مصالح قاسمی
نتایج تحقیقات اخیر «شورای عالی انقلاب فرهنگی»، حکایت از فاجعه‌ای بدتر از تمامی پیش‌بینی‌ها و پژوهش‌های حوزة جمعیتی کشور دارد.
از چندین سال پیش تاکنون، کارشناسان حوزة جمعیت و از میان مسئولان کشور، تنها رهبر معظّم انقلاب نسبت به آن هشدار داده بودند؛ امّا متأسّفانه شاهد عدم توجّه نهادهای مسئول و افراد ذی‌ربط بوده‌ایم. اکنون نتیجة عدم اجرای قوانین و سیاست‌های جمعیتی به اتّفاقی عجیب، یعنی نزول نرخ رشد کشور به «کمتر از یک درصد» آن هم برای اوّلین بار در تاریخ «ایران»، منجر شده است.
از سال ۹۴ تاکنون، با کاهش نرخ موالید، بحران کاهش جمعیت و کاهش جمعیّت جوان کشور روبه‌رو شده‌ایم. در کنار این موارد، شاخص نرخ رشد کشور که یکی از مهم‌ترین مؤلّفه‌های جمعیّتی است، در دهة نود روندی نزولی را در پیش گرفته است. نرخ رشد جمعیت سال ۱۳۹۰ معادل ۱.۲۹٪ بود و سال ۱۳۹۵ به ۱.۲۴٪ رسید تا اینکه در سال ۹۸ این رقم برخلاف تمامی پیش‌بینی‌های پژوهشی، به کمتر از یک
درصد رسید تا جدّی بودن بحران کاهش جمعیت را بار دیگر به همه گوشزد کند.
بر اساس پژوهش‌ها، پیش‌بینی می‌شد که شمار موالید سال 1398، رقم یک میلیون و ۲۰۵ هزار نفر باشد؛ امّا دلایل متعدّد معادلات را به هم ریخت و این رقم به یک میلیون و ۱۹۶ هزار نفر نزول پیدا کرد. با ادامة روند کنونی و در صورت عدم اجرای قوانین جمعیتی، قوانین مربوط به کمک باروری زوجین و عدم اجرای سیاست‌های کلّی جمعیت، چندین دهة آینده برای «ایران» بحران‌ساز خواهد بود.
عدم اجرای سیاست‌های جمعیتی و سقوط نرخ رشد جمعیت به عدد صفر
تاریخچة تحوّلات جمعیّت ایران فراز و نشیب‌های زیادی طی کرده است؛ امّا ظاهراً سال ۱۳۹۸، سال ثبت رکوردهای تاریخی در پیشینة تحوّلات جمعیت ایران شده است. سال ۱۳۹۸ تا به اینجا دو رکورد را به نام خود ثبت کرده: نخست، ثبت رکورد کاهش بیش از ۱۷۰.۰۰۰ تولّد فقط در یک سال و رسیدن آمار تولّدهای کلّ کشور، به رقم ۱.۱۹۶.۰۰۰ تولّد و دوم اینکه نرخ رشد جمعیت ایران برای نخستین‌بار در تاریخ کشورمان در سال ۱۳۹۸ به کمتر از یک درصد کاهش یافت.
سیر کاهش تعداد تولّدهای کلّ کشور از سال ۱۳۹۴ آغاز گشته و امّا هر ساله شیب کاهش موالید در حال افزایش است؛ ولی همة الگوهای آینده‌پژوهی اعلام می‌کردند که تعداد موالید کشور در سال ۱۳۹۵ به حدود حدّاقل ۱.۲۰۵.۰۰۰ تولّد کاهش خواهد یافت؛ در حالی که با انتشار آمار تعداد تولّدهای کلّ کشور در سال 1398، رکورد کاهش موالید در این سال رقم خورد.
در سال 1398 کمتر از یک درصد به جمعیت هشتاد و سه و نیم میلیون نفری کشور افزوده شده است. این رقم با یک الگوی ساده و قابل فهم و با تفریق تعداد تولّدها و تعداد مرگ و میر در کشور به دست می‌آید و حکایت از تنزّل نرخ رشد جمعیت کشور به زیر یک درصد، آن هم برای اوّلین‌بار دارد.
با تداوم روند کنونی، پیش‌بینی می‌شود تا حدود ۲۰ تا ۲۵ سال آینده نرخ رشد جمعیت ایران به عدد صفر درصد سقوط کند.
این آمارهای هشدارآمیز، یعنی زنگ خطر تحوّلات جمعیت در ایران، بسیار بلندتر از گذشته به صدا درآمده است؛ ولی متأسّفانه سال‌ها است که به رغم تأکیدات رهبر معظّم انقلاب، هیچ مسئول و نهادی در کشور، به این خطر بزرگ توجّه نمی‌کند.