اسماعيل شفيعي سروستاني
چه بايد كرد؟
شايد بتوان هزاران صفحه كتاب و مجله درباره امام عصر، عليهالسلام، و موضوع انتظار منتشر ساخت و صدها سمينار براي بزرگداشت مقام اهلبيت، عليهمالسلام، برگزار كرد و به صدها نفر بخاطر سرودن شعر و نمايش فيلم و... جايزه داد اما، تا آن زمان كه ذكر موضوع انتظار در دستور كار گردانندگان امور فرهنگي، اقتصادي و سياسي كشور وارد نشود، آش همان آش و كاسه همان كاسه است.
دوگانگي در عمل و نظر، بلاي عصر ماست. گويي دانسته و يا ندانسته در بند تئوري جدايي دين از سياست (به معني اعم آن) گرفتار آمدهايم و يا در زيباترين صورت تن به سكولاريزم دادهايم. در همان زمان كه در سخنرانيها نفيكننده اين تئوري هستيم و تكفيركننده طرفداران آن.
بايد اذعان داشت كه گردانندگان امور سياسي، فرهنگي و اقتصادي كشور بدليل مستغني دانستن خود از اهل نظر در پي وهم و گمان و ياران در بند مشهورات زمانه همه چيز را در هم آميختهاند. در واقع اهم برنامهها و طرحهاي اجرايي فاقد مبنا هستند و يا دستكم در هر مناسبتي از مبنايي پيروي ميكنند.
بسياري از اين امور ضرورتا در ده سال اول انقلاب بايد به سرانجامي درخور ميرسيدند و امروز اين امر به دلايل زير سختبه نظر ميرسد:
1 - حوزههاي مختلف فرهنگي و نظري چنان در هم آميختهاند كه تفكيك آنها كاري كارستان ميطلبد؛
2 - دستگاههاي ارتباط عمومي ذائقه مردم را تغيير دادهاند؛
3 - نسل جديد فاقد هر گونه آگاهي و آمادگي است؛
4 - بسياري از مسؤولان دستگاههاي سياسي و اجتماعي بيمحابا بر طبل رجعتبه مناسبات پيشين ميكوبند؛
5 - بسياري از مردان مرد از دست رفتهاند و يا در انفعال گوشه انتظار و عزلت گزيدهاند.
شايد تصور شود كه نگارنده بر طبل ياس ميكوبد. چنين نيست، اين صدا، صداي سيلي بر صورت خوشخيالي و بيخيالي است. چيزي كه تاكنون ضربات زيادي از آن خوردهايم. احساس امنيت در ميان دار بلا و ابتلاء، دشمني است غدار.
بايد گفت امروزه بازپرسي از
آنچه كه موجب بروز غفلتشده و بسيج نيروها براي جبران مافات ضروري است.
شايد بتوان مسير حوادث و وقايع جوامع انساني را از بدو خلقت آدمي و انتخاب اولين حجت الهي يعني حضرت آدم، عليهالسلام، تا زمان تشكيل حكومت عدل مهدوي و بالاخره استقرار دولت كريمه به صورت نمودار (1) ترسيم كرد.
ميتوان درباره هر يك از موارد به گفتگو نشست و براي جبران مافات طرحي نو در افكند. بيگمان جمله اين موارد و به سامان رساندن آنها نه در توان اين حقير درگاه خداوندي است و نه وظيفه او. طي 20 سال اخير بسياري از مردان براي انجام امور مهم بر مسند قانونگذاري، قضا و حكمراني تكيه زدند. پذيرش مناصب به منزله اعلام توانايي در حل و فصل امور بود و از همين رو جتبر همگي آنان تمام است. چنانكه ميبايست پيامدهاي همه اوامر و نواهي آشكار و پنهان خود را نيز پذيرا باشند و مهياي پاسخگويي در نزد خالق هستي، حجتحي خداوند و مسلمين كه همه اختيار و امكان خود را بدانها سپردند. بسياري از ناهنجاريهاي فرهنگي، سياسي، اجتماعي، اقتصادي و... حكايت از عدم توانايي در تشخيص دقايق امور ميكند. همان كه جملگي را تحت هفت غفلتبزرگ متذكر بوديم.
نميتوان اصلاح همه امور را از كساني انتظار داشت كه خود مسبب بروز ناهنجاريها بودهاند. در اينباره ناگزير بايد تجديدنظري جدي كرد و بيش از اين وقت و سرمايه را مصروف كساني كه دانسته و ندانسته موجب بروز معضلات بودند نساخت. از ميان همه موارد هفتگانه سه موضوع بيش از ساير موارد قابل توجه جدياند:
1. ترسيم طرح جامع تحقيقات فرهنگي كشور (مقدمه انقلاب فرهنگي)
تحقق اين امر مهم مقدمات انجام انقلاب فرهنگي را فراهم ميسازد.
تا زماني كه اين سرزمين فراخ در گيرودار نگرش عمومي و كلي غربي در ميان همه شاخههاي علوم و فرهنگ غربي است قادر به گذار از مرحله انقلاب فرهنگي نخواهد بود. چه اين امر مهم تنها مجرايي است كه امكان بروز رويكرد ويژه و جامع انقلاب اسلامي را به عالم و آدم فراهم ميسازد.
هر زمان كه نظام تصميم گيرنده به ضرورت تحقق اين امر پي برد ميتوان طرح جامع تحقيقات فرهنگي كشور را (كه هماكنون بخشهاي عمدهاي از آن تنظيم و بررسي شده) ترسيم و تقديم نمود.
در اين مطالعه محقق ميبايست متذكر مباني و منابع نظري غربي و نحوه بروز آن در موضوع و مباني و منابع نظري سنتي و نحوه ظهور و بروز هر يك از آن دو گروه از مباني در صورت بيروني و سيرت حاكم بر آن امر باشد.
اين نكته ناظر بر اين امر است كه
همه مناسبات فرهنگي و مادي در ادوار تاريخي متاثر از حوزههاي مختلف نظري و منعكسكننده آن است.
چگونه ميتوان شهرسازي، مسكن، پوشش و يا تربيتبدني يك قوم را جدا و منفك از حوزه نظري حاكم بر حيات آنان و فرهنگي كه آنها را در برگرفته فرض كرد. بهمان سان كه نميتوان جامعه ايراني امروز را تجليگاه تمامعيار فرهنگ و تمدن عصر اسلامي و يا فرهنگ و تمدن غربي فرض نمود. صورت بيروني معماري، شهرسازي و ساير مناسبات در كنار هم، نوعي مدنيت را منعكس ميسازند كه قابل شناسايي، تعريف و رديابي است. بهمان سان كه فرهنگ و ادب حاكم بر آنها خود ناظر بر ديدگاه كلي و عمومي حاكم بر آن ادب است.
تنها واسپس اين سير مطالعات فرهنگي و تاريخي است كه ميتوان مختصات امروز را به دست آورد؛ مطالعاتي كه به عنوان تكيهگاهي براي برنامهريزي سختبدان نيازمنديم.
متاسفانه طي 20 سال اخير مبتني بر مفروضاتي مجهول عمل كردهايم. از همين رو همواره در طراحي و برنامهريزي ناگزير به تجديدنظرهاي مكرر بودهايم.
اگر نگاهي به پيرامون بيفكنيم درمييابيم كه طي سالهاي گذشته اولا، صورتهاي مختلف حيات مادي و مدني را مطلوب، پذيرش آن را ناگزير و آنها را عاري از جهتگيريهاي فرهنگي و نظري دانستهايم. ثانيا، بر شالوده شهرهاي موجود نظام شهرنشيني را گسترديم. صورت و سيرت نظام ورزشي را مورد تاييد قرار داديم و با الصاق تابلو و ان يكاد، بسمالله و... به اسلامي شدن آنها دل خوش داشتيم.
تنها وقتي با شيوه مطالعات تاريخي و فرهنگي به بررسي سير تحول يكي از مناسبات فرهنگي و يا مدني عارض بر حيات اين ملت ميپردازيم درمييابيم كه آن مناسبات چگونه در گذر ايام تحت تاثير عوامل مختلف از جايگاه خود خارج شده و دچار تغييرات بنيادين شدهاند.
بازشناسي مقولات مهمي چون شهرسازي، مسكن، تربيتبدني، تعليم و تربيت، ارتباطات و... و ترسيم وضع دقيق امروزين آنها در گرو اينگونه مطالعات است.
نگارنده در تاليف آثاري چون داستان ورزش ايران و داستان ورزش غرب كه جملگي ناظر بر مطالعه سير تحول تاريخي و فرهنگي تربيتبدني در ايران و غرب هستند از همين روش بهره برده است.
شايان ذكر است كه در هر مرحله محقق متذكر سه ساحت مهم و اساسي است: (نمودار 2)
1 - مباني نظري و تغييرات عارض شده در اين ساحت در گذر ادوار مختلف؛
2 - فرهنگ و اخلاق و تغييرات عارض شده در اين ساحت در گذر ادوار مختلف؛
3 - صورت بيروني و مصاديق و تغييرات عارض شده در اين ساحت تحت تاثير حوزههاي نظري و فرهنگي.
2. ترسيم طرح جامع اجرايي (مدني) كشور، مبتني بر مطالعات استراتژيك، مقصد مفروض و مطلوب و مقدورات موجود
تشريح دقيق اين موضوع نيازمند فرصت است اما آنچه كه در اين ميان قابل تامل است عبارتند از:
1 - تكيه بر مباني نظري دين و جايگاه و موقعيت تاريخي ايران در عصر حاضر؛
2 - ترسيم و تعيين استراتژي اصلي انقلاب اسلامي در حوزههاي مختلف (سياسي، اقتصادي، نظامي و فرهنگي)؛
3 - شناسايي استراتژي اصلي غرب (بويژه آمريكا و صهيونيزم)؛
4 - توجه جدي به آنچه درباره فلسفه تاريخ شيعي و آينده جهان و جهان آينده در ميان متون شيعي و اقوال ائمه معصومين، عليهمالسلام، آمده است؛
5 - ملحوظ داشتن موضوع استراتژي انتظار، تشكيل حكومتبراي آمادگي و استقبال در همه وجوه...
در همين جاست كه تكليف نظام
اقتصادي، كشاورزي، صنعت، سياست داخلي و خارجي، نظاميگري و... معلوم ميشود.
اولويتها معلوم ميگردد، برنامه جامع تعليماتي نونهالان تدوين ميشود و هر يك از دستگاههاي اجرايي در بافتي درهم تنيده حركت درازمدت و كلان خود را درمييابند و...
3. توجه جدي به امام حي و حاضر و آخرين حجتخداوند بر روي زمين بعنوان حجت عمل و آنچه كه با ايشان محقق خواهد شد و تبيين دقيق موضوع عدل در ساحتهاي مختلف
مراد نگارنده به هيچ روي ناظر بر جار و جنجال و چاپ آگهي و تشكيل سمينار و پخش نقل و نبات و شيريني نيست. اينهمه شادي عوام است و متناسب با درك همانان از موضوع. (بدا به حال قومي كه عوام و خواصش به يك شكل و اندازه به شادي و سوگ بنشينند).
اين موضوع تذكار ضرورت ترسيم وضع مطلوب و مقصود مورد نياز قومي است كه ميخواهد در شهر منتظران و در ميان مردمي چشمبراه و در هيات منتظران زمينهساز ظهور مولايش باشد.؛
اين موضوع تذكار احياء عهدي است كه فراموش شده و وفاداري بدان عهد در ساحت نظر و عمل مسلمين؛
اين موضوع تذكار ضرورت پوشيدن لباس مطمئن بر قامت مردم و سرزمين اسلامي استبراي دور ماندن از فتنهها و بلاياي آخرالزمان؛
اين موضوع تجربه عملي قيام است. تكليفي كه بر گردن ابناء بنيآدم در عصر غيبت است تا آنگاه كه زندهاند.
تنها در اين وقت است كه اگر مولا ظهور كند بر كاستيهاي ناخواسته ما ميبخشد و اگر بميريم دلخوش به اداء تكليف انجام شده به حضورش ميشتابيم. چونان مرداني كه در حريم او و پناه او ميزيند.
تنها در اين وقت است كه ميتوان خواند:
اللهم ان حال بيني و بينه الموت الذي جعلته علي عبادك حتما مقضيا فاخرجني من قبري مؤتزرا كفني، شاهرا سيفي مجردا قناتي ملبيا دعوة الداعي في الحاضر و البادي.
خدايا اگر مرگ ميان من و او فاصله انداخت، همان كه براي همه بندگانت قرار دادهاي مرا از قبر در حالي خارج كن كه كفن بر كمر بسته، شمشير در دست و نيزه مهيا در حالي كه دعوت كننده به سوي او هستم در شهر و صحرا. دعاي عهد