جنگ داخلی نه؛عشق داخلی

مهدیه امینی

خانوادة خودمان را چگونه امر به معروف كنيم؟

صدایش بالا رفت، نفهمید چطور؛ امّا تقریباً داد زد: تو هیچی نمی‌فهمی. از بچّگی همین‌طوری بودی. پسر ابروهایش را بیشتر در هم گره زد، رگ‌های گردنش برجسته شد و گفت: دیگر خواهری به اسم مریم ندارم. هیچ وقت اسمم را زبان نیاور. بعد هم در را کوبید و از خانه بیرون رفت. مریم ولو شد روی مبل. چانه‌اش لرزید. تمام روحش درد می‌کرد. مغزش به جوش افتاده بود و قلبش تیر می‌کشید. می‌خواست هر طور شده مجید را متوجّه کار اشتباهش کند. می‌خواست برایش خواهری کند؛ امّا خراب کرده بود...

دعوت به خوبی‌ها و نهی از بدی‌ها، فقط مختصّ دیگران نیست. گاهی در محیط خانواده با مسائلی روبه‌رو می‌شویم که نیاز است امر به معروف و نهی از منکر کنیم؛ امّا انجام این کار در خانواده، نیازمند رعایت نکاتی است که باید قبل از ورود به بحث، از آن آگاه باشیم.

مِراء نکنید

«مِراء» در دین ما امري ناپسند و مذموم است. می‌دانید مراء چیست؟ مراء، یعنی خانم در مقابل شوهرش قد علم می‌کند تا حرفش را به کرسی بنشاند يا آقا در مقابل خانمش، می‌خواهد بگوید حرف، حرف من است؛ این یعنی کشتی گرفتن در بحث؛ یعنی اینکه من می‌خواهم تو را هر طور که شده، محکوم کنم. در روايات داریم:

«هیچ چیزی بعد از کفر به خدا، به اندازه مراء و جدال باعث دل‌مردگی شما نمی‌شود.»

همه‌مان هم تجربه کرده‌ایم. گاهی سر چیزی با کسی بحث می‌کنید؛ مثلاً سر یک موضوع سیاسی و... بعد که بحثتان تمام می‌شود، احساس خستگی و کوفتگی در روحتان می‌کنید. همین را دل‌مردگی می‌گویند. این مسئله با بحث علمی فرق دارد. در بحث علمی دنبال حرف درستیم؛ امّا در مراء می‌خواهیم هر طور شده پیروز میدان باشیم. خب! این یعنی ایجاد میدان جنگ. جنگیدن در خانواده، صمیمیت و مهر و عاطفه را از بین می‌برد. امر به معروف هدفی جز اصلاح روابط و امور ندارد؛ امّا اگر به مراء تبدیل شود، سراسر ضرر و آسیب خواهد بود.

از عنصر محبّت بهره ببرید

كانون خانواده جای محبّت است: جای مهرورزی و عشق. اگر خطایی از افراد خانواده‌تان دیدید، به کلّی دور پرخاش و اشارة مستقیم را خط بکشید. هیچ چیز، مانند محبّت نمی‌تواند به شما در رفع مسئله کمک کند. سعی کنید بیش از پیش، به اين فرد نزدیک شوید و با او گرم بگیرید. همراه و همدلش شوید. پای حرف‌هایش بنشینید تا او بیشتر از قبل، با شما احساس نزدیکی داشته باشد.

اگر صمیمیت و دوستی بین شما قوّت گرفت، آن وقت می‌توانید تأثیرگذار باشید.

به طور کلّی، اگر انسان به کسی علاقه‌مند باشد و او را دوست بدارد، سعی می‌کند در حضور او کاري مخالف خواستة او انجام ندهد. بارها برای خودمان هم پیش آمده که کاری را به خاطر محبّتی که از همسر یا فرزندمان در دل داریم، ترک کرده‌ایم تا مبادا او را ناراحت کنیم. پس با ايجاد صمیمت و عشق بیشتر در بین اعضای خانواده و استفاده از عنصر محبّت می‌توانیم بدون مشاجره، از منکر جلوگیری کنیم.

صبر داشته باشید

از آنجایی که افراد خانواده با یکدیگر رابطه و رفت و آمد دارند و با هم زندگی می‌کنند، نمی‌توان برای انجام امر به معروف، از لحن ساده و مستقیم استفاده کرد و رفت؛ چون امکان دارد با ايجاد دلخوری درفرد، صلة رحم قطع شود که این خود یک آسیب بزرگ است. به همین خاطر باید صبر و حوصله به خرج داد و برای اینکه طرف مقابل، منکر را ترک کند، برنامه‌ریزی بلندمدّت داشت

کار سختی به نظر می‌آيد؛ امّا چون امر به معروف واجب است و فرد خاطی برایمان عزیز، ارزشش را دارد که مقاومت به خرج دهیم و با یک برنامة درازمدّت و مداوم، او را به معروف دعوت کنیم.

روش‌های خلّاقانه را دست کم نگیرید

از آن جایی که ارتباط با افراد خانواده زیاد است و شما قصد دارید، رفتار نادرست را اصلاح کنید، نمی‌توانید همواره از یک روش برای برخورد با خطاي فرد استفاده کنید. چون با این کار، فرد از شما دوری خواهد کرد. پس باید به سراغ روش‌های خلّاقانه بروید؛ یعنی روش‌های متنوّع را برای جلب توجّه فرد انتخاب کنید. گاهی از داستان و ضرب‌المثل استفاده کنید، گاهي اشتباه فرد را به یک شخص خیالی نسبت دهید و از خود فرد برای حلّ آن کمک بگیرید. گاهی از خوبی‌هایش در جمع تعریف کنید و در همان جمع، از مذموم بودن رفتاری که او دارد، انتقاد کنید. البتّه نه رفتار او؛ بلکه این رفتار در جامعه را نقد کنید و... خلاصه اگر قصد امر به معروف در خانواده را دارید، باید خود را خوب مجهّز کنید.

هدیه بخريد

یک شاخه گل، یک شیشه عطر، يک کتاب خوب، می‌تواند به فرد ثابت کند شما با رفتار او مشکل دارید، نه با خودش. اين هدیه‌های کوچک سبب می‌شود فرد به شما گرايش بیشتری پیدا کند. آدمی به دنبال محبّت است. پس برای آنکه مهر و توجّه شما را از دست ندهد، کم کم از اشتباه خود دوری خواهد کرد. شما می‌توانید با یک پیام، تولّدش را تبریک بگویید، در مناسبت‌های خاص او را مهمان کنید، اگر همسر يا فرزندتان است، او را در آغوش بگیرید و عنوان کنید که دوستش دارید. همة اینها سبب می‌شود فرد، خیرخواهی شما را باور کند. اگر این مرحله به خوبی اتّفاق بیفتد, امر به معروف شما موفّقیت‌آمیز خواهد بود.

مادری کنید

امر به معروف در خانواده، مورد توجّه اسلام است. در «سورة لقمان» می‌خوانیم:

«ای پسرک من! نماز را برپا دارو به کار پسندیده وادار و از کار ناپسند باز دار.»

اگر امر به معروف در خانواده درست انجام شود، موجب خوشبختی خانواده و سعادت جامعه است؛ امّا باید از بحث و مراء دوری کرد، چاشنی محبّت داشت و اعتدال را رعایت کرد. مادر مهربانی را می‌شناسم که ناهار را آماده می‌کرد، سفره می‌انداخت، جانمازش را کنار سفره پهن می‌کرد و اجازه می‌داد فرزندانش بین ناهار و نماز یکی را انتخاب کنند؛ امّا خود به نماز می‌ایستاد. بعد از مدّتی، فرزندان کنار مادرشان ایستاده و شروع به خواندن نماز کردند. آنها از کودکی با رفتار مادرشان به اهمّیت نماز اوّل وقت پی برده بودند و در سال‌های بعد، عمل مادر را عاشقانه تکرار می‌کردند.