صالح قاسمي- کارشناس تحولات جمعیت ایران و جهان
از منظر نخبگان، الگوی رفتارهای فردی و پدیده‌های اجتماعی اجزاء مستقل و بخشی نیستند و درک و تجزیة هر یک از آنها مستلزم تحلیلها و پژوهش‌هایی شبکه‌ای است؛ به عنوان نمونه، با اجرای غیرکارشناسانة پروژة کنترل جمعیّت و قانون تنظیم خانواده که از میانة دهة شصت در کشور در دستور کار قرار گرفت، نرخ رشد جمعیّت کشور از ۹/۳ ٪ در سال ۱۳۶۵ به کمتر از یک درصد در سال ۱۳۹۸ تنزّل یافته و نرخ باروری، از ۵/۶ فرزند به ازای هر زن در سال ۱۳۶۵ به ۸/۱ فرزند در سال ۱۳۹۸ سقوط کرد.
کاهش سریع و بی‌نظیر نرخ باروری در سه دهة گذشته و سیر کاهش تعداد تولّدها در پنج سال گذشته، پیامدهای گسترده‌ای در پی داشته است که از مهم‌ترین آنها می‌توان به دگرگونی الگوی فرزندآوری و همچنین کاهش بعد خانوار (میانگین اعضای یک خانواده) به کمتر از ۳/۳ نفر در هر خانواده اشاره کرد.
هم‌اینک و در آستانة ورود به بحران فراگیر جمعیت، سؤالی که در مسیر اصلاح و ارتقای الگوی فرزندآوری خانواده‌های ایرانی مطرح می‌باشد، این لست که الگوی مطلوب فرزندآوری و تعداد قابل ترویج و مطلوب فرزندان برای هر خانواده چند فرزند است؟
در سطح بین‌الملل و در میان کشورهای جهان، یک مفهوم علمی و دقیق برای ارائة الگوی مطلوب فرزندآوری، تحت عنوان perfect family یا «خانوادة کامل» وضع شده است.
تعریف دقیق خانوادة کامل، یعنی خانواده‌ای که همة اعضای آن، همة روابط درون خانوادگی را تجربه کنند. به عبارت دیگر، یعنی والدین فرزند، دختر و پسر داشته‌اند. پسرها، خواهر و برادر داشته باشند. خواهرها هم خواهر و برادر داشته باشند. با دقّت در این تعریف، این الگوی بین المللی و تعریف خانوادة کامل، حدّاقل با چهار فرزند محقّق می‌شود: دو پسر و دو دختر.
خانوادة کامل، کلّیة روابط درون خانوادگی را در خود داراست. از همین‌رو، خانوادة کامل در طول نسل‌های بعدی نیز همة روابط خویشاوندی را تضمین و تأمین می‌نماید.
در خانوادة کامل ریسک بروز پدیدة ناهنجار فرزندسالاری، بسیار پایین است؛ چرا که تعدّد فرزندان باعث می‌شود تمرکز بر روی یک فرزند شکل نگرفته و والدین به طور طبیعی در مقام حلّ مناقشات درون خانواده و در جایگاه حکم بین فرزندان منزلت و شأن مدیران خانواده را دارا خواهند بود.
فرزندانی که در خانوادة کامل زندگی می‌کنند، مفهوم همکاری، تعامل، رقابت، عاطفه‌ورزی، کار گروهی و تلاش جمعی را به طور طبیعی و مستمر تجربه و مشق می‌کنند.
والدین یک خانوادة کامل به بیماری‌های روحی و روانی و تنهایی در سالمندی مبتلا نمی‌شوند. سندروم «خانة خالی» یک بیماری روحی و افسردگی ناشی از تنهایی والدینی است که یا فرزند ندارند یا تنها فرزندشان برای ازدواج یا تحصیل و اشتغال، خانة پدری را ترک نموده است و به همین دلیل، والدین در این خانواده‌ها، از حدود پنجاه سالگی، تنهایی در خانة خالی و افسردگی‌های ناشی از آن را تجربه می‌کنند.
خانوادة کامل شبکه‌ای کامل از روابط درون خانوادگی و برون خانوادگی را ایجاد و نسل بعد از خانوادة کامل، انواع روابط را در شبکة خویشاوندی، اعمّ از عمو، عمّه، خاله و دایی و فرزندان ایشان را تجربه می‌کنند.
با رواج الگوی خانوادة کامل در سطح خانوادگی، نرخ رشد جمعیت کشور در سطح کلان و ملّی، نرخ مثبت بیش از دو درصد را حفظ خواهد کرد و به عبارت دیگر، جامعه‌ای که الگوی فرزندآوری آن، الگوی خانوادة کامل باشد، به رشد منفی جمعیت بحران سالمندی و پیامدهای گسترده مبتلا نخواهد گشت.
به این ترتیب، الگوی علمی، بین‌المللی و مجرّبی که امروزه می‌توان آن را در «ایران» اسلامی طرح و با قاطعیت از آن دفاع کرد، همین الگوی «خانوادة کامل» یا «perfect family» است.