زوّاربامعرفت

مجتبي حاجيلو

مروری بر احكام زيارت مشاهد شريفه

دو مسافر وارد «خراسان» شدند و خدمت حضرت رضا(ع) رسیدند تا حکم نمازشان را بپرسندکه آیا نماز آنها در سفر شکسته است یا تمام. حضرت به یکی از آن دو فرمودند: «نماز تو دو رکعتی است.» و دیگری را فرمودند: «نماز تو چهار رکعتی است.» آن دو مسافر از پاسخ امام تعجّب کردند. امام فرمودند:

«امّا تو که نمازت دو رکعتی است، چون به سفر حلال آمده‌ای و هدف تو دیدار و زیارت من است، در سفر حلال، نماز چهار رکعتی به صورت دو رکعتی خوانده می‌شود؛ ولی دیگری هدفش دیدار با طاغوت بوده و سفرش حرام است و در سفر حرام، نماز چهار رکعتی تغییر نمی‌کند.»

سفر احکامی دارد و هر که مسافراست، حکم نماز و روزه‌اش تغییر می‌کند و به تناسب سفر خود لازم است تا احکام را فرا بگیرد. حال اگر مقصد زیارت، خانة خدا يا مشرّف شدن به حرم‌های حضرات معصومان(ع) است، علاوه بر احكام مسافرت، باید نسبت به این زیار‌ت‌ها نیز مواردی را رعایت کند. در روايات رسیده از اهل بيت(ع) تأکید فراوانی بر افزایش معرفت زائر نسبت به زیارت و کسی که به زیارت او مشرّف گرديده، شده است و جزای این زیارت با معرفت را واجب شدن ورود به بهشت قرار داده‌اند؛ چه بسا اوّلین قدم در راه افزایش بهره از این سفر معنوي، رعایت احکام شرعی مربوط به این مکان‌های مبارک باشد.

احكام حرم

ابتدا به بیان چند نکته در خصوص احکام حرم‌ها و وسایل مربوط به آنها می‌پردازیم:

مستحب است انسان برای رفتن به حرم امامان وضو بگیرد. نماز در حرم امامان مستحب است؛ بلکه بهتر از مسجد است و نماز در حرم مطهّر حضرت امیرالمؤمنین(ع) برابر دویست هزار رکعت نماز است.

انسان باید رعایت ادب را بکند و جلوتر از قبر پیغمبر(ص) و امام نماز نخواند و چنانچه نماز خواندن بی‌احترامی باشد، حرام است؛ ولی نماز باطل نیست. اگر در نماز، چیزی مانند دیوار بین او و قبر مطهّر باشد که بی‌احترامی نشود، اشکال ندارد؛ ولی فاصله شدن صندوق شریف و ضریح و پارچه‌ای که روی آن افتاده، کافی نیست.

نجس کردن حرم امامان حرام است و اگر یکی از آنها نجس شود، تطهیر آن واجب است. والدینی که با کودکان خود به حرم مشرّف می‌شوند، در صورتی که کودکان باعث نجس شدن حرم شوند، با آگاه کردن خادمان حرم می‌توانند در کمترین زمان، اقدام به پاک کردن حرم نمایند.

سجده کردن برای غیرخداوند متعال حرام است و بخشی از مردم که مقابل قبر امامان پیشانی را بر زمین می‌گذارند، اگر برای شکر خداوند متعال باشد، اشکال ندارد؛ وگرنه جایز نیست.

نیابت در جمیع مستحبّات جایز است؛ همان طوری که نیابت از اموات در واجبات و مستحبّات لازم نیست مرد باشد. بنابراین زن می‌تواند از طرف مرد در مواردی که نیابت جایز است، نیابت کند.

نوشتن یادگاری، خواب‌نامه و غیره در داخل صفحات «قرآن» و «مفاتيح» و زیارت‌نامه‌ها جایز نیست.

بیرون بردن قرآن، مفاتیح و مهر نماز از حرم مطهّر يا مساجد به هتل يا مسافرخانه

روا نیست؛ اگرچه قصد داشته باشد آنها را برگرداند و گاه این‌گونه تصرّفات تحت عنوان تبرّک يا امانت و گرو برای توفیق زیارت مجدّد يا برآورده شدن حاجات صورت می‌گیرد که جایز نیست.

احتیاط واجب آن است که کسی که غسل واجب بر عهدة اوست، در حرم امامان توقّف نکند.

مراد از حرم، محوّطه‌ای است که ضریح مقدّس و قبر مطهّر در آن قرار دارد.

چند پرسش

- بوسیدن زمين حرم و عتبة مقدّسه چه حکمی دارد؟

مانعی ندارد.

- آیا در حیات کسی می‌توان به نیابت از او اعمال خیر، مثل زیارت کردن، اهدای قرآن به مساجد و... انجام داد؟

انجام اعمال خير به نیّت احياء و اموات اشکال ندارد.

- کسی که مهر نماز را از مسجد یا حرم امام‌زاده‌ای برداشته است، آيا می‌تواند آنها را در حرم امام رضا(ع) بگذارد؟

جابه جا کردن مهرها جایز نیست؛ مثلاً کسی مهر مسجد را به مسجد دیگر ببرد. باید مهر را به همان جای اوّل برگرداند.

- آیا خانمی که کارمند باشد و از خودش درآمد داشته باشد، می‌تواند بدون رضایت همسرش به زیارت برود؟

سفر، ولو زیارتی بدون اجازة شوهر، معصیت و حرام است. اگر کسی به چنین سفری برود، لازم است هر چه زودتر به وطن برگردد. همچنین ایّامی که در این شهر زیارتی حضور دارد (حتّی اگر کمتر از ده روز باشد) باید نمازش را كامل بخواند و نمی‌تواند مثل دیگر زائران نماز شکسته بخواند؛ زیرا در سفر معصیت، نماز کامل است.