فراماسونری در ایران (۴)

اسماعيل شفيعي سروستاني

تکاپوی رسمی ماسونی‌ گری در ایران

چنان‌که اشاره شد، در سال 1314ه‍ .ق. / 1896م. لژ «جامع آدمیت» بنیاد نهاده شد تا اندیشة میرزا ملکم پی گرفته شود.

«مجمع آدمیت» در زمان محمّدعلی شاه تلاش می‌کرد که اعضای سرشناس خود را افزایش دهد و سرانجام موفّق شد دکتر محمّد مصدّق و سالارالدوّلة شاهزاده را به عضویت خود در آورد.1

برای پیوند دادن گروه‌های ماسونی ایرانی تا این زمان، با لژ اعظم «انگلیس» مستندات مطمئن و محکمی وجود ندارد؛ اگرچه در خطّ مشی، دیدگاه و عملکرد، ماسون‌های این عصر همگام و هم‌عنان با ماسونیت اروپایی هستند، لیکن آغاز تکاپوی رسمی فراماسونری در «ایران» را باید به تأسیس «لژ بیداری ایرانیان» نسبت داد. این لژ با نظامی منسجم و منضبط در نوزدهم ربیع الاوّل سال 1326ه‍ .ق./ 1908م. و با اجازة رسمی «لژ بزرگ شرق فرانسه» و «شورای عالی فراماسونری فرانسه» و با اجازة رسمی محمّدعلی شاه قاجار در «تهران»، آغاز گشت.

نخستین استادان بزرگ این لژ، ویزیور و مرل بودند و نخستین ایرانی که به عضویت آن درآمد، ادیب الممالک فراهانی بود که شعری در زمینة «آئین فرامانس و فراموش‌خانه» مرکّب از 593 بیت که بیانگر اصل‌های عمدة فراماسونری است و اندیشه‌های آن را در چارچوب ایرانی - اسلامی عرضه می‌دارد، سرود. وی در این ابیات، خدا و پیامبران را فراماسون و «کعبه» را لژ و اهل بیت پیامبر(ع) را اهل لژ خوانده است.2

دکتر عبدالهادی حائری در کتاب «تاریخ جنبش‌ها و تکاپوهای فراماسونگری در کشورهای اسلامی» تاریخ تأسیس انجمن فراماسونگری ایران را که از سوی سازمان‌های فراماسونگری جهانی به رسمیت شناخته شد، در سال 1325ه‍ .ق. / 1907م. از سوی همان «خاور بزرگ فرانسه» اعلام می‌کند.3

برخی از ابیات قصیدة بلند ادیب الممالک که در ستایش «مجمع فراماسون» سروده شده، این‌چنین است:

در فرانسه ز شرق اعظم تافت

آفتابی که قلب ذرّه شکافت

وز خطوط شعاعی آن مهر

گشت روشن بساط خاک و سپهر

نور بگرفت سطح عالم را

روشنی داد آن آدم را

تا از آن نور سنگ‌ها بگداخت

لژ بیداری‌ای در ایران ساخت

مجمع فرقة فراماسن

که به جا مانده از زمان کهن

فکر و دانش همی کند تعلیم

بی‌ریا بر برادران سلیم4

بسیاری از چهره‌های سرشناس و پر جنب‌وجوش انقلاب مشروطیّت، از جمله، حاجی علیقلی خان و سردار اسعد بختیاری به این لژ پیوستند.

مداخلات این لژ در امور مربوط به نهضت مشروطه به اوج خود رسید؛ به طوری که یکی از اعضای آن به نام شیخ ابراهیم زنجانی رئیس دادگاه فاتحان «تهران» گردید.5

محمود عرفان از اعضای «لژ مهر» در مجلة «یغما»، با افتخار از نقش فعّال ماسونرها در انقلاب مشروطیت چنین یاد می‌کند.

تاریخ فراماسون‌ها در ایران با تاریخ مشروطیت بی‌ارتباط نیست و مشروطیت ایران یکی از وقایع بزرگ تاریخ ماست. نه تنها فراماسونرها در مشروطیت دخالت داشتند؛ بلکه انجمن‌های فرعی و وابستة آنها که ظاهرشان شباهتی با سازمان‌های ماسونی نداشت نیز علناً در مشروطیت دخالت داشتند که از همه مهم‌تر، انجمن اخوّت را می‌توان نام برد.6

پس از پیروزی مشروطیت‌خواهان بر محمّدعلی شاه قاجار، ادارة امور کشور به دست کسانی افتاد که اکثراً از اعضای «لژ بیداری» بودند و در واقع، تصمیم‌گیری دربارة امور کشور در لژ بیداری صورت می‌گرفت.7

لژ بیداری ایرانیان با کمک اردشیر جی، احمد شاه را از کار بر کنار و زمینه را برای روی کار آمدن رضا پهلوی آماده کرد. اردشیر جی، مشاور مخصوص سفارت انگلیس در «تهران» بود. از دیگر اعضای مهمّ این لژ، می‌توان از فروغی، ذکاء الملک و سیّد حسن تقی‌زاده نام برد. گرچه رضا شاه به فروغی لقب «خرس جهود» داده بود، ولی او دربارة تاجگذاری رضاشاه گفته بود:

وقتی که اعلیحضرت تاج را به سر گذاردند، من دیدم نوری از جمال مبارک تلألؤ کرد.8

سیّد حسن تقی‌زاده قرارداد نفتی 1933م. را که قرار بود، قرارداد نفت دارسی را به مدّت سی سال تمدید کند، امضا نمود و بعدها گفت که آلت فعل بوده است.9

«لژ بیدرای» در دورة رضاشاه نیز به فعّالیت خود ادامه داد و اعضای آن در تحکیم مبانی ضدّ دینی حکومت پهلوی و مسلک میهن‌پرستی افراطی نقش اساسی بازی کردند. در سال 1319م. و در پی کشته شدن ارباب کیخسرو شاهرخ دبیر این لژ، این لژ به فعّالیت رسمی خود خاتمه داد.

تعطیل شدن لژ بیداری ایرانیان به منزلة تعطیلی مجامع مخفی و ماسونی در «ایران» نبود. پس از آن، در «تهران» و بسیاری دیگر از شهرهای ایران، لژهای ماسونی انگلیسی، فرانسوی و آمریکایی راه‌اندازی شدند و نقش فراماسونرها را در سه جریان مهمّ فرهنگی، سیاسی و اقتصادی ایران دنبال کردند.10

متأسّفانه به روایت حامد الگار11 از اوایل قرن نوزدهم میلادی، ایرانیان بسیاری و به ویژه سفرایی که از «فرانسه» و «بریتانیا» دیدار می‌کردند، به دلایل سیاسی، وارد لژهای ماسونی می‌شدند.

نباید از این نکته غفلت کرد که از سویی، مشکلات پیچیدة دسترسی به لژهای فراماسونری در اروپا که عمدتاً محلّ تجمّع سران محافل سیاسی، اقتصادی و حتّی امنیّتی غربی بودند و از سوی دیگر، توجّه و تأکید سران محافل مخفی ماسونی برای شکار مردان صاحب‌نام دربارهای ایرانی باعث بوده تا تقریباً در میان اعضای وابسته و پیوستة لژهای ماسونی، حتّی یک نفر مرد معمولی، بی‌پایگاه بلند اجتماعی و اقتصادی و بی‌امکان نفوذ و ارتقا در مناصب مهم و ردة بالای دولتی دیده نشود.

اساساً میدان و ساحت عمل ماسونیت، عموم مردم نیست. مردم، حاصل و محصول اندیشه و عمل فراماسون‌ها را در مناسبات سیاسی، اجتماعی و اقتصادی دریافت می‌کنند و متأثّر از آنها به حیات خود رنگ می‌دهند. به واقع، این لژها به منزلة سکّان و فراماسونرها سکّاندار کشتی اقوام در دریای هواجس سران مجامع مخفی اروپایی هستند تا همواره، همه چیز برای این سران و در خدمت آنان رقم بخورد.

به جز «تهران»، لژهای ماسونی در برخی از شهرهای دیگر نیز پدیدار شـد. در سال 1338ه‍ .ق. / 1919م. لژی در «شیـراز» و در سال 1339ه‍ .ق. / 1920م. لژی در «آبادان» و در سال 1924ه‍ .ق. / 1303ه‍ .ش. لژی در «مسجد سلیمان» و در سال‌های 1951-1957م. / 1330ه‍ .ش. لژهایی در «تهران» بنیان گرفت و نهادهایی مانند «باشگاه روتاری»12 با یک مجلة عربی، به نام «الاخسا» به مدیریت عبّاس مسعودی، «باشگاه برادران جهانی»13 و «تسلیح اخلاقی دوباره»14 در پیوند با فراماسونگری به شمار آمده اند.15

در پی سقوط رضاخان و بعد از شهریور 1320ه‍ .ش. لژ بیداری فعّالیت خود را از سر گرفت و در این سال، «لژ همایون» جانشین «لژ بیداری» گردید. مؤسّس این لژ محمّدخلیل جواهری بود که در «بیروت»، به عضویت سازمان فراماسونری درآمده بود. او می‌گوید:

در تمام مدّت پنج سال فعّالیت لژ، دکتر هوس (استاد فلسفة دانشگاه تهران) دست راست و سیّد محمّدعلی امام شوشتری دست چپ می‌نشستند و محمّداصغر مافی دبیر لژ بود.16

در دهة 1330ه‍ .ش. شعبات لژهای آمریکایی، مانند «کلوپ روتاری» و «باشگاه‌های لاینز» و «انجمن تسلیح اخلاقی» در «ایران» شروع به فعّالیت کردند... در این دهه، لژهای دیگر، مانند «لژ مولوی»، «شهر تهران»، «لژ کوروش»، «لژ مهر»، «لژ ستارة سحر»، «باشگاه حافظ»، «انجمن طرفداران زکریّای رازی»، «انجمن طرفداران خواجه نصیر طوسی» و غیره مشغول فعّالیت بودند و سرنوشت کشور را در دست داشتند.17

به سختی می‌توان از تعداد واقعی لژهای ماسونی در ایران پیش از انقلاب و پس از آن، سخن گفت. پس از پیروزی انقلاب و در دهة شصت، جزواتی منتشر و اسامی برخی از لژها و فراماسونرهای ایرانی از صدر مشروطیت تا سال 1357ه‍ .ش. برملا شد؛ اگرچه فهرست اصلی این جزوات برآمده از آثار سه جلدی اسماعیل رائین بودند که در مجموعة سه جلدی «فراموش‌خانه و فراماسونری در ایران» منتشر شده بود.

یکی از ایران‌شناسان آمریکایی، به نام کاتام18 بیان کرده است که سیاست‌گذاران ایران پس از سرنگون شدن حکومت دکتر محمّد مصدّق کوشش‌هایی فراوان به کار می‌بردند تا در سازمان‌های فراماسونگری راه یابند. وی به این شیوه، نمونه‌ای می‌افزاید و می‌گوید: در سال 1957م. / 1336ه‍ .ش. که دکتر منوچهر اقبال، نخست‌وزیر شد، افزون بر خودش که رهبر سازمان فراماسونگری بود، ده تن از وزیران خویش را نیز از میان فراماسونرها برگزید.19

در سال 1971م. / 1350ه‍ .ش. فراماسونگری «آمریکا» سیاهه‌ای از لژهای فراماسونگری و آماری از اعضای وابسته بدان لژها به دست داد. در این سیاهه، نام مهندس جعفر شریف امامی، رئیس «مجلس سنا» به عنوان «استاد بزرگ» و نام احمد علی آبادی به عنوان «دبیر کل» آمده و شمار لژهای فراماسونری ایران را سی و اعضای وابسته بدان‌ها را در مجموع، یک هزار و سی و پنج نفراعلام کرده است.20

پس از انقلاب اسلامی ایران در سال 1357ه‍ .ش. یکی از مراکز فراماسونگری که به آن «ستاد عملیاتی استاد اعظم، جعفر شریف امامی» می‌گفتند، کشف شد و عکس‌های گوناگون همراه با سیاهه‌ای از اعضای فراماسونگری در آن، به دست آمد. بسیاری از نام‌های یاد شده در این سیاهه، با نام‌هایی که پیشاپیش در کتاب اسماعیل رائین آمده بود، هم‌خوانی دارد. همچنین روشن گردید که در روزگار محمّدرضا شاه پهلوی، نه تنها سیاست کلّی ایران، بلکه سررشتة اقتصاد کشور نیز به شیوه‌ای بنیادی، در دست فراماسون‌ها بوده است. از آن پس، نوشته‌هایی دیگر نیز پیرامون فراماسونگری، به ویژه پیوند آن با صهیونگری بیرون آمد.21

مطالعة فهرست اسامی به دست آمده نشان می‌دهد که طیّ همة سال‌های پس از مشروطه تا سال 1357ه‍ .ش. هدایت سه جریان بزرگ سیاسی، اقتصادی و فرهنگ ایران در اختیار لژهای ماسونی بوده است؛ چنان‌که تمام صدراعظم‌های زمان قاجار، به غیر از امیرکبیر و قائم مقام فراهانی و همچنین اکثر نخست‌وزیران دوران پهلوی اوّل و دوم، از سیّد ضیاء طباطبایی تا بختیار عضو سازمان فراماسونری بودند. (البتّه دربارة دکتر مصدّق نمی‌توان به طور قاطع نظر داد که او بعد از عضویت در «مجمع آدمیت» با سایر مجامع هم همکاری

می‌کرده است یا نه.)22

اطّلاعات جامع و قابل اعتمادی از فعّالیت‌های جریان‌های ماسونی پس از «انقلاب اسلامی» در دست نیست؛ چنان‌که معلوم نیست از مجموعة سی لژ فعّال در کشور، چند لژ شناسایی شدند.

تنها خبری که در این زمینه به دست آمده است، از برنامة ویژه‌ای سرچشمه می‌گیرد که از کانال چهار تلویزیون انگلیس در نهم مه 1988م. / 19 اردیبهشت 1367ه‍ .ش. پخش شد. این رسانة گروهی انگلیس در آن روز، به آگاهی همگان رسانید که تشکیلات فراماسون‌ ایرانی پس از انقلاب 1357ه‍ .ش. به ایالت «کالیفرنیا» در «آمریکا» انتقال یافته است.23

معلوم نیست که شریف امامی، چه شخص یا چه لژی را به عنوان قائم مقام یا رئیس فراماسون‌های ایرانی انتخاب و بدو تفویض اختیار نموده است.

آنچه مسلّم است، حسب تقسیم‌بندی جهان و کنترل همة مناطق از سوی مجامع مخفی، در منطقة «خاورمیانه»، ایران از موقعیت ویژه‌ای برخوردار بوده و امکان چشم‌پوشی از آن، به هیچ روی از سوی محافل فراماسونری جهانی وجود ندارد.

نگاهی سطحی و سریع به اسامی مدیران ارشد جامعة ایرانی در دهة چهل و به ویژه در نهادهای قانون‌گذاری، دولت، نهادهای آموزشی و فرهنگی که جملگی از اعضای لژهای فراماسونری و سازمان‌های وابسته به فراماسونری بوده‌اند، وسعت و ژرفای نقش این جریان را در مقدورات و مقدّرات مردم این سرزمین اسلامی معلوم می‌سازد.

تأثیر وسیع این حضور بلندمدّت در مهم‌ترین نهادهای این سرزمین با خلع ید از فراماسون‌های شناخته شده و نشان‌دار حکومت پهلوی از بین نرفته و نمی‌رود؛ ضمن آنکه از نقش‌آفرینی عوامل جایگزین و البتّه نهان‌روش اطّلاع چندانی نداریم؛ چنان‌که این نقش‌آفرینی را در گسترة وسیعی در حوزه‌های نظری، فرهنگی، سیاست‌گذاری، روش‌های اجرایی، معیارهای ارزیابی، نظام تعلیمی و تربیتی و... تعریف کنیم، به میزان دوام و بقای تأثیرات وارد شده از سوی فراماسونرها در عرصة حیات فرهنگی، سیاسی و اجتماعی ایران اسلامی پی خواهیم برد.

اگرچه فراماسونرها در ظاهر و متناسب با شرایط سیاسی و اجتماعی کشوری که در آن زندگی می‌کنند، ایدئولوژی‌های گوناگون و حتّی مذهبی و حتّی مخالف مشیّ ماسونگری را به نمایش می‌گذارند، لیکن آنان در اصل، با یکدیگر همبستگی شدید دارند و دفاع از همدیگر را وظیفة خویش می‌شناسند. از همین‌رو، سیاستمداران ماسون را که در ظاهر با عقاید مختلف مشی می‌کنند، نمی‌توان دشمن و رقیب محسوب کرد.

به تبع باورهای یهودیانة فراماسونری جهانی، همة جهان بی‌هیچ مرز و مانع و رادع، جهان «بنی‌اسرائیل» و رهبران «ماسونیت جهانی» است. در باور آنها، منافع ملّی، مذهبی و منطقه‌ای الزاماً باید در نگرش و منفعت دولت جهانی مستحیل شود تا در سایة جهان تک‌حکومتی، جملگی به وحدت و یکپارچگی برسند.

تردیدی نیست که استحاله و اضمحلال جملة فرهنگ‌ها و تمدّن‌ها، بهایی است که فراماسونری برای استقرار «حکومت جهانی اشرار یهود» می‌پردازد.

از یک ماسون، اگر ابعاد معبد پرسیده شود، جواب خواهد داد: طولش از غرب تا شرق، عرضش از شمال تا جنوب است. البتّه منظور از عرض و طول، ابعاد حیطة گسترده‌ای است که ماسون‌ها می‌توانند در آن، به فعّالیت بپردازند. اگر این سؤال از یک فرد یهودی پرسیده شود، بلاشک، آیه‌ای را از «تورات» تحریف شده، خواهد خواند:24

و خداوند گفت: چشمانت را باز کن! از جایی که هستی به شمال، جنوب و به مشرق و مغرب نگاه کن؛ زیرا تمام این زمین را که می‌بینی، به تو و ذرّیت تو تا به ابد، خواهم بخشید.25

تردیدی نباید کرد که یک فراماسون، جامعه، دولت، وزارتخانه و سازمان تحت امر خود را با اصول ماسونی اداره می‌کند و با تمام قدرت، از طرق «نهان روشی» و پنهان‌کاری ماسونی، آن‌همه را از نظرها پنهان نگه می‌دارد.

پی‌نوشت‌ها: