شیعه دراسرائیل

علي اكبر ضيايي

دستور کار صهیونیسم: بازسازی کلام و عقلانیت یهود

هم‌اکنون متفکّران یهودی در اسرائیل، به دنبال ایجاد راهکاری برای سازش تعالیم خشک دین یهود با مدرنیته و ارزش‌های مدرن هستند و مهم‌ترین راه را برای رسیدن به این هدف، سازش بین دین یهود و عقلانیت می‌دانند. با گذر زمان، دین یهود نیز به جریان‌های فکری محافظه‌کار، ارتودکس و اصلاح‌طلب تقسیم شده است و اگر در قرون وسطا، از حاخام‌ها پرسیده می‌شد که دیدگاه یهود نسبت به فلان موضوع چیست، اکنون جوانان یهودی از طرفداران دیدگاه ارتودکسی یا محافظه‌کاران و اصلاح‌طلبان یهود این سؤال را می‌پرسند. علاوه بر ایجاد شکاف‌های عقیدتی در میان قوم یهود با مدرنیسم و پست‌مدرنیسم و تأثیر لوازم فرهنگی و اعتقادی آنها بر فرهنگ و دین یهود، هم‌اکنون جامعة یهود در اسرائیل با بحران‌های متعدّد فکری، فرهنگی و اعتقادی روبه‌رو شده است.

بازگشت به قرون وسطا

اگر اسرائیل به دنبال بازسازی فکری جامعة یهود برنیاید، به زودی جامعة درهم‌ریختة یهود با اضمحلال روبه‌رو خواهد شد. به همین سبب بسیاری از مراکز علمی و تحقیقاتی اسرائیل، از جمله «دانشگاه تل‌آویو» و «دانشگاه عبری اورشلیم»، با همکاری مصحّحان و محقّقان آلمانی، ایرانی و اروپایی، درصدد شناسایی میراث عقلی قرون نهم تا سیزدهم میلادی هستند که شامل کلام شیعی، زیدی، اسماعیلی و معتزلی است و با حمایت‌های مالی شورای پژوهش اروپا و دانشگاه‌های اسرائیل، متون یاد شده را تحقیق و منتشر می‌کنند. این جریان نوظهور که می‌توان از آن، با عنوان احیای مجدّد کلام یهود برای تحکیم میراث فرهنگی و دینی یهودیّت در قرن معاصر نام برد، شباهت فراوانی به تلاش‌های مستمرّ متکلّمان یهود در قرون وسطا دارد.

جریان‌های کلامی یهود در حدّ فاصل قرن‌های نهم تا سیزدهم میلادی، به مطالعه، بررسی و تجزیه و تحلیل آثار کلامی اسلامی پرداختند تا بتوانند آموزه‌های دینی خود را بازسازی و احیا نمایند؛ زیرا متکلّمان اسلامی در آن زمان، با ترجمة بسیاری از متون فلسفی یونان و بازسازی آن فلسفه بر اساس دیدگاه توحیدی، پیشرفت شگرفی در علوم عقلی نموده و قوم یهود از این قافلة فکری به شدّت عقب مانده بود. در آن دوره، از متکلّمان قرائیمی، افرادی چون یافث بن علی، ابویوسف قرقسانی و یوسف بصیر و از حاخام‌ها افرادی، چون داود مقمص، سعدیا گائون و داود بن مروان بابلی به مطالعه و بررسی آثار کلامی شیعی و اعتزالی پرداختند و از این طریق توانستند جریان فکری یهودی را که به رکود گراییده بود، احیا نمایند.

اکنون با تشکیل اسرائیل و قرارگرفتن دین یهود به عنوان مذهب رسمی، این رژیم با چالش‌های فکری و اعتقادی فراتر از دغدغه‌های حاخام‌ها و متکلّمان دورة قرون وسطا مواجه بوده و اگر رژیم اسرائیل نتواند بر بحران‌های فکری و اعتقادی قرن بیست و یکم فائق یابد، از درون پوسیده و از هم فرومی‌پاشد. بنابراین، اقدامی شبیه متکلّمان قرون وسطا در حال شکل‌گیری است و چون این جریان در ابتدا از مراکز علمی «آلمان» شروع شده است، تعدادی از محقّقان نیز به این جریان پیوسته و در احیای کلام عقلانی، با همکاری دانشگاه‌های اسرائیل فعّالیت می‌نمایند. از نظر دانش‌پژوهان اسرائیلی و آلمانی، کلام اعتزالی بر کلام شیعی امامی، زیدی و اسماعیلی سایه افکنده و احیای هریک از کتب کلامی شیعی، به منزلة احیای متونی است که می‌تواند خطّ فکری جامعة یهودی را منسجم و هماهنگ و از زوال و نابودی محافظت نماید.

استقلال عقل در اعتزال شیعی

کلام شیعی و اعتزالی، بر استقلال عقل در شناخت احکام دینی و اخلاقی تأکید می‌ورزد و عقل را در کنار نقل («قرآن» و سنّت) معتبر می‌داند. سنّت فکری حاخامی در الهیات یهودی، بیشتر متأثّر از کتاب مقدّس عبرانی و اسطوره‌های دینی حاخام‌ها استوار بود و این کلام، بیشتر به نقلیات شباهت داشت تا عقلیات و به همین دلیل، چنین کلام منقولی نمی‌توانست در برابر بحران‌های فکری ناشی

از ظهور کلام عقلانی اسلامی و تفکّرات یونانی‌مآبی قرون وسطا که از ورود فلسفة یونان به مشرق‌زمین به وجود آمده بودند، مقاومت نماید. متفکّران قوم یهود با مطالعه و بررسی کلام عقلی اسلامی، درصدد بازسازی کلام یهودی برآمدند؛ امّا با تشکیل اسرائیل و تشکیل حکومت دینی یهود، همین کلام یهودی نیز تاب مقاومت در برابر تفکّرات جدید و هجوم فرهنگی غرب را ندارد و به نظر می‌رسد که بسیاری از یهودیان جهان کنونی نیز نتوانسته‌اند میان جریان‌های فکری معاصر در اسرائیل و تعالیم سنّتی یهود، رابطة منطقی و عقلانی برقرار نمایند.

احیای مجدّد کلام یهود بر اساس میراث دینی قرون وسطی، امری ضروری می‌نماید. تفکّرات اشعریسم در کلام اسلامی، به علّت لغزیدن به سمت نقل‌گرایی، به گونه‌ای است که نمی‌تواند مشکلی از بحران‌های فکری و اعتقادی قوم یهود را حلّ و فصل نماید؛ زیرا مکتب عقلی قوم یهود، مشحون از تناقضات کلامی و عقلی است و میراث نقلی اسلامی نیز وجه اشتراکی با کلام یهود نداشته و نمی‌تواند مشکلی از مسائل عقلی و کلامی قوم یهود را حل نماید. بنابراین باید به دنبال میراثی عقلی باشند که قوم یهود با آن میراث آشنا بوده و در قرون گذشته توانسته است با الگو‌برداری از آن، مشکلات فکری، اعتقادی، سیاسی، اجتماعی و اخلاقی خود را مرتفع نماید و این تجربه در قرون نهم تا سیزدهم میلادی توسط متکلّمان حاخامی و قرائیمی و فیلسوفانی چون ابن میمون تحقّق پذیرفت.

ابن میمون و متفکّران یهودی با بررسی و مطالعة آثار کلام عقلانی شیعی و اعتزالی، توانستند دیدگاه‌های سنّتی یهودی را بر برهان‌های عقلی و استدلال‌های فلسفی استوار نمایند و بر مشروعیت دین یهود در برابر متکلّمان مسلمان و مسیحی تأکید ورزند. ابن میمون نزد ابن افلح، یکی از شاگردان ابوبکر بن صائغ به تحصیل پرداخته بود. وی ضمن آشنایی با آثار ابن رشد، دیدگاه‌های فلسفی خود را در کتاب «دلالة الحائرین» بر اساس بهره‌گیری از دستاوردهای فلاسفة اسلامی مطرح کرده است.

مطالعات شیعی در دانشگاه‌های عبری

کتاب «سنّت خطّی یمنی»1 دربارة نسخ خطّی «یمن» و نقش آن در توسعة علم مکتوب، از قرن اوّل هجری تا دورة معاصر است. در این کتاب کودیکولوژی، نقد متن و تاریخ فرهنگی و اجتماعی یمن در دوره‌های مختلف نیز مورد بررسی قرار گرفته است. نویسندگان این کتاب دیوید هولنبرگ، استادیار «دانشگاه پرینستون»، کریستف رواخ، مدیر دپارتمان شرق‌شناسی «کتابخانة ملّی برلین» و زابینه اشمیتکه، استاد مطالعات تاریخی و اسلام‌شناسی پرینستون است که آن را در سال 2015م. به انگلیسی منتشر کرده‌اند. کلام زیدی از منظر شرق‌شناسان، جزو میراث اعتزالی به شمار می‌رود و بسیاری از نسخ خطّی معتزلی نیز در کتابخانه‌های خطّی یمن مشاهده شده و از این جهت، مورد توجّه محقّقان دانشگاه‌های اسرائیل نیز قرار گرفته است. کتاب ابن حزم قرطبی، زندگی و آثار بحث‌انگیز او در مجموعه مقالاتی است که توسط کامیلا آدانگ، استادیار مطالعات اسلامی «دانشگاه تل‌آویو» از نویسندگانی، چون زابینه اشمیتکه دربارة دیدگاه ابن حزم در زمینة اشعریه و معتزله، لیغ چیپمان، از «دانشگاه عبری اورشلیم» دربارة کتاب‌شناسی منابع دست دوم نوشته شده‌اند.

کامیلا آدانگ که متخصّص دیالوگ بین اسلام و یهود است، مقالة خود را تحت عنوان «نخستین تحوّلات در آثار ابن حزم» ارائه نموده است. وی همچنین مقاله‌ای دربارة نویسندگان مسلمان و یهودیّت و انجیل عبری از ابن ربان تا ابن حزم نگاشته است. کتاب «انجیل عربی»2 یکی از مهم‌ترین مطالعات سفارشی توسط سازمان DFG در آلمان، به مبلغ 1/6 میلیون یورو به پژوهشگران دانشگاه تل‌آویو و «دانشگاه انتین» علوم انسانی آن دانشگاه و «دپارتمان مطالعات عربی و اسلامی» به ریاست کامیلا‌ آدانگ و مریا پولیاک، از دپارتمان مطالعات فرهنگی عبری دانشگاه تل‌آویو با همکاری زابینه اشمیتکه از پرینستون بوده است. هدف از انجام این تحقیقات، بررسی تأثیر‌پذیری مسلمانان از «انجیل» و تأثیر «قرآن» بر ترجمة عربی انجیل در میان مسلمانان، مسیحیان و یهودیان در قرون وسطا است.

از دیگر همکاران این طرح بزرگ، الکساندر تریگر، کارشناس ارشد از اسرائیل است. تریگر از نویسندگان مرتبط با دانشگاه عبری اورشلیم است که مطالعات خود را بر عقل‌گرایی اسلامی، به ویژه معتزله و شیعه متمرکز کرد. وی دکترای خود را از «دانشگاه ییل» دریافت نمود و اهل «سن‌پترزبورگ» است. تریگر کتاب را تحت عنوان «نشئت علم کلام»، توسط «انتشارات اکسفورد» در آوریل 2014م. منتشر کرد. وی اعتقاد دارد که علم کلام اسلامی، از علم کلام مسیحی در «عراق» و «سوریه» تأثیر پذیرفته است.

همان‌گونه که اشاره شد، کلام شیعی شامل امامیة اثنی عشری، زیدی و اسماعیلی به سبب دارا بودن ویژگی‌های عقلانی، از دیرباز مورد توجّه متکلّمان یهودی قرار داشته و بیشتر مطالعاتی که هم‌اکنون در این زمینه صورت می‌گیرد، در جهت بازشناسی این ارزش‌های عقلی در جهت الهیات و کلام یهود در دورة معاصر است. «نشریة مطالعات شیعی»، زیر نظر زابینه اشمیتکه با همکاری انستیتو مطالعات عالی دانشگاه پرینستون منتشر می‌شود. سردبیران این نشریه هدف از انتشار آن را چنین گفته‌اند: هدف از انتشار نشریة مطالعات شیعی، کمک به کشف، ارزیابی و تفسیر سنّت‌های مختلف عقلانی در طول تاریخ شیعه است. مثلث «پرینستون»، «تل‌آویو» و «برلین» مطالعات شیعه‌شناسی را با هدف کشف ذخایر عقلانی سرعت بخشیده‌اند. زابینه اشمیتکه، استاد مطالعات اسلامی در دانشگاه آزاد برلین و استاد مطالعات تاریخی در انستیتو مطالعات پیشرفتة دانشگاه عبری اورشلیم در اسرائیل است.

اشمیتکه متولّد 1964م. در آلمان است و مدرک کارشناسی را از دانشگاه عبری اورشلیم دریافت کرده. عنوان پایان‌نامه دکترای وی نیز «اندیشه‌های کلامی علّامه حلّی» بوده است. وی در سال 2002م. به دلیل تألیف و انتشار کتاب «کلام، فلسفه و تصوّف نزد شیعة دوازده امامی» و «جهان اندیشه‌های ابن ابی‌جمهور احسایی» به زبان آلمانی، جایزة جهانی کتاب سال «جمهوری اسلامی ایران» را دریافت کرد. او در سال 2003م. پروژة نسخه‌های خطّی معتزلی را بنیان نهاد و از مؤسّسة آلمانی «فریتس توسن»3 تاکنون کمک مالی دریافت کرده است. وی تا سال 2006م. به همراه تزوی لانگرمن،4 استاد «دانشگاه بارایلان» در تل‌آویو، از کمک مالی بنیاد پژوهش آلمان - اسرائیل برای مطالعه و تحقیق دربارة ابن کمونه برخوردار شد. لانگرمن متخصّص روابط یهود و اسلام در اسرائیل است. «بنیاد پژوهش آلمان - اسرائیل» در آلمان (CIF) برای تشویق همکاری استادان آلمانی و اسرائیلی در سال 1986م. تأسیس شده است.5 نتیجة مطالعات و تحقیقات اشمیتکه تحت عنوان کتاب «فیلسوف یهودی بغداد، ابن کمونه و آثار او» در ضمن سلسله «مطالعات ایرانی اسلامی» از سوی «پژوهشکدة مطالعات اسلامی اصفهان» به قلم زابینه اشمیتکه و رضا پورجوادی منتشر شد. وی بین سال‌های 2005-2007م. به دلیل شرکت در پروژة نسخه‌های خطّی معتزلی، از کمک مالی بنیاد فریتس توسن آلمان نیز برخوردار شد و سال‌های 2005-2006م. در مقام همکار ویلفرد مادلونگ و هماهنگ‌کنندة گروه پژوهشی اعتزال در اسلام و یهودیّت، در این پروژة انستیتو مطالعات پیشرفتة دانشگاه عبری اورشلیم شرکت نمود. وی در ماه مارس سال 2006م. به عنوان استاد مدعو به «مدرسة پژوهش‌های عالی» در «پاریس» برای

پروژة آثار جدلی اسلامی علیه یهودیّت دعوت شد.

اشمیتکه از سال 2009م. تاکنون، از اعضای هیئت‌مدیرة سالنامة «اشراق و فلسفة اسلامی» است که با همکاری «انستیتو فلسفة فرهنگستان علوم روسیه» و «مؤسّسة حکمت و فلسفة ایران» منتشر می‌گردد. وی همچنین از سال 2009م. یکی از اعضای هیئت سازماندهی حدود و مرزهای آلمانی - اسرائیلی علوم انسانی در «بنیاد الکساندر فن هومبولت» در آلمان به شمار می‌رود.

اشمیتکه برای مدّت پنج سال، یعنی تا سال 2013م. کمک مالی شورای پژوهش اروپا به مبلغ 1/86 میلیون یورو را به خود اختصاص داد. این کمک تحت پروژه‌ای با عنوان «بازشناسی عقل‌گرایی کلامی در دوره‌های میانی قرون دهم تا سیزدهم میلادی» و با هدف حمایت از پژوهشگران ایرانی و اروپایی به وی پرداخت شده است. بخشی از بودجة این طرح، برای حمایت از پژوهشگران اسرائیلی جهت شناسایی منابع عقلی اعتزالی و شیعی قرون دهم تا سیزدهم میلادی هزینه شده است.

قرون نهم تا دوازدهم، اوج شکل‌گیری کلام اعتزالی و بهره‌برداری متکلّمان یهود از کلام عقلی اسلامی نیز بوده و هدف از این سرمایه‌گذاری، احیای مجدّد کلام عقلی در بازسازی کلام یهودی و پاسخ به نیازهای عقلی انسان مدرن یهودی بوده است. اشمیتکه کتاب «خلاصة النّظر» تألیف مؤلّف شیعی و معتزلی را در 220 صفحه در سال 1385 شمسی توسط مؤسّسة پژوهشی حکمت و فلسفة ایران و مؤسّسة مطالعات اسلامی دانشگاه آزاد برلین منتشر کرده است.

مجموعه‌ای از نویسندگان یهودی، چون الیوت کوسگرو، دیوید ولپه و کارول بالین در کتاب «الهیات یهودی در عصر کنونی»،6 در مقدّمة کتاب نوشته‌اند:

در هر نقطه‌عطف تاریخی یهود، یهودیان به این نتیجه رسیده‌اند که برای ادامة حیات اجتماعی خود نیازمند یک الهیات پویا هستند.

رکود عقیدتی در یهود سبب می‌گردد تا هویّت دینی آنان مضمحل و در نتیجه، جامعة سیاسی یهود با چالش جدّی برای مقابله با افکار و ایدئولوژی‌های متعدّد روبه‌رو گردد.

یهودیّت در دورة قرون وسطا، با مسائلی روبه‌رو شد که یهودیّت معاصر در دورة کنونی، با آنها مواجه نیست. یهودیان در آن دوره، بیشتر با مسائل درون مذهبی روبه‌رو بودند و بر اساس تعالیم حاخام‌های سنّتی، مشکلات دینی خود را حل و فصل می‌کردند؛ مباحثی چون رابطة اخلاق و دین، تبعیت از حکومت دینی یهود، دایرة اخلاق پزشکی و مانند آنها در عصر کنونی، از جمله مسائلی است که ذهن بسیاری از یهودیان را به خود مشغول کرده است.

پروژة نقش اسرائیل در احیای ایدئولوژی داعش

هم‌زمان با پروژة مثلث پرینستون، تل‌آویو و برلین برای احیای کلام اعتزالی، ارتش اسرائیل و «موساد» در برنامه‌ریزی ایدئولوژیک گروه‌های افراط‌گرای دینی، همچون «داعش» نیز نقش اساسی ایفا کرده‌اند. برای روشن شدن این موضوع به طرح تحقیقاتی ابن قیم جوزیه نگاهی می‌افکنیم تا ابعاد پیچیدة این طرح در احیای ایدئولوژیک داعش، روشن‌تر گردد. متفکّران، ابن قیم جوزیه (1292-1350ه‍ .ق.) را یکی از بنیان‌گذاران تفکّرات افراطی دینی می‌دانند که نوع نگرش و جهان‌بینی وی به ابن تیمیه (1263-1328ه‍ .ق.) بازمی‌گردد و فرآیند تفکّرات آن دو، به پیدایش وهّابیت در قرن هجدهم میلادی و داعش در عصر کنونی ختم شده است. تفکّرات محمّد بن عبدالوهّاب، مؤسّس وهّابیت در جهان کنونی، مخالف‌های زیادی را در میان جهان اسلام برانگیخته و حتّی طرفداران وهّابیت از این نام اظهار بیزاری می‌جویند. تفکّرات کلامی و فقهی محمّد بن عبدالوهّاب برگرفته از ابن تیمیه بوده و ابن تیمیه نقش بنیان‌گذاری تفکّرات وهّابیت را ایفا کرده و چون حرکت سیاسی «آل‌سعود» با وهّابیت پیوند خورده است، نام ابن تیمیه در اذهان عمومی مردم جهان نسبت به شهرت محمّد بن عبدالوهّاب در حاشیه قرار گرفته است. مطالعات و دیدگاه‌های ابن‌تیمیه از نظر سطح علمی، با برداشت‌های سطحی محمّد بن عبدالوهّاب قابل مقایسه نیست. بنابراین، تفکّرات داعش در عصر کنونی، بیشتر بر ابن تیمیه و ابن قیم جوزیه متمرکز است تا محمّد بن عبدالوهّاب؛ به عنوان مثال، داعش در حکم زنده سوزاندن خلبان اردنی، معاذ کساسبه به حکم ابن‌تیمیه استناد کرد. تفکّرات ابن قیم جوزیه نیز پیوندی ناگسستنی با تفکّرات ابن‌تیمیه دارد. بنابراین، شناخت ابعاد گوناگون ابن تیمیه بدون شناخت ابن قیم جوزیه و بالعکس، امکان‌پذیر نیست.

دکتر لیوانت هولتزمان7 از بخش عربی دانشگاه بارایلان در «اورشلیم» و همکارش، پرفسور بیرگیت کراویتس8 از دانشگاه آزاد آلمان به صورت یک تیم پژوهشی، کار بر روی افکار ابن قیم جوزیه را با حمایت بنیاد آلمانِ اسرائیل برای طرح سه ساله آغاز نمودند. هولتزمان در کلام اسلامی و کراویتس در فقه اسلامی با دو تخصّص متفاوت، دیدگاه‌های کلامی و فقهی یکی از مهم‌ترین شخصیت‌های اسلامی را که در زمان معاصر نیز تأثیرگذار است، مورد بررسی قرار دادند. دیدگاه‌های حنبلی‌مذهب ابن قیم جوزیه، صرفاً به طرفداران مذهب حنبلی منحصر نمی‌گردد

و بسیاری از حرکت‌های اسلامی دنیای معاصر، به گونه‌ای تحت تأثیر افکار وی قرار گرفته‌اند. یکی از ناظران بنیاد آلمان - اسرائیل که نخواسته است نامش فاش گردد، دربارة طرح مطالعاتی ابن قیم جوزیه چنین اظهار نظر می‌کند:

برای شناخت عمیق دیدگاه‌های ابن قیم جوزیه ما باید پژوهشگران جوان را به گونه‌ای تربیت کنیم که بتوانند فهم و آگاهی غربیان از اسلام، در زمینه‌های مرتبط با زندگی معاصر و مدرن را ممکن سازند؛ به رغم آنکه شخصیت مذکور به دوران قرون وسطا تعلّق دارد.

پروفسور کراویتس می‌گوید:

ما زندگینامة بیش از پانصد نفر از اندیشمندان مسلمان را بررسی کردیم و از میان آنها ابن قیم جوزیه را انتخاب نمودیم؛ زیرا افکار وی در زندگی روزمرّة مردم، از ولادت تا مرگ تأثیرگذار است.

کراویتس به همراه یکی از دانشجویان دکترای خود، برای نخستین‌بار به اسرائیل سفر می‌کند تا با دکتر هولتزمان در دپارتمان عربی دانشگاه بارایلان اورشلیم در خصوص طرح ابن قیم جوزیه مذاکره نماید.

در این سفر، کراویتس دربارة ابن قیم می‌گوید که ما به چنین شخصیت اخلاقی و مؤثّر در حیات بشری و پژوهش‌های علمی او علاقة فراوانی داریم. دکتر هولتزمان در توصیف این طرح می‌گوید:

این برای نخستین‌بار است که دیدگاه‌های یک شخصیت علمی مسلمان را با چنین گستردگی و ابعاد وسیعی مورد بررسی و پژوهش قرار دادیم. این برای نخستین‌بار است که بنیاد آلمان - اسرائیل (GIF) در حوزة علوم انسانی چنین طرحی را مورد حمایت مالی قرار می‌دهد.

نکتة مهمّی که در این طرح و دیگر طرح‌های مورد حمایت بنیاد آلمان - اسرائیل وجود دارد، حمایت‌های بخش‌های اطّلاعاتی ارتش اسرائیل از آنها است. از دیگر طرح‌های مورد حمایت بنیاد آلمان - اسرائیل، مربوط به احیای کلام اعتزالی برای تجدید فکری کلام یهودی بوده که ریاست آن را دکتر زابینه اشمیتکه بر عهده داشته است.

دو روی طرح‌های تحقیقاتی اسرائیل

در حقیقت اسرائیل طرح‌های مطالعاتی خود در حوزة مطالعات اسلامی را به دو بخش عمده تقسیم کرده است؛ یکی احیای کلام شیعی اعتزالی که منظور آنان از شیعی اعتزالی، کلامی است که به دورة قرن نهم تا سیزدهم میلادی برمی‌گردد و کلام شیعی از فلسفه بیشتر از دیگر دوره‌ها متأثّر بوده است. هدف آنان از این بخش از تحقیقات، احیای کلام یهود بر اساس نیازهای عصر کنونی با استفاده از مؤلّفه‌های عقلانی کلام شیعی و اعتزالی است؛ بخش دوم این مطالعات به شناسایی و ترویج تفکّرات ابن قیم جوزیه و ابن تیمیه برای تغذیة فکری افراط‌گرایان سلفی، همچون داعش جهت درگیر نمودن مناطق مختلف اسلامی با یکدیگر و برانگیختن جنگ شیعی و سنّی و ایجاد نقاط امن برای اسرائیل است. برای روشن شدن نقش موساد و ارتش اسرائیل در برانگیختن اختلافات سنّی و شیعی، بهتر است نگاهی به سوابق خانم لیوانت هولتزمان، استاد زبان عربی دانشگاه بارایلان اورشلیم و مشاور و همکار طرح ابن قیم جوزیه بیندازیم.

اساساً طرح ابن قیم جوزیه با لابی‌گری خانم هولتزمان برای گرفتن بودجة تحقیقات سه ساله از بنیاد آلمان - اسرائیل تحقّق پذیرفته است.

او در نخستین سفر پرفسور بیرگیت کراویتس از دانشگاه آزاد آلمان به اسرائیل، با اهداف و جوانب مختلف طرح ابن قیم جوزیه در بنیاد آلمان - اسرائیل آشنا می‌شود. هولتزمان پس از آنکه کارشناسی خود را از دانشگاه عبری اورشلیم دریافت کرد، به مدّت سیزده سال با درجة سرگرد در «وزارت دفاع اسرائیل» (IDF) در بخش ادارة ترجمه در واحد اطّلاعات موسوم به «8200» کار کرد و در دوران کارش در وزارت دفاع اسرائیل، مدرک کارشناسی ارشد خود را از دانشگاه بارایلان اورشلیم اخذ نمود. او پس از سه سال و نیم، مدرک دکترای خود را از دپارتمان زبان عربی اخذ و هم‌زمان، در همان دانشگاه به عنوان استاد استخدام گردید. یکی از طرح‌هایی که وی اخیراً از «بنیاد علمی اسرائیل» (ISF) دریافت کرده، مرتبط با «تصوّر انسانی از خدا در اسلام» است. لازم به ذکر است که این طرح، مرتبط با تفکّر غالیان در شیعه و از جمله نصیریه است که امام علی(ع) را مظهر جسمانی خدا قلمداد می‌کردند و به همین علّت، سازمان‌های جاسوسی اسرائیل به همراه گروهی از محقّقان مارونی، برای ایجاد فضای مسموم علیه علویان «سوریه»، به ویژه بشار اسد و پیش از وی، حافظ اسد، اقدام به نشر مطالبی از نصیریه نمودند تا گروه‌های متعصّب سنّی را به دادن فتوا و جهاد علیه حکومت سوریه وادار سازند؛ زیرا بر اساس تکفیر ابن تیمیه و عبدالرّحمن افندی، ده‌ها هزار علوی در دوران حکومت عثمانی به حکم کفر و غلو در دین، سر بریده شدند و کار به جایی رسید که علویان سوریه، جنوب «ترکیه» و شمال «لبنان» از ترس جان خود به کوه‌ها و مکان‌های مرتفع منطقه پناه بردند.

الگوهای متناقض بنیاد کنراد

کتاب «حقوق، فلسفه و ایدئولوژی ابن تیمیه و ابن قیم جوزیه»9 به سردبیری بیرگیت کراویتس و جرجس تامر10 با همکاری الینا کوکوشکا11 در 2013م. در آلمان

منتشر شد. بیرگیت کراویتس، استاد مطالعات اسلامی در دانشگاه‌های آلمان، چون فریبرگ و توبینگن و برای مدّتی استاد انستیتو مطالعات عالی پرینستون آمریکا، «مدرسة حقوق هاروارد» و «مرکز مطالعات خاورمیانة دانشگاه هاروارد» بوده است. وی همچنین به عنوان پژوهشگر در مرکز «ZMO» در برلین و سپس دانشگاه آزاد برلین، «دانشگاه زوریخ» و «دانشگاه روهر بوخوم» فعّالیت کرده و متخصّص مطالعات حقوقی و فقه اسلامی و نیز مذهب حنبلی و سلفیه است. نتیجة مطالعات وی توسط «بنیاد کنراد ادنایر»12 در سال 2008م. تحت عنوان «اسلام و قوانین حقوقی: بین شریعت و سکولاریسم»13 منتشر شد. اهداف این بنیاد، بی‌شباهت به «بنیاد جورج سوروس» نیست که عبارتند از آموزش رهبران سیاسی و اجتماعی، تشویق تفکّر دمکراتیک و روش‌های دمکراتیک، تقویت گروه‌های فرودست جمعیتی، تشویق توسعه با پذیرش تفاوت‌های فرهنگی، گسترش و افزایش سازمان‌های اجتماعی، آگاهی دادن در مورد خودیاری و تبادل جهانی اطّلاعات و تجربیات، اجرای حقوق بشر، تقویت ارزش‌های جامعة آتلانتیک شمالی، ایجاد و تحکیم قوانین لیبرال، اجرای اصول اقتصاد اجتماعی بازار، تشویق فدرالیسم و خودمختاری محلّی.

فعّالیت بین‌المللی «بنیاد آدنایر»، مناطق مختلف جهان، از جمله «اتّحادیة اروپا»، «آمریکا»، «کانادا»، اروپای مرکزی و شرقی، مدیترانه و خاورمیانه، آفریقا و آمریکای لاتین را شامل می‌شود. بنیاد کنراد - آدنایر تحت عنوان «Konrad – Adenauer – Stiftung» با علامت اختصاری KAS یک بنیاد سیاسی است که همکاری نزدیکی با اتّحاد دمکراتیک مسیحی آلمان دارد؛ امّا همة این مطالب یک روی سکّه است و روی دیگر آن به شرح ذیل می‌باشد: