اصل اوّل طبّ

محمّد علی محمّدی یکتا

چنان‌که خوانندگان محترم موعود مستحضرند طیَ ماه‌های گذشته, شاهد بیماری سخت کرونا بودیم و متأسّفانه فوت بسیاری از مردم جهان. موعود مکررّاً دربارة طب و تندرستی مطالبی را ارائه کرده است.آنچه که پیش روی شما عزیزان قرار می گیرد، مجموعة جدیدی در این‌باره است که از منظر قرآنی به آن توجّه می‌کند. امید که برای منتظران حضرت مهدی(عج) در حفظ سلامتی خود وخانوادة محترمشان مفید باشد.

مهم‌ترین اصل در طب, شناخت خدا و شناخت حجّت خداست که با این شناخت، بیشترین امید و قوی‌ترین روحیه در انسان ایجاد می‌شود.

وقتی انسان به این معرفت دست پیدا می‌کند که خدای مهربان، بشر را با تجربیات خطابردار، با آزمون‌های پر از اشتباه در دامن جهل رها نکرده و پاسخ تمام نیاز‌ها را در اختیار او قرار داده است، قلبش آرامش می‌یابد.

اینکه انسان مطمئن می‌شود می‌تواند علوم مورد نیازش را از طریق خالق خودش و با واسطة فرستادگان خدا به دست بیاورد، حسّ غنا و بی‌نیازی باطنی پیدا می‌کند.

وقتی انسان خدا را شناخت، خدا را اطاعت می‌کند، این اطاعت باعث سلامت جسم او می‌شود.

چنان‌که امیرالمؤمنین(ع) در کتاب شریف «نهج‌البلاغه» می‌فرمایند:

«فَإِنَّ تَقْوَى اللهِ دَوَاءُ دَاءِ قُلُوبِكُمْ وَ بَصَرُ عَمَى أَفْئِدَتِكُمْ وَ شِفَاءُ مَرَضِ أَجْسَادِكُم‏؛

تقوا، دوای درد قلوب شما و بینایی چشم دل شما و شفای امراض جسم شماست.»

تقوا باعث شفای جسم انسان است و مشکلات جسمی را حل می‌کند؛ به چند دلیل:

1. انسان خالقی دارد که از تمام ابعاد وجودی او خبر دارد و وقتی دستوری به بشر می‌فرماید، این دستور با تمام ابعاد انسان سازگار است و برای هیچ بعدی، هیچ آسیبی ندارد و برای تمام ابعاد مفید است؛ هم جسم و هم روح، هم دنیا و هم آخرت؛

2. فشار‌های عصبی باعث آلودگی خون می‌شود. عصبانیت، افسردگی، ناامیدی و همة فشار‌های عصبی باعث غلظت خون می‌شود.

تغذیة تمام بدن هم از خون است. وقتی کسی به علّت فشارهای عصبی خون آلوده‌ای داشت، تغذیة بدن یک تغذیة آلوده می‌شود.

در مقابل، آرامش اعصاب و نشاط، سبب تولید خون سالم در بدن می‌شود. بدن نیز از این خون سالم تغذیه می‌کند. لذا نشاط باعث سلامت جسم می‌شود.

قوی‌ترین عامل برای ایجاد آرامش و نشاط، انس با خداست.

لذا «قرآن» می‌فرماید:

«أَلا بِذِكْرِ اللهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوب‏؛

با یاد خدا و انس با او، دل آرامش پیدا می‌کند.»

وقتی انسان از خدا فاصله گرفت و گرفتار گناه شد، محبّت دنیا در وجودش تشدید می‌شود. علاقه به مطالب بی‌ارزش، باعث حسد و آرزوهای پوچ و حرص می‌گردد و تمام اینها به روح و اعصاب انسان فشار وارد می‌کند و این فشار‌های عصبی، سبب

تولید خون ناسالم در بدن و لذا باعث بیماری‌های جسمی می‌شود.

انس با خدا باعث تقویت روحیه می‌شود. مشکلات انسان را نمی‌شکند؛ لذا می‌بینیم عقیلة بنی‌هاشم، حضرت زینب کبری(س) در اوج مصائب و مشکلات چنان با استقامت با این بلاها روبه‌رو می‌شوند که:

عقل بشر را صبر زینب(س) مات و حیران کرده است

با رعایت تقوا، اطاعت خدا و انس با خدا، استقامت در انسان تقویت می‌شود و حتّی در اوج سختی‌ها شکسته نشده و خودش را از دست نمی‌دهد. این مهم‌ترین اصل در طب است.

مهم‌ترین اصل در درمان، درمان فکر است. اینکه بشر متوجّه شده و بپذیرد هر خیری را که به آن محتاج است، خدا در اختیارش قرار داده و محتاج به دیگران نیست، امید به غیر نبسته و فکرش اصلاح می‌شود. درمان جسم تابع درمان فکر است.

امّا تعریف سلامت؛ سلامت در یک کلمه، یعنی عبودیت. کسی سالم زندگی می‌کند که بندة خدا باشد؛ (به همان دلیل که عرض شد) خدا از تمام اجزای انسان خبر دارد. بنابراین، هر دستوری که صادر فرموده، برای تمام اجزا مفید است.

شما ببینید زمانی که «قرآن» می‌خوانید، زمانی که به حرم‌های مطهّر اهل بیت(ع) مشرّف می‌شوید یا در مراسم روضة اهل بیت(ع) شرکت می‌کنید، چقدر احساس سبکی روح و نشاط می‌کنید؟ در بندگی خدا آرامش وجود دارد. جالب است که بدانید طبّ اسلامی در یک معنا، یعنی احکام اسلامی؛ به طور مثال در شرع ما آمده که استفاده از نمک قبل و بعد از غذا، مستحبّ است و این ثواب دارد. حضرت رسول الله(ص) می‌فرمایند:

«خداوند متعال به حضرت موسی(ع) وحی فرمود که: «ای موسی! با نمک آغاز کن و با نمک خاتمه بده که در نمک، درمان 70 بیماری است که کمترین آن جنون، جزام و برص است.»1

فقه ما می‌فرماید: ثواب دارد؛ طب می‌گوید: این کار درمان 70 بیماری است.

در فقه ما استعمال عطر طبیعی مستحبّ است و ثواب نماز را چندین برابر می‌کند. در طبّ اهل بیت(ع) است که عطر، قلب انسان را تقویت می‌کند.2

طبق احکام ما پنج‌شنبه ناخن گرفتن مستحبّ است. امام رضا (ع) به کسی که مشکل چشمی داشت، فرمودند: «پنج شنبه ناخن بگیر.» این شخص می‌گوید: پنج شنبه ناخن گرفتم و مشکل چشمم حل شد.

پس در طب می‌توانیم بگوییم، ناخن گرفتن در پنج شنبه برای چشم مفید است.

بنابراین سزاوار است مبلّغان دین به این شیوه احکام را بیان کنند که این، شیوة معصومان(ع) بوده است؛ یعنی هم خواصّ دنیایی و جسمی دستورات دین را بیان می‌کردند، هم خواصّ معنوی و آخرتی و اگر جامعه نسبت به احکام شرع توجّه و تقیّد لازم را ندارد؛ چون دین در ثواب و عقاب اخروی خلاصه شده و آن‌طور که باید و به طور کامل، تأثیر دین در جسم و دنیا تبیین نمی‌شود.

از یک بُعد، احکام اسلامی است، از بعد دیگر، طبّ اسلامی.

پس طب، در یک کلمه، یعنی تعبّد به احکام و اطاعت فرامین حضرت حق. بنابراین, گناه باعث بیماری جسمی می‌شود؛ غیر از عقوبت اخروی.

در «دعای کمیل»، امیرالمؤمنین(ع) عرضه می‌دارند:

«اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِيَ الذُّنُوبَ الَّتِي تُنْزِلُ النِّقَمَ، اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِيَ الذُّنُوبَ الَّتِي تُغَيِّرَ النِّعَمَ، اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِيَ الذُّنُوبَ الَّتِي تَحْبِسُ الدُّعاءَ، اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِيَ الذُّنُوبَ الَّتِي تُنْزِلُ الْبَلاء؛

خداوندا! گناهانی که مرتکب شده‌ام و سبب نزول بدبختی‌ها می‌شود، ببخشای. خداوندا! گناهانی که سبب دگرگون شدن نعمت، سبب حبس دعا و گناهانی را که باعث نزول بلایا می‌گردد، ببخش.»

پس گناه علاوه بر مشکلات اخروی، مشکلاتی را در دنیا نیز ایجاد می‌کند؛ از جمله بیماری‌های جسمی و روانی.

پی‌نوشت‌ها: