متر خانه بود. حیاطش باغچه و حوض داشت. همه را جمع و موزاییک کردند. سقف را چادر زدند و حیاط را کلّاً حسینیه کردند. از شهرستان نصف شب می‌آمدند که جا بگیرند و شرکت کنند.

شهید مدنی خیلی با اخوی دوست بود. ایشان فرمودند: بگویید پدر و مادر به نجف بیایند. ما را به نجف دعوت کردند و شش ماه ما را آنجا نگه داشتند. من بچّة 8-9 ساله بودم. آن موقع بچّه‌عرب‌ها به ما سنگ می‌زدند که ما عجم هستیم. صبح‌ها ما در خانه تنها بودیم، نمی‌توانستیم در کوچه بازی کنیم. شهید مدنی ناراحت بود و می‌گفت من صبح‌ می‌خواهم برای درس بروم. شما را با خودم می‌برم در صحن امام حسین(ع) بازی کنید و ظهر که درس تمام می‌شد، به خانه برمی‌گشتیم. ما را مثل مرغ زیر عبا می‌گرفت که بچّه‌ها ما را نبینند. بعد ما را تا صحن امام حسین(ع) و امام علی(ع) می‌برد تا بازی کنیم. آنجا می‌گذاشت ما بازی و زیارت می‌کردیم و ظهر که درس تمام می‌شد، ما را صدا می‌کرد و به خانه می‌برد. دو ماه فقط منزل ایشان بودیم. بعد به کربلا آمدیم و کلّاً شش ماه سفر ما طول کشید.

خلاصه در تهران، دعای ندبه شروع شد و پایین و بالای خانه پر شد و باغچه و حوض را جمع کردیم و چادر زدیم. باز هم جا کم بود. مرحوم اخوی ما به شهید مدنی که به تهران آمده بودند، گفتند: ما باز هم مشکل داریم. جمعیت می‌آید، همسایه‌ها ناراحت هستند. من هم ناراحتم. گفت، یک کاری کنیم یک عدّه را جمع کنیم، به «جمکران» برویم و به حضرت متوسّل شویم. هر چه حضرت دستور داد، همان کار را انجام دهیم.

چهل اتوبوس جمعیت جمع شد. همین‌قدر جمعیت در خانة ما، در تهران جمع می‌شدند. جمکران آن موقع خاکی بود و تا مچمان زیرخاک می‌رفت. یک چاله‌ای هم بود که می‌گفتند سرداب است. با چهل اتوبوس در خدمت شهید مدنی به جمکران رفتیم. متوسّل به حضرت شدیم و بعد برگشتیم.

یک هفته نشد که مکان فعلی برای خرید، به ما پیشنهاد شد. این زمین یک خانه‌ای بود تقریباً 1200 متری که به دو برادر، به نام‌های مرحوم آقا سیّد علی و آقا سیّد ناصر حسینیان تعلّق داشت. آقای حسینیان خودش آن موقع مرحوم شده بود و زمین دست ورثه‌اش بود. موقع خرید که می‌خواستیم خانه را بخریم، 600 متر دست ورثه‌اش بود که مشاع هم بود. سال 47 بود. دوستان کمک کردند، پولش را دادیم. اینجا باغچه داشت و بزرگ بود. درخت میوه داشت. همه را کندیم، صاف و موکت‌کاری کردیم. ناگفته نماند این خانة حسینیان خیلی خانة بابرکتی بود. چرا؟ علمایی که از شهرستان‌ها به تهران می‌آمدند، به هتل نمی‌رفتند و منزل ایشان اتراق می‌کردند. ایشان در حوزة علمیّه، کلاس‌های قرآن داشت و خیلی خانة بابرکت و بافضیلتی بود.

خدا رحمت کند، آقایی گفت:

حاج‌آقا من یک دسته‌چک ملّی گرفتم. 30 تا چک 25 هزارتومانی می‌نویسم. شما در بازار از دوستانتان پول بگیرید و بدهید. شما پول داشتید، بریزید به حساب من تا چکم پاس شود و اگر من پول داشتم، من می‌ریزم. نداشتم هم می‌روم زندان.

نامش حاج میرزاعلی مقدّم بود. یک برادر هم به نام ابراهیم داشتند. سه برادر بودند و برادر بزرگ حاج میرزاعلی مقدّم که عضو هیئت امنای مهدیّه هم بود، ما چک‌ها را از او گرفتیم. دادیم بازار، مردم پول‌هایشان را دادند و پول طرف را پرداخت کردیم. مردم هم پول دادند، چک این بندة خدا پاس شد. نه خودش پول داد و نه ما و نه او زندان رفت. مردم کلّ پول‌ها را دادند.

بعد شروع کردیم خانه‌های شمال شرق مهدیّه را خریداری کردیم. 5-6 تا خانه و یک حمام بود که آنها را خریدیم. همه را یک دست کردیم و سقف سوله زدیم و دعای ندبه آنجا برگزار شد. حدود 2700-2800 متر مساحت پیدا کرد و خیلی خوب شده بود. اذان صبح مهدیّه جا نبود.

نماز جماعت توسط مرحوم اخوی خوانده می‌شد و دو ساعت و نیم به منبر می‌رفت. ندبه، سخنرانی، یک وقت‌هایی هم که مناسبت شهادت بود، عبا و عمّامه را هم برمی‌داشت، می‌گفت من مدّاحم، واعظ نیستم. مفصّل سینه‌زنی می‌کرد و خیلی خودش را خسته می‌کرد.

بعد از این زمان، اتاقکی داشتیم که دفتر ما بود. آنجا می‌نشست، چند تا از دوستان خودش، برادران طاهری، محسن و مرتضی را جمع می‌کرد. می‌گفت روضة حضرت زهرا(س) بخوانیم و شروع به گریه می‌کرد. انسان خیلی عجیبی بود. این کار ادامه پیدا کرد تا اردیبهشت سال 1357ه‍ .ش. که روز شهادت حضرت زهرا(س) بود که ایشان مجلسی در مهدیّه داشتند. خیلی مجلس مفصّلی شد. آنجا برای اوّلین بار، نام امام خمینی(ره) را آورد که در نوارهایش هست.

• تا این زمان که مهدیّه برقرار شد و خانه‌تان را محلّ خواندن دعای ندبه کردید، مزاحمت حکومتی نداشتید؟

داشتیم. یک حسنی هم داشت که مأموران انتظامی و پاسبان‌ها زیاد با دولت نبودند. گاهی به آنها پول می‌دادیم و همه کمک می‌کردند. نه اینکه برای پول بوده باشد. پاسبان نظام شاه بودند؛ ولی مذهبی. غیر از ساواک که اذیت و دردسر درست می‌کرد؛ ولی بقیّه با کمکشان باعث می‌شدند، مراسم را اداره کنیم. چون جمعیت زیاد بود، نمی‌توانستند مزاحمت ایجاد کنند.

روزی که آیت‌الله شاهرودی به رحمت خدا رفت، اوّلین راهپیمایی را ایشان شروع کرد. دعا که تمام شد، مرحوم کافی گفت: مردم بلند شوید به سمت «میدان راه‌آهن» برویم. مردم را جمع کرد در خیابان ولیّ‌عصر(عج) و به سمت راه‌آهن برد. پلیس‌ها آمدند و نگذاشتند مردم ادامه دهند و بعد از دو چهارراه پیاده‌روی، مردم را برگرداندند و متفرّق کردند. چون یک‌دفعه جمعیت عظیمی شد و مثل تظاهرات بود، اینها ترسیدند که این اجتماع عظیم عواقبی داشته باشد و به همین دلیل آن را متفرّق کردند.

اردیبهشت 1357ه‍ .ش. روز شهادت حضرت زهرا(س) بود که در مهدیّه مراسم داشتیم. ایشان بعد از دعا و سخنرانی و عزاداری روی منبر برای اوّلین بار نام حضرت امام(ره) را در مهدیّه آورد و بعد از منبر، ایشان را گرفتند. چند ماه به پیروزی انقلاب مانده بود. او را گرفتند، گفتند، چرا اسم ایشان را بردید و 2-3 هفته زندان بودند. بعد آزادش کردند. خیلی زندان رفتند. سال 1342ه‍ .ش. هم در تهران زندان بودند. 7-8 مرتبه به مدّت 5-6 ماه در زندان بودند.

• زندانی شدن‌ها به چه علّت بود؟

به علّت منبرهایش و انتقاداتی که داشت. در لفّافه انتقادهایی که به دستگاه و غیره می‌کرد؛ مثلاً سر روغن نباتی به دستگاه انتقاد می‌کرد. یک‌دفعه شش ماه زندان بود که یک ماه اصلاً نمی‌دانستیم کجاست و نتوانستیم او را پیدا کنیم.

من برای پیدا کردنش بعد از زندان «قصر» و زندان «شهربانی»، به زندان «قزل قلعه» رفتم و به سربازی که دم درب بود، گفتم من برادر کافی هستم. برای ملاقات آمدم. دیدم یک آقای قد بلند سیاه چهره‌ای دارد می‌آید. فهمیدم استوار ساقی است. آمد، گفت: شما کی هستید؟ گفتم: برادر کافی. گفت: چرا اینجا آمدید؟ گفتم: به من زنگ زدند که برای ملاقات بیایم. گفت: چه کسی زنگ زده؟ گفتم: نمی‌دانم. آن موقع هم که شماره نمی‌افتاد. خیلی عادی بود. گفت: بیا تو. رفتم داخل و فهمیدم او را پیدا کردم. ما را به محوّطه و اتاق بزرگی برد. داداش آمد. همدیگر را به آغوش کشیدیم و بوسیدیم؛ چون یک ماه بود همدیگر را ندیده بودیم. اصلاً نمی‌دانستیم کجا هست. این زمان با شهادت شهید سعیدی قرین شد؛ یعنی آن روزی که من آنجا رفتم، چهلم شهید سعیدی بود. خلاصه نیم ساعتی صحبت کردیم. ساقی پیش ما نشسته بود و بعد رفت و ما را تنها گذاشت. خیلی صحبت کردیم. صحبت سعیدی را کردم. گفتم: داداش اینها می‌گویند سعیدی را کشتند. گفت: نمی‌دانی ما شب تا صبح چه می‌کشیم. دانشجوها را می‌آورند در بشکه‌های 220 لیتری خرده‌شیشه می‌ریزند و وسط محوطه قل می‌دهند. بچّه‌ها داد می‌زنند. فریاد می‌زنند تا صبح کاری نمی‌توانیم بکنیم. این‌طوری شکنجة روحی می‌شدند.

شش ماه آنجا زندان بودند. بعد مرخص شدند و بیرون آمدند.

30 تیر 1357ه‍ .ش. که مصادف با روز جمعه، نیمة شعبان می‌شد، حضرت امام(ره) بیانیّه‌ای دادند که امسال نیمه‌شعبان را به خاطر چهلم شهدای «تبریز» جشن نمی‌گیریم. ما هم هر سال مهدیّه مفصّل جشن می‌گرفتیم. جشن و ندبه را تعطیل کردیم. بعد اعلامیة بعدی امام آمد که مجالس را داشته باشید؛ امّا جشن نداشته باشید. پنج‌شنبه صبح ساعت 12 ظهر من بازار بودم که تلفن مغازه‌ام زنگ زد. دیدم برادرم است. گفت: من دارم به مشهد می‌روم. گفتم:

مشهد چه خبر است؟ مگر شما فردا صبح مهدیّه برنامه ندارید؟ گفت: هشت صبح سرهنگ ازغندی مرا احضار کرد به کلانتری 12.

ازغند‌‌ها دو تا برادر بودند: یکی منصور که معاون ساواک بود و منوچهر که رئیس کلانتری 12 «منیریه» و خیلی آدم بی‌حیا و دهان‌دریده‌ای بود. من دو بار با او روبه‌رو شده بودم.

برادرم گفت: از صبح تا حالا من را زیر باد اهانت و تحقیر گرفته و از من سه چیز خواست. گفت یا باید به رغم بیانیّة امام فردا مهدیّه را چراغانی کنی یا بدهید ما چراغانی کنیم یا به مشهد بروید.

برادرم هم گفته بود: به مشهد می‌روم و رفت.

• ماجرای شهادت ایشان چه بود؟

بعد از اینکه ایشان به مشهد رفت، آن شب من حالم خوب نبود و مدام کابوس می‌دیدم. از منزل مرحوم فلسفی زنگ زدند که آقا با شما کار دارد. آن موقع ساکن تهران و خانه‌شان در «خیابان ری» بود. رفتم آنجا دیدم جو، جوّ عجیبی است. تمام وعّاظ جمع هستند و زیرچشمی به من نگاه می‌کنند.

مرحوم فلسفی گفت: از برادرتان چه خبر؟ گفتم: به مشهد رفته است. گفت: تصادف کرده. تا این را گفت، تا ته آن را خواندم. خداحافظی کردم و رفتم. نایستادم که حرف‌هایش را گوش کنم. چون جو را دیدم، فهمیدم ایشان تمام کرده است. به مشهد رسیدم و دیدم مشهد غوغا است.

تصادف ایشان به این صورت بود که شاهدان گفتند یک ریو ارتشی ایستاده بود، وقتی ماشین اینها می‌رسد، می‌آید جلو و ماشین‌ها را به هم می‌کوبد. پنج نفر دیگر هم کشته می‌شوند. آمبولانس می‌آید فقط کافی را برمی‌دارد، می‌برد و نرسیده به «قوچان»، می‌گویند کافی مرد و تمام کرد. وقتی ما به مشهد رسیدیم، داشتند جنازه را از سمت قوچان به سمت مشهد می‌آوردند. «میدان فردوسی» مشهد قیامتی بود و مشهد به هم ریخت. جمعیت زیادی جمع شده بود. گارد شهربانی و ارتش و... تمام خیابان‌ها و در مساجد را بسته بودند. از پس جمعیت هم برنمی‌آمدند. جنازه را برداشتیم، سمت حرم آمدیم به سمت چهارراه «نادری» (چهارراه شهدا) که آنجا شعار مرگ بر شاه شروع شد. شعار «مرگ بر شاه» در انقلاب، از تشییع ‌جنازة کافی شروع شد.

• یعنی تشییع جنازه تبدیل به تظاهرات سیاسی شد؟

بله. آنجا همان روز، پنج نفر کشته شدند. دو نفر از نیروی انتظامی و سه نفر از مردم. جنازه تا صحن علیّ بن موسی‌الرّضا(ع) رفت. این‌قدر گاز اشک‌آور زدند که یک نفر در حرم نتوانست بماند. جنازه را در غرفه‌ای گذاشتند و در را بستند و مردم هم از بس گاز زده بودند، فرار کردند. یک چند نفری مانده بودیم. دست ما از همه‌جا کوتاه شده بود. به یکی از بچّه‌ها گفتم: من را به منزل آیت‌الله شیرازی برسانید.

به منزل مرحوم شیرازی رفتم و صحبت کردم که چه بکنیم و نکنیم. یک‌دفعه دیدم بچّه‌ها آمدند که حسن آقا! چرا نشستید؟ گفتم: چه کنم؟ گفت: جنازه را به فرودگاه بردند. خداحافظی کردم و خودم را به فرودگاه رساندم. دیدم هواپیمای مخصوص گرفتند. کار، دست ساواکی‌ها افتاده بود. جنازه را در هواپیما گذاشتند. من گفتم:

من هم باید سوار شوم. سوار نمی‌کردند. گفتم: من باید بیایم. داد و بیداد راه انداختم تا اینکه از تهران مجوّز گرفتند، من را هم سوار کردند و به تهران رفتیم. همان‌جا به بچّه‌ها گفتم: بچه‌های تهران را خبر کنید به فرودگاه بیایند. من دست‌تنها هستم.

فرودگاه برای استقبال از جنازه غوغا شد. آمبولانس هم آمد پای هواپیما و جنازه را برد. باز هم دست ما به جایی نرسید. بیرون آمدم و به یکی از بچّه‌ها که موتور داشت، گفتم من را به پزشک قانونی برسانید؛ چون جز از آنجا جای دیگری نمی‌روند. من زودتر از آمبولانس به پزشک قانونی رسیدم. آمبولانس آمد و جنازه را پیاده کرد. من هم دنبال آن به سالن تشریح و سالن اتاق‌های سردخانه رفتم.

به برادرم حسین آقا که دو سال از من بزرگتر است، گفتم: بلند شوید به قم برویم.

سوار ماشین شدیم به خانة مراجع تقلید رفتیم که کسب تکلیف کنیم و آنها به ما کمک کنند. تابستان بود و اکثر آقایان به ییلاق رفته بودند. مرحوم آیت‌الله مرعشی نجفی بود که ما را پذیرفت. داخل خانه‌اش رفتیم و داستان را برایش تعریف کردیم. گریه می‌کرد و از صورتش اشک جاری بود. نمی‌گفت در عمرم، می‌گفت: در تاریخ به یاد ندارم کسی مثل مرحوم کافی، نام حضرت ولیّ‌عصر(عج) را زنده کرده باشد و اشک می‌ریخت. خلاصه صحبت کردیم و راهنمایی کردند و به تهران برگشتیم.

ساعت هشت شب بود که تلفن خانة ما زنگ زد. دیدیم ساواک است و می‌گویند شما سریع به پزشکی قانونی بیایید. با برادرم رفتیم و دیدیم تمام پارک شهر گارد ایستاده و نه ماشین و نه چیزی رفت و آمد می‌کند و به کسی اجازه نمی‌دهند، جلو برود. همه هم مسلّح بودند. به یکی از سربازها گفتم: ما را از ساواک خواستند. من و داداشم رفتیم و گفتند: اعلیحضرت دستور دادند امشب باید جنازه دفن شود. من رفتم سر قفسه، دیدم جنازه نیست. گفتم: جنازه کجاست؟ گفت: به سالن تشریح بردند. گفتم: آنجا چرا؟ گفتند: جنازه‌ای که 24 ساعت بماند باید کالبدشکافی شود. داد زدم که: کُشتید، حالا می‌خواهید تشریح کنید که بگویید مسموم شده یا فلان شده؟ نگذاشتم جنازه را ببرند و در نهایت، آنها هم جنازه را برگرداندند. جنازه را در آمبولانس گذاشتند و حرکت کردند.

ساواکی معروف، دکتر حسین‌زاده که اسمش رضا عطارپور بود، به من و اخوی گفت: سوار ماشین من شوید. او معاون ثابتی، یعنی معاون ساواک بود. ما را در ماشین خودش گذاشت. یک عدّه هم دم درب مهدیّه جمع شده بودند و خیابان‌ها را بسته بودند. جمعیت زیادی بود. جنازه را دور مهدیّه طواف دادند و سوار آمبولانس کردند. ما هم بیرون آمدیم. ما فکر می‌کردیم، می‌روند بهشت‌زهرا؛ ولی دیدیم به سمت فرودگاه رفتند.

وارد سالن شدیم و دیدیم دارند سوار هواپیما می‌شوند. گفتیم: کجا می‌رویم؟ گفتند: مشهد. به بهانة دستشویی از اینها جدا شدم و از تلفن همگانی به مرحوم حاج عمو خبر دادیم که ما داریم با جنازه به مشهد می‌آییم. دو نفر بیشتر نیستیم، مردم را خبر کنید تا به کمکمان بیایند.

وقتی رسیدیم مشهد، فرودگاه مشهد غوغا بود. اینها مانده بودند، مردم از کجا خبردار شدند. گفتند: اعلیحضرت دستور دادند، امشب باید جنازه دفن شود. گفتیم جنازه را به حرم ببرند؛ ولی دیدیم ماشین از حرم رد شد و به سمت «خواجه ربیع» رفت. آنجا هم عدّه‌ای مسلّح ایستاده بودند. مشخّص بود که این تشییع جنازه از قبل برنامه‌ریزی شده بود. ولیان، استاندار «خراسان» در آن موقع بود، گفت: اگر

جنازه را روز به مشهد بیاورید، من هواپیما را منفجر می‌کنم. هر کاری می‌کنید، شب تمام کنید. من نمی‌توانم مشهد را کنترل کنم. شبانه با هواپیما که حدود 37 ساواکی و سه نفر ما بودیم (من و برادرم و دامادمان که شهید شده) جنازه را سمت خواجه ربیع بردند.

اینجایی که الآن آقا دفن است، در آن زمان، زباله‌دانی بود. راه‌پلّه و پشت‌بام و آشغال‌دانی بود. اینها اینجا را انتخاب کردند تا شهید کافی دیگر محو و تمام شود.

حسین‌زاده چراغ‌قوّه را در قبر گرفت و گفت: صورت را باز کنید. بعد که دید، خود کافی است، گفت: ببندید.

لحد را گذاشتند و گچ ریختند و ما سر قبر مشغول گریه و عزاداری بودیم. جنازه موقعی که اذان صبح می‌گفتند، دفن شد. جنازه خونریزی کرده بود و مرحوم آیت‌الله شاهرودی، کفن خودشان را فرستادند و ما کفن را عوض کردیم.

شش صبح با هواپیما به تهران آمدیم. جمعیت بزرگی جلوی مهدیّه بود. چهارپایه گذاشتم، رفتم بالا و تمام ماجرا را برای مردم از اوّل تا آخر، گفتم.

ساعت ده بود، دیدم از ساواک ما را خواستند. من و اخوی‌ام، حسین آقا. دیدیم یک اتاق 100 متری است که دورش تماماً دستگاه چیده‌اند. خیلی وحشتناک بود و ساواکی‌ها هم نشسته بودند. گفتند: اعلیحضرت دستور دادند جنازه شبانه دفن شود، ما هم دفن کردیم. شما فقط یک نامه به ما بدهید که به خواست خود ما جنازه دیشب دفن شد.

هر چه گفتند، زیر بار نرفتیم. تهدید کردند. من داد و فریاد کردم. یک‌دفعه یکی از آنها گفت: به سرنوشت برادرت گرفتار می‌شوید! داد زدم: خون من که از او رنگین‌تر نیست. هر کاری می‌خواهید بکنید. در نهایت، گفتند: بروید، نایستید و ما را بیرون کردند.

• مراسم ختم ایشان چگونه برگزار شد؟

مرحوم آیت‌الله خوانساری اوّلین ختم را در «مسجد سیّد عزیزالله» گرفت. برای هفتم ایشان در مهدیّه مراسم گرفتیم که آقای یاسینی منبر رفت. خیلی شلوغ شده بود و زد و خورد اتّفاق افتاد. خیلی خواب‌ها در مورد مرحوم برادرم دیده‌اند که ایشان با حضرت و در خدمت حضرت است. اتّفاقاً خودش هم خوابی دیده بود. یک نفر هم ایشان را در خواب دیده بود که مرحوم کافی در خواب به او می‌گوید که من را کشتند.

مرحوم، خیلی خیرات می‌کرد. دست خیر زیاد داشت. هیچ چیز برای خودش نمی‌گذاشت. شهرستان هم که می‌رفت، پول‌ها را به فقرا می‌داد و دست خالی به تهران برمی‌گشت. خیلی جاها منبر به او پاکت نمی‌دادند. خیلی دست و دل‌باز بود. یکی از موفّقیت‌هایش این بود که عجیب به والدینش علاقه داشت و به آنها می‌رسید. دعای مادر خیلی پشت سرش بود. مادرم، خدا رحمتش کند! می‌گفت: هیچ‌کدام از شما را بدون زیارت عاشورا شیر ندادم.

• چه فرزندانی از ایشان به یادگار ماندند؟

شش فرزند، چهار پسر و دو دختر. همه‌شان کاسب و دنبال کسب و کار در بازار هستند؛ یکی از آنها که الحمدالله روحانی خیلی خوبی است. قم درس می‌خواند و منبر می‌رود. بیشتر شهرستان‌ها منبر می‌رود. منبرش هم خیلی پرجمعیت و خوب است.

• مثل پدرشان هستند؟

کمتر از پدرش نیست. نامش شیخ محسن کافی است.

• مهدوی هم هستند؟

بله.

• شهید احمد کافی، فعّالیت‌هایی در مقابله با مفاسدی، مانند شراب‌فروشی‌ها و... هم داشتند. دربارة این نوع کارها و فعّالیت‌های فرهنگی‌شان قدری برایمان بفرمایید.

تقریباً 100 قدم پایین‌تر از مهدیّه، شراب‌فروشی بود. صاحب آن هم مسیحی بود. آن موقع مردم 50 هزار تومان دادند و این مغازه را خرید. مرحوم کافی به آن مغازه‌دار گفت: این پول را به شما می‌دهم؛ مشروط به اینکه بروید، عکّاسی باز کنید.

او هم در «ستّارخان» عکّاسی زد. بعد تبدیل به کتاب‌فروشی شد.

در «عظیمیة کرج» هم یک رستوران بود که همه چیز داشت: اتاق‌های مخصوص، شراب‌فروشی و.... جمعیت زیادی هم آنجا می‌رفتند. صاحب آن رستوران یزدی بود.

آمدند به برادرم گفتند: چنین کسی هست. گفت: بروید او را بیاورید. آن صاحب رستوران به مرحوم برادرم گفت: حاج‌آقا! 70 هزار تومان بدهکاری دارم و نمی‌توانم از پس آن بر بیایم. گفت: اگر بدهی‌تان را بدهم، جمع می‌کنید؟ گفت: بله. مرحوم به دوستانش گفت و آن 70 هزار تومان جمع شد و بدهی او را دادیم. صبح جمعه قرار گذاشت بچه‌های مهدیّه را آنجا بردیم و تمام مشروب‌ها را شکاندند و آنجا را شستند و تمیز کردند. به صاحب رستوران گفت: اینجا را رستوران اسلامی می‌کنید، هفتة دیگر 1200 شوید باقالی با گوشت تدارک می‌بینید، من مهمان‌ها را می‌آورم، از همه هم نفری 5 تومان می‌گیرید؛ یعنی دشت اوّل را از بچّه‌های مهدیّه شروع کردند. با 40 تا اتوبوس آن سال 1200 نفر برداشت و به عظیمیّة کرج برد.

• مبلغ‌هایی را که مرحوم کافی به دیگران کمک می‌کردند، از دوستان و شاگردان جمع می‌کردند؟

بله. تا می‌گفت، می‌دادند و معطّل نمی‌کردند. افراد زیادی هم می‌آمدند و خرج مهدیّه می‌کردند. مردم خیلی به ایشان علاقه داشتند.

خلاصه آنجا تبدیل به رستوران اسلامی عظیمیّة کرج شد. رستوران و باغ بزرگی است که هنوز هم برقرار است. صاحب آنجا دو سال پیش فوت کرده است.

یکی از دوستان مرحوم اخوی، رفیقی داشت که رانندة تریلی بود. اهل مشروب، تریاک و همه چیز. این آقا در ماشین او می‌نشیند، جایی برود، می‌بیند نوار روشن است. می‌گوید: این کاست را بگذار و نوارت را خاموش کن. کاست اخوی را در دستگاه می‌گذارد و همین‌طور رانندگی می‌کند و می‌رود. می‌گوید: این کیست این‌قدر قشنگ می‌خواند؟ می‌گوید: این حاج‌آقای کافی است. می‌گوید: مرا پیش ایشان می‌برید؟ می‌گوید: شما کجا حاج آقا کافی کجا؟ شما با این وضع و سبیل و لباس همه جایت هم نجس است. گفت: همة اینها را عوض می‌کنم.

چند روز بعد به مرحوم اخوی زنگ می‌زند که چنین کسی است و می‌خواهم پیش شما بیاورم. برادرم می‌گوید، باشد. راننده به خانة حاجی می‌رود، حاجی را می‌بیند و شیفتة او می‌شود. می‌نشیند چای می‌خورد و پذیرایی می‌شود. حاجی خیلی با او صحبت می‌کند و حرف‌های حاجی او را می‌گیرد. به حاجی می‌گوید: می‌شود ده شب محرّم بیایید خانة ما روضه بخوانید؟ حاجی می‌گوید: من از چند ماه مانده به محرّم قول داده‌ام و 7-8 مجلس در تهران دارم. می‌گوید: من سرم نمی‌شود، باید بیایید. بعد راننده می‌گوید: اگر آمدی من برمی‌گردم؛ وگرنه برمی‌گردم سر خانة اوّلم.

حاجی می‌بیند کار خیلی بیخ پیدا کرده است، شروع می‌کند. مجالسش را تعطیل می‌کند و می‌گوید: اگر یک نفر آدم شود، برای من بس است.

به «سیرجان» می‌رود. طرف هم نمی‌دانست ایشان چقدر مرید دارند. 100 نفر

از لات و لوت‌های خودش را در خانة خودش جمع می‌کند، می‌گوید لااقل امشب بیایید آبروی مرا حفظ کنید. آمدند دیدند اینها در مقابل آن جمعیت چیزی نیستند.

کافی به سیرجان رفت و آنجا غوغا شد. ده شب آنجا منبر رفت. همان‌ خانه را وقف مهدیّه و به نام مهدیّه کردند. الآن هم هنوز این مجلس برقرار است. توسط پسر آن آقا اداره می‌شود.

پارسال همین آقا در شب نیمه‌شعبان فوت کرد و صبح نیمه‌شعبان در مهدیّه دفنش کردند. همین آقا که رانندة تریلی بود و عوض شد.

حاجی منبرهایش را کنسل کرد. پاکتی هم نگرفت که یک نفر را آدم کند! چه کسی الآن این‌طور پیدا می‌شود؟ الآن مسن‌ها را نگاه کنید، می‌گویند ما پای منبر حاج‌آقا آدم شدیم. نوارش را هنوز می‌گذاریم خانواده و بچّه‌هایمان سالم می‌شوند و شدند. یک نفر نمی‌گوید کافی ما را منحرف کرد. همه می‌گویند ما را آدم کرد.