گفتگو با حجةالاسلام والمسلمين شيخ حسن صديقين
گفتگو از: محمود مطهرينيا
اشاره: حجةالاسلام والمسلمين حسن صديقين، عمده تحصيلاتشان در اصفهان و خاصه نزد پدرشان گذراندهاند و برخي علوم را هم نظير تعبير خواب و استخاره و تفسير آيات از معظم له به ارث بردهاند.
نمازهاي مغرب و عشاء پر سوز و گداز ايشان در مسجد درب كوشك )بيدآباد( واقع در خيابان طيب اصفهان ميعادگاه آنهايي است كه ميخواهند با گلهاي اشك آميخته با خوف و رجاء، شوق و ترس، دشت گونههاي خويش را به بوستان و گلزاري زيبا و چشمنواز بدل كنند و به خلوت و انس با حضرت حق، جلجلاله، بپردازند.
به خدمتشان رسيديم تا برخي از سؤالات شما را با ايشان مطرح كنيم، و ايشان هم با روي باز و گشاده ما را پذيرفتند. آنچه در پي ميآيد حاصل گفتگو با ايشان است.
به عنوان اولين سؤال لطفاً بفرماييد به نظر شما در حال حاضر كداميك از ابعاد موضوع مهدويت نياز به بحث و گفتگوي بيشتري دارد؟
در حال حاضر نياز به چند موضوع را هم در خودم و هم در جامعه بيشتر احساس ميكنم. مهمترين مسأله، نوع بهرهبرداري از وجود مقدس امام زمان، عليهالسلام، است. به اين معني كه چطور ميشود ما از حضرتشان بهرهبرداري كنيم، به عبارت ديگر چطور انسانها ميتوانند در همين زمان از حضرتشان بهرهبرداري كنند؟ فرض كنيد شما گنجي داشته باشيد بهترين گنج الهي هم باشد اما اگر نشود بهرهبرداري كرد كنار گذاشته ميشود. لذا اگر ما بتوانيم اين مبحث را بگونهاي مطرح كنيم كه جا بيفتد و اين تماس و ارتباط برقرار شود خيلي مسائل حل ميشود. البته كار خيلي ظريف است.
موضوع دوم نوع تربيتي است كه حضرت دارند. ما بچههاي حضرتيم؛ انسانها رعيت آن حضرتند؛ لذا اين سؤال مطرح است كه وجود مقدس حضرتشان چطور ما را ميسازند؟ آيا ما براي تربيت شدن بايد برويم پيش اشخاص، يا خود حضرت نظر خاصي دارند، يا راه سومي در كار است؟ لذا بنده هفده، هجده سال پيش از اين خودم مشغول شدم از قرآن و روايات ببينم حضرت الساعة و الان چه نوع تربيتي انجام ميدهند؟ يك چيزهايي هم البته به اذن خداوند جمع و جور كردم، خداوند و وجود مقدس حضرتشان هم لطف كردند، ولي بنده احساس كردم آوردن آن در جامعه از بعضي جهات قابل تأمل و دقت است. اين است كه به هيچ وجه حاضر نشدم چاپش كنم. ولي اين را به عنوان صحبت و سؤال خيلي جاها مطرح كردهام. واقعا حضرتشان چه نوع تربيتي براي ما دارند؟ چونكه ما اعتقادمان اين است با دلايلي كه شما بلديد، ديگران بلدند، كه اهل بيت، عليهمالسلام، قرآن ناطق هستند از باي بسماللَّه تا آخر قرآن يك نوع تجليات نور ولياللَّه است؛ چون خداوند اسم شريفش را ظهور ميدهد و ظهور اسم خداوند تجلي ولياللَّه است. مرحوم مجلسي،
رضواناللَّهعليه، نظرشان اين است كه فقط 60 تا 70 آيه قرآن درباره امام مهدي، عليهالسلام، است، اما من اعتقادم اين نيست بلكه معتقدم چون ايشان قرآن ناطق هستند، همه قرآن يك عنايتي و تجلياتي از حضرتشان دارند. اگر بشود اينها را پيدا كرد خيلي خوب است. آن چيزي كه خدا و آقا خودشان به من عنايت كردهاند با استناد به آيات و روايات تربيت اين است كه تربيت شدن خيلي مهم است؛ يعني اگر تمام علمهاي الهي تمام قدرتهاي الهي در اختيار من باشد وليكن من انسانيت، شرافت، خلق و خويي كه مرضي خداست نداشته باشم زيانآور است. مثلاً بلعم باعورا علم اسم اعظم داشت و قدرتش را وليكن عكس نتيجه گرفت. خيلي مهم است كه اين قلبها و دلها ساخته شود و ما تربيت بشويم، ادب شويم تا اين وجود آمادگي و پذيرش اين را داشته باشد كه نظر حق، اراده حق، حرف حق كه آمد بتوانيم بپذيريم. اما شرمندهام خود خداوند هم بلا تشبيه اگر تشريف بياورند يك مطلبي را بگويند اگر من نخواهم حقجو باشم هيچ قبول نخواهم كرد و اثر گذار نخواهد بود.
سومين مطلبي كه در جامعههاي مذهبي كم مطرح ميشود و خيلي كم اهميت است، اما در مناجاتهاي حضرت سجاد، عليهالسلام، و در بين روايات خيلي داريم بحث روحيه داشتن، شاد بودن، انبساط دل است. تا صحبت از حسينيه و مسجد ميشود ارتكاز ذهني گريه است، اشك است، ناراحتي است، غم است، غصه است. هر جا مثلاً توسل به امام زمان و اهل بيت، عليهمالسلام، انجام شود مربوط به گرفتاريهاست. اما بحث اينكه ما برويم در خانه خدا و چهارده معصوم، عليهمالسلام، روحمان شاد بشود، انبساط دروني پيدا كنيم، اصلا بخنديم. آيه قرآن هم هست كه أنّه هو اضحك و ابكي. آيا اصلا نظر خدا و اهل بيت هست كه ما بخنديم يا نه؟ پناه بر خدا ميبريم، در جامعههاي مذهبي بحث خنده، شاد بودن، لذتهاي حقيقي زندگي، تفريحات، اينها خيلي كم رويش كار ميشود و سرمايهگذاري ميشود. به قول امام سجاد، عليهالسلام، در مناجات مباركشان اگر آدم آن روحيه و انبساط را نداشته باشد چطور ميخواهد تقويت بشود و در خانه خدا برود عنايت بگيرد!؟ اصلاً چطور حال داشته باشد؟ من احساس كردم واقعاً در اينگونه مسائل خيلي كم كار ميشود و لذا يك حالت بسيار خشكي از اين جهت ديده شده همه ماها چه پيرمرد باشيم چه پيرزن آخرش يك دل شادي را ميخواهيم كه اين جان و دلمان به قول معروف مثل حبيب بن مظاهر خندان بيايد و وارد كربلا بشود. نميدانيم بايد اين را از كجا پيدا بكنيم. اگر روي اين هم كار بشود خيلي عالي است كه ببينيم آقا ولي عصر، عليهالسلام، چطور خنده ميآورند، شادي ميآورند انبساط دل ميآورند، روحيه ميآورند كه عنوان قرآنياش بشارت است. ببينيد در قرآن بحث بشارت داريم براي خوش كردن دل بشارت ميدهند، مژده ميدهند اين هم اگر رويش كار بشود خيلي مفيد است.
لطفاً در صورت امكان در مورد
اين بحث شادي و نشاط كه اشاره فرموديد، توضيح بيشتري بدهيد.
حضرت كاظم، عليهالسلام، ميفرمايند كه ساعاتتان را جوري تنظيم كنيد كه تفكر در قدرت خدا، كسب و كار، عبادت و زندگي يك ساعت هم براي تفريح بخواهيد. فرمول تفريح چيست؟ همينطور كه شما بچههاي مدرسهتان را كه درس ميخوانند ورزش ميبريد، تفريح ميبريد چه سالم چه ناسالم حالا من دنبال سالم و ناسالمش نيستم. تفريح فرمولش چيست؟ چطور ميشود كه يك دل شاد ميشود؟ آقا هم يك همچنين كاري ميكنند اول بايد فرمولش را پيدا كرد تا ببينيم كه وجود مقدسشان اين كار را ميكنند. ما اگر بتوانيم جامعه مذهبيمان را تقويت كنيم فعال كنيم، روحيهدهي كنيم، انبساطشان بدهيم خيلي خوب ميتوانند بگريند. مقدمه هر گريهاي انبساط دل است تا انسان بتواند آن اشك واقعي آن اشك شوق و ذوق را داشته باشد. اشك امام حسين، عليهالسلام، با اشكي كه من براي پدر و مادرم، عزيزي كه از دست ميرود ميريزم فرق دارد. ما اينها را بايد خيلي از هم جدايش بكنيم. آن يك اشك معرفتي است آن اشكي است كه رحمت خدا ميآيد، در آن انبساط وجود دارد شما ميبينيد بعد از اشك براي امام حسين، عليهالسلام، روحتان باز ميشود اما وقتي مثلاً به قبرستان ميرويد براي عزيزتان كه از دنيا رفته است تازه دلتان ميگيرد خيلي فرق دارد. ما يك انبساط و تفريح ميخواهيم شما چه تفريحات سالم چه ناسالم را كه جمع بكنيد دو سه چيز در همهاش هست:
1- نظم، تفريح نامنظم ما نداريم يك نظمي در آن هست باغي كه همهاش به هم ريخته باشد نميشود و آهنگ و موسيقي كه نظم نداشته باشد نميشود. هر كاري كه تفريح باشد يك نظم خاصي دارد. عليالظاهر ماها وقتي خسته ميشويم و روح و شاديمان را از دست ميدهيم كه يك بينظمي در كار بيايد.
2- در تمام تفريحات تنوع فكري وجود دارد، چه سالم چه ناسالم با يك وسيلهاي فكر را تنوعش ميدهند. طرف ميگويد ها! شاد شدم، ما تنوعات فكري ميخواهيم براي تفريح سالمي كه آقا دارند.
3 - نو شدن، برخلاف آنكه خيليها ميگويند ما در تفريح و شاديها فكر را راكد ميكنيم. اتفاقاً كاملاً برعكسش است يعني تمام اينها يك نوع فكر جديد به انسان ميدهد و اين فكر جديد چون از آن حالت ميآيد بيرون انسان احساس شادي ميكند. لذا به تعداد انسانهاي عالم تفريحات هم وجود دارد. تفريحي كه شما ميتوانيد داشته باشيد، من جور ديگر ميتوانم داشته باشم. اما فرمولش يكي است. ممكن است شما از كتاب خواندن عشق كنيد، اصلاً تفريحتان است نظم دارد، فكرتان نو ميشود، تنوع فكري پيدا ميكنيد نسبت به فكرهاي قبلي زندگي، اما من مثلاً ممكن است تفريحم نماز باشد، يكي ديگر ممكن است تفريحش گلهاي باغ باشد. حالا چطور سالم و ناسالمش را تعيين كنيم همين است، حجتاللَّه آن تفريحات سالم را ايجاد ميكنند: چطور؟ به انسان رشد ميدهند.
انسان را حقيقتبين ميكنند. تنوع فكري و فكر جديدي كه به او ميدهند خوابش نميكند؛ بيدارش ميكند و به او رحم ميدهد. انصاف ميدهد باز برميگردد به صفات فطرتي. من اگر يك تفريحي بكنم كه بيانصاف بشوم و حق شما را بخورم اين تفريح ناسالم است، ولو قرآن خواندن باشد من بايد قرآن بخوانم كه شاد بشوم منصف بشوم. دوست داشته باشم كه انساني خوشحال است.
در عصر غيبت چگونه ميتوان از وجود آن حضرت بهرهبرداري كرد، آيا راه خاصي وجود دارد؟
اين مطلب مهمي است كه چگونه ميتوانيم از نور حجتاللَّه استفاده كنيم؟ در مبحث تشرفات، من نميتوانم به قيل و قالها تكيه كنم؛ بگويم كه مثلاً بزرگي گفته است كه اگر اين ختم را برداريد ميتوانيد، يا مثلاً بزرگي گفته است كه اگر چهل شب چكار بكنيد، چهل شب چهارشنبه فلان جا برويد... چون همه اينها را من امتحان كردم و ديدم جواب نميدهد. چيزي كه من به اذن خداوند دريافتهام، اين است كه اگر انسان به فكر برود حقيقت خودش را پيدا كند و واقعاً تشنه بشود كه اللّهم عرّفني نفسك فانك إن لم تعرّفني نفسك لم أعرف رسولك اللّهم عرّفني رسولك فانّك ان لم تعرّفني رسولك لم اعرف حجتك. اگر انسان پي ببرد كه واقعاً تشنه است و درخواست كند از پروردگار، جلجلاله، برايش پيش ميآورد، البته به چند شرط: نخواهد دكان باز كند، نخواهد ادعا كند، نخواهد مدعي باشد، نخواهد رياست طلبي بكند، نخواهد خودش را مطرح كند و شهرت طلبي بكند. بايد پاك پاك پاك باشد. يعني اگر ذرهاي مثلاً حرص و طمع آدم را بگيرد يا بخواهد يك عنواني براي خودش در جامعه درست بكند به هيچ وجه منالوجوه ممكن نميشود. اگر كسي تمام عمر اين موانع را مخصوصا حب رياست، حب شهرت، حب اين چيزها را بگذارد كنار و واقعاً بخواهد، چند امتحان سر راه هست: اول، بايد اميد انسان از همه قطع بشود. من اگر اميد دارم كه اين و آن كمكم كنند، نميشود الهي هب لي كمال الانقطاع اليك. دوم، خدا را بايد از رگ حيات خودم به خودم نزديكتر بدانم. سوم، جايي كه خدا نيست نبايد در ذهنم بيايد. همه جا محضر خداست. اگر انسان اين چند امتحان را پس بدهد موفق ميشود و كاري به گناه اصلا ندارد. چون من خودم اعتقادم اين است كه گناه خودش صرفا گناه نيست ولي ريشهها و علتهاي دروني دارد؛ يعني وقتي من مغرور شدم و غرّه شدم مبتلا ميشوم به گناه چشم و دست و زبان و جوارح ديگر؛ وقتي كه من حريص شدم مبتلا ميشوم به خيانت در امانت و امثال آن؛ وقتي من حسود شدم مبتلا به گناهان سخنچيني و تهمت و غيبت و اينها ميشوم. لذا اگر اين درون از غير پاك شد و واقعاً هب لي كمال الانقطاع آمد و انسان هميشه خودش را در محضر خدا ديد و مغرور نشد خود خداوند، جلجلاله، راه را روشن ميكنند. من اينجا متمسك ميشوم به قسمتي از زيارت اميناللَّه؛ اللّهم إنّ قلوب المخبتين اليك والهه و سبل الرّاغبين إليك شارعة؛ راه كسي كه رغبت كند به سوي تو باز است. مسلم وقتي كه راه خدا باز است مسلماً راه حجتاللَّه هم به اين وضوح باز است و اعلام القاصدين اليك واضحة. غيبت به اين معنا اصلاً مفهوم ندارد كه، نستعيذ باللَّه، حضرت رحمت خدا را غيب كرده باشند. اصلاً نميشود و خدا دستگاهش را تعطيل نميكند اين غيبت بخاطر اين است كه انسان از آن عالم چشم ظاهري به درون و تعقل و تفكر و دل وارد بشود و حقيقت را پيدا كند. لذا در اكثر روايات هم اين وارد شده است كه از چشمان ظاهري شما پنهان است نه از تعقل شما، قلب شما، معرفت شما، از آن جهت واضح است و لذا واقعا اين هم مشكلي است براي انسانها كه عقلشان به چشم ظاهري است بايد واقعا حقيقت را پيدا كنند اگر پيدا كنند صاحب حقيقت كه نور حجت الله باشد نمايان است.