واحد پژوهش موعود
یهودیان دونمه
یهودیان دونمه، کپی برابر با اصل خاندان‌های پادشاه الهی هستند. در سال ۱۶۲۶م.، در «ازمیر ترکیه»، شخصی به نام شبتای زوی37 به دنیا آمد. پدر شبتای که مرخای زوی نام داشت، بازرگانی ثروتمند از نسل یکی از خاندان‌های مهاجر اسپانیایی بود. دولت عثمانی پس از سقوط «اندلس» و اخراج خاندان‌های یادشده توسط اسپانیایی‌های کاتولیک، به آنها اجازه داده بود به قلمرو امپراتوری عثمانی رفته و در کمال امنیت به زندگی خود ادامه دهند. مشهورترین خاخام‌های آن دوران، «تورات» و «تلمود» را به شبتای زوی آموختند و وی توانست به درجة خاخامی دست یابد.
در سال 1648م. شبتای در میان پیروان و شاگردان خود اعلام کرد که وی همان ماشیحا یا مسیحا38 از نسل داوود است که یهودیان منتظرند خداوند او را بفرستد تا یهودیان را نجات داده و آنها را به سرزمین مقدّسشان بازگرداند. در ادامه، شبتای بیانیه‌ای خطاب به یهودیان سراسر جهان صادر و اعلام کرد که:
من نخستین فرزند خدا، شبتای زوی ماشیحای، نجات‌بخش ملّت اسرائیل هستم و به سوی همة فرزندان اسرائیل فرستاده شده‌ام؛ زیرا خداوند مقدّر فرموده که شما شایستگی درک این روز بزرگ و تحقّق وعدة خداوند به فرزندانش را داشته باشید؛ زیرا شما پس از این هرگز گریه نخواهید کرد. پس لذّت ببرید، آواز بخوانید و روز پیشین را که آکنده از اندوه و درد بود، به روز عید تبدیل کنید؛ زیرا من ظهور کرده‌ام.
شبتای و پیروانش مژدة ظهور ماشیحا و نزدیک بودن رهایی را در میان یهودیان پخش کردند. شبتای نامه‌های خود را به اماکن اقامت یهودیان فرستاد. در نتیجه، یهودیان در همه‌جا، چه در قلمرو عثمانی و چه در کشورهای اروپایی که پیام وی را دریافت کردند، دعوت او را لبّیک گفتند و تقریباً همة گروه‌های یهودی، از «لهستان» گرفته تا «کیف»، پیرو او شدند.
هیئت‌های یهودی از ترکیه، «آلبانی»، «یونان»، «رودس» و «آلمان» نزد شبتای زوی آمدند و یهودیان ساکن قلمرو عثمانی از دعا کردن برای سلطان محمّد چهارم، سلطان عثمانی، در معابد خود صرف نظر کرده، برای سلامتی و موفّقیت ماشیحا شبتای بن سلیمان بن داوود دعا می‌کردند. شبتای به جای جای قلمرو عثمانی سفر کرد و به «سالونیک» در یونان رفت. سپس به «فلسطین» سفر کرد و در «قدس» اعلام نمود:
من ماشيحا هستم؛ یعنی همان کسی هستم که می‌تواند سرنوشت جهان را دگرگون کند.
خاخام «غزّه» که ناتان لوی غزاوی نام داشت، از او پیروی کرد و به مبلّغ و مژده‌دهندة وی در میان همة یهودیان تبدیل شد. در «قاهره» نیز رئیس یهودیان «مصر» که رافائل يوسف جلبی نام داشت، به شبتای ایمان آورد و برای او کمک‌های مالی گرد آورد تا بتواند اورشلیم را آزاد کند. در سال ۱۶۶۶م.، در حالی که یهودیان در جای‌جای قلمرو عثمانی و کشورهای اروپایی مشغول گردآوری پول، سلاح و
مهمّات بودند و خود را برای حرکت به سوی اورشلیم آماده می‌کردند، محمّد چهارم که با شکایت خاخام‌های ارتودکس ترکیه و لهستان روبه‌رو شده بود، دستور دستگیری و محاکمة شبتای زوی را صادر کرد. هنگامی که شبتای زوی در دادگاه حاضر شد، رئیس دادگاه در حضور سلطان عثمانی وی را مخیّر کرد که یا توبه کند و از دعوت خویش دست بردارد یا معجزه‌ای بیاورد که اثبات کند وی مسیح منتظر است. معجزة درخواستی دادگاه این بود که شبتای بپذیرد جامه از تنش بیرون کرده و بدن او را در معرض تیرهای تیراندازان ماهر قرار دهند و اگر تیرها به او آسیبی نرساند و باعث مرگ او نشد، ماشيحا بودن او اثبات گردد! شبتای در پاسخ به درخواست دادگاه اسلام آورد و خود را محمّد عزیز افندی نامید.
آنگاه سلطان عثمانی او را به عنوان دربان کاخ سلطنت منصوب کرد و از آن پس، محمّد افندی دربان خوانده شد. از آن زمان به بعد، شبتای زوی دو شخصیته شد و ظاهر و باطنش تناسبی با یکدیگر نداشت؛ زیرا در ظاهر مسلمان بود و نماز و روزه به جا می‌آورد؛ ولی در باطن، همان شبتای زوی، ماشیحای نجات بخش‌یهود، بود.
پس از اینکه خبر اسلام آوردن شبتای منتشر شد، نامه‌هایی به پیروان و مریدان خود در جای جای جهان فرستاد و از آنها خواست مضمون نامه‌ها را در اختیار همگان بگذارند. در این نامه‌ها آمده بود:
شبتای قبلی به آسمان رفت و به دستور یهوه ماشیحای دیگری به جای او منصوب شد که این بار ردا و عمّامه بر تن دارد.
در یکی دیگر از همین نامه‌ها آمده بود:
فرشتگان به نزد من آمدند و گفتند: تو همان ماشيحا، نجات‌دهندة ملّت یهود هستی؛ ولی باید تظاهر به مسلمانی کنی تا بتوانی یهودیان را نجات دهی.
دولت عثمانی که به شبتای زوی مظنون شده بود، وی را در معبدی یهودی و در حالی دستگیر کرد که به همراه پیروانش مزامير داوود را زمزمه می‌کردند و به مطالعة تلمود مشغول بودند. از این‌رو، حکم تبعید شبتای به «دولسینگو» در «آلبانی» صادر شد و او تا سال ۱۶۷۵م. که از دنیا رفت، در تبعید به سر می‌برد.
پس از اینکه شبتای اسلام آورد، یهودیانی که به وی ایمان آورده بودند، از اطرافش پراکنده شدند، جز دویست خاندان یهودی که همچنان بر ایمان خود به دعوت او پابرجا ماندند و از آموزه‌های جدید شبتای که مشوّق آنان در پایبندی به این آموزه‌ها بود، پیروی کردند.
این دویست خاندان که بیشتر به «سالونیک» مهاجرت کردند، طایفة جدیدی را شکل دادند که نه یهودی بودند و نه مسلمان؛ بلکه هم‌زمان هم یهودی بودند و هم مسلمان. این طایفه دونمه نام گرفت که واژه‌ای ترکی به معنای مرتد یا بازگردنده است. دونمه‌ای‌ها پس از مرگ شبتای زوی، به سه فرقه تقسیم شدند: «يعقوبيه»، «قره قاشيه» و «قابانچیه یا قبانجیلریه».
ده‌ها و صدها سال از عمر طایفة دونمه می‌گذشت؛ ولی هیچ‌کس از ماهیت آنان خبر نداشت و حتّی هیچ‌کس نمی‌دانست اصلاً چنین طایفه‌ای وجود خارجی دارد. این خاندان‌ها در طول قرن‌ها به عنوان مسلمان در میان مسلمانان ترکیه زندگی می‌کردند، برای پسران و دختران خود نامهای اسلامی برمی‌گزیدند، آموزه‌های اسلام را گرامی می‌داشتند، در مساجد نماز می‌خواندند، روزة رمضان را به جا می‌آوردند و عید فطر و قربان را جشن می‌گرفتند. این رفتارها ناشی از پیروی آنان از آموزه‌های عقیدة جدید شبتای زوی بود که بر اساس آن:
باید سنّت‌های ترک‌های مسلمان رعایت گردد و نباید از روزة رمضان یا قربانی کردن انتقاد کرد تا ترک‌های مسلمان فریب خورده و متوجّه ماهيت
ما نشوند.
این خاندان‌ها در خفا و هنگامی که با خود خلوت می‌کردند، یهودی بودند و هر یک از آنان، نامی عبری در برابر نام ترکی خود داشت که تنها در جمع خانوادگی به این نام عبری صدا زده می‌شد. آنها در خفا، نمازهای یهودیان را به جا می‌آوردند و بر اساس شعائر خود عبادت می‌کردند. این خاندان‌ها پنهانی به فراگیری تورات و تلمود می‌پرداختند و با خاندان‌های دیگر که پیوندی با آنان نداشتند، ازدواج نمی‌کردند. هریک از این خاندان‌ها، تاریخ، شجره‌نامه و ازدواج‌های خود را مدوّن می‌کرد و آن را برای نسل‌های بعد به ارث می‌گذاشت. نسل‌های بعدی نیز نام‌ها و اطّلاعات جدید را به این سند می‌افزودند و به نسل بعدی واگذار می‌کردند. فقط افرادی می‌توانستند از نسب خود، نسب خانوادگی خود، تاریخ آن و تاریخ و آموزه‌های طایفة دونمه مطّلع شوند که به سنّ بلوغ رسیده باشند.
اسناد خاندان‌های دونمه همچنان در وضعیت سرّی قرار داشت تا اینکه در سال ۱۹۱۷م. در جریان یک آتش‌سوزی در سالونیک، بخش زیادی از این اسناد طعمة حریق شد و اسناد باقیمانده به یک آرشیو سرّی در کتابخانة دانشگاه عبری اسرائیل منتقل شد که هم‌اکنون شمار بسیار اندکی از افراد، آن هم تحت شدیدترین قوانین و اقدامات، اجازة دسترسی به اسناد را می‌یابند.
تاریخ نخستین منبع رسمی که به وجود یک طایفه به نام دونمه اشاره می‌نماید و بخشی از تاریخ و آموزه‌های آن را بیان می‌کند، به آغاز سدة بیستم میلادی بازمی‌گردد؛ یعنی زمانی که ۲۵۰ سال از شکل‌گیری دونمه گذشته بود و شمار افراد آن به حدود ۲۰ هزار تن می‌رسید. این منبع، زمانی منتشر شد که دونمه‌ای‌ها به عمق وجود دولت عثمانی نفوذ کرده، تار و پود آن را در اختیار گرفته و همراه با فراماسون‌ها و یهودیان سنّتی، ائتلافی را تشکیل داده بودند که در نهایت، خلافت عثمانی را سرنگون کرد.
در سال ۱۹۰۰م. در «استانبول»، رساله‌ای کوچک به نام «دونمه» منتشر شد که نخستین منبع منتشر شده دربارة دونمه بود و مردم با مطالعة آن، متوجّه وجود این طایفه شدند. در سال ۱۹۱۷م. نخستین کتاب دربارة دونمه منتشر شد که نویسندة آن روزانس نام داشت. روزانس که خود دونمه‌ای بود، تنها مورّخی است که پیش از نابودی «کتابخانة قابانچی» در حریق سالونیک به سال ۱۹۱۷م.، وارد این کتابخانه شد.
در نخستین روز سال ۱۹۲۴م. رشدی قره قاش‌زاده در نامهای به مجلس ترکیه، اسرار طایفة دونمه و اقدامات آن در طول قرن‌های گذشته برای ترویج بی‌بندوباری در ترکیه و سرنگونی دولت عثمانی را فاش کرد. قره قاش‌زاده یک دونمه‌ای بود که در پی طلاق دادن همسرش، دچار اختلاف شدید با طایفة دونمه شد و از آنجا که از سوی این طایفه به جنون متّهم شده بود، بر آن شورید.
نامة رشدی قره قاش در روزنامة ترکیه‌ای «وقت» منتشر شد. مصطفی توران، مورّخ ترکیه‌ای نیز متن این نامه را به نقل از این روزنامه، در کتاب «یهودیان دونمه» درج نمود. هم اکنون نام قره قاش در بایگانی سرّی دونمه در اسرائیل نگهداری می‌شود.
اقدامات چندصدسالة یهودیان دونمه در ترکیه دقیقاً مانند اقدامات خاندان‌های پادشاه الهی در غرب بود؛ یعنی نفوذ در عمق بافت اجتماع و هضم شدن ظاهری در آن، به منظور بالا رفتن از پله‌های ترقّی و دستیابی به مراکز قدرت و جهت‌دهی به آن، با هدف تغییر مسیر جامعه و دولت در جهت تحقّق هدف و آرمان تاریخ یهودیّت.
یکی از بزرگترین کانال‌هایی که دونمه‌ای‌ها با آن در ترکیه نفوذ کردند، طریقت‌های صوفیه بود که در جای جای آن فعّالیت می‌کردند. بسیاری از دونمه‌ای‌ها به تکایای طریقت‌های ملامتیه، بکتاشیه و خلوتيه نفوذ کردند و حتّی یهودیان دونمه تأمين مالی احداث برخی تکایا، مانند تکية «عزیز محمود خدای» شیخ طريقة خلوتيه و
تکیة «بدوی» در استانبول را بر عهده گرفتند. افزون بر این، آنها در شهر سالونیک هم که شهر یهودیان و فراماسون‌ها بود، همة تکایا را در سیطرة مطلق خود قرار داده بودند.
یهودیان دونمه به وسیلة طريقت‌ها و تکایا، به تغییر طرز تفکّر ترکیه و تضعیف عقاید ترک‌ها پرداختند و برای این منظور، اندیشه‌ها و سمبل‌های کابالا، میراث باطنی یهودیان را وارد تکایا نموده، آن را با تصوّف اسلامی در هم آمیختند. دومین کانال بزرگ نفوذ برای یهودیان دونمه، لژهای فراماسونری بود و یهودیان با تسلّط بر این لژها، از آن برای تخریب جامعة ترکیه و سرنگونی دولت عثمانی استفاده کردند.
نخستین لژ فراماسونری در درون قلمرو دولت عثمانی، به سال ۱۷۲۱م. در سالونیک، شهر دونمه و یهودیان، پایه‌گذاری شد. رئیس کمیتة اعلام عزل سلطان عبدالحمید به وی، فردی دونمه‌ای، به نام امانوئل قره صو، استاد اعظم «لژ مقدونيا رزورتا»39 بود. این لژ مرکز طرّاحی کودتا علیه سلطان عبدالحمید دوم بود و سرنگونی نظام خلافت عثمانی را برعهده داشت.
امانوئل قره صو، استاد اعظم لژ مقدونيا رزورتا، یکی از سه نمایندة سالونیک در مجلس ترکیه بود و هر سه نمایندة شهر سالونیک از یهودیان بودند. نخستین استاد اعظم شرق اعظم ترکیه، یک دونمه‌ای، به نام طلعت پاشا بود که پس از عزل سلطان عبدالحمید دوم، پست وزارت کشور نخستین دولت «جنبش اتّحاد و ترقّی» را در اختیار داشت و نخست‌وزیر دولت بعدی نیز بود.
حزب اتّحاد و ترقّی بهترین نمونه برای اثبات نفوذ دونمه‌ای‌ها در جامعه و دولت ترکیه به شمار می‌رود. این حزب نمونة کامل نفوذ دونمه‌ای‌ها در بالاترین مراکز تصمیم‌گیری حکومت ترکیه و نیز بهترین مثال برای اثبات اتّحاد دونمه‌ها با فراماسون‌ها و یهودیان علنی با هدف تجزیة قلمرو عثمانی است تا این تجزیه و سرنگونی، مقدّمه‌ای برای تأسیس اسرائیل باشد و این دقیقاً همان چیزی است که ماشيحا شبتای زوی از آنان خواسته بود.
جنبش اتّحاد و ترقّی، شورش علیه سلطان عبدالحمید دوم را رهبری کرد و به گسترش ناآرامی در اقصا نقاط قلمرو عثمانی و قومیت‌های گوناگون این قلمرو پرداخت تا اینکه بالأخره موفّق به خلع سلطان شد. این جنبش در سال ۱۸۹۱م. توسط ابراهیم تیمو40 و عبدالله جودت41 که هردو دونمه‌ای بودند، تأسیس شد.
کتاب «پان تورانیسم» نیز که کتاب مقدّس جنبش اتّحاد و ترقّی است، به دست یک یهودی، به نام مُعز کوهن تأليف شد. او برای ترویج پان تورانیسم و پان ترکیسم، پنج کتاب نوشت و به نگارش صدها مقاله در روزنامه‌های ترکیه و غرب پرداخت. با این هدف، ده‌ها کنفرانس و سخنرانی نیز برای او ترتیب داده شده بود و به این ترتیب، هزاران جوان ترک که گمان می‌کردند کوهن یک ترک اصيل ملقّب به تکین آلپ است، شیفتة نوشته‌ها و سخنان او شدند و تحت تأثیر اندیشه‌های او چندین انجمن و جنبش را پایه‌گذاری کردند.
کتاب پان تورانیسم و سیاست پان ترکیسم که جرقّة آن به وسیلة کوهن زده شد، پیوندهای موجود در قلمرو خلافت عثمانی را از میان برد و باعث ایجاد ده‌ها جنبش جدایی‌طلب، سیاسی و نظامی شد که با هدف خودمختاری، قلمرو خلافت عثمانی را تجزیه کردند. پس از عزل سلطان عبدالحمید دوم، وی به سالونیک تبعید شد و در کاخ موشه آلاتینی که تاجری یهودی - دونمه‌ای بود، زندانی شد. از آنجا که تاریخ دونمه‌ها مبهم و بیشتر سرّی است و اکثر اسناد و تاریخ آنان به صورت نسخة خطّی بوده و در بایگانی سرّی در اسرائیل نگهداری می‌شود، مورّخان دربارة اینکه مصطفی کمال آتاتورک جزو یهودیان دونمه‌ای بوده است یا خیر، اختلاف نظر دارند. مورّخان در یک زمینه هیچ اختلافی ندارند و آن اینکه آتاتورک یکی از نمودهای نفوذ دونمه‌ها در ترکیه و تسلّط آنان بر ابزارهای اندیشه‌سازی و ترویج دیدگاه‌ها در دل و جان مردم بود. یهودیان در همة دوران‌ها و سرزمین‌ها چنین کرده‌اند و برای ترویج بی‌بندوباری، متزلزل کردن عقاید و گسترش كفر کوشیده‌اند.
برجسته‌ترین فعّالیت‌ها و ابزارهای دونمه‌ها برای نفوذ در جامعة ترک عبارت بود از: انتشار روزنامه برای تسلّط بر اندیشه‌ها و شکل‌دهی به افکار عمومی و تأسیس مدرسه برای پر کردن ذهن کودکان از ایده‌های دلخواه خود.
پایه‌گذاران، مشهورترین و برجسته‌ترین روزنامه‌های ترکیه، همگی دونمه‌ای بودند؛ به گونه‌ای که روزنامة «صبح» در سال ۱۹۰۷م. به دست احمد امین یلمان و روزنامة «حرّیت» توسط سداد سیماوی که هر دو دونمه‌ای بودند، پایه‌گذاری شد. روزنامة «ملّیت» نیز به دست خاندان دونمه‌ای ایبکجی که اکنون مالک آن نیز هست، منتشر گردید و روزنامة «ترجمان» نیز هم اکنون در مالکیت خاندان دونمه‌ای کبار قرار دارد.
«مدرسة فیضیه» و «مدرسة ترقّی» در استانبول و «مدرسة فوزیه» در سالونیک، مشهورترین و بهترین مدارس ایجاد شده به دست دونمه‌هاست. مشهورترین مدرسة دونمه‌ها که از سه مدرسة یادشده نیز مشهورتر است، «مدرسة شمس افندی» در سالونیک است؛ چرا که مصطفی کمال آتاتورک در همین مدرسه ساخته و پرداخته شد.
سه مسئله وجود دارد که مورّخان هیچ اختلافی دربارة آنها ندارند و براساس همین سه مسئله، برخی از آنان كمال آتاتورک را دونمه‌ای می‌دانند. این سه مسئله عبارتند از:
١. اندیشه‌ها، رفتار و سیاست‌های آتاتورک منطبق با اندیشه‌ها و اهداف دونمه‌هاست. تجزیة دولت عثمانی، سرنگونی خلافت و جداسازی ترکیه از اسلام که آتاتورک آن را تکمیل کرد، همان هدف یهودیان دونمه از زمان ظهور ماشیحا شبتای زوی بود؛ زیرا نجات یهودیان، آزادسازی اورشلیم و برپایی کشور، تنها در گرو سرنگونی خلافت عثمانی، تجزیة قلمرو آن و جداسازی فلسطین از آن بود؛
۲. آتاتورک در سالونیک - که شهر یهودیان، دونمه و فراماسون‌ها بود - متولّد و بزرگ شد؛
٣. آتاتورک تحصیلات ابتدایی و متوسّطة خود را در مدرسة شمس افندی سپری کرد که در سال ۱۸۷۱م. با هزینه فرقة قبانجیلری دونمه‌ای تأسیس گردید.
شمش افندی اسم ظاهری و آشکار یکی از یهودیان دونمه بود که در اصل، شمعون زوی نام داشت و چنان که می‌دانیم، شمعون نامی یهودی است. شمعون زوی يا شمس افندی، یکی از بزرگترین روحانیون کابالا، میراث باطنی یهود و استاد تلمود بود و شخصأ به تدریس و شرح کتاب‌های تلمود برای شاگردان خود می‌پرداخت.
آتاتورک در یادداشت‌های خود اشاره می‌کند که در مدرسة شمس افندی تحصیل کرده است؛ زیرا این مدرسه جزو معدود مدارس سالونیک بوده که دانش‌های نو و زبان‌های غربی در آن آموزش داده می‌شده است. آتاتورک در یادداشت‌های خود، به طور ویژه، از شمس افندی یاد کرده و او را یکی از تأثیرگذارترین افراد روی خود دانسته است.
بی‌شک، آتاتورک که البتّه دربارة دونمه‌ای بودن او تردید وجود دارد، شاگرد دونمه‌ها بود و در اندیشه، عقاید و اهداف خود از ایده‌ها و آموزه‌های آنان الهام گرفت. آلبرت پایک، روحانی اعظم فراماسونری می‌نویسد:
راهبرد فراماسون‌ها و جنبش‌های سرّی برای تحقّق اهداف در طول تاریخ، این نیست که به طور مستقیم حکومت را در دست گیرند؛ بلکه راهبرد آنها پرورش و حاکمیت بر عقل کسانی است که قرار است قدرت را در دست گیرند.
این راهبرد دنیای اسرار، نشان می‌دهد که نه آتاتورک، بلکه پرورش‌دهندگان و سازندگان آتاتورک، خلافت عثمانی را سرنگون کردند. اکنون به دقّت عبارت زیر را مطالعه کنید:
اسحاق زوی42 دومین رئیس‌جمهور اسرائیل و یکی از محقّقان تاریخ دونمه، که جزو معدود افراد مطّلع از بایگانی سرّی دونمه در اسرائیل بود، در کتاب دونمه، چاپ ۱۹۵۷م.، می‌نویسد:
یهودیان بسیار زیادی هستند که در میان ملّت‌های دیگر زندگی می‌کنند و دو ماهیت دارند: یکی ماهیت آشکار، یعنی گرویدن به دین ملّت میزبان، به صورت ظاهری و دیگری ماهیت پنهان، یعنی اخلاص عمیق نسبت به یهودیّت.
بار دیگر عبارت پیش گفته را با دقّت و تأنّی مطالعه کنید و به نام کتاب که حاوی وصف نویسنده از یهودیان است، توجّه نمایید. اکنون هوش خود را بیازمایید و از خود بپرسید: آیا عبارت بیان شده وصف یهودیان دونمه در کشورهای اسلامی است یا وصف خاندان‌های پادشاه الهی در کشورهای مسیحی؟!